Giuditta
Liber JudithIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
GIUDITTA (ebr. Jēhūdhith, Volg. Iudith). - Pia ed eroica vedova che libero Bethulia; il nome Jēhūdhith era stato già portato dalla moglie di Esau, figlia di Beeri hittita (Gen. 26, 34). Dà il nome al libro sacro, che ne narra le gesta.
Ecco il contenuto del libro. Nabuchodonosor re d'Assiria sconfigge i Medi e manda Oloferne a trar vendetta dei popoli occidentali che si eran rifiutati di soccorrerlo (1-2, 20). I paesi son devastati, la Fenicia e la Filistea s'arrendono; Oloferne arriva ad Esdrelon contro i Giudei che soli resistono (2, 21-4, 15). L'ammonita Achior dà ad Oloferne la ragione di quest'resistenza nella protezione di Jahweh e consiglia prudenza (5, 1-21). Oloferne, irritato, lo fa legare e cadere nelle mani dei Giudei. Assedia Bethulia e, tagliando l'accesso alle sorgenti, la riduce all'estremo (5, 21-7, 32).
Haydock
The sacred writer of this Book is generally believed to be the high priest Eliachim, (called also Joachim.) The transactions herein related, most probably happened in his days, and in the reign of Manasses, after his repentance and return from captivity. It takes its name from that illustrious woman, by whose virtue and fortitude, armed with prayer, the children of Israel were preserved from the destruction threatened them by Holofernes and his great army. It finishes with her canticle of thanksgiving to God. (Challoner) --- He was a chief officer at court, under Ezechias, (4 Kings xviii. 18.; Haydock) before he was high priest, assuming his father Helchias's name. Many suppose that he was the author of this Book, as Josephus informs us that the priests recorded the most remarkable transactions. But this would prove that they wrote all the histories of the Bible. St. Jerome (in Aggeus 1:6.) seems to believe that Judith left these memoirs. Yet we have no certain proof of the author. Josephus passes over this history, as he professed to exhibit only the Hebrew books. (Antiquities X. 11.; Prol. etc.) St. Jerome doubts not but this was written in Chaldean, from which language he translated it; unless he caused it to be first explained to him in Hebrew as he did the Book of Tobias. (Calmet) --- He might, however, have attained sufficient knowledge of the former language, which is so like the Hebrew, before he undertook this work. (Haydock) --- He professes to give "the sense," rather than a verbal translation. The Greek must have been taken from another copy, and is followed by the Syriac, in which we find some passages more exact than in the present Greek copies. The original is entirely lost. It might have removed many difficulties. Those however which are started by our adversaries, are not unanswerable. Grotius would suppose that this work is only a parable, representing the state of the Jewish church under the persecution of Epiphanes. But this singular notion has no foundation; and if it had, the authenticity of the Book would not be endangered, as the parables both of the Old and New Testament are certainly true, and written by inspiration. (Calmet) --- Luther styles it a poetical comedy; (Pref. et Sympos. 29.) but both Jews and Christians have esteemed it a true history: (Worthington) and this innovator (Haydock) allows, that "the Book is beautiful, and written by an inspired prophet." (Calmet) --- The Fathers have looked upon it with the utmost veneration; and St. Jerome, though he was at one time under some doubts, placed it on a level with the Books of Ruth, and Esther, etc. (Ep. ad Principiam.) --- It is admitted by Origen, Tertullian, St. Chrysostom, St. Hilary, Ven. Bede, etc., as the history of a most valiant matron, delivering God's people from a cruel tyrant. (Worthington) --- Some place this event under Cambyses, son of Cyrus; (Eusebius; St. Augustine) others under Xerxes, (Torniel) or Darius Hystaspes, (Estius) or Ochus: (Sulp. Severus) but the opinion which has been given above is more accurate; (Calmet) or rather Bethulia was saved, while Manasses was in captivity, (in the 10th year of his reign) and the high priest administered affairs in his absence. At this point, Judith might be thirty-five years old. She lived seventy years afterwards; and many days (perhaps eight years more) passed before the country was invaded by Pharao Nechao, chap. 16:30. Thus Manasses survived 45 years, Amon 2, Josias 31; total 78. This chronology removes every difficulty. (Houbigant, Pref.) --- If true, it seems probable that the work would be originally in Hebrew, as the Chaldean was used only after the captivity, (Haydock) which may be farther proved from chap. 1:15. (Greek) (Houbigant) --- Protestants prefer to translate this and the other apocrypha from the Greek. (Menochius)
Douay 1582/1609
S. Ierom sometime supposed this booke, not to be canonical, but after warde S. Ierom for the authoritie of the councel of Nice, held this booke to be canonical, which before he did not. Epist. 