PL 143, col. 388
De mensura astrolabii (Hermannus Contractus), J. P. Migne
diebus anni 360 vel 5 potius adhuc additis dividatur:
quod hoc modo facilius facies: Ab uno circuli quadrante
decimam octavam partem seclude, et hac
excepta reliquum totum circuitum in 12, et unamquamque
duodecimam in senas divide partes, sicque
annumerata, quam secluseras, quadrantis parte, decimam
octavam in toto circulo 70 tria reperies intervalla,
quibus singulis in 5 partitis habes circulum
per 365 dies divisum.
Tunc autumnali aequinoctio, quod moderni
primo gradu Arietis, id est, 15 Kal. Aprilis
ascribendum credunt, incipiens 14 dies post aequinoctium,
id est, post lineam occidentalem in qua
Arietem inchoasti, Martio mensi tribue, deinde Aprili
30, Maio 31, Junio 30, Julio 31, Augusto 31, Septembri
30, Octobri 31, Novembri 30, Decembri 31, Januario
31, Februario 28 et Martio usque ad praefatam
aequinoctii vernalis lineam 17 deputans, integrum
anni currentis circuitum complebis, duabus lineis
circulos quadrifariam partientibus, scilicet quaternos
anni articulos, bina siquidem aequinoctia et totidem
solstitia intersecantibus.
Adhuc quod sub hoc remanet centro citimum circulorum
intervallum, ita in unoquoque mense distingue,
ut quinos dies, vel quod expeditius propter hebdomadas
videtur, septenos potius connumeratos
lineis distinguas, remanentibus si qui adhuc supersunt
de mense diebus. His autem ita perfectis, totam
mensuram instrumenti hujus ad astronomicam videlicet
horologicamve disciplinam pertinentem completam
esse laetaberis. Sed adhuc de quadrantis
mensuratione, qui intra circulum dierum inter occidentalem
et septentrionalem lineam versus medium
Aquarium locatus ad geometricas dimensiones
utilissimus pertinet, paucula scribere non pigere
debet.
CAPUT IX. De quadrato.
Quartam ergo praefati dierum circuli partem inter
praedictas occidentalem et septentrionalem litteras
in duo divide; et puncto in medio facto aliam quoque
quartam inter occidentalem et australem, et
item aliam inter septentrionalem et orientalem in
duo itidem dispertiens medietates punctis b et c
secernito. Tunc, apposita regula in puncta a et b,
lineam rectam ab occidentali linea in a dirige.
Item in a et c regulam ponens, aliam lineam a septentrionali
in a deducito, et habes quadratum orthogonum
aequilaterum, cujus unus angulus in a, alter
oppositus per diagonum in centro: reliqui duo in
lineis occidentali et septentrionali limitantur.
Hujus duo latera angulum in a facientia, data eis ad
libitum latitudine, in duodecim aequales partes divide,
et interius duas ex his complectens in sena
partire, quatenus super currente Alhidada, id est,
quod hoc modo facilius facies: Ab uno circuli quadrante
decimam octavam partem seclude, et hac
excepta reliquum totum circuitum in 12, et unamquamque
duodecimam in senas divide partes, sicque
annumerata, quam secluseras, quadrantis parte, decimam
octavam in toto circulo 70 tria reperies intervalla,
quibus singulis in 5 partitis habes circulum
per 365 dies divisum.
Tunc autumnali aequinoctio, quod moderni
primo gradu Arietis, id est, 15 Kal. Aprilis
ascribendum credunt, incipiens 14 dies post aequinoctium,
id est, post lineam occidentalem in qua
Arietem inchoasti, Martio mensi tribue, deinde Aprili
30, Maio 31, Junio 30, Julio 31, Augusto 31, Septembri
30, Octobri 31, Novembri 30, Decembri 31, Januario
31, Februario 28 et Martio usque ad praefatam
aequinoctii vernalis lineam 17 deputans, integrum
anni currentis circuitum complebis, duabus lineis
circulos quadrifariam partientibus, scilicet quaternos
anni articulos, bina siquidem aequinoctia et totidem
solstitia intersecantibus.
Adhuc quod sub hoc remanet centro citimum circulorum
intervallum, ita in unoquoque mense distingue,
ut quinos dies, vel quod expeditius propter hebdomadas
videtur, septenos potius connumeratos
lineis distinguas, remanentibus si qui adhuc supersunt
de mense diebus. His autem ita perfectis, totam
mensuram instrumenti hujus ad astronomicam videlicet
horologicamve disciplinam pertinentem completam
esse laetaberis. Sed adhuc de quadrantis
mensuratione, qui intra circulum dierum inter occidentalem
et septentrionalem lineam versus medium
Aquarium locatus ad geometricas dimensiones
utilissimus pertinet, paucula scribere non pigere
debet.
CAPUT IX. De quadrato.
Quartam ergo praefati dierum circuli partem inter
praedictas occidentalem et septentrionalem litteras
in duo divide; et puncto in medio facto aliam quoque
quartam inter occidentalem et australem, et
item aliam inter septentrionalem et orientalem in
duo itidem dispertiens medietates punctis b et c
secernito. Tunc, apposita regula in puncta a et b,
lineam rectam ab occidentali linea in a dirige.
Item in a et c regulam ponens, aliam lineam a septentrionali
in a deducito, et habes quadratum orthogonum
aequilaterum, cujus unus angulus in a, alter
oppositus per diagonum in centro: reliqui duo in
lineis occidentali et septentrionali limitantur.
Hujus duo latera angulum in a facientia, data eis ad
libitum latitudine, in duodecim aequales partes divide,
et interius duas ex his complectens in sena
partire, quatenus super currente Alhidada, id est,