PG 133, col. 115
ejusdem Tlieoriani disputationem reperi, biennio post-habitam, non modo typis nondum
impressam, sed eruditis nostris ipsisque Graecis atque Armeniis plane incognitam : qua
_Xl. Manuel imperator Comnenus, fervidi ingenii vir, et theologicis disciplinis ap-
prime imbutus, postremis imperii sui annis ad religiosas controversias animum’applicuit,
cujus rei testis est,_pr:cter alios historicos Ephraamius a me editus, itemque magnum
illud Byzantii tot episc0porum ac patriarcharum anno 1166 celebratum concilium, quod
in meai collectionis volumine quarto legitur; cui deinceps aliud ineditumsuh eodem
imperatore coactum additurus aliquando sum. Ut nunc sileam de Manuelis curis pro
instauranda cum Latinis concordia (1) ;7 Nersetis Armeniorum patriarcha} epistola, satis
demonstrant Ctesarem hunc de reconciliatione etiam cum Armeniorum Ecclesia, deque
horum purgandis erroribus, si qui erant, diu multumque cogitavisse, Quod ubi con-
fieri posseivisumr est, tum demum legatum in Orientem misit Tlieoria_num,magnum
v_iruim_et theologica philosophicaque dcctrina priestantem, qui cum patriarcha Nersete,
clarissimae fama; homine, de'controversis dogmatibus ritibusque disputaret, speratamQue
rem Deo volente conficeret. Atque hoc est rolloauium il ud. quod Leunclavins. ut
rem Deo volente conficeret. Atque hoc est colloquium illud, quod Leunclavins, ut
diai,_edidit, quodque ego Vaticani codicis ope qua in parte hiabat explevi, Quid
deinde secutuni fuerit, ignorabant Armenii: neque solum pi-iscus ipsorumhistoricus
apud Galanum t. Ι, ρ. 238, qui ait Nersetem dum reditum‘ad se Tlieoriani praistola-
return mortem cum:vita_commnuntavisse, verum etiam hodiernus auctor compendii hi-
storici Venetiis editi t. ll, p. 69, in eadem rerum obscuritate versatur. Sed tamen
Menol’og‘ium‘ Armeniacqu apud. Galanum tom: cit, p. 2'41, reversos ad Nersetein Grai-
cos dicit, etsi infectum negotium ob Nersetis obitum manserit. Porro quod h_lenr_)_lo-
gium breviter de secunda 'legatione innuit, idicopiose accurateque narrat__Bar-.He-_
braeus apud Assemannm, cujus ego verba p. 388,'recitavi. Secunda igitanheoriani
in Orientem legatio tum Armeniaci Menologii tum Syri Har-Hebraei testimonio cou-
stabat. Sed Men’ologium nihil de iterato colloquio cum'Nersete dicit, Biar—Hebraeus de
ϐοΙΙραυίρ cum Syris suis loquitur, cui tamen haud extraneum fuisse Armeniorum
patriarcham significat: nunc ecce demum Vaticanus codex, haud procul illamtate
conscriptus, disputationem universam mihi obtulit inc0gnitam hactenus et__p_raa_claram,
iniegatione secunda arTheoriano cum Nersete actitatam. lam idcirco_mihi de uno
(ἴοάξοεὲ 10(ιυὶ placet, quia secundum nonnisi vetusti apOgraphum p. 337 essedocui,‘
tertius autem_ codex priorem tantummodo Theoriani disputationem, sicut et ilie Sam-
buci,_ habet. Quod tamen Armenii tradunt, negotium sub Nersete non esse__confectunjt,
id adhuc vere dicitur: etsi enim in secundo 'etiam colloquio assensum Nerses pri-
mario dogmati et concordiae praebuit, rem tamen ab universali gentis concilio_,_nou
sine Alhato patriarcha (2), sanciendam edixit: cumque Nerses sequente anno, idest
1173, ut ait Menologium', vita excesserit, tractatio tota jacuit; donec post quadrien-
nium, id est anno 1177, in Tarsensi Armeniorum concilio pleniorem exitum sortita
est.
Xll_._Qutei_git_urin hac secunda disputatione leguntur, nova suntiomnia, epistolas sci-
licet Manueli's imp._ tres, una Nersetis, dum Micvhaelis'patriarcbm Byzant‘ini,’_qua_nquam
prior Manuelis nomine missa. Et dum quidem dogmaticaa Nersetis ac_Michaelis pra;-
clara theologia) monumenta sunt. Quae sequitur tlispntatio deduabus Christi naturis,
de aqua cuni vino miscenda in calice, de congruis festorum diebusfde materia chrisma-
tis, et de quibusdam aliis capitulis, qua) p. '378 cumulantur, iperSpicue nobis demon-
strant quatenus Armenii a Grmcoruni Ecclesia dissiderent. Subtexitur disputatio cum
Syris! ad quos Manuelis mandato, Theorianus mox perrexit. Profecto illa Michaelis ma-
gni.Jacobiiarumpatriarchaeluculentissima iidei professio. quae nunc primum‘lucem
aspicit, insigne dogmatum Jacobiticm sectae documentum est,_'_qu_an_i per id certe temp“?