111 115. Prefat. in Iudith. finding that the Councel of Nice accounted it in the number of holie Scriptures, he so estemed it; and therupon not only translated it into Latin, out of the Chaldeetongue, wherin it was first written, but also as occasion required, alleaged the same as diuine Scripture, and sufficient to conuince matters of faith in controuersie. For otherwise his opposing the authoritie of the Nicen Councel, should proue nothing at al against the Iewes, seing they also acknowledge this booke amongst Agiographa (or holie writtes) but lesse fitte (say they) to streingthen those thinges which come into contention. wherby is clere that S. Ierom thenceforth held it for diuine Scripture. As further appeareth in his commentaries in Isai 14. more expresly Epist. ad Principiam, he counted it in ranke with other Scriptures, wherof none doubteth, saying: Ruth, Esther, Iudith were of so great renoume, that they gaue the names to sacred volumes. And in this Preface doubted not to say: that the rewarder of Iudithes chastitie (God himself) gaue her for imitation not only to wemen, but also to men: gaue her such vertue that she ouerthrew him, whom none could ouercome, and conquered the inuincible. Also Before the Others Doctors both before and after the councel of Nice accounted this booke canonical. Councel, Origen in c. 14. Iudith. Tertullian de Monogamia. c. vlt. And diuers whom S. Hilarie citeth, and dissenteth not from them, Prologo in Psalmos, held this booke for Canonical. Manie more writes likwise about the time of the same Councel, and after so account it. Prudentius in Phychomachia prudicitiae & libidinis: Chromatius in c. 6. Mat. Paulinus. in Natali. 10. S. Chrysostom hom. 10. in Math. S. Ambrose. li. 3. Offic. c. 13. Epist. 82. et li. de viduis. S. Augustin (or some other good author) written two sermons of Iudith, 228. 229. Cassiodorus diuini lect. c. 6. Fulgentius Epist 2. de statu viduarum. Ferrandus Carthaginensis ad Regiū de re militati. Iumi•us Africanus li. 1. de partibus diuine legis. Sulpitius in hisstori•. S. Beda de sex aetatibus. Alredus writing the life of S. Edward our king. More are not necessarie to reasonabl•men. Concerning the time, and author, it semeth most probable that these thinges happened when VVhen this his⸢t⸣orie happened An• by whom it was written Manasses king of Iuda was e•t er in prison in Babylon, or newly restored to 2. Para. 33. his kingdom, who as it semeth permitted the gouerment to the high Priest Eliachim (Chap 4) otherwise called Ioachim (ch. 15) 〈◊〉 also writte this booke, as •hilos Chronologie, li. 2. reporteth. From which time they had no warres filth. reigne of Ioachoz, about 80. yeares, conformable to the long peace mentioned, chap. 6. v 30. In summe we haue her, not a poetical Comedie (as Martin Luther shameth •ot to cal it, in Simpos•ac•s, c. 29 and in his German The cōtentes. Preface of Iudith, but a sacred Historie (as al •for•mentione estemed it, and the Iewes confesse) of a most valiant Matrons fact, deliuering the people of God from persecution of a cruel Tyranne. The first three chapters shew the occasion Diuided into foure partes. of this danger: the next foure describe the difficulties & distresses therof: other seuen with part of the 15. how Iudith deliuered them from it. In the rest Iudith is much praysed, and she with the whole people praise God. This booke is read at Mattins the fourth weeke of September. The first part. The occasion of the Iewes persecution at this time.
Cornely
CAPUT IX. DE LIBRO IUDITH 62 paragrafi
133. — Quamquam ob regum et populi perversitatem et infidelitatem regnum Israel a Deo hostibus erat traditum, pii tamen, qui in eo inveniebantur, incolae a Deo non erant reiecli. Tobiam Nephthalitam singulari cum providentia in captivitate assyriaca protexit; e tribu Simeon autem piam et castam elegit viduam ludith , cuius fortitudine ipsum regnum luda ab hostium invasione custodiret. Duo igitur libri Tobias et Iudith aptissime in canone nostro coniunguntur : circa idem enim tempus res in illis narratae gestae sunt, atque ambo Deum regni Israel repudiati pios incolas non repudiasse demonstrant. Sed in eo quoque similitudo quaedam inter eos intercedit, quod primigenius eorum textus sit deperditus, versiones autem, quibus ad nos pervenerunt, satis inter se differant. Quapropter pauca de recensionibus libri Iudith praemittamus oportet.
Primigenium textum hebraicum vel chaldaicum fuisse inter omnes hodie constat. Or/genes quidem nec Tobiae nec ludith textum hebraicum apud Hebraeos inveniri asserit; sed S. Hieronymus se suam utriusque libri versionem ex chaldaico textu adornasse diserte testatur !, et graccus textus, cui versiones reliquae praeter Vulgatam inuituntur, tota indole suam originem e fonte semitico prodit. Utrum fons ille hebraicus fuerit , an chaldaicus, controvertitur quidem ; plures autem interpretes hebraicum eum fuisse non immerito tenent. Hebraismis quam plurimis scatet versio graeca, ut nonnullae phrases, nisi prius in hebraicum idioma transferantur, vix intelligantur, neque desunt lectiones, quae erroneae hebraici exemplaris interprelationi videntur deberi?. Triginta codices, quibus ad nos pervenit, haud parum inter se differunt; at non tantae sunt varietates, ut complures hebraici textus versiones statuere cogamur, licct eiusdem versionis duas vel tres recensiones olim adfuisse concedamus : altera sine dubio admittenda est recensio, ex qua Itala et Syrus dependent quaeque in paucissimis codicibus graecis invenitur, altera, quam plures et antiquiores graeci codices exhibent.
De graecorum « multorum codicum varietate vitiosissima » iam conqueritur S. Hieronymus; quare Chromatii et Heliodori « postulationi immo exaclioni acquiescens » novam suam versionem e chaldaico, quem repererat, textu adornavit « magis sensum e sensu quam e verbo verbum transferens » atque « amputata viltiosissima varietate multorum codicum, ea sola, quae intelligentia integra in verbis chaldaicis invenire potuit, latine exprimens »?. « Unam tantum lubratiunculam dedit » integro huic labori; propter summam autem, qua eminebat, vertendi facultatem dubitare non licet, quin accurate exemplar suum reddiderit. Ita factum est, ut Vulgata nostra, etiamsi ex Itala, quam S. Doctor prae oculis continuo videtur habuisse, multas phrases et expressiones retinuerit, a graecis exemplaribus quam plurimum differat.
