PL 212, col. 99
De oratione jejunio et eleemosyna (Guntherus Cisterciensis), J. P. Migne
omnem denique cultum ingenii, in libris etiam abjectissimis [(perinde ac L. Plinium dicere solitum accepimus: Nullum esse librum tam malum, ut non aliqua parte prodesset
)] modica pecuniae permutatione
te nunc facillime acquirere ac posse comparare.
Hac occasione novum hunc libellum quem vides, studiose lector, unus amplissimae civitatis Basileae
egregius civis, imprimendorum librorum studiosus, sollicitus et emendatioris litterae percupidus, magister
Michael, cognomento Furter, Augusta civitate progenitus: cum antea minime impressus esset, admonentibus
eum, cum doctis quibusdam viris, tum potissimum reverendissimo domino Telamanio episcopo
Tripolitano, Basiliensis episcopii suffraganeo, sacrarum litterarum eximio professore, earumdemque
publico et eloquentissimo declamatore, ne hunc, non quidem magnum, sed eximium, et trium virtutum
pretiosum thesaurum, diutius abscondi, ac pulveribus blattisque obnoxium, latere et tandem perire
sineret. Uno igitur Basileae exemplari vetustiori littera scripto, nuper invento, statim viso, lecto,
examinato, per capita et libros distincto, ad summumque si uspiam vetusta littera vacillaret, correcto
et emendato: hac quam cernis, benevole lector, impressione multiplicatus, venditionis titulo tibi et omnibus
volentibus publice datus est: praestans, egregius, doctus et eloquens Guntherus divi Benedicti monachus
religiosissimus, qui philosophiam et humaniores litteras sacrae theologiae conjungens, hoc opus
magno studio de tribus praestantissimis virtutibus: oratione scilicet, jejunio et eleemosyna, quod nemo
ante eum fecisse compertum erat, composuit et edidit.
Porro si quaeris, lector, quis aut cujas hic Guntherus fuerit, invenio eum divi Benedicti ordinis monachum,
quem reverendus, doctus et eloquens Joannes de Trittenhem abbas Spanhemensis in suo de ecclesiasticis
scriptoribus catalogo commemorat, fuisse et saeculari et ecclesiastica scientia doctum, monasterii
Elnonensis; qui inter caetera vitam et passionem sancti Siriaci eleganti metro scripsit, quem claruisse
temporibus Heinrici quarti imperatoris asseruit sub anno Domini 1100.
Hunc igitur Guntheri (quicunque tandem fuerit) elegantissimum libellum, amice lector, accommodatissimum,
sive de his usitatissimis virtutibus de quibus tractat populo declamatorie loqui; sive in corona
disceptare, seu teipsum ad devotionem excitare volueris, comparare tibi et familiarem habere non negligas;
mecumque gratias immortales nuncupes et habeas egregio viro impressori magistro Michael civi
Basiliensi saepius illud Virgilianum memorans:
Semper honos nomenque tuum laudesque manebunt.
Optime vale qui benevole legis.
Ex arcta valle ultra Basileanam byrsam XII Kalendas Martii 1507.
PROOEMIUM.
Inter tam multa sanctorum Patrum volumina quibus Ecclesia Dei illustrata atque ornata est, novum
aliquid cudere quod legatur, nil fere aliud est, quam solis radios accensa juvare facula, vel arenis littoreis
pugillum pulveris adjicere, vel in maris plenitudinem pauculas aquae guttas effundere. Placuit tamen
nobis, ut est natura mortalium, quae novis maxime delectatur, de tribus his rebus, oratione scilicet,
jejunio et eleemosyna, an aliquid dignum calamo conficere possemus, experiri. Cujus rei propositum
eo propensius in actum transferre curavimus, quo saepius in Scripturis, de virtute et laude rerum ipsarum
eramus admoniti; specialis autem tractatus earum vel nusquam est, vel nobis nunquam legendus
occurrit. Fecimus ergo sicuti mente conceptum erat, et eo majori cura res istas tractavimus, quo scimus
eas et Deo placitas, et utiles homini, ac nostrae professioni maxime convenire. Amplius autem atque
diffusius circa orationem libuit ingenio desudare, quoniam illa nobis cum Deo communis est; reliqua
vero, alterum nobiscum ipsis, alterum cum proximis gerendum est. Completum igitur opusculum et ut
a nobis fieri potuit ad finem usque productum, in libros tredecim distinximus, quatenus eorum continentia
quanto angustior, tanto sit intellectu facilior. Singulorum etiam librorum capitula placuit praenotari;
quibus inspectis quid in illis potissimum tractetur facile lector advertet. Primo igitur loco ponitur
prologus totius operis; in quo juxta praeceptum Tullii, captatur lectoris benevolentia, praeparatur
docilitas et excitatur attentio: praelibando materiam, demonstrando utilitatem, auctoritatem commendando.