unicohoc errore laborasse cognoscimus, quod unam diceret Cliristinaturam. lllud vero
notabile. quod p2 390 Jac-obita ab Eutychetls errorese alienum dicit, negatque pilam
confusionem in' hypostatica unione la'ctam: Nam divinitas, inquit, Μαηέἱί-ςίιίυἰηὶταεε
raro item, caro_pérs_tit_it. Et rursus :7 Naturae conservatasfuisse apparet {credituri tam"!
una propter indivisibilitatem. Atqui etiam Armenius, ρ’. 323, sic loquitur, nisi quod
dictum suum magnopere emendat orthodoxus sanctusque vir Nerses, cum duas qnuo-
que se naturas‘admittere cum tlieologo Gregorio dicit'; id quod Jacohita _in profes-
sione sua non fati-tur. Hinc sane patet'quam'recte quamque sapienter_G_raaci a 1_\*_ersete
exposcereni, ut ab unius natura: locutione prorsus'abstineretpidquod demum Nerses,
p.382, se facturum promittit. Ne vero id forte a Tlieoriano dialogi auctore confingi
ad victoriam putetur, ecce in concilio quoque Tarsensi (3) Armeniaci Patres, quinto
(ι) Mansi Collect. concil. t. XXII, ad an. “68, (Ξ) De Albanorum, seu Georgianorum, patriar-
ex'Allatio De consensu lib. ιι. ω. Sed in pra-di; clla Armenio non semel sermo (inin. concilionpa-
eta ediiione conciliorum perperam et ridicule scri- il‘lilrtill33_ Mequitariiapud Mans. Colifct. confit. ι.
Ιιίίιιτ Micliel (quasi Michael ) pro Mannel; qui XXV. lijns palriarclialusoriginem Moses Churc-
«τι-νον semel irrepsit etiam in tAllatii interpret-a- nervis, Hist; lib. ιιι. 5,_innu_ii.
tionem Latinam; quanquam Gmcus apud tuintiem ('5) Apud Galanum, ι. ι, p. 554.
textus recte habeat M3.voufii..
impressam, sed eruditis nostris ipsisque Graecis atque Armeniis plane incognitam : qua
_Xl. Manuel imperator Comnenus, fervidi ingenii vir, et theologicis disciplinis ap-
prime imbutus, postremis imperii sui annis ad religiosas controversias animum’applicuit,
cujus rei testis est,_pr:cter alios historicos Ephraamius a me editus, itemque magnum
illud Byzantii tot episc0porum ac patriarcharum anno 1166 celebratum concilium, quod
in meai collectionis volumine quarto legitur; cui deinceps aliud ineditumsuh eodem
imperatore coactum additurus aliquando sum. Ut nunc sileam de Manuelis curis pro
instauranda cum Latinis concordia (1) ;7 Nersetis Armeniorum patriarcha} epistola, satis
demonstrant Ctesarem hunc de reconciliatione etiam cum Armeniorum Ecclesia, deque
horum purgandis erroribus, si qui erant, diu multumque cogitavisse, Quod ubi con-
fieri posseivisumr est, tum demum legatum in Orientem misit Tlieoria_num,magnum
v_iruim_et theologica philosophicaque dcctrina priestantem, qui cum patriarcha Nersete,
clarissimae fama; homine, de'controversis dogmatibus ritibusque disputaret, speratamQue
rem Deo volente conficeret. Atque hoc est rolloauium il ud. quod Leunclavins. ut
rem Deo volente conficeret. Atque hoc est colloquium illud, quod Leunclavins, ut
diai,_edidit, quodque ego Vaticani codicis ope qua in parte hiabat explevi, Quid
deinde secutuni fuerit, ignorabant Armenii: neque solum pi-iscus ipsorumhistoricus
apud Galanum t. Ι, ρ. 238, qui ait Nersetem dum reditum‘ad se Tlieoriani praistola-
return mortem cum:vita_commnuntavisse, verum etiam hodiernus auctor compendii hi-
storici Venetiis editi t. ll, p. 69, in eadem rerum obscuritate versatur. Sed tamen
Menol’og‘ium‘ Armeniacqu apud. Galanum tom: cit, p. 2'41, reversos ad Nersetein Grai-
cos dicit, etsi infectum negotium ob Nersetis obitum manserit. Porro quod h_lenr_)_lo-
gium breviter de secunda 'legatione innuit, idicopiose accurateque narrat__Bar-.He-_
braeus apud Assemannm, cujus ego verba p. 388,'recitavi. Secunda igitanheoriani