In utroque textu, graeco et latino, substantia operis integra nobis est conservata; eaedem res gestae eodem ordine narrantur. Attamen paucissimae sententiae , praesertim in priore libri parte, ad amussim consentiunt et in minutioribus rebus duae versiones frequentibus varietatibus distinguuntur. Vulgatus textus plerumque multo brevior est, licet exhibeat nonnulla, quae in graecis exemplaribus desiderantur*; iidem sensus alio et alio modo in duobus. fextibus saepissime exprimuntur; frequens est in numeris diversitas, frequentior et maior iu nominibus propriis. Interdum Graecus (vel Syrus aut Italus), interdum Vulgatus genuinum nomen videtur conservasse; interdum in utroque periit, quia in illis iam exemplaribus, ex quibus graeca et vulgata versiones sunt adornatae, librarii nominibus prorsus incognitis cognita fortasse substituerunt?. Uterque textus, utpote longo ecclesiarum usu approbatus, iure merito authenticus dicitur; critice vero videtur praeferendus graecus, praesertim quia S. Hieronymus non obscure innuit, se nonnulla, quae non satis intellexit, consulto omisisse. Nihilominus argumentum libri secundum Vulgatam exponemus, quoniam in analysi nostra minutiores res indicare opus non est.
inter hebr. et chald. libri originem. aucipites haercnt. Olim Iahn. (Einl. p. 922 et Eichhorn (Einl. in die Apocr. p. 327) graecum textum esse. primigenium statuerunt; at. id. esse erroneum facile apparet. Nam primizenium textum hebraicum, praesertim quum interpretem linguam graecam optime calluisse tota libri indoles prodat, mirus iam coniunctionum usus manifestat; etenim particula xaX ad molum hebraici * fere omnium aliarum coniunctionum loeum tenct atque. ipsas apodoscs interdum inchoat; coniuncliones autein illas, quibus Graeci. continuo utuntur, frustra quaeris; nunquam adhibentur zs, o5», 4z2, semel tantum gv (2,20), ter à» (11,2; 12, 4; 14,2); ipsum 9i deest in capp. 1. 3. 4. 11., atque 43x in capp. 3. 5. 7. 9. 10. 11. 13. 15. 16. Frequens quoque more Ifchracorum est infinitivus in phrasibus finalibus (2,11; 15,181; pronomini relativo vclut supplementum additur demonstrativum (5,19; 7,10; 8,22: 10,2 etc.). Menda Interpretis hacc indicari solent : 16,3 (Vuli. 16,5) Assur venit iv uoptxat Suváuses, ubi Vulg. recte : e in multitudine fortitudinis suae », Gracc. autem 25 et. 133 contudit; 1,10 Gr. zéípav zo3 "loz2dvoy et Vult. « trans lordanem » do terra. cisiordanica (qm 1avi5 3,9 cfr 1.6. Azisxuzt 62 mliogeg 16029 ui[ikoo (legit
QUO, serra yro "ie", planities); 1,16 óaíptuxzos ct 2,20 6 2ziutazog designat socium, quae expressio graeca originem suam probabiliter dehet hebr. 2*y5 (peregrini; coj iae auxiliares), quam vocem interpres derivavil à rad. 252 (miscuit. Alia exempla exhibent Movers et Scholx lt. ec.
IIebraieum aliquem textum 1l. Iudith Gaster in. codice quodam 11. saec. invenit et in The Proceedings of the Soc. of bibl. archeol. edidit (1891. XVI. p. 156 sqq. An unknown version of the history o£ Iudith); recte autem editor textum suum eversi mmem appellat, nam nihil est nisi Milrasch. quidam, in. quo. plurima. sunt. mutata. et. tempori machabaieo adaptata : pro. Holoferne. legitur Seleucus; urbs ob- Scs»a non jam est Hethulia sed Jerusalem; ludith ipsa non est vidua sed virgo (nz! cle.; diversi igitur generis sunt hae mutationes.
134. — « Iudith, inquit S. CArysostomus (Synops. S. S.), vocatur hic liber, quia filios Israel ab Holoferne impugnatos et obsessos Deus per Iudith liberavit, Holofernem autem interfecit ». Revera integrum libri nostri ARGUMENTUM est forte ac memorabile facinus viduae alicuius israeliticae, quae hostium duce occiso patriam suam a gravissimo periculo liberavit. Duabus autem partibus liber constat, quarum prior (1,1-7,25) narrat, quomodo factum sit, ut Nabuchodonosor ludaeis bellum inferret eiusque belli dux Holofernes Bethuliam, Iudithae patriam, obsideret, altera (8,1-16,31) exponit, quomodo ludithae prudentia castitate fortitudine Holofernes interfectus eiusque exercitus fugatus sit. Conspectum rerum exhibet brevis haec libri ANALYSIS.
