PL 143, col. 391
De utilitatibus astrolabii (Hermannus Contractus), J. P. Migne
competentius patefiant. Unde non tantum laetabitur
lector, quantum mirabitur. Sed omni nisu nomina
subsequentia et alia subscripta inquirat, et inquisita
in arcula cordis tenacius retineat tunc sine scrupulo
aliquo plana erit via ad inveniendum praetaxata.
His ita praelibatis non pigritia exterritus, de ejus
perigraphiis architectonica seu mechanica ratione
comparatis, eorumque nominibus, ne multa scribendo
offendam, compendiose dicam, et ut maturius promissa
impleam.
CAPUT II. Descriptio perigraphiarum.
Est quidem walzachora tabula ad coeli rotunditatem
conformata, cujus utraque superficies aequali
spatiorum interstitio quadrifidis ab ipso centro per
diametrum fusis lineationibus partita est, id est coluris,
qui tam ab orientali, quam a septentrionali
vertice in diversa deducti quaternas in partes zodiacum
dividunt, ita ut unus per Arietem et Libram,
alter per Cancrum et Capricornum permeent. Ipsum
autem centrum harum trajectum secatione linearum a
littera designatur. Quarum linearum sinistram b
adnotatam Almarech, id est, orientalem ab ortu
siderum et diei, dexteram autem, ubi est c Almagrip,
id est, occidentalem ab occasu siderum et diei
appellant, et est illa quae ducitur de Oriente ad Occidentem,
quam etiam solaris designat radius in
primo ortu, aut umbra gnomonis Superiorem autem,
cui d ascribitur, Walzazene, id est, lineam meridianam,
eo quod sol, ipsa ascendendo attacta, sex
dimensis horis meridiem efficiat, et descendendo ad
occasum vergere incipiat. Inferiorem autem, ubi est e, Cathezenuel,
id est lineam aequalitatis vel mediatricem
sphaerae, et est illa quae a Meridie ad Septentrionem
protenditur, quam radius solis, vel
umbra gnomonis solstitialis, in tropico aestivo designat,
in cujus antica planitie trifidi zodiaci inscribuntur
circuli, quorum unum aequinoctiali ratione
medio collocatum cursus Arietis et Librae sine deviatione
notat. Qui etiam aequinoctialis dicitur, eo
quod ibi pari compensatione lucis noctisque spatia
dimetiantur. Dicitur et eclipticus. Nam dum inibi sol
lunaque pariter coeunt, quilibet eorum necesse est
ut eclipsim patiatur.
Ex duobus autem terminalibus unum cernis inferiorem
circulum in confinio centri circumactum,
qui, naturali observata ratione, quantum centro est
vicinior, tantum circumactione contractior; qui
circulus Canceri tropicus aestivus dicitur: in extremis
tabulae horis dilatiore circulatione circulus Capricorni,
id est, tropicus hiemalis inscribitur. Quorum
inscriptiones, ad instar coelestis sphaerae collocatae,
signiferi latitudinem circuli includunt, et solis caeterorumque
planetarum cursibus limitem ponunt.
Inter quos extremos orbes in plaga septentrionali
artificiosa rationis positione hototaltasab, id est,
breves horarum lineae aequa intervallorum partitione
instruuntur, ita ut interiori angustia extracta decurrendo
lector, quantum mirabitur. Sed omni nisu nomina
subsequentia et alia subscripta inquirat, et inquisita
in arcula cordis tenacius retineat tunc sine scrupulo
aliquo plana erit via ad inveniendum praetaxata.
His ita praelibatis non pigritia exterritus, de ejus
perigraphiis architectonica seu mechanica ratione
comparatis, eorumque nominibus, ne multa scribendo
offendam, compendiose dicam, et ut maturius promissa
impleam.
CAPUT II. Descriptio perigraphiarum.
Est quidem walzachora tabula ad coeli rotunditatem
conformata, cujus utraque superficies aequali
spatiorum interstitio quadrifidis ab ipso centro per
diametrum fusis lineationibus partita est, id est coluris,
qui tam ab orientali, quam a septentrionali
vertice in diversa deducti quaternas in partes zodiacum
dividunt, ita ut unus per Arietem et Libram,
alter per Cancrum et Capricornum permeent. Ipsum
autem centrum harum trajectum secatione linearum a
littera designatur. Quarum linearum sinistram b
adnotatam Almarech, id est, orientalem ab ortu
siderum et diei, dexteram autem, ubi est c Almagrip,
id est, occidentalem ab occasu siderum et diei
appellant, et est illa quae ducitur de Oriente ad Occidentem,
quam etiam solaris designat radius in
primo ortu, aut umbra gnomonis Superiorem autem,
cui d ascribitur, Walzazene, id est, lineam meridianam,
eo quod sol, ipsa ascendendo attacta, sex
dimensis horis meridiem efficiat, et descendendo ad
occasum vergere incipiat. Inferiorem autem, ubi est e, Cathezenuel,
id est lineam aequalitatis vel mediatricem
sphaerae, et est illa quae a Meridie ad Septentrionem
protenditur, quam radius solis, vel
umbra gnomonis solstitialis, in tropico aestivo designat,
in cujus antica planitie trifidi zodiaci inscribuntur
circuli, quorum unum aequinoctiali ratione
medio collocatum cursus Arietis et Librae sine deviatione
notat. Qui etiam aequinoctialis dicitur, eo
quod ibi pari compensatione lucis noctisque spatia
dimetiantur. Dicitur et eclipticus. Nam dum inibi sol
lunaque pariter coeunt, quilibet eorum necesse est
ut eclipsim patiatur.
Ex duobus autem terminalibus unum cernis inferiorem
circulum in confinio centri circumactum,
qui, naturali observata ratione, quantum centro est
vicinior, tantum circumactione contractior; qui
circulus Canceri tropicus aestivus dicitur: in extremis
tabulae horis dilatiore circulatione circulus Capricorni,
id est, tropicus hiemalis inscribitur. Quorum
inscriptiones, ad instar coelestis sphaerae collocatae,
signiferi latitudinem circuli includunt, et solis caeterorumque
planetarum cursibus limitem ponunt.
Inter quos extremos orbes in plaga septentrionali
artificiosa rationis positione hototaltasab, id est,
breves horarum lineae aequa intervallorum partitione
instruuntur, ita ut interiori angustia extracta decurrendo