PG 58, col. 1003
nabiles facit. Etidcirco quanto majora fecerimus bona, tanto de nobis minora dicamus. Hoc
enim modo maximam et coram Deo et coraæ hominibus gloriam consequemur : nec solum
gloriam quæ a Deo est, verum etiam mercedem, retributionemque plenissimama. Noli ergo
mercedem reposcere, ut merearis accipere. Τu salvari tc Dei gratia confitere , ut se ille tibi
debitorem fateatur, nec modo pro operibus tuis, verum etiam pro hac gratia, humilique
sententia. Quando enim aliqua recte fecerimus , habemus eum proculdubio debitorem ob
res bene gestas tantum: quando vero nihil arbitramaur nos recte operatos, amplius etiama
de tali meremur affectu, quam propter opera ipsa quæ fecimus. Minimum itaque de se sen-
sisse, tam mngnum est, quam maximas res fecisse. Ouod si non adsit, nec illæ poterunt esse
laudabiles. Nam nos quoque famulos habentes, tunc eos maxime comprobamus, quando
cum bona gratia in omnibus obsequuti, nihil se grande arbitrantur egisse.
6. Itaque si bona tua magna vis facere, noli ea magna putare : aliter enim magna esse
non possunt. Sic enim centurio dixvit: Non sum dignus, ut intres sub tectum meun (Μαιh
8. S) : et propterea dignus effectus est, supraque omnes Judæos jure mirabilis. Sic etiam
Paulus ait: Non sum dtgnus vocari aρostοlus (1. Cor, 15. 9) : ideo omnium primus inventu-
est. Sic et Joannes : Non sum, inquit, idoneμs solvere corrigiam calceamenti eus (Mare.1. 7.
et Mαιιh. B. 11): et idcirco amicus factus est sponsi. Et manum quam indignam calceamen-
tis esse dicebat, eam Christus ad caput suum sublevavit. Sic etiam Petrus ait: Εri a me.
Domine, quia homo peccator sum (uc. ὅ. S) : et propterea factus est Ecclesiæ fundamen-
tum. Nihil enim sic est amicum Deo, quasi si quis se minimis annumeret: hoc est enim
caput totius philosophiæ atque fastigium. Oui enim humiliatur corde atque conteritur, non
offoretur inani gloria : non invidiæ livore, non iracundiæ furore vexabitur, non ullis aliis
vitiis subjacebit. Namque ut contritam manum etiam si maillies in altuim levare velimus,
non possumus: ita etiam si animam conteramus, quamalibet innumeræ illam inlando cle-
vare voluerint passiones, ne tantulum quidem potuerit extolli. Si enim qui externarum lu-
get damna rerum, omnes a se fugat animæ languores : multo magis qui hoc pro peccato
facit, plena philosophiæ sanitate potietur. Et quis, inquis, ita conterere cor suum potest ?
Audi Davidem, qui per hoc præcipue refulsit, et vide quam ejus anima contrita sit. Nam
post virtutes innumeras, cum domo excidisset et patria, et vitam ipsam postremo periclita-
retur amittere, cum tempore ipso discriminis sui militem vilem ct prorsus abjectum, in-
sultantem sihi et maledicentem videret, non modo ipse non retulit malcdictionis vicem, sed
eliam quemdam ducum suorum volentem eum interimere, non sivit, dicens : Dimitte ut
moledicat, euoniam Dominus mandavit ei : forsitan respiciet Deus hum litatem mcam (2. Reeρ.
16. 11). Et rursus, cum sacerdotes rogarent ut cum illo circumferretur arcn, non passus
est: sed Stet, inquit, in templο : et si liberaverit me Deus de instantibus mlis, videbo pul-
ehritudinem ejus: si voero dixerit mihi, Nolo te : ecce eoo, faciat mihi quod placct in con-
spectu ejus (2. Reg. 15. 23. 26). Illud vero erga Saiilem semcl iterumque et multoties fa-
ctum, nonne cumulum philosophiæ ingentis ostendit? Vetorem quippe superaverat lcgem,
et prope ad apostolica præcepta pervenerat. Idcirco quæ Dei erant, per omnia diligebat :
non ipse se de iis quæ fecrat laudans, sed unum et solum studet sequi ab ipso positass
Ieges, eisque in omnibus obedire. Et post tot certe illa merita virtutum, cum illum tyran-
num, fratricidam, parricidam, injuriosum atque furiosum pro se regnantem videret, neς
sic quidem scandalum mente concepit: sed si, inquit, hoe visum fuerit Deo, me quidemu
exagitari et errare semper ac fugere, illum vero regnare, amplector atque suscipio : et ha-
beo pro innumeris, quæ a Deo mihi inferuntur,tribulationibus gratiam. Longe aliter quam
plurimi impudentes pariter et arrogantes, qui cum ne minimam quidem partem de illius vir-
tute possideant, si quos videant prospere agentes, se vero parvam sufferre mœstitiam,
mille animaas suas non metuunt vulnerare hlasphemiis. At non etiam David talis fuit, sed
inter maximas tribulationum procellas, omnem modestiam ac patientiam mentis ostondit;
propter quod dixit Deus: Jnvpeni David slium Jesse, virum secundum cor meum ( Psal. 88.
