PL 143, col. 1297
De viris illustribus sui temporis (Adelmannus Brixiensis), J. P. Migne
Barbaras aures Latino temperans eloquio,
Notus arces ad Romanas ab usque oceano.
Situs est in urbe nostra longus hospes Legia,
Legia magnarum quondam artium nutricula
Sub Wathone, subque ipso, cujus sunt haec rhythmica.
Tres mihi, Camena, cives memora de pluribus,
Illum, procul quem exstinctum Transalpinis febribus,
Lugent artes, lugent urbes cum suis primatibus.
Vix amissum quereremur, Odulfo superstite,
Alestanum, quantus erat veteris [ f. uter is] scientiae,
Hos rhythmos ex ms. codice Gemblacensi rogatu meo descripsit religiosus vir Michael Delmerius, ejusdem
monasterii bibliothecarius, qui operam mihi suam in multis aliis liberaliter impendit. Quis fuerit
Adelmannus istorum versuum auctor, nemo eruditus ignorat. Nempe ille ipse est Berengarii condiscipulus
sub Fulberto Carnotensi episcopo, grammaticus, et ex clerico Leodiensi Brixiensis episcopus, teste Sigeberto
in lib. De scriptoribus ecclesiasticis, cap. 153, ubi vocatur ALMANNUS, qui duas epistolas De veritate corporis
Christi Domini in Eucharistia, unam ad Berengarium, alteram ad Paulum primicerium Metensem,
scripsit. In exemplari Gemblacensi, istis rhythmis praemittuntur haec verba: « Mitto etiam tibi rhythmicos
versiculos juxta ordinem alphabeti digestos, quos ante annos aliquot, cum adhuc Leodii essem, me ad
amicos quosdam meos, quorum plures ipse noveras, lamentaliter recensente compositos reperi nuper et
edidi. » Quae verba sunt Adelmanni hos versus mittentis ad Berengarium, de quo in fine rhythmorum haec
leguntur: RESPONDIT BERINGARIUS: Nascitur ridiculus mus. Qui Berengarius Aldelmanum ironice AULUM-MANNUM
vocare solitus erat, ut ibidem subditur. Multa in hos versus notanda forent, sed tantum ea observo
quae mihi obvia sunt.
Ad litteram K laudatur Sigo, abbas scilicet monasterii Sancti Florentii Salmuriensis ad Ligerim, vir suo
tempore clarissimus; cujus aequalis fuit Rainaldus, Turonicae Sancti Martini ecclesiae archiclavus seu
custos, de quo hic mentio fit ad litteram M.
Stropha incipiens a littera N, mendosa apparet in primo versu: Nec tua, Girarde-Gilberte, fraudabo
naenia, videturque legendum, Nec tua, Girarde glaber, te fraudabo naenia.
Ad litteram S agitur de Wathone, sub quo Legia magnarum artium nutricula floruisse dicitur, subque
ipso, cujus sunt haec rhythmica. Ex quibus discimus Adelmannum fuisse scholasticum seu praefectum scholis
in urbe Leodiensi, scilicet post Watonem, qui Wazo dicitur ab Anselmo canonico Leodiensi, cujus haec
verba in lib. De episcopis Leodiensibus, cap. 84: « Hic (nimirum Waso) primum sub Notgero praesule capellanus
existens, postea ab eodem scholarum donatur magistro. » Chronicon Leodiense apud Labbeum
in Bibliothecae novae tomo I haec habet: Anno 1041 obiit Hithardus, succedit Walto; cujus obitus reponitur
anno 1048. Ubi vides Watonem non alium esse a Wasone, uti legitur apud Anselmum, qui pro Hithardo Nithardum
scribit. Ergo, ut superius praefatus sum, Adelmannus scholis Leodicensibus praefectus est, quod
nemo hactenus, ni fallor, observavit.
Sub littera X agitur de Warino, qui videtur fuisse clericus Leodiensis, tum monachus in coenobio Gorziensi,
demumque abbas in Metensi asceterio Sancti Arnulfi, ut patet ex ipsius Warini epistola. Praesul
ille durus, qui Warino xerapelinos ornatus cum paucis jugeribus reposcenti denegasse hic memoratur, Durandus
est Leodiensis episcopus, cujus nomen inter lineam ascriptum est in codice ms. Ergo hic Warinus
a Durando Leodicensi episcopo pauca jugera sibi dari petierat cum aliqua in Leodicensi Ecclesia dignitate,
aut qua alia, cujus insigne erat vestis xerampelina. Quae cum durus antistes Warino negavisset, ille iratus
clam Metensem in urbem fugit, ubi cum abbatia S. Arnulfi multas opes nanctus est. Xerampelinos ornatus
Gemblacensis codex ita interpretatur: « Xerapelinae vestes dicuntur veteres et praesiccae, pampineum
habentes colorem; et ponuntur hoc loco pro quibuscunque antiquis vestibus. » Quae interpretatio docet
nos hoc loco legendum xerampelinos ornatus. Quae vox Graeca ex duabus composita est. scilicet ξηρὸς,
quae aridum siccumve, et ἄμπελος, quae vineam significat. Itaque xerampelini ornatus dicuntur
vestes pampini sicci, colorem qui color siccae rosae dicitur imitantes, ut viri docti in Juvenalem observarunt.