CAPITULA PRIMI LIBRI.
In primo libro incipit agere de oratione, quam dividit in quatuor species, id est in grammaticam, orationem,
dialecticam, rhetoricam atque catholicam. Quibus breviter tactis, alias relinquens, catholicam assumit,
docens quae circa illam quaerenda sint, haec scilicet: quid ipsa sit, quid in se contineat, in quibus obtineat,
quid ad ipsam pertineat, quid oranti conveniat, quid orando proveniat? Postmodum diffinit orationem
et ejus diffinitionem diligenter exponit. Deinde ostendit diversos modos orandi sive adorandi. Ostendit etiam
diversas divisiones quarumdam rerum quae pertinent ad diffinitiones, et quaedam alia.
CAPITULA LIBRI SECUNDI.
In secundo libro docet quid contineat oratio, videlicet ista sex: scilicet quis petat, quid petat, a quo petat,
cui petat, quare petat, et qualiter petat. Postmodum agit de primo contento orationis, id est quis petat:
et hac occasione ponit diversa genera hominum fidelium et infidelium, et inter ipsos infideles diversas sectas
ostendit. Docet etiam quae sint opera viva vel mortua et qualiter subdividantur, et alia multa utilia legenti.
CAPITULA LIBRI TERTII.
)] modica pecuniae permutatione
te nunc facillime acquirere ac posse comparare.
Hac occasione novum hunc libellum quem vides, studiose lector, unus amplissimae civitatis Basileae
egregius civis, imprimendorum librorum studiosus, sollicitus et emendatioris litterae percupidus, magister
Michael, cognomento Furter, Augusta civitate progenitus: cum antea minime impressus esset, admonentibus
eum, cum doctis quibusdam viris, tum potissimum reverendissimo domino Telamanio episcopo
Tripolitano, Basiliensis episcopii suffraganeo, sacrarum litterarum eximio professore, earumdemque
publico et eloquentissimo declamatore, ne hunc, non quidem magnum, sed eximium, et trium virtutum
pretiosum thesaurum, diutius abscondi, ac pulveribus blattisque obnoxium, latere et tandem perire
sineret. Uno igitur Basileae exemplari vetustiori littera scripto, nuper invento, statim viso, lecto,
examinato, per capita et libros distincto, ad summumque si uspiam vetusta littera vacillaret, correcto
et emendato: hac quam cernis, benevole lector, impressione multiplicatus, venditionis titulo tibi et omnibus
volentibus publice datus est: praestans, egregius, doctus et eloquens Guntherus divi Benedicti monachus
religiosissimus, qui philosophiam et humaniores litteras sacrae theologiae conjungens, hoc opus
magno studio de tribus praestantissimis virtutibus: oratione scilicet, jejunio et eleemosyna, quod nemo
ante eum fecisse compertum erat, composuit et edidit.
Porro si quaeris, lector, quis aut cujas hic Guntherus fuerit, invenio eum divi Benedicti ordinis monachum,
quem reverendus, doctus et eloquens Joannes de Trittenhem abbas Spanhemensis in suo de ecclesiasticis
scriptoribus catalogo commemorat, fuisse et saeculari et ecclesiastica scientia doctum, monasterii
Elnonensis; qui inter caetera vitam et passionem sancti Siriaci eleganti metro scripsit, quem claruisse
temporibus Heinrici quarti imperatoris asseruit sub anno Domini 1100.
