PL 198, col. 870
Libri soliloquiorum de instructione animae (Adamus Scotus), J. P. Migne
namque est tibi humiliter subesse quam illi praeesse
utiliter tibi, regi sine querela quam illi regere sine
superbia, tibi obedire sponte quam, illi imperare
discrete tibi, corripi sine furoris vesania quam illi
corripere sine tumoris contumelia, tibi confiteri,
quam illi absolvere, tibi satisfacere, quam illi satisfactionem
injungere; et, ut multa brevi sermone
concludam, longe ei difficilius est tibi in corde et
corpore fideliter et plene procurare, quam tibi procuratione
acquisita uti. Unde, ut tuus tibi praecipit
Augustinus: non solum tui sed etiam ipsius miserere,
qui quanto in loco superiori, tanto in periculo
majori versatur.
Anima. Bene dicis. Sed vellem libenter scire quid
judices de privatis orationibus quas solent nonnunquam
quidam in his conventibus exercere?
Ratio. Non solum orationes privatas, sed etiam
omnes privatas devotiones, quae bona pro Deo intentione
exercentur, ut per eas de bono communi nihil
contingat imminui, devotiones, inquam, bonas privatas
quidem judico, sed eis communes ubique praepono.
Et ideo sive orationibus, sive vigiliis, sive abstinentiis,
sive laboribus, denique privatis devotionibus
insistas, tunc solum eas utiles tibi aestima,
cum in nullo vel ea quae in communi exercenda sunt
imminuunt, vel pacem cohabitantium perturbant.
Nam propter pacem et voluntatem fratris tui, tuam
nunquam debes utilitatem charitati praeponere [ cod.
Gem. praemittere]. Cum enim nunquam malum debeat
perpetrari, tunc etiam saepius bonum salubrius
exercetur, cum ab eo pro pace et voluntate fraterna
ad tempus cessatur. Nam ut exempli causa de multis
proferam unum, tunc fortasse missam devotius
cantas, quando idcirco non cantas, ut fratri tuo,
qui desiderat cantare, cedas! qui forte cantare non
posset, si tu cantares. Sic itaque modo mirabili fit
ut dum ab uno bono ad tempus propter charitatem
cessas, duplex bonum tibi acquiras: unum videlicet,
ut dum de te tam humiliter et de fratre tuo tam
sublimiter sentis, ut devotionem ejus tua meliorem
et sanctiorem credas; aliud vero dum ei charitative
[ cod. Gem. charitatem] cedendo et humiliter
obsequendo tam sollicitus fueris servare unitatem
spiritus in vinculo pacis. Et quod de hoc uno dixi,
etiam de caeteris hujusmodi sanctae religionis exercitiis
intelligendum est.
Anima. Bene et salubriter hortaris.
CAPUT VII. Conclusio operis, in qua quisquis religiosus jubetur fervens, in omni bono opere constans, humilis et sanctus esse, etc.
Ratio. Quaeso te, o anima mea, inter multa quae
diximus, de caetero cum metu et omnibus, quibus
scis et potes, modis tuam ipsius salutem caute et
sollicite operare, omnique contende studio, ut in Deo
praelatis et fratribus omnibus etiam proximis tuis et
in ipsis placeas Deo. Stude, inquam, o anima mea,
cavere noxia et appetere salubria, parere superioribus,
obsequi aequalibus, esto honesta in habitu, mediocris
utiliter tibi, regi sine querela quam illi regere sine
superbia, tibi obedire sponte quam, illi imperare
discrete tibi, corripi sine furoris vesania quam illi
corripere sine tumoris contumelia, tibi confiteri,
quam illi absolvere, tibi satisfacere, quam illi satisfactionem
injungere; et, ut multa brevi sermone
concludam, longe ei difficilius est tibi in corde et
corpore fideliter et plene procurare, quam tibi procuratione
acquisita uti. Unde, ut tuus tibi praecipit
Augustinus: non solum tui sed etiam ipsius miserere,
qui quanto in loco superiori, tanto in periculo
majori versatur.
Anima. Bene dicis. Sed vellem libenter scire quid
judices de privatis orationibus quas solent nonnunquam
quidam in his conventibus exercere?
Ratio. Non solum orationes privatas, sed etiam
omnes privatas devotiones, quae bona pro Deo intentione
exercentur, ut per eas de bono communi nihil
contingat imminui, devotiones, inquam, bonas privatas
quidem judico, sed eis communes ubique praepono.
Et ideo sive orationibus, sive vigiliis, sive abstinentiis,
sive laboribus, denique privatis devotionibus
insistas, tunc solum eas utiles tibi aestima,
cum in nullo vel ea quae in communi exercenda sunt
imminuunt, vel pacem cohabitantium perturbant.
Nam propter pacem et voluntatem fratris tui, tuam
nunquam debes utilitatem charitati praeponere [ cod.
Gem. praemittere]. Cum enim nunquam malum debeat
perpetrari, tunc etiam saepius bonum salubrius
exercetur, cum ab eo pro pace et voluntate fraterna
ad tempus cessatur. Nam ut exempli causa de multis
proferam unum, tunc fortasse missam devotius
cantas, quando idcirco non cantas, ut fratri tuo,
qui desiderat cantare, cedas! qui forte cantare non
posset, si tu cantares. Sic itaque modo mirabili fit
ut dum ab uno bono ad tempus propter charitatem
cessas, duplex bonum tibi acquiras: unum videlicet,
ut dum de te tam humiliter et de fratre tuo tam
sublimiter sentis, ut devotionem ejus tua meliorem
et sanctiorem credas; aliud vero dum ei charitative
[ cod. Gem. charitatem] cedendo et humiliter
obsequendo tam sollicitus fueris servare unitatem
spiritus in vinculo pacis. Et quod de hoc uno dixi,
etiam de caeteris hujusmodi sanctae religionis exercitiis
intelligendum est.
Anima. Bene et salubriter hortaris.
CAPUT VII. Conclusio operis, in qua quisquis religiosus jubetur fervens, in omni bono opere constans, humilis et sanctus esse, etc.
Ratio. Quaeso te, o anima mea, inter multa quae
diximus, de caetero cum metu et omnibus, quibus
scis et potes, modis tuam ipsius salutem caute et
sollicite operare, omnique contende studio, ut in Deo
praelatis et fratribus omnibus etiam proximis tuis et
in ipsis placeas Deo. Stude, inquam, o anima mea,
cavere noxia et appetere salubria, parere superioribus,
obsequi aequalibus, esto honesta in habitu, mediocris