I. BELLUM NaBUCIIODONOSOR CONTRA lUpAEOS ET OBsiDIO BETHULIAE (1,1 - 7,25). 1. Belli Nabuchodonosor contra Asiam occidentalem occasio et initia (1,1- 3,13).
a.) Medorum rege Arphaxad, qui magnum regnum fundaverat, devicto (4,1-4) Nabuchodonosor totam Asiam occidentalem et Aegyptum (quae medici belli tempore, ut videtur, ab eo defecerant), ut obedientiam sibi praestarent exhortatus est, sed repulsam tulit (1,5- 11); quare bellum eis inferre statuit (1,12). E b.) Itaque consilio cum optimatibus habito Hfolofernem misit, ut omnes illas terras subiugaret (2,1-6); qui cum magno exercitu profectus (2,7 -11) primum quidem Asiae Minoris partem subiecit (2,12. 13), deinde reversus Babyloniae rebellionem suppressit (2,14), ac tum demum priorem expeditionem prosecutus aggressus est Arabes cis Euphratem habitantes (2,15 - 17).
c.) Quibus victoriis perterritae aliae gentes (2,18) legatis missis ultro se ei dederunt (3,1-6*, nec tamen devastationem terrarum suarum effugerunt (3,7-13), sed victor Holofernes venit usque ad fines terrae Palaestinae (3,14. 13) *.
2. Holoferuis expeditio contra Palaestinam et obsidio Bethuliae (4,1 - 1,23).
a.) Filii quoque Israel terrore quidem perculsi erant, sed hosti resistere obstinati urbes suas muniebant (4,1- 4) atque moniti a summo sacerdote Eliacim vias, quae ex Galilaea ducebant lerosolyma, obstruebant (4,8- 7) orationibusque et ieiuniis ad bellum se parabant (4.8-11).
(a) Secundum textum graecum. Arpliavad. regi. Medorum intulit. belluin Nabuchodonosor 1,17 5), qui ab orientalibus adiutus (1,0) frustra auxilium petiit ab occidentalibus (1,7 - 11); quapropter iuravit se de eis ullionern esse sumtururn (1.12). Devicto deinde Arphaxado (t, 13-16) convocato. consilio Naluichodonosor. occidentalibus bellum inferre statuit (2,1-3) el Holoferni bellum gerendum comtnisit (24-13), qui exercitu instructo (214-20) in Asiam Minorem Ciliciam) irrupit 2.21 223), reversus. Mesopotamiam $ubeyit (2,21), atque. deinde iterum. in. Ciliciam: expeditionem suscepit, fines. lapheth, terram Madianitarum, campum Damasci devastavit (2.25 - 27). Quare omnes incolae orae maritimae a Sidone usque ad Ascalon terrore perculsi (2,28) se ei dederunt , sed vastationem non effugerunt (3.1 - 8). Ipse autem castra metatus est in campo Esdrelon (3.9 - 10).
b.) Quibus auditis Holofernes interrogavit vicinos principes, quisnam esset iste populus (5,1- 1); ex quibus unus, Achior Ammonita, Holoferni singularem Dei erga hunc populum providentiam ex eius historia demonstravit (5,5-93) eumque monuit, ne illuni aggrederetur, nisi illum a Deo suo defecisse rescivisset (5,9 &. 25^.
c.) Holofernes autem ab aliis ducibus ad maiorem iram intlammatus (3,926-99) Achiorem Israelitis tradi iussit, ut uua cum illis periret (6.1- 7. taque Achior ductus est versus Bethuliam atque a Bethuliotis benigne receptus eis rem manifestavit (6,8 - 21).
d.) Postridie Holofernes Bethuliam obsedit (7,1-3) atque aquae ductu praeciso et fontibus diligenter custoditis effeciL, ut incolae urbem tradere vellent (7,6-21); Ozias vero, civitatis princeps, iis persuasit, ul ad quinque dies urbis traditionem differrent (7,22- 25).
II. IuprTHAE PRUDENTIA ET FonTITUDINE BETHULIA ET INTEGRA TERRA AB 10- STIBUS LIBERATUR (8,1 - 16,31). Y. Iudith ad liberandam patriam se offert ct ad ecpeditionem se praeparat (8,1-9,19).
2.) Quo consilio ai lito Tudith vidua, qua neque iustior neque formosior fuit in civitate (8,1- 8), civitatis principes ad se advocatos gravissime reprehendit, quod tempus miserationi divinae. praescribenles Deum tentare sint ausi (8,9-90), eosque monuit, nt propositis patrum exemplis populum ad patientiam exhortarentur (8,21 - 271).
b. Principes iuste. sese reprehendi agnoscentes mulierem rogaverunt, ut Deum orationibus suis flecteret (8,28. 29); illa autem ab eis petiit, ut se ex urbe egredi sinerent neque quid factura esset inquirerent (8,30-31).
c.) Quibus annuentibus TIudith ferventi oratione ad. expeditionem se praeparavit (9,1 - 18).
a.) Pulcherrimis vestibus et gemmis ornata assumtis plurium dierum cibis Iudith cum ancilla sua. urbem reliquit felicem rei exitum apprecantibus Israelitis (10,1 - 10).
b.) Ab Assyriis capta ct ad Holofernem adducta (10,11 - 90) ab eo rogatur, cur fugam arripuerit: 11,1-3:. Quae respondet se a Deo ad eum esse missam, ut ei splendidani victoriam de Israclilis praediceret, quippe qui peccalis Deum suum offendissent (14,4-13) seque apud eum esse mausuram, ut ipsum diem vicloriae ei indicaret, si illum a Deo in oratione cognovisset (11,11-03).
c.) Quo respouso gavisus. Holofernes (41.1821) eam in castris retinuit permittens , ut suis cibis vescerelur singulisque noclihus ad Deuin orandum castra cum ancilla sua egrederetur (19,1 - 9).
d.) Quarto die quum llolofernes magnam coenam. servis snis praeparasset. et. Iudithain ad. eam iunvitasset, illa qnidem cibis suis consuelis utebatur, Holofernes autem cupiditate abreptus vino se inebriavit (12,10- 20). Alque. sola eum eo in fentorio relicta €i capnt amputavit (13,1 - 10).
e.) Quae ubi perfecit, illud ancillae tradidit, ut in pera illud abderet, egressaeque ambae castra Bethuliam perrexerunt, ubi morte Holofernis annuntiata capiteque eius monstrato omnes gaudio impleverunt (13,11 -31).