Hunc igitur Guntheri (quicunque tandem fuerit) elegantissimum libellum, amice lector, accommodatissimum,
sive de his usitatissimis virtutibus de quibus tractat populo declamatorie loqui; sive in corona
disceptare, seu teipsum ad devotionem excitare volueris, comparare tibi et familiarem habere non negligas;
mecumque gratias immortales nuncupes et habeas egregio viro impressori magistro Michael civi
Basiliensi saepius illud Virgilianum memorans:
Semper honos nomenque tuum laudesque manebunt.
Optime vale qui benevole legis.
Ex arcta valle ultra Basileanam byrsam XII Kalendas Martii 1507.
PROOEMIUM.
Inter tam multa sanctorum Patrum volumina quibus Ecclesia Dei illustrata atque ornata est, novum
aliquid cudere quod legatur, nil fere aliud est, quam solis radios accensa juvare facula, vel arenis littoreis
pugillum pulveris adjicere, vel in maris plenitudinem pauculas aquae guttas effundere. Placuit tamen
nobis, ut est natura mortalium, quae novis maxime delectatur, de tribus his rebus, oratione scilicet,
jejunio et eleemosyna, an aliquid dignum calamo conficere possemus, experiri. Cujus rei propositum
eo propensius in actum transferre curavimus, quo saepius in Scripturis, de virtute et laude rerum ipsarum
eramus admoniti; specialis autem tractatus earum vel nusquam est, vel nobis nunquam legendus
occurrit. Fecimus ergo sicuti mente conceptum erat, et eo majori cura res istas tractavimus, quo scimus
eas et Deo placitas, et utiles homini, ac nostrae professioni maxime convenire. Amplius autem atque
diffusius circa orationem libuit ingenio desudare, quoniam illa nobis cum Deo communis est; reliqua
vero, alterum nobiscum ipsis, alterum cum proximis gerendum est. Completum igitur opusculum et ut
a nobis fieri potuit ad finem usque productum, in libros tredecim distinximus, quatenus eorum continentia
quanto angustior, tanto sit intellectu facilior. Singulorum etiam librorum capitula placuit praenotari;
quibus inspectis quid in illis potissimum tractetur facile lector advertet. Primo igitur loco ponitur
prologus totius operis; in quo juxta praeceptum Tullii, captatur lectoris benevolentia, praeparatur
docilitas et excitatur attentio: praelibando materiam, demonstrando utilitatem, auctoritatem commendando.
CAPITULA PRIMI LIBRI.
In primo libro incipit agere de oratione, quam dividit in quatuor species, id est in grammaticam, orationem,
dialecticam, rhetoricam atque catholicam. Quibus breviter tactis, alias relinquens, catholicam assumit,
docens quae circa illam quaerenda sint, haec scilicet: quid ipsa sit, quid in se contineat, in quibus obtineat,
quid ad ipsam pertineat, quid oranti conveniat, quid orando proveniat? Postmodum diffinit orationem
et ejus diffinitionem diligenter exponit. Deinde ostendit diversos modos orandi sive adorandi. Ostendit etiam
diversas divisiones quarumdam rerum quae pertinent ad diffinitiones, et quaedam alia.
CAPITULA LIBRI SECUNDI.
In secundo libro docet quid contineat oratio, videlicet ista sex: scilicet quis petat, quid petat, a quo petat,
cui petat, quare petat, et qualiter petat. Postmodum agit de primo contento orationis, id est quis petat:
et hac occasione ponit diversa genera hominum fidelium et infidelium, et inter ipsos infideles diversas sectas
ostendit. Docet etiam quae sint opera viva vel mortua et qualiter subdividantur, et alia multa utilia legenti.
CAPITULA LIBRI TERTII.