ἐ. 21). Τalem igitur etiam nos possideamus animam : et quidquid patimur, facile feremus
ac fortiter: atque ante regnum futurum, hic quoque fructum de humilitate capiemus. Di-
sctte, inquit Dominus, a me, quia mitis sum et humlts corde, et invenietis requiem antmαὸμν
vestrs (Μαιιh.11. 29). Ut ergo hic et ibi optata requie maulta cum gloria perfruamur, hu-
militatem, maatrem bonorum, nostris penitus mentibus inseramus. Sic enim et istius vitæ
pelagus absque ullo tumore luctuum transire poterimus, et ad tranquillissimum illum
portum enavigare, gratia et misericordia Domini nostri Jesu Christi, cui est gloria et impe-
rium, cum Patre et sancto Spiritu, in sempiterna sæcula sæculorum. Amen.
HouIIA Q0ARTA X CCAPITEE I.
Omnnes igitur generalfones ab Abraham uscue ad David, generationes quatuordecim : et a
David usque ad transmigrationem Babplonis, generatones euatuordecim: et a transmigra-
tione Babylonis usque ad Christum, generationes euatuordecim.
1. Omanem ab Abraham usque ad Christum generationum seriem tres in partes evangc-
lista divisit : ostendens quod nec commutatis quidem disciplinæ modis , ille umquam popu-
lus sit melior effectus: sed sive aristocratiæ, sive regno, sive oligarchiæ pareret, in eadem
tamen morum pravitate permanserit: et neque cum ducum, neque cuma regum, neque cum
sacerdotum potestate regeretur, ad studium virtutis accesserit. Ouanam igitur ratione sua-
enim modo maximam et coram Deo et coraæ hominibus gloriam consequemur : nec solum
gloriam quæ a Deo est, verum etiam mercedem, retributionemque plenissimama. Noli ergo
mercedem reposcere, ut merearis accipere. Τu salvari tc Dei gratia confitere , ut se ille tibi
debitorem fateatur, nec modo pro operibus tuis, verum etiam pro hac gratia, humilique
sententia. Quando enim aliqua recte fecerimus , habemus eum proculdubio debitorem ob
res bene gestas tantum: quando vero nihil arbitramaur nos recte operatos, amplius etiama
de tali meremur affectu, quam propter opera ipsa quæ fecimus. Minimum itaque de se sen-
sisse, tam mngnum est, quam maximas res fecisse. Ouod si non adsit, nec illæ poterunt esse
laudabiles. Nam nos quoque famulos habentes, tunc eos maxime comprobamus, quando
cum bona gratia in omnibus obsequuti, nihil se grande arbitrantur egisse.
6. Itaque si bona tua magna vis facere, noli ea magna putare : aliter enim magna esse
non possunt. Sic enim centurio dixvit: Non sum dignus, ut intres sub tectum meun (Μαιh
8. S) : et propterea dignus effectus est, supraque omnes Judæos jure mirabilis. Sic etiam
Paulus ait: Non sum dtgnus vocari aρostοlus (1. Cor, 15. 9) : ideo omnium primus inventu-
est. Sic et Joannes : Non sum, inquit, idoneμs solvere corrigiam calceamenti eus (Mare.1. 7.
et Mαιιh. B. 11): et idcirco amicus factus est sponsi. Et manum quam indignam calceamen-
tis esse dicebat, eam Christus ad caput suum sublevavit. Sic etiam Petrus ait: Εri a me.
