PG 158, col. 1001
καθολικὴ ἑϐδόμη σύνοδος ἐκ τοῦ Πατρὺς ἀπεφή·
ναντο δι’ Υίοῦ τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι Πνεῦμα, οὑχ
ὡς αῑτίου τοῦ Υίοῦ ὖντος, οὐδ’ ὡς ἀρχῆς ἁπλῶς
καὶ προϐολιως τῆς τοῦ Πνεύ ματος ὑποστάσεως, ἀλλ’
ὣς Ευναιτίου καὶ ἀρχῆς ἐξ ἀρχῆς, οὐδ’.ὠς μὴ οἴου
τε ὄντος τοῦ Πατρὸς μόνου, μόνως τὸ Πνεῦμα παρά-
γειν τδ ἅγιον. τῌ γὰρ ἂν οὐδὲ τὸν Υἰδν ἄνευ τινὸς
ἐτέρου προσώπου γεννῆσαι μόνος Πατὴρ ἠδύνατο,
οἷς τῆς αὐτῆς ἐστι τελειότητος τῶν παραγομένων
ἑκάτερον καλ¹ δυνάμεως. Πατὴρ μὲν γὰρ αὐτὸς αὑτ-
άρκως τὸν Υίδν γεννᾷ, καὶ τὸ Πνεῦμα προϐάλλει τὺ
ἆγιον, αὑτοῦ τι ὗντος ἔσται καὶ ό Υἱὸς καὶ τὸ
Πνεῦμα, αὐτοῦ τε αὖ ἀπόντος τῇ ἐπινοίᾳ, οὐδ’ Υἱὸς
ὅλως ἔσται, οὐδὲ τὸ Πνεῦμόι πως ἐξ Υῐοῦ, οὐδ’
ὅλως ἐν οὐδὲν τῶν προσώπων, μὴ ὅτι γε πρόοδος,
καὶ ή πρὸς ὓπαρξιν τῶν προσώπων ἐνέργεια. Υἱὸς
δ’ὡς προϐάλλων, παράγων πως καὶ αὐτὸς τδ
Πνεῦμα τὺ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρδς προϊὸν, αὐτό γε
προϐάλλει, καὶ τοῦ [ἰατρὸς προϐάλλων ἐξήρτηται,
μὴ ὅτι καθὸ γεννᾶται, ἀλλὰ καὶ ᾖ προϐάλλων ἐστὶν,
οἷς διὰ γεννήσεως τῆς αὐτῆς μεταλαϐὼν δυνάμεως
τοῦ Πατρός ὡς προϐάλλοντος, προϐάλλει καὶ αὐτὸς
σύναμα τῷ Πατρὶ τὸ ὲκ Πατρὺς προϐαλλόμενον..
Ὧς γε καὶ εξ κατ’ ἐπίνοιαν ὁ προϐολεὺς μὲν τοῦ
Πιτρδς προηγεῖτο, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πρότερόν
πως ὲκ τοῦ προϐολέως παρήγετο τοῦ Υἱοῦ, ό Υἱὸς
ἂν ἦν ἐκ τοῦ προϐολέως διὰ τοῦ Πνεύματος, τὸ δέ γε
Πνεῦμα τῇ αὑτῇ δήπου δυνάμει τῇ ὲν Πατρὶ, τῇ
γεννητικῇ δηλαδὴ τοῦ Υῐοῦ παρῆγεν ἂν καὶ αὐτὸ
τὸν Υίδν ὲκ τοῦ προϐολέως ,ὥς γε Πατρός· οὺχ ὅτι
ὁ προϐαλεῖ)ςῇ Πατὴρ οὐκ ἦν ἂν αὐτάρκης τδν αὑ-
τοῦ γεννῆσαι Ὑίὺν, ὅπου νῦν αὐτὸν αὐτάρκως μόνος
γεννᾷ, καθάπερ ,καὶ τότε μόνος αὐτάρκως ἂν τὺ
Πνεῦμα παρῆγε τὸ ἅγιον ἀλλ’ὅτι τὴν αὐτὴν ἂν
εἶχεγεννητικὴν δύναμιν τῷ Πατρὶ διὰ πνεύσεως
αὐτῷ δοθεῖσαν, ὡς τελειότητα καὶ δύναμιν ἐκ Πα-
τρδς, μήπω τοῦ Υῑοῦ τῇ ἐπινοίᾳ παραγομένου. Τὴν
δὲ ξυνεπτυγμένην ταῦτην θεολογίαν ἡ Ῥωμαῖκὴ
ἀναπτύξασα Ἐκκλησία καὶ ἐκ τοῦ Υίοῦ τὸ Πνεῦ-
μα ὲθεολόγησεν ἐκπορεύεσθαι, ταυτδ βουλομένη
νοεῖν διὰ τούτου τῷ δι’ Υίοῦ ὲκ Πατρός, ἵν’ αίτίαν
μὶν διὰ τούτου καὶ πηγὴν καὶ ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς πη,
γαίαν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποστάσεως τὸν
Πατέρα κηρύξῃ, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου φω-
’ νὴν, ξυναίτιον δὲ τὸν Υίὺν, καὶ πηγὴν ὲκ πηγῆς,
καὶ ἀρχῆς τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως, τῷ παρὰ τοῦ
Πατρὸς αὑτὸν ἔχειν τὴν προϐλητικὴν δύναμιν, ὡς
ἐλέγομεν, Πατὴρ παράγει τδ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διδ
καὶ ἁρχοειδῶς μὲν καὶ προηγουμένως, φαίην δ’ ἂν,
καὶ προκαταρτικῶς, καὶ ἀρχικῶς, καὶ κυρίως ὲκ τοῦ
Πατρὸς προϊέναι φησὶ τὸ Πνεῦμα τδ ἆγιον. Ἐξ Υἱοῦ
δὲ οὐχ οὕτω, κᾶν καὶ ἐξ αὑτοῦ τῇ αὐτῇ παράγηται δυ-
νάμει καὶ προϐολῇῖ Οὐδὲ γὰρ αἴτιος ἀναίτιος ό Υἱὸς,
οὐδὲ ἁρχὴ ἄναρχος τῆς τοῦ ῐινεύματος ὑποστάσεως,
η’. Ταῦτά τοι καὶ ἐξ Υιοῦ λέγειν ἐθέσπισε τὸ
ναντο δι’ Υίοῦ τὸ ἅγιον ἐκπορεύεσθαι Πνεῦμα, οὑχ
ὡς αῑτίου τοῦ Υίοῦ ὖντος, οὐδ’ ὡς ἀρχῆς ἁπλῶς
καὶ προϐολιως τῆς τοῦ Πνεύ ματος ὑποστάσεως, ἀλλ’
ὣς Ευναιτίου καὶ ἀρχῆς ἐξ ἀρχῆς, οὐδ’.ὠς μὴ οἴου
τε ὄντος τοῦ Πατρὸς μόνου, μόνως τὸ Πνεῦμα παρά-
γειν τδ ἅγιον. τῌ γὰρ ἂν οὐδὲ τὸν Υἰδν ἄνευ τινὸς
ἐτέρου προσώπου γεννῆσαι μόνος Πατὴρ ἠδύνατο,
οἷς τῆς αὐτῆς ἐστι τελειότητος τῶν παραγομένων
ἑκάτερον καλ¹ δυνάμεως. Πατὴρ μὲν γὰρ αὐτὸς αὑτ-
άρκως τὸν Υίδν γεννᾷ, καὶ τὸ Πνεῦμα προϐάλλει τὺ
ἆγιον, αὑτοῦ τι ὗντος ἔσται καὶ ό Υἱὸς καὶ τὸ
Πνεῦμα, αὐτοῦ τε αὖ ἀπόντος τῇ ἐπινοίᾳ, οὐδ’ Υἱὸς
ὅλως ἔσται, οὐδὲ τὸ Πνεῦμόι πως ἐξ Υῐοῦ, οὐδ’
ὅλως ἐν οὐδὲν τῶν προσώπων, μὴ ὅτι γε πρόοδος,
καὶ ή πρὸς ὓπαρξιν τῶν προσώπων ἐνέργεια. Υἱὸς
δ’ὡς προϐάλλων, παράγων πως καὶ αὐτὸς τδ
Πνεῦμα τὺ ἅγιον ἐκ τοῦ Πατρδς προϊὸν, αὐτό γε
προϐάλλει, καὶ τοῦ [ἰατρὸς προϐάλλων ἐξήρτηται,
μὴ ὅτι καθὸ γεννᾶται, ἀλλὰ καὶ ᾖ προϐάλλων ἐστὶν,
οἷς διὰ γεννήσεως τῆς αὐτῆς μεταλαϐὼν δυνάμεως
τοῦ Πατρός ὡς προϐάλλοντος, προϐάλλει καὶ αὐτὸς
σύναμα τῷ Πατρὶ τὸ ὲκ Πατρὺς προϐαλλόμενον..
Ὧς γε καὶ εξ κατ’ ἐπίνοιαν ὁ προϐολεὺς μὲν τοῦ
Πιτρδς προηγεῖτο, τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πρότερόν
πως ὲκ τοῦ προϐολέως παρήγετο τοῦ Υἱοῦ, ό Υἱὸς
ἂν ἦν ἐκ τοῦ προϐολέως διὰ τοῦ Πνεύματος, τὸ δέ γε
Πνεῦμα τῇ αὑτῇ δήπου δυνάμει τῇ ὲν Πατρὶ, τῇ
γεννητικῇ δηλαδὴ τοῦ Υῐοῦ παρῆγεν ἂν καὶ αὐτὸ
τὸν Υίδν ὲκ τοῦ προϐολέως ,ὥς γε Πατρός· οὺχ ὅτι
ὁ προϐαλεῖ)ςῇ Πατὴρ οὐκ ἦν ἂν αὐτάρκης τδν αὑ-
τοῦ γεννῆσαι Ὑίὺν, ὅπου νῦν αὐτὸν αὐτάρκως μόνος
γεννᾷ, καθάπερ ,καὶ τότε μόνος αὐτάρκως ἂν τὺ
Πνεῦμα παρῆγε τὸ ἅγιον ἀλλ’ὅτι τὴν αὐτὴν ἂν
εἶχεγεννητικὴν δύναμιν τῷ Πατρὶ διὰ πνεύσεως
αὐτῷ δοθεῖσαν, ὡς τελειότητα καὶ δύναμιν ἐκ Πα-
τρδς, μήπω τοῦ Υῑοῦ τῇ ἐπινοίᾳ παραγομένου. Τὴν
δὲ ξυνεπτυγμένην ταῦτην θεολογίαν ἡ Ῥωμαῖκὴ
ἀναπτύξασα Ἐκκλησία καὶ ἐκ τοῦ Υίοῦ τὸ Πνεῦ-
μα ὲθεολόγησεν ἐκπορεύεσθαι, ταυτδ βουλομένη
νοεῖν διὰ τούτου τῷ δι’ Υίοῦ ὲκ Πατρός, ἵν’ αίτίαν
μὶν διὰ τούτου καὶ πηγὴν καὶ ἀρχὴν ἐξ ἀρχῆς πη,
γαίαν τῆς τοῦ ἁγίου Πνεύματος ὑποστάσεως τὸν
Πατέρα κηρύξῃ, καὶ κατὰ τὴν τοῦ Θεοῦ Λόγου φω-
’ νὴν, ξυναίτιον δὲ τὸν Υίὺν, καὶ πηγὴν ὲκ πηγῆς,
καὶ ἀρχῆς τῆς αὐτῆς ὑποστάσεως, τῷ παρὰ τοῦ
Πατρὸς αὑτὸν ἔχειν τὴν προϐλητικὴν δύναμιν, ὡς
ἐλέγομεν, Πατὴρ παράγει τδ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Διδ
καὶ ἁρχοειδῶς μὲν καὶ προηγουμένως, φαίην δ’ ἂν,
καὶ προκαταρτικῶς, καὶ ἀρχικῶς, καὶ κυρίως ὲκ τοῦ
Πατρὸς προϊέναι φησὶ τὸ Πνεῦμα τδ ἆγιον. Ἐξ Υἱοῦ
δὲ οὐχ οὕτω, κᾶν καὶ ἐξ αὑτοῦ τῇ αὐτῇ παράγηται δυ-
νάμει καὶ προϐολῇῖ Οὐδὲ γὰρ αἴτιος ἀναίτιος ό Υἱὸς,
οὐδὲ ἁρχὴ ἄναρχος τῆς τοῦ ῐινεύματος ὑποστάσεως,
η’. Ταῦτά τοι καὶ ἐξ Υιοῦ λέγειν ἐθέσπισε τὸ