Notus arces ad Romanas ab usque oceano.
Situs est in urbe nostra longus hospes Legia,
Legia magnarum quondam artium nutricula
Sub Wathone, subque ipso, cujus sunt haec rhythmica.
Tres mihi, Camena, cives memora de pluribus,
Illum, procul quem exstinctum Transalpinis febribus,
Lugent artes, lugent urbes cum suis primatibus.
Vix amissum quereremur, Odulfo superstite,
Alestanum, quantus erat veteris [ f. uter is] scientiae,
Hos rhythmos ex ms. codice Gemblacensi rogatu meo descripsit religiosus vir Michael Delmerius, ejusdem
monasterii bibliothecarius, qui operam mihi suam in multis aliis liberaliter impendit. Quis fuerit
Adelmannus istorum versuum auctor, nemo eruditus ignorat. Nempe ille ipse est Berengarii condiscipulus
sub Fulberto Carnotensi episcopo, grammaticus, et ex clerico Leodiensi Brixiensis episcopus, teste Sigeberto
in lib. De scriptoribus ecclesiasticis, cap. 153, ubi vocatur ALMANNUS, qui duas epistolas De veritate corporis
Christi Domini in Eucharistia, unam ad Berengarium, alteram ad Paulum primicerium Metensem,
scripsit. In exemplari Gemblacensi, istis rhythmis praemittuntur haec verba: « Mitto etiam tibi rhythmicos
versiculos juxta ordinem alphabeti digestos, quos ante annos aliquot, cum adhuc Leodii essem, me ad
amicos quosdam meos, quorum plures ipse noveras, lamentaliter recensente compositos reperi nuper et
edidi. » Quae verba sunt Adelmanni hos versus mittentis ad Berengarium, de quo in fine rhythmorum haec
leguntur: RESPONDIT BERINGARIUS: Nascitur ridiculus mus. Qui Berengarius Aldelmanum ironice AULUM-MANNUM
vocare solitus erat, ut ibidem subditur. Multa in hos versus notanda forent, sed tantum ea observo
quae mihi obvia sunt.
Ad litteram K laudatur Sigo, abbas scilicet monasterii Sancti Florentii Salmuriensis ad Ligerim, vir suo
tempore clarissimus; cujus aequalis fuit Rainaldus, Turonicae Sancti Martini ecclesiae archiclavus seu
custos, de quo hic mentio fit ad litteram M.
Stropha incipiens a littera N, mendosa apparet in primo versu: Nec tua, Girarde-Gilberte, fraudabo
naenia, videturque legendum, Nec tua, Girarde glaber, te fraudabo naenia.
Ad litteram S agitur de Wathone, sub quo Legia magnarum artium nutricula floruisse dicitur, subque
ipso, cujus sunt haec rhythmica. Ex quibus discimus Adelmannum fuisse scholasticum seu praefectum scholis
in urbe Leodiensi, scilicet post Watonem, qui Wazo dicitur ab Anselmo canonico Leodiensi, cujus haec
verba in lib. De episcopis Leodiensibus, cap. 84: « Hic (nimirum Waso) primum sub Notgero praesule capellanus
existens, postea ab eodem scholarum donatur magistro. » Chronicon Leodiense apud Labbeum
in Bibliothecae novae tomo I haec habet: Anno 1041 obiit Hithardus, succedit Walto; cujus obitus reponitur
anno 1048. Ubi vides Watonem non alium esse a Wasone, uti legitur apud Anselmum, qui pro Hithardo Nithardum
scribit. Ergo, ut superius praefatus sum, Adelmannus scholis Leodicensibus praefectus est, quod
nemo hactenus, ni fallor, observavit.
Sub littera X agitur de Warino, qui videtur fuisse clericus Leodiensis, tum monachus in coenobio Gorziensi,
demumque abbas in Metensi asceterio Sancti Arnulfi, ut patet ex ipsius Warini epistola. Praesul
ille durus, qui Warino xerapelinos ornatus cum paucis jugeribus reposcenti denegasse hic memoratur, Durandus
est Leodiensis episcopus, cujus nomen inter lineam ascriptum est in codice ms. Ergo hic Warinus
a Durando Leodicensi episcopo pauca jugera sibi dari petierat cum aliqua in Leodicensi Ecclesia dignitate,
aut qua alia, cujus insigne erat vestis xerampelina. Quae cum durus antistes Warino negavisset, ille iratus
clam Metensem in urbem fugit, ubi cum abbatia S. Arnulfi multas opes nanctus est. Xerampelinos ornatus
Gemblacensis codex ita interpretatur: « Xerapelinae vestes dicuntur veteres et praesiccae, pampineum
habentes colorem; et ponuntur hoc loco pro quibuscunque antiquis vestibus. » Quae interpretatio docet
nos hoc loco legendum xerampelinos ornatus. Quae vox Graeca ex duabus composita est. scilicet ξηρὸς,
quae aridum siccumve, et ἄμπελος, quae vineam significat. Itaque xerampelini ornatus dicuntur
vestes pampini sicci, colorem qui color siccae rosae dicitur imitantes, ut viri docti in Juvenalem observarunt.