PL 143, col. 384
De mensura astrolabii (Hermannus Contractus), J. P. Migne
in tres divides, et erit unaquaeque pars 30; postea
duas partes, id est 60 in 5 divides, et erit unaquaeque
pars 12; deinde duas partes, id est 24 auferes, et
tunc 36 remanebunt.
In quinto autem 40 ita reperies: eumdem quadrantem
in tres divides, et postea duas, id est 60 in
sex, et erit unaquaeque denarius. Tunc duas auferes
partes, id est 20, et remanebunt 40. In sexto denique
45 taliter invenies: eumdem quadrantem per
medium divides, et unaquaeque pars erit 45, nam
bis 45 90 faciunt. De septimo climate superius jam
dictum est.
CAPUT III De lineis horarum inveniendis.
Hoc modo perfectis almucantarath campilogrammis,
spatium trium primitus dictorum circulorum,
quod infra primum almucantarath ex parte scilicet d,
id est septentrionali, remanet, 12 horarum locationi
aequaliter distribui hoc modo debet. Initio ab
ipso almucantarath a parte c sumpto, spatium cujusque
trium circulorum usque ad lineam d a e, sex
antemeridianis horis aequaliter dispertire. Similiter,
ab ipsa d a e linea usque ad almucantarath ex parte b,
sena in singulis circulis metiens intervalla,
postmeridianis horis deputabis.
Postea accepti circini unum pedem tali in loco
figere debes, ut alter tria puncta, primae horae limitem
in singulis scilicet circulis signantia, possit
attingere, et ita circinando finalem primae horae
lineam inter ipsos tres circulos curvabis, eodemque
modo per singulas horas faciens nunc contrahendo,
nunc dilatando, in diversisque locis circinum, prout
punctorum positio poscit, figendo, singularum horarum
finales lineas circinabis; sicque singulis horis
nascentur intervalia ad interiorem quidem circulum
contractiora, ad exteriorem vero latiora, quae videlicet
ipsa septentrionalis d a e in medio limitat linea.
Talibus ita mensuris et perigraphiis quaternas 7
scilicet climatum tabulas insignito.
CAPUT IV. Descriptio Alhancabuth.
Deinde volvellum, seu rete, quod Arabes Alhancabuth
nominant, crebra percussione perforatum, hoc
modo erit metiendum. Descriptis primo in tabula
ejus aliquantum spissiore, quam sint subpositae rotulae
aliae, quae tres sunt numero, tribus circulis
ejusdem quantitatis, cujus et supra aequinoctiali videlicet,
hiemali atque aestivo solstitialibus, eodemque
modo cum lineis rectis, quas Coluros dixi, in
quatuor aequa, ut supra, divisis, Colurum unum
versus meridiem a septentrione directum, a puncto
ubi aestivum minimus in fine secat, usque ad punctum
ubi ex opposito maximo jungitur hiemali circulo,
in duo divide, et centro in medio fixo zodiacum
circulum, in quo tota hujus artis consistit efficacitas,
ita circumscribe ut minimum to um infra se
continens circulum ex una ei conjungatur, ex opposita
duas partes, id est 60 in 5 divides, et erit unaquaeque
pars 12; deinde duas partes, id est 24 auferes, et
tunc 36 remanebunt.
In quinto autem 40 ita reperies: eumdem quadrantem
in tres divides, et postea duas, id est 60 in
sex, et erit unaquaeque denarius. Tunc duas auferes
partes, id est 20, et remanebunt 40. In sexto denique
45 taliter invenies: eumdem quadrantem per
medium divides, et unaquaeque pars erit 45, nam
bis 45 90 faciunt. De septimo climate superius jam
dictum est.
CAPUT III De lineis horarum inveniendis.
Hoc modo perfectis almucantarath campilogrammis,
spatium trium primitus dictorum circulorum,
quod infra primum almucantarath ex parte scilicet d,
id est septentrionali, remanet, 12 horarum locationi
aequaliter distribui hoc modo debet. Initio ab
ipso almucantarath a parte c sumpto, spatium cujusque
trium circulorum usque ad lineam d a e, sex
antemeridianis horis aequaliter dispertire. Similiter,
ab ipsa d a e linea usque ad almucantarath ex parte b,
sena in singulis circulis metiens intervalla,
postmeridianis horis deputabis.
Postea accepti circini unum pedem tali in loco
figere debes, ut alter tria puncta, primae horae limitem
in singulis scilicet circulis signantia, possit
attingere, et ita circinando finalem primae horae
lineam inter ipsos tres circulos curvabis, eodemque
modo per singulas horas faciens nunc contrahendo,
nunc dilatando, in diversisque locis circinum, prout
punctorum positio poscit, figendo, singularum horarum
finales lineas circinabis; sicque singulis horis
nascentur intervalia ad interiorem quidem circulum
contractiora, ad exteriorem vero latiora, quae videlicet
ipsa septentrionalis d a e in medio limitat linea.
Talibus ita mensuris et perigraphiis quaternas 7
scilicet climatum tabulas insignito.
CAPUT IV. Descriptio Alhancabuth.
Deinde volvellum, seu rete, quod Arabes Alhancabuth
nominant, crebra percussione perforatum, hoc
modo erit metiendum. Descriptis primo in tabula
ejus aliquantum spissiore, quam sint subpositae rotulae
aliae, quae tres sunt numero, tribus circulis
ejusdem quantitatis, cujus et supra aequinoctiali videlicet,
hiemali atque aestivo solstitialibus, eodemque
modo cum lineis rectis, quas Coluros dixi, in
quatuor aequa, ut supra, divisis, Colurum unum
versus meridiem a septentrione directum, a puncto
ubi aestivum minimus in fine secat, usque ad punctum
ubi ex opposito maximo jungitur hiemali circulo,
in duo divide, et centro in medio fixo zodiacum
circulum, in quo tota hujus artis consistit efficacitas,
ita circumscribe ut minimum to um infra se
continens circulum ex una ei conjungatur, ex opposita