PL 97, col. 491
Capitularia (Carolus Magnus), J. P. Migne
Praefatio et
capitula.
1-76. Sunt 789. Eccl., exceptis capp. 39, 52, 66, 67,
73, 78.
77-104.--817. Aquis, eccl., excepto cap. 7 exeunte et
8 ineunte.
105-115.--805. A., 3, 11-16; B., 4, 14-16.
116-126.--806. Niumag., capp. 4, 5, 10, 12, et reliqua
127-133.--806. Excerpta can., c. 1, 3-5, 10, 23, 23 *.
134-135.--803. Salica, c. 3, 6.
136-138.--803. Minora, c. 2, 12, 16.
139.--809. Aquis, c. 9.
140-158.--809. Ingelheim., presb., c. 1-19.
159-162.--810. Aquense, c. 4-7.
LIBER II. Ludovici et Lotharii capitula ecclesiastica.
1-24.--825. Aquis, constit. generalis.
25-28.--825. Aquis, capp. missorum.
29-46.--826. Ingelheim., excerpta can.
LIBER III. Caroli Magni capitula mundana.
1-16.--805. B., exceptis capp. 4, 14-17, 21.
17-21.--806. Niumag., c. 1, 6-9.
22-24.--806. Aquense, c. 1-3.
25-32.--803. Salica, exceptis c. 3, 5, 6.
33-43.--803. Minora, c. 3-5, 10, 11, 15, 17, 20-22, et
caput Cod. 4632, p. 116, l. 1-12.
44-46.--803. Ribuar., c. 5, 7, 8.
47-58.--809. Aquense, praeter capp. 9, 12, 15, 16.
59-63.--810. Aquense, c. 1, 8, 10, 9, 16.
64-66.--811. De Exercitalibus.
67-75.--811. Bononiense, praeter capp. 9, 11.
76-88.--812. Aquense.
89-90.--789. Ecclesiasticum, c. 66, 73.
LIBER IV. Ludovici et Lotharii capitula mundana.
Cum igitur capitula antea conjuncta hac operis
dispositione separarentur, fieri non potuit, quin singulorum
verba anteriorum capitulorum nexu soluta,
correctionem aliquam requirerent. Cui rei suffecit
Ansegisus, vocabulis praecipue initialibus, ubi necesse
videri poterat, immutatis, e. g., libro I, cap. 64,
67, 70, 73, 116, 126, IV, 15. Sed et longius progressus,
grammaticae ratione habita, voces nonnullas
correxit vel mutavit [(e. g. satagimini in praefatione,
eodem synodo l. I, c. 3, quae c. 5, vetent c. 161, in
utilitate nostra III, 3, cf. IV, 23)] , majoris claritatis
causa voces supplevit aut nexum sententiarum emendavit [(e. g., I, 25, 71, 75, 113, 114, 162, III, 1, 2, 23)]
,
tandem legislatoris vices aggressus, ea quoque haud
raro legibus ademit, quae ad tempus tantum proposita,
vi legis perpetuae carebant, aut jam plane incongrua
aut alia ratione quodammodo superflua
videri poterant. Eo pertinent lib. I, c. 61, ubi voces sicut Guntbodingi faciunt
omisit, l. I, c. 126 et 135,
vocibus praesenti anno et actenus resectis, III, c. 6,
ubi vectigalium exactores a Carolo constituti, utpote
anno 827 haud amplius iidem ac anno 805, una cum
loco Schesla, cui fortasse jus mercatus jam ademptum
erat, omittuntur. Praeterea l. III, c. 12, sententias
Si quid vero fuerit unde dubitetur, ad proximum
placitum nostrum quod cum ipsis missis habituri sumus,
interrogetur,
cap. 13 vero Illi tamen denarii qui modo
monetati sunt si pensantes et meri fuerint habeantur,
c. 36, voces foras mitio, c. 56, voces elegantur mansueti
et boni, non recepit Ansegisus, et cap. 83, voces quater
in anno mense in quater in uno mense commutavit.
Opus ita institutum cum rei publicae administrandae
utilissimum videretur, mox ut prodiit publico favore
exceptum est. Nam biennio vix elapso, anno 829 in
conventu Wormatiensi a Ludovico et Lothario primum
laudari coepit, atque exinde legis per totum
imperium vim adeptum, sensim sensimque veterum
capitularium auctoritatem fere totam in se contraxit,
ita ut posteriorum saeculorum imperatores, Ottonem
Magnum Fridericum I, Ottonem IV, de capitularibus
praecedentium regum, de legibus Caroli et Ludovici
imperatorum et de edictis Caroli Magni locutos,
capitula.