Domine, quia homo peccator sum (uc. ὅ. S) : et propterea factus est Ecclesiæ fundamen-
tum. Nihil enim sic est amicum Deo, quasi si quis se minimis annumeret: hoc est enim
caput totius philosophiæ atque fastigium. Oui enim humiliatur corde atque conteritur, non
offoretur inani gloria : non invidiæ livore, non iracundiæ furore vexabitur, non ullis aliis
vitiis subjacebit. Namque ut contritam manum etiam si maillies in altuim levare velimus,
non possumus: ita etiam si animam conteramus, quamalibet innumeræ illam inlando cle-
vare voluerint passiones, ne tantulum quidem potuerit extolli. Si enim qui externarum lu-
get damna rerum, omnes a se fugat animæ languores : multo magis qui hoc pro peccato
facit, plena philosophiæ sanitate potietur. Et quis, inquis, ita conterere cor suum potest ?
Audi Davidem, qui per hoc præcipue refulsit, et vide quam ejus anima contrita sit. Nam
post virtutes innumeras, cum domo excidisset et patria, et vitam ipsam postremo periclita-
retur amittere, cum tempore ipso discriminis sui militem vilem ct prorsus abjectum, in-
sultantem sihi et maledicentem videret, non modo ipse non retulit malcdictionis vicem, sed
eliam quemdam ducum suorum volentem eum interimere, non sivit, dicens : Dimitte ut
moledicat, euoniam Dominus mandavit ei : forsitan respiciet Deus hum litatem mcam (2. Reeρ.
16. 11). Et rursus, cum sacerdotes rogarent ut cum illo circumferretur arcn, non passus
est: sed Stet, inquit, in templο : et si liberaverit me Deus de instantibus mlis, videbo pul-
ehritudinem ejus: si voero dixerit mihi, Nolo te : ecce eoo, faciat mihi quod placct in con-
spectu ejus (2. Reg. 15. 23. 26). Illud vero erga Saiilem semcl iterumque et multoties fa-
ctum, nonne cumulum philosophiæ ingentis ostendit? Vetorem quippe superaverat lcgem,
et prope ad apostolica præcepta pervenerat. Idcirco quæ Dei erant, per omnia diligebat :
non ipse se de iis quæ fecrat laudans, sed unum et solum studet sequi ab ipso positass
Ieges, eisque in omnibus obedire. Et post tot certe illa merita virtutum, cum illum tyran-
num, fratricidam, parricidam, injuriosum atque furiosum pro se regnantem videret, neς
sic quidem scandalum mente concepit: sed si, inquit, hoe visum fuerit Deo, me quidemu
exagitari et errare semper ac fugere, illum vero regnare, amplector atque suscipio : et ha-
beo pro innumeris, quæ a Deo mihi inferuntur,tribulationibus gratiam. Longe aliter quam
plurimi impudentes pariter et arrogantes, qui cum ne minimam quidem partem de illius vir-
tute possideant, si quos videant prospere agentes, se vero parvam sufferre mœstitiam,
mille animaas suas non metuunt vulnerare hlasphemiis. At non etiam David talis fuit, sed
inter maximas tribulationum procellas, omnem modestiam ac patientiam mentis ostondit;
propter quod dixit Deus: Jnvpeni David slium Jesse, virum secundum cor meum ( Psal. 88.
ἐ. 21). Τalem igitur etiam nos possideamus animam : et quidquid patimur, facile feremus
ac fortiter: atque ante regnum futurum, hic quoque fructum de humilitate capiemus. Di-
sctte, inquit Dominus, a me, quia mitis sum et humlts corde, et invenietis requiem antmαὸμν
vestrs (Μαιιh.11. 29). Ut ergo hic et ibi optata requie maulta cum gloria perfruamur, hu-
militatem, maatrem bonorum, nostris penitus mentibus inseramus. Sic enim et istius vitæ
pelagus absque ullo tumore luctuum transire poterimus, et ad tranquillissimum illum
portum enavigare, gratia et misericordia Domini nostri Jesu Christi, cui est gloria et impe-
rium, cum Patre et sancto Spiritu, in sempiterna sæcula sæculorum. Amen.
HouIIA Q0ARTA X CCAPITEE I.
Omnnes igitur generalfones ab Abraham uscue ad David, generationes quatuordecim : et a
David usque ad transmigrationem Babplonis, generatones euatuordecim: et a transmigra-
tione Babylonis usque ad Christum, generationes euatuordecim.
1. Omanem ab Abraham usque ad Christum generationum seriem tres in partes evangc-
lista divisit : ostendens quod nec commutatis quidem disciplinæ modis , ille umquam popu-
lus sit melior effectus: sed sive aristocratiæ, sive regno, sive oligarchiæ pareret, in eadem
tamen morum pravitate permanserit: et neque cum ducum, neque cuma regum, neque cum
sacerdotum potestate regeretur, ad studium virtutis accesserit. Ouanam igitur ratione sua-