in Orientem legatio tum Armeniaci Menologii tum Syri Har-Hebraei testimonio cou-
stabat. Sed Men’ologium nihil de iterato colloquio cum'Nersete dicit, Biar—Hebraeus de
ϐοΙΙραυίρ cum Syris suis loquitur, cui tamen haud extraneum fuisse Armeniorum
patriarcham significat: nunc ecce demum Vaticanus codex, haud procul illamtate
conscriptus, disputationem universam mihi obtulit inc0gnitam hactenus et__p_raa_claram,
iniegatione secunda arTheoriano cum Nersete actitatam. lam idcirco_mihi de uno
(ἴοάξοεὲ 10(ιυὶ placet, quia secundum nonnisi vetusti apOgraphum p. 337 essedocui,‘
tertius autem_ codex priorem tantummodo Theoriani disputationem, sicut et ilie Sam-
buci,_ habet. Quod tamen Armenii tradunt, negotium sub Nersete non esse__confectunjt,
id adhuc vere dicitur: etsi enim in secundo 'etiam colloquio assensum Nerses pri-
mario dogmati et concordiae praebuit, rem tamen ab universali gentis concilio_,_nou
sine Alhato patriarcha (2), sanciendam edixit: cumque Nerses sequente anno, idest
1173, ut ait Menologium', vita excesserit, tractatio tota jacuit; donec post quadrien-
nium, id est anno 1177, in Tarsensi Armeniorum concilio pleniorem exitum sortita
est.
Xll_._Qutei_git_urin hac secunda disputatione leguntur, nova suntiomnia, epistolas sci-
licet Manueli's imp._ tres, una Nersetis, dum Micvhaelis'patriarcbm Byzant‘ini,’_qua_nquam
prior Manuelis nomine missa. Et dum quidem dogmaticaa Nersetis ac_Michaelis pra;-
clara theologia) monumenta sunt. Quae sequitur tlispntatio deduabus Christi naturis,
de aqua cuni vino miscenda in calice, de congruis festorum diebusfde materia chrisma-
tis, et de quibusdam aliis capitulis, qua) p. '378 cumulantur, iperSpicue nobis demon-
strant quatenus Armenii a Grmcoruni Ecclesia dissiderent. Subtexitur disputatio cum
Syris! ad quos Manuelis mandato, Theorianus mox perrexit. Profecto illa Michaelis ma-
gni.Jacobiiarumpatriarchaeluculentissima iidei professio. quae nunc primum‘lucem
aspicit, insigne dogmatum Jacobiticm sectae documentum est,_'_qu_an_i per id certe temp“?
unicohoc errore laborasse cognoscimus, quod unam diceret Cliristinaturam. lllud vero
notabile. quod p2 390 Jac-obita ab Eutychetls errorese alienum dicit, negatque pilam
confusionem in' hypostatica unione la'ctam: Nam divinitas, inquit, Μαηέἱί-ςίιίυἰηὶταεε
raro item, caro_pérs_tit_it. Et rursus :7 Naturae conservatasfuisse apparet {credituri tam"!
una propter indivisibilitatem. Atqui etiam Armenius, ρ’. 323, sic loquitur, nisi quod
dictum suum magnopere emendat orthodoxus sanctusque vir Nerses, cum duas qnuo-
que se naturas‘admittere cum tlieologo Gregorio dicit'; id quod Jacohita _in profes-
sione sua non fati-tur. Hinc sane patet'quam'recte quamque sapienter_G_raaci a 1_\*_ersete
exposcereni, ut ab unius natura: locutione prorsus'abstineretpidquod demum Nerses,
p.382, se facturum promittit. Ne vero id forte a Tlieoriano dialogi auctore confingi
ad victoriam putetur, ecce in concilio quoque Tarsensi (3) Armeniaci Patres, quinto
(ι) Mansi Collect. concil. t. XXII, ad an. “68, (Ξ) De Albanorum, seu Georgianorum, patriar-
ex'Allatio De consensu lib. ιι. ω. Sed in pra-di; clla Armenio non semel sermo (inin. concilionpa-
eta ediiione conciliorum perperam et ridicule scri- il‘lilrtill33_ Mequitariiapud Mans. Colifct. confit. ι.
Ιιίίιιτ Micliel (quasi Michael ) pro Mannel; qui XXV. lijns palriarclialusoriginem Moses Churc-
«τι-νον semel irrepsit etiam in tAllatii interpret-a- nervis, Hist; lib. ιιι. 5,_innu_ii.
tionem Latinam; quanquam Gmcus apud tuintiem ('5) Apud Galanum, ι. ι, p. 554.
textus recte habeat M3.voufii..