PL 143, col. 383
De mensura astrolabii (Hermannus Contractus), J. P. Migne
ab opposito a b versus punctum d totidem; verbi
gratia, si nostrum, id est septimum clima volueris
metiri, sume a c versus e 48 partes de 90, superiores
videlicet 24, per quas circulos inveneras, duplicatas,
easque nota k finito. Item a b versus d,
tantumdem, id est 48 partes nota l secernito, ut videlicet
integra circuli medietas a k ad d l invematur.
Postea hemicyclum a k per e et b ad d l usque
ad l, in 6 partire, et unamquamque sextam in 6
itidem impressis punctis partire, et hoc facto habetis
a k usque ad l intervalla 36, singula quinas partes
de 360 totius circuli partibus complectentia.
Deinde regulam in c et k puncta ponens, vide in
quo loco tangat lineam meridianam per d a e longe
extra circulos in alia tabula, supra quam walzachora
metienda ponitur, prolongatam, ibique notam
scribe m, sicque, non mota hinc, id est de c
puncto regula, ad singula per ordinem, quo a k ad l
feceras puncta, eamdem regulam ponito, et ad singulas
positiones praefatam d a e lineam, ut a regula
tangatur, notato, donec tricies et sexies ipsa linea
notata in c et l puncta regulam ponas, et, ut saepe
dictam regulam tangat, trigesimum sextum signum,
id est n, facias. Quo facto spatium lineae, quod
inter m et n continetur, accepto circino in duo divide,
et in medietate centro fixo hemicyclum, quem
Almucantarath Arabes vocant, inter tres circulos
per b n c inflecte. Item spatium lineae, quod inter
proximum signum ab m et proximum ab n complectitur,
in duo divides, et, centrum in medio figens,
alterum itidem hemicyclum curvabis. Eodem modo
spatii lineae inter tertium ab m, et tertium ab n
signum inventa medietate, tertium hemicyclum debes
incurvare; sicque ordinatim per singula ejusdem
lineae signa interius utrinque progrediens, spatiumque
quod inter ipsa continetur in duo dividens,
nunc semiplenos, nunc integros circulos circinabis,
donec, ad medium signorum perveniens, octodecim
orbiculorum Almucantarath consummabis; sicque
ab n, id est a primo almucantarath usque ad medii
orbiculi centrum, 90 gradus computantur, per singula
scilicet campilogrammorum intervalla quinis
gradibus enumeratis.
Ab ipso vero n usque ad medium centrum a tot
gradus in unoquoque climate reperis, quot gradus
habet altitudo ipsius climatis quod mensurabis,
utpote in septimo, cujus nunc mensurae exemplar
expressi, 48. In primo autem climate 15 sic invenies:
divide quadrantem in tres partes et tertiam
partem in duas. Tunc utraque pars continet in se 15
gradus. In secundo autem climate 24 ita reperies:
divide quadrantes in tres partes, et postea tertiam
partem ex almagrip in 5 divide, et continebit unaquaeque
pars senarium. Postea quintam partem ex
almagrip semocriorem, videlicet senarium auferes,
et remanebunt 24. In tertio vero climate 30 ita reperies:
Quadrantem scilicet 90 a c in tres divides,
et erit unaquaeque pars 30. In quarto autem climate
36 taliter reperies: iterum quadrantem, id est 90,
gratia, si nostrum, id est septimum clima volueris
metiri, sume a c versus e 48 partes de 90, superiores
videlicet 24, per quas circulos inveneras, duplicatas,
easque nota k finito. Item a b versus d,
tantumdem, id est 48 partes nota l secernito, ut videlicet
integra circuli medietas a k ad d l invematur.
Postea hemicyclum a k per e et b ad d l usque
ad l, in 6 partire, et unamquamque sextam in 6
itidem impressis punctis partire, et hoc facto habetis
a k usque ad l intervalla 36, singula quinas partes
de 360 totius circuli partibus complectentia.
Deinde regulam in c et k puncta ponens, vide in
quo loco tangat lineam meridianam per d a e longe
extra circulos in alia tabula, supra quam walzachora
metienda ponitur, prolongatam, ibique notam
scribe m, sicque, non mota hinc, id est de c
puncto regula, ad singula per ordinem, quo a k ad l
feceras puncta, eamdem regulam ponito, et ad singulas
positiones praefatam d a e lineam, ut a regula
tangatur, notato, donec tricies et sexies ipsa linea
notata in c et l puncta regulam ponas, et, ut saepe
dictam regulam tangat, trigesimum sextum signum,
id est n, facias. Quo facto spatium lineae, quod
inter m et n continetur, accepto circino in duo divide,
et in medietate centro fixo hemicyclum, quem
Almucantarath Arabes vocant, inter tres circulos
per b n c inflecte. Item spatium lineae, quod inter
proximum signum ab m et proximum ab n complectitur,
in duo divides, et, centrum in medio figens,
alterum itidem hemicyclum curvabis. Eodem modo
spatii lineae inter tertium ab m, et tertium ab n
signum inventa medietate, tertium hemicyclum debes
incurvare; sicque ordinatim per singula ejusdem
lineae signa interius utrinque progrediens, spatiumque
quod inter ipsa continetur in duo dividens,
nunc semiplenos, nunc integros circulos circinabis,
donec, ad medium signorum perveniens, octodecim
orbiculorum Almucantarath consummabis; sicque
ab n, id est a primo almucantarath usque ad medii
orbiculi centrum, 90 gradus computantur, per singula
scilicet campilogrammorum intervalla quinis
gradibus enumeratis.
Ab ipso vero n usque ad medium centrum a tot
gradus in unoquoque climate reperis, quot gradus
habet altitudo ipsius climatis quod mensurabis,
utpote in septimo, cujus nunc mensurae exemplar
expressi, 48. In primo autem climate 15 sic invenies:
divide quadrantem in tres partes et tertiam
partem in duas. Tunc utraque pars continet in se 15
gradus. In secundo autem climate 24 ita reperies:
divide quadrantes in tres partes, et postea tertiam
partem ex almagrip in 5 divide, et continebit unaquaeque
pars senarium. Postea quintam partem ex
almagrip semocriorem, videlicet senarium auferes,
et remanebunt 24. In tertio vero climate 30 ita reperies:
Quadrantem scilicet 90 a c in tres divides,
et erit unaquaeque pars 30. In quarto autem climate
36 taliter reperies: iterum quadrantem, id est 90,