1-76. Sunt 789. Eccl., exceptis capp. 39, 52, 66, 67,
73, 78.
77-104.--817. Aquis, eccl., excepto cap. 7 exeunte et
8 ineunte.
105-115.--805. A., 3, 11-16; B., 4, 14-16.
116-126.--806. Niumag., capp. 4, 5, 10, 12, et reliqua
127-133.--806. Excerpta can., c. 1, 3-5, 10, 23, 23 *.
134-135.--803. Salica, c. 3, 6.
136-138.--803. Minora, c. 2, 12, 16.
139.--809. Aquis, c. 9.
140-158.--809. Ingelheim., presb., c. 1-19.
159-162.--810. Aquense, c. 4-7.
LIBER II. Ludovici et Lotharii capitula ecclesiastica.
1-24.--825. Aquis, constit. generalis.
25-28.--825. Aquis, capp. missorum.
29-46.--826. Ingelheim., excerpta can.
LIBER III. Caroli Magni capitula mundana.
1-16.--805. B., exceptis capp. 4, 14-17, 21.
17-21.--806. Niumag., c. 1, 6-9.
22-24.--806. Aquense, c. 1-3.
25-32.--803. Salica, exceptis c. 3, 5, 6.
33-43.--803. Minora, c. 3-5, 10, 11, 15, 17, 20-22, et
caput Cod. 4632, p. 116, l. 1-12.
44-46.--803. Ribuar., c. 5, 7, 8.
47-58.--809. Aquense, praeter capp. 9, 12, 15, 16.
59-63.--810. Aquense, c. 1, 8, 10, 9, 16.
64-66.--811. De Exercitalibus.
67-75.--811. Bononiense, praeter capp. 9, 11.
76-88.--812. Aquense.
89-90.--789. Ecclesiasticum, c. 66, 73.
LIBER IV. Ludovici et Lotharii capitula mundana.
Cum igitur capitula antea conjuncta hac operis
dispositione separarentur, fieri non potuit, quin singulorum
verba anteriorum capitulorum nexu soluta,
correctionem aliquam requirerent. Cui rei suffecit
Ansegisus, vocabulis praecipue initialibus, ubi necesse
videri poterat, immutatis, e. g., libro I, cap. 64,
67, 70, 73, 116, 126, IV, 15. Sed et longius progressus,
grammaticae ratione habita, voces nonnullas
correxit vel mutavit [(e. g. satagimini in praefatione,
eodem synodo l. I, c. 3, quae c. 5, vetent c. 161, in
utilitate nostra III, 3, cf. IV, 23)] , majoris claritatis
causa voces supplevit aut nexum sententiarum emendavit [(e. g., I, 25, 71, 75, 113, 114, 162, III, 1, 2, 23)]
,
tandem legislatoris vices aggressus, ea quoque haud
raro legibus ademit, quae ad tempus tantum proposita,
vi legis perpetuae carebant, aut jam plane incongrua
aut alia ratione quodammodo superflua
videri poterant. Eo pertinent lib. I, c. 61, ubi voces sicut Guntbodingi faciunt
omisit, l. I, c. 126 et 135,
vocibus praesenti anno et actenus resectis, III, c. 6,
ubi vectigalium exactores a Carolo constituti, utpote
anno 827 haud amplius iidem ac anno 805, una cum
loco Schesla, cui fortasse jus mercatus jam ademptum
erat, omittuntur. Praeterea l. III, c. 12, sententias
Si quid vero fuerit unde dubitetur, ad proximum
placitum nostrum quod cum ipsis missis habituri sumus,
interrogetur,
cap. 13 vero Illi tamen denarii qui modo
monetati sunt si pensantes et meri fuerint habeantur,
c. 36, voces foras mitio, c. 56, voces elegantur mansueti
et boni, non recepit Ansegisus, et cap. 83, voces quater
in anno mense in quater in uno mense commutavit.
Opus ita institutum cum rei publicae administrandae
utilissimum videretur, mox ut prodiit publico favore
exceptum est. Nam biennio vix elapso, anno 829 in
conventu Wormatiensi a Ludovico et Lothario primum
laudari coepit, atque exinde legis per totum
imperium vim adeptum, sensim sensimque veterum
capitularium auctoritatem fere totam in se contraxit,
ita ut posteriorum saeculorum imperatores, Ottonem
Magnum Fridericum I, Ottonem IV, de capitularibus
praecedentium regum, de legibus Caroli et Ludovici
imperatorum et de edictis Caroli Magni locutos,