3. Israelitarum completa victoria de Assyriis et gratitudo erga Iudith (44, 1-16,31).
a.) Monuit ludith inilites, ut postridie urbern egredientes Assyrios terrerent (14,1-3); Achior autein. viso divino hoc auxilio extraordinario circumcidi voluit (14,6).
b.) ludithae monito obsecuti Bethulienses urbem egressi Assyrios, qui ducis sui occisione audita maximo terrore perculsi erant (14,7 -18) fugaverunt eorumque castra depraedaverunt (15,1 - 8).
c.) Eliacim vero, summus sacerdos, Bethuliam veniens una cum populo Iudithae benedixit (15,9-13), quae magnifico cantico Deo gratias egit de victoria reportata (16,1-21).
d.) lerosolyma deinde convenientes per tres menses holocausta cum gratiarum actionibus Deo obtulerunt (16,92-24); ludith autem magno honore per totam suam vitam a populo colitur et mortua magno luctu plangitur (16,25 - 30).
e.)Dies festus institutus est ad victoriae memoriam conservandam (16,31).
135. — Libri Iudith. riwEw in ipso argumento indicatum viderunt ' Patres. « Accipite, inquit S. Hieronymus, ludith viduam castitatis exemplum, et triumphali laude perpetuis eam praeconiis declarate. Hanc enim non solum feminis sed et viris imitabilem dedit, qui castitatis eius remunerator virtutem ei talem tribuit, ut invictum omnibus hominibus vinceret et insuperabilem superaret ». Atque Origenes: « Quid ergo illam magnificam et omnium feminarum nobilissimam memorem Iudith? quae iam perditis paene rebus non dubitavit sola succurrere seque suumque caput immanissimi Holofernis neci sola subiicere et processit ad bellum non armis neque equis bellicis aut subsidiis militaribus freta, sed virtute animi et confidentia fidei, consilio simul et audacia hostem peremit; et quam viri perdiderant, femina reddidit libertatem patriae » !. Praeclarum procul dubio castitatis et fortitudinis exemplum, etsi media, quae Iudith adhibuit, approbari omnia nequeant, libellus noster oh oculos ponit, neque dubitandum est, quin ludithae exemplo has virtutes auctor sacer commendare voluerit. Erraret autem, ni fallor, qui lune primarium eius finem fuisse arbitraretur. Illud potius certum esse videtur, hoc memorabili facinore eum filiis Israel demonstrare. voluisse, Dominum suo populo etiam in gravissimis periculis constituto nunquam defuturum, si aut diligenti Legis observantia ipsi adhaeserint aut sincera. poenitudine se ad ipsum converterint. Quare primarium libri finem in Achioris verbis indicatum videmus : « Si non est offensio populi liuius coram Deo suo, non poterimus resistere illis, quoniam Deus e»rum defendet eos et erimus opprobrio universae terrae » (5,95).
Neque tamen didacticum libri Iudith finem asserentes ullo modo iis assentimur, qui /ic/o exemplo contribulium suorum animos rerum vicissitudine prope fractos confirmasse atque auxisse auctorem putant librumque nostrum dicunt « drama vel poema sacrum a pio homine eum in finem compositum, ut doceret, quomodo Deus fideles suos Israelitas subinde adiuvare et ex praesentissimis periculis mirabiliter eripere solitus esset »?. Fictis enim exemplis Israelitae nequaquam indigebant, siquidem tota eorum historia antiqua plena erat veris exemplis, quibus singularis Dei erga populum suum providentia et benevolentia eliam caecutientibus oculis manifesta reddebatur. Neque fictis eiusmodi exemplis prudentes homines unquam ad fiduciam et spem erigi se siverunt (cfr supra n. 198 p. 378 sq.). Veram igitur historiam auctorem ita narrare tenemus, ut in illa narranda eadem prorsus ratione, qua plerique aliorum librorum historicorum V. et N. T. scriptores, sibi finem didaclicum proposuerit. Neque enim sacri auctores, uti saepe monuimus, vanam quandam hominum curiositatem pascere volebant, sed « omnis Scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in iustitia, ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus » (2 Tim. 3,16).
8 37. — De libri Iudith auctoritate et origine.
136. — A 6. vel 5. saeculo a. Chr. usque ad 92. saec. p. Chr. sese extendit periodus, in qua libri Iudith origo quaeritur; sed antequam cum aliqua verisimilitudine quid hac de re sentiendum sit definiamus, in HISTORICAM AUCTORITATEM eius inquiramus oportet, quippe a qua altera quaestio de eius origine integra dependeat. Verane historia in libro nostro vere historico modo narratur, an factum aliquod historicum poetice ad fabularum romanensium formam exornatur, an totum argumentum ad eum modum est confictum, an. demum allegoricam in eo habemus descriptionem rei futurae? Si quis solos modernos interpretes consulit, sub iudice lis adhuc versari videtur, quia omnes quatuor sententiae suos habent fautores et patronos; usque ad 16. saec. autem liber noster ab omnibus pro vere historico habebatur.
Etenim teste S. Hzeronymo « apud Hebraeos liber Iudith inter apoerypha quidem legebatur... chaldaeo tamen sermone conscriptus inter historicos computabatur »!. Neque dissenserunt Patres Ecclesiae inde a
S. Clementis Rom. aetate; rectissime N?ckes : « Quam Clemens Rom. oeatam , quam Constitutionum apostolicarum auctor sap?entssimam , quam Clemens Alex. perfectam in mulieribus , quam Origenes magnificam et omnium mulierum nobilissimam dicere non dubitant, quam Tertullianus in sanctorum numero habet, quam Ambrosius mirabilem, [Ps.] Augustinus g/oriosam , (Hieronymus tantae (gloriae , ut sacro libro nomen indiderit), Fulgentius sanctam véduam et praeclaram, Chrysostomus saac- Ussimaii pvaedicaverunt : hanc tales ac tanti viri non potuerunt nullum unquam fuisse iudicare »?. Quo quidem teinpore floruisset vidua fortissima, traditione certa non acceperant Patres; Nabuchodonosorem enim, de quo agit libellus, C«bysen fuisse placuit lulio Africano, quem in Chronicis suis sequuntur Eusebius, Hieronymus, Beda; num Cambysen an. Darium Augustinus intelligat, non satis certum est; Darium eum fuisse tenuit Constitutionum apostolicarum auctor , Xerzem alii Patres, quorum sententiam refert Suidas, Ar(azerrem. Longrmanun lieronymus, Artaxerzem II. Ochum Sulpicius Severus?. At haec ipsa sententiarum varietas certissime probat Patribus persuasum fuisse, ea quae in libro narrantur vere accidisse. Quam persuasionem communem fuisse omnibus quoque mediae aetatis interpretibus, Rhabano Mauro, Walafrido Straboni, Petro Comestori, Card. Hugoni, Nicolao Lyrano, Dionysio Carth. etc., opera eorum manifestant, in quibus ex Eusebii Chronico dependentes Nabuchodonosorem Cambysen fuisse tenent *.
Unanimem consensum perturbavit Lutherus , qui primus narrationem nostram inter fictas fabulas amandavit ; quem secuti longe plerique interpretes heterodoxi una cum libri canonicitate etiam eius historicam auctoritatem respuerunt, licet quid librum nostrum esse dicerent inter eos non convenit. Nam alii cum A/topoeo carmen quoddam epicum, alii cum Buddeo drama sacrum, alii cum Grotio allegoriam historicam, alii cum Sender fabulam romanensem eum appellaverunt?. Modernis protestanticis interpretibus longe plerisque integra narratio est merum commentum ; pauci verum factum historicum sed ab auctore poetice exornatum et amplificatum proponi censent; multo pauciores integrum librum historicum esse defendunt; unus demum alterve nescio quam narrationem poetico-propheticam in eo detexit; auctorem scilicet des derasse , ut memorabile Iudithae facinus, quod ipse finxit, suo tempoie revera perpetraretur*,
Catholici interea interpretes inde a sacc. 16. antiquae traditioni exegelicae fideliter inhaerentes veram rem historica cum veritate narrari docuerunt, Quamvis enim progredientibus studiis historicis clarius, quam antiqui, historicas libri nostri difficultates perspicerent maiorque inter eos, quam inter Patres, de tempore quo ludith vixit controversia agitaretur, unanimi tamen consensu historicam libri auctoritatem tuebantur omnes. Neque ab antiquorum sententia hoc nostro saeculo recesserunt interpretes catholici, si tres exceperis. JaAn difficultatibus historicis propositis sed non solutis in eorum partes sese inclinare ostendit, qui narrationem dicunt commenticiam ; Movers in easdem partes transiit; nuperrime demum An/. ScAolz nova proposita sententia demonstrare conatus est, librum non esse historicum sed propheticum; ultimi enim hostis expeditionem contra populum electum sub forma historica ab auctore describi ?.
Gedicht eines heiligen geistreichen Mannes, der darinnen hab wollen malen und fürbilden des ganzen jüdischen Volkes Glück und Sicge wider alle ihre l'cinde, von Gott alle Zeit wunderbarlich verlichen » (Cir Keil p. 725). — Artopoei Mcletamata historica, quod narratio de Iudith et Holopherne non historia sit, sed epopoeia. Argentorati 1694.; Buddeus 1. c. ; Grotii Praef. in 1. Iudith (Ed. Basil. 1732. I. p. 578): Ea quae in lihro narrantur sunt alvypaczóón; « scriplus est liber, quum primum Antiochus Epiphanes in Iudaeam venisset, templo nondum pcr idolum polluto, in lioc ut Iudaei spe divinae liberationis confirmarentur. Nam Judith esse Iudaeam gentem nemo negaverit; Bethulia (3 ON na) cst templum; gladius inde egrediens sunt preces sanctorum ; Nabuchodonosor saepo Hebracis diabolum significat et Assyria fastum. Diaboli instrumentum Antiochus, qui tecto nomine Holofernes (x5r13 "553 lictor serpentis (!!]) Iudaeam formosam quidem, sed viduam 1. e. ab omni auxilio destilutam, subigere volebat » etc. — Semler Yrcie. Untersuchung des Canons. III. p. 120 sqq.
plane reiicit. — Mirum quod Volkmar qEinl.. in die. Apoer. 1860. I. 1) librum post Traiani mortem ad celebrandain victoriam de eius legato quodam per ludaeos (Iudith) a. 117. p. Chr. reportatam scriptum dicere audcat , licet viginti circiter annis antea iam a S. Clem. Hom. velut divinus adhibitus sit. — Vere historicum libri characterem ex modernis Protestantibus Gumpach (Abriss der habyl. assyr. Gesch. 1854. p. 116sq.) et Wolf (Das B. Iudith. 1861), ex Iudaeis 4. Weissuiann (D. Buch. Iudith hist. krit. erklàrt. 1891.) agnoscunt.
137. — Integrae igitur antiquitatis catholicae testimonio historicum libri nostri characterem demonsirari certum est. Sed ea quoque est libri indoles, ut prudens nemo dubitari possit, quin auctor revera historicum agere veramque historiam tradere voluerit. Ad quid enim aceurata temporis indicatio, quo bellum inter Nabuchodonosor et Arphaxad exarsit (1,1 Gr.) , vel quo Nabuchodonosor Asiam occidentalem dominationi suae ilerum subigere est conatus (2,1)? Ad quid diligens enumeratio maiorum Iudith (8,1)? Ad quid enumeratio gentium , quarum copias sibi mitti iussit Nabuchodonosor (1,7 sqq. Gr.), et urbium civitatumque, quas expugnavit Holofernes (2,91 sqq. Gr.) aut quas muniendas curarunt ludaei (1,& Gr)? 4d quid distincta descriptio Ecbatanorum (1,1 sqq.), Bethuliae et castrorum Holofernis (7,1 sqq. Gr.) atque ennarratio genealogiae ludithae (8,1)? Sed ista forsitan ornatus causa aliquis dixerit ab auctore inserta; sed numquid prophetae aut sacro poetae fictam narrationem exhibenti etiam dicere licuit, ficti Achioris ficos posteros usque ad suam aetatem esse superstites (15,6 V.; 185,10 Gr.) et quotannis usque ad suum tempus celebrari fictum festum in memoriam fictae victoriae institutum (16,31)?
His omnibus igitur auctorem, si veram historiam tradere noluit, veteratorem dicere cogeremur, qui lectores suos in errorem inducere sibi proposuisset. Qua ab accusatione illi eum non liberant, qui eum prophetam aut poetam egisse asserunt. Ad novam enim illam sententiam quod attinet, quae in libro Iudith ultimam Antichristi vel satanae expedilionem contra Ecclesiam sub allegoricae narrationis forma praenuntiari statuit, equidem praeprimis mihi persuadere nequeo, Deum Ecclesiae suae librum propheticum dedisse, cuius propheticam indolem nemo per undeviginti saecula sit suspicatus, ita ut eius vaticinia hucusque plane fuerint abscondita. Sed id fieri posse demus : num unquam licebit prophetae futuras res ita proponere, ut omnes lectores praeterita narrari necessario credant, oinni quippe prorsus deliciente indicio, quo narrationem esse allegoricam apocalypsin vel leviter significetur? Num ei asserere licebit facta esse illa quae facta non sunt? Ubinam in toto Scriptura alterum habemus exemplum propheticae narrationis, quae cüm nostra ullo modo comparari possit? Vaticinium enim de Gog et Magog (K'zech. 38. 39) propheticam suam indolem aperte prodit, atque libros Tobiae, Esther etc. solus, opinor, Ant. Scholz pro allegoricis apocalypsibus habet. Quid tandem lucramur, si librum nostrum apocalypsin esse dicemus? Multo plures maioresque erunt interprelationis difficultates atque pro suo quisque arbitratu allegoricas sibi finget eius explicationes. — De altera sententia, quae in nostro libro epopoeiam aut drama aut nescio quam aliam poeseos formam videt, dicere opus non est; saepius iam monuimus, fictionibus homini animum non addi neque populo hebraico vera defuisse exempla, quibus Deus abunde deimonstraverat, se populum suum non derelinquere, nisi prius ab illo derelinquatur.
Attamen narratio haec, inquiunt, historiae certo cognitae repugnat, neque multi illi, quos auctor libro suo inseruit, historici et geographici errores apte explicantur, nisi eum aut poetica cum licentia historiam et geographiam tractasse admittamus, aut erroribus consulto admissis lectores suos attentos reddidisse, ne rei gestae narrationem sed rci futurae praedicationem in libro quaererent; nullam quippe in historia israelitica inveniri periodum, cui bellum istud apte attribuatur; expeditionis Holofernis descriptionem plane esse fabulosam, quum exercitus ultro citro «ducatur, quemadmodum ne centum quidem ventis simul saevientibus navis in mari circumagitetur; demum nullam in tota Scriptura ad tam praeclaram inveniri allusionem. Ex ordine difficultates proponemus earumque solutionem paucis indicabimus, accuratiorem tamen explicationem interpreti relinquemus. Repetimus autem id quod antea iam diximus, textum huius libri valde impurum ad nos pervenisse; immerito igitur omnes eius lectiones ab adversariis velut sacrosancias tractari, quamvis iidem aliis in Scripturis lecliones etiam certissimas mutare non vercantur.
1. Nullum aiunt esse in historia israelitica tempus, cui ea, quae in libro nostro narrantur aut. supponuntur, apte respondeant. Sermo enim est de Assyrioruin rege Nabuchodonosor, qui devictis Medis Asiam occidentalem *ibi subiugare atque usque. in. Aegyptum. dominationem suam. extendere voluit. At, ut oinittamus nullum Assyriorum regem nomen habuisse Nabuchodonosor, eo tempore , quo Assyriorum reguum florebat, ludaei suos reges habebaut, quorum in loto libro ludith non fit inentio; sed summus sacerdos non tantuin in ludaea, sed etiam in Samaria et in. Galilaea supremam polestatem exercuisse dicitur, id quod nuuquaimn obtinuit. Praeterea ludaei e captivitate reduces templum funditus eversum reaediticasse dicuntur (5,3; 3,18. 19. Gr.; cir 2,22. 23. Vulg.); sed a Cyro reaedificandi templi permissionem acceperunt, quo tempore Assyriorum regnum iam diu interiit.
Seriam hanc esse diflicultatem non negamus, at tanta. non est, ut ideo integrum librum pro commento habere cogamur'. Difficultate bac Patres el antiqui interpretes adducli sunt, ut rem post exsilium babylonicum gestàm esse. et nomine Nabuchodonosoris regis Assyriorum unum e regibus Persarum designari pularent. Sed iam Khlabano Mauro, quamvis eam adoplaret, parum placuit haec sententia, quia Ecbatana diu ante Persarum aetalein sint aedilicata nec ullum Persarum regi cum Medis fucrit bellum. Accedit autem, quod. Ninive ante. exsilium. babylonicum a. Medis et Chaldaeis destructa nunquam fuil reguuir. persicorum sedes, neque ludaei ex exsilio reduces unquam contra Persas aperte rebellarunt, neque Samariae. incolis ab aediticando. templo. repulsis ullum fuit cum ludaeis meridionalibus eomimereium. ele; Quapropter inde à. saec. 46. longe plerique interpretes rem ante exsilium babylonicum gestam esse recte statuerunt, neque minus inler eo3 convenit eam accidisse post regni septemtrionalis interitum ; idem enim religiosum et politicum centrum tempore ludithae fuit piis Samariae Galilaeaeque incolis, quod incolis Iudaeae.
In aecuratiore autem tempore definiendo dissentiunt interpretes, Nam alii primordiis regni Manasze, qui duodecennis in thronum ascendit, alii primis losiae annis, qui puer octennis patri Manasse successit, expeditionem flolofernis. adscribunt, alii. illud. tempus. praeferunt, quo Manasse captivus Babylone: dezit?; omnibus enim istis temporibus supremam potestatem penes sutunnm saeerdolem aut aliuni virum praeclarum fuisse evidens est. Hodie vero vix dubitari posse arbitramur, quin tertia sententia sit admitlenda, quippe qua. adiiizsa omnes historicae difficultates dispareant. Id unum. decidere non. audemus, utruin. etiam. expedilionis istius tempore Manasse Babyloniae captivus degerit, an. paullo antea lerosolyma quidem sit reversus sed diuturnis vinculis fractus et pristinorum flagitiorum memor periculoso illo tenipore administrationem regni in. manibus vicarii sui relinquere imaluerit. Quidquid autem de hac secundaria quaestione est, inedio circiter saeculo 7. is fuit Palaestinae et Assyriae status, qui in nostro libro a supponitur aut describitur. Quod assertum: paullo diligentius exponamius oportet *.
a.) Secundum librum nostrum Eliacim (loiacim) summus pontifex supremam tenuit auctoritatem (4,5. 11). Ultimis autem Ezechiae annis Eliacim filius Helciae fuit « praepositus domus » regiae i. e. primus regis minister, quem Deus per fsaiam praedixerat futurum esse « quasi patrem habitantibus Ierusalem et domui luda » cuique promiserat « clavem domus David », ut nemo praeter ipsum solum aperire'vel claudere posset. Quibus verbis aliquid splendidius et augustius, quam solum primi ministri munus, praedici arbitramur, nec quidquam obstare, quominus ea de Eliacim vicario regni intelligamus. Munere autem hoc secundum nostram sententiam functus est, quo tempore Manasse captivus Babyloniae degit; immo facile etiam concedetur Manassen reducerp lideli vicario suo integram auctoritatem continuasse *.
b.) Eius autem auctoritas regni Iuda (tribuum Iuda et Beniamin) finibus non coercebatur. Iam Ezechias unionem quandam inter reliquias decem tribuum et regnum Juda restituerat (2 Para(. 30), quae proxime religiosa quidem erat, sed quasi necessario in politicam transmutata est. Etenim non pauci regni septemtrionalis incolae captivitatem assyriacam subterfugerant, alii decursu temporis in patriam procul dubio erant reversi. Qui, quum Assyrii meliores agros colonis Cuthaeis divisissent, aut in regiones minus fertiles et montanas sese recipere erant coacti, aut cum ethnicis illis advenis permixti in unam gentem coaluerant; unde factum est, ut in pristini regni septemtrionalis finibus duo, ut ita dicamus, populi simul habitarent, Samaritani, i. e. advenae ethnici permixti cum illis Israelitis, qui a fide defecerant (2 Paral. 30,10), atque illi filii Israel, qui prioribus calamitatibus edocti cum contribulibus suis meridionalibus, quorum regnum superstes erat, antiquam Legem observabant (2 Paral. 30,11. 48) ideoque non minore cum ardore, quam illi, civitatem sanctam templumque defendere erant parati. Samaritani in antiquis civitatibus et fertilioribus planitiis, fideles Israelitae in asperis montanisque regionibus habitabant, ubi novas sibi fundaverant sedes*; ad hos autem solos auctoritas Eliacim sese extendebat. Regni vero meridionalis incolas, quos Manasse ante captivitatem suam in idololatriam pertraxerat (2 Par. