PG 46, col. 309
παρσθεωροῦμεν, καὶ ἐπομβρίας προμαντευόμεθα,
καὶ τοῖς ἐκ γῆς φυομένοις τὸν λόγον προσάγοντες,
τὰς φύσεις τῶν βοτανῶν ἐξετάζομεν, καὶ τὴν μὲν τῷ
τραυματίᾳ σωτήριον ἀποφαίνομεν, ἄλλην ἐπιτήδειον
πρὸς ὕπνον τῷ μὴ καθεύδοντι, ἑτέραν ἤπατος ἱατι-
κὴν, καὶ ἄλλην τὰς ἐπαναστάσεις τοῦ σπληνὸς κατα-
στέλλουσαν. Ἐῶ τὰς ἐπιιστήμας, ἀφίημι τὰς τέχνας
τὰς ἀναγκαίας, τὰς πρὸς τροφὴν πᾶσαν, τὴν ποικί-
λην τῶν ἐπιτηδευμάτων περίοδον. Τὸ δὲ τοιοῦτον
ζῶον, τὸ σοφὸν, τὸ πρακτικὸν, τὸ δραστήριον, τὸ
μνημονικὸν, τὸ ἐνταῦθα ὅν καὶ τὰ ἀλλαχοῦ βλέπον,
κὰ τὸ ποικίλαις ἡδοναῖς καὶ διαφόροις πάθεσι περι-
ἄκεσθαιι, ἐνὸς ὀλιγώρως ἔχει, τῆς ἀληθοῦς ζωῆς καὶ
τῆς οἰκείας σωτηρίας. Καὶ ὁ προβλέπων τροπὰς
ἀέρων, τὴν ἀνάστασιν οὐχ ὀρᾷς· ὁ τὰς μεταβολὰς
τῶν ἐνιαυτῶν εἰδὼς, τὴν μεταβολὴν οὐ βλέπεις τοῦ
βω· ὁ τὸν ἔδιον δοῦλον ἀπαιτῶν τὰς εὐθύνας ὧν δια-
πράττεται, τοῦ σοῦ κριτοῦ καὶ Κυρίου τῆς ἐξουσίας
καταφρονεῖς.
Ταῦτα οὐκ ἔστι τοῦ λογικοῦ, ἀλλʼ εἰς μωρίαν τὸ
λογικὸν παρατρέπουτος. Δικαιοσύνην οὐκ ἀσκεῖς, τὴν
ἀρετὴν οὐ μανθάνεις, εὐχῆς ἀμελεῖς. Καὶ τοῦτο
ἐδήλωσεν ἡ χθιζὴ ἡμέρα. Ποίοις γὰρ ὀφθαλμοῖς τὴν
Κυριακὴν ὀρᾷς, ὁ ἀτιμάσας τὸ Σάββατον; 1 οὐκ
σἶδας ὡς ἀδελφαὶ αὗται αἱ ἡμέραι; κἂν εἰς τὴν ἐτέ-
ραν ἐξυβρίσῃς, τῇ ἐτέρᾳ προσκρούεις; Ἐχων νοῦν
καὶ λόγον,οὐ προορᾷς τὸ πρέπον καὶ συμφέρον, οὐδὲ
ἐμμελῶς ποιῇ τῆς σαυτοῦ ἀθανασίας τὴν ἐπιμέλειαν,
ωὐδὲ διαήσζκέπτῃ τὴνσαυτοῦ φύσιν ὅστις εἶ, καὶ τί γε-
νέεθαι δύνασαι· γαστρὶ δὲ καὶ λαγνείαις, καὶ ἀργίᾳ,
καὶ ὕπνῳ τοῦ Θεοῦ καὶ εὐεργέτου προδίδως τὸ δῶρον,
ἵνα σοι ἀχρεῖον. καὶ ἀνωφελὲς καὶ μάταιον γένηται.
Δἴσχιστοντοῦτο, καὶ νηπίας φρενὸς, καὶ τῆς ἐπαχθοῦς
κατηγορίας ἄξιον. Ἡττον δʼ ἐν ἦν κακὸν,εἰ μὴ νοοῦν-
τες οἴκοθεν καὶ παρʼ ἑαυτῶν τὸ συμφέρον, ἄλλου γοῦν
εἰσηγουμένου τὸ χρήσιμον, ἐπειθόμεθα. Τὸ δὲ οὐχ
οὕτως ἔχει, ἀλλὰ καὶ σφόδρα τοῖς διδασκάλοις ἀχθό-
μεθα, καὶ χαλεπῶς αὐτῶν τὴν νουθεσίαν φέρομ,
καὶ ταῖς συμβουλαῖς βαρυνόμεθα. Nαυτιῶμεν δὲ πρὸς
τὴν παιδείαν τῶν καλῶν, ὡς οἱ κακόσιτοι τῶν ἀῤῥώ-
στων πρὸς τὰ δρα τὰ παρὰ τῶν ἰατρῶν αὐτοῖς ὀρεγό-
μενα. Κὰν ἐπίπληξις γένηται, χαλεπαίνομεν· κὰν
τραχυτέρου ἀκούσωμεν ῥήματος, δυσανασχετοῦμεν·
κάν ἀποκλεισθῶσιν ἡμῖν ἀφορισμῷ αἱ θύραι τῆς ἐκ-
κλησίας, βλασφημοῦμεν. Οὗτος δὲ οὐκ ἔστι μανθα-
νόντων τρόπος, οὐδὲ ὑπακοὴ μαθητῶν, ἀλλὰ στα-
σιαστῶν καὶ μαχομένων φιλονεικία. Παιδίουγὰρ τάξιν
ὁ μαθητὴς ἐπέχειν ὀφείλει, ὅς τέχνης ἢ ἐπιστήμης-
ἐπιθυμήσει μιᾶς τῶν ἔξωθεν ⁴ ὁ δὲ εὐσέβειαν ἀσκού-
μενος, μετὰ πλείονος τῆς προσθήκης εἶναι βρέφος
δφείλει· ἐπειδὴ καὶ ὁ Κύριος ἐκείνην τὴν ἡλικίαν ὡς
εὐπειθῆ τοῖς παρʼ ἐαυτοῦ ἐπαίνοις ἐσέμνυνε. Τὸ παι-
δίον τοίνυν οὐκ ἐμβαίνει τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὰς
γραμμὰς ἅσπερ ἂν ὁ διδάσκαλος τῷ κηρῷ ἐνσημή-
νηται· οὐδὲ στοιχεῖα καινοτομεῖ, ὑπʼ ἐξουσίας ἐμπλή-
κτου νεωτερίζον περὶ τὰ γράμματα· ἀλλὰ πρώτην
μὲν τῇ γραφίδι τοῖς τοῦ διδασκάλου τύποις ἐνασκεῖ
τὴν χεῖρα· ὀνόματα δὲ οὐκ ἄλλα τοῖς στοιχείοις ἐπι-
καὶ τοῖς ἐκ γῆς φυομένοις τὸν λόγον προσάγοντες,
τὰς φύσεις τῶν βοτανῶν ἐξετάζομεν, καὶ τὴν μὲν τῷ
τραυματίᾳ σωτήριον ἀποφαίνομεν, ἄλλην ἐπιτήδειον
πρὸς ὕπνον τῷ μὴ καθεύδοντι, ἑτέραν ἤπατος ἱατι-
κὴν, καὶ ἄλλην τὰς ἐπαναστάσεις τοῦ σπληνὸς κατα-
στέλλουσαν. Ἐῶ τὰς ἐπιιστήμας, ἀφίημι τὰς τέχνας
τὰς ἀναγκαίας, τὰς πρὸς τροφὴν πᾶσαν, τὴν ποικί-
λην τῶν ἐπιτηδευμάτων περίοδον. Τὸ δὲ τοιοῦτον
ζῶον, τὸ σοφὸν, τὸ πρακτικὸν, τὸ δραστήριον, τὸ
μνημονικὸν, τὸ ἐνταῦθα ὅν καὶ τὰ ἀλλαχοῦ βλέπον,
κὰ τὸ ποικίλαις ἡδοναῖς καὶ διαφόροις πάθεσι περι-
ἄκεσθαιι, ἐνὸς ὀλιγώρως ἔχει, τῆς ἀληθοῦς ζωῆς καὶ
τῆς οἰκείας σωτηρίας. Καὶ ὁ προβλέπων τροπὰς
ἀέρων, τὴν ἀνάστασιν οὐχ ὀρᾷς· ὁ τὰς μεταβολὰς
τῶν ἐνιαυτῶν εἰδὼς, τὴν μεταβολὴν οὐ βλέπεις τοῦ
βω· ὁ τὸν ἔδιον δοῦλον ἀπαιτῶν τὰς εὐθύνας ὧν δια-
πράττεται, τοῦ σοῦ κριτοῦ καὶ Κυρίου τῆς ἐξουσίας
καταφρονεῖς.
Ταῦτα οὐκ ἔστι τοῦ λογικοῦ, ἀλλʼ εἰς μωρίαν τὸ
λογικὸν παρατρέπουτος. Δικαιοσύνην οὐκ ἀσκεῖς, τὴν
ἀρετὴν οὐ μανθάνεις, εὐχῆς ἀμελεῖς. Καὶ τοῦτο
ἐδήλωσεν ἡ χθιζὴ ἡμέρα. Ποίοις γὰρ ὀφθαλμοῖς τὴν
Κυριακὴν ὀρᾷς, ὁ ἀτιμάσας τὸ Σάββατον; 1 οὐκ
σἶδας ὡς ἀδελφαὶ αὗται αἱ ἡμέραι; κἂν εἰς τὴν ἐτέ-
ραν ἐξυβρίσῃς, τῇ ἐτέρᾳ προσκρούεις; Ἐχων νοῦν
καὶ λόγον,οὐ προορᾷς τὸ πρέπον καὶ συμφέρον, οὐδὲ
ἐμμελῶς ποιῇ τῆς σαυτοῦ ἀθανασίας τὴν ἐπιμέλειαν,
ωὐδὲ διαήσζκέπτῃ τὴνσαυτοῦ φύσιν ὅστις εἶ, καὶ τί γε-
νέεθαι δύνασαι· γαστρὶ δὲ καὶ λαγνείαις, καὶ ἀργίᾳ,
καὶ ὕπνῳ τοῦ Θεοῦ καὶ εὐεργέτου προδίδως τὸ δῶρον,
ἵνα σοι ἀχρεῖον. καὶ ἀνωφελὲς καὶ μάταιον γένηται.
Δἴσχιστοντοῦτο, καὶ νηπίας φρενὸς, καὶ τῆς ἐπαχθοῦς
κατηγορίας ἄξιον. Ἡττον δʼ ἐν ἦν κακὸν,εἰ μὴ νοοῦν-
τες οἴκοθεν καὶ παρʼ ἑαυτῶν τὸ συμφέρον, ἄλλου γοῦν
εἰσηγουμένου τὸ χρήσιμον, ἐπειθόμεθα. Τὸ δὲ οὐχ
οὕτως ἔχει, ἀλλὰ καὶ σφόδρα τοῖς διδασκάλοις ἀχθό-
μεθα, καὶ χαλεπῶς αὐτῶν τὴν νουθεσίαν φέρομ,
καὶ ταῖς συμβουλαῖς βαρυνόμεθα. Nαυτιῶμεν δὲ πρὸς
τὴν παιδείαν τῶν καλῶν, ὡς οἱ κακόσιτοι τῶν ἀῤῥώ-
στων πρὸς τὰ δρα τὰ παρὰ τῶν ἰατρῶν αὐτοῖς ὀρεγό-
μενα. Κὰν ἐπίπληξις γένηται, χαλεπαίνομεν· κὰν
τραχυτέρου ἀκούσωμεν ῥήματος, δυσανασχετοῦμεν·
κάν ἀποκλεισθῶσιν ἡμῖν ἀφορισμῷ αἱ θύραι τῆς ἐκ-
κλησίας, βλασφημοῦμεν. Οὗτος δὲ οὐκ ἔστι μανθα-
νόντων τρόπος, οὐδὲ ὑπακοὴ μαθητῶν, ἀλλὰ στα-
σιαστῶν καὶ μαχομένων φιλονεικία. Παιδίουγὰρ τάξιν
ὁ μαθητὴς ἐπέχειν ὀφείλει, ὅς τέχνης ἢ ἐπιστήμης-
ἐπιθυμήσει μιᾶς τῶν ἔξωθεν ⁴ ὁ δὲ εὐσέβειαν ἀσκού-
μενος, μετὰ πλείονος τῆς προσθήκης εἶναι βρέφος
δφείλει· ἐπειδὴ καὶ ὁ Κύριος ἐκείνην τὴν ἡλικίαν ὡς
εὐπειθῆ τοῖς παρʼ ἐαυτοῦ ἐπαίνοις ἐσέμνυνε. Τὸ παι-
δίον τοίνυν οὐκ ἐμβαίνει τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὰς
γραμμὰς ἅσπερ ἂν ὁ διδάσκαλος τῷ κηρῷ ἐνσημή-
νηται· οὐδὲ στοιχεῖα καινοτομεῖ, ὑπʼ ἐξουσίας ἐμπλή-
κτου νεωτερίζον περὶ τὰ γράμματα· ἀλλὰ πρώτην
μὲν τῇ γραφίδι τοῖς τοῦ διδασκάλου τύποις ἐνασκεῖ
τὴν χεῖρα· ὀνόματα δὲ οὐκ ἄλλα τοῖς στοιχείοις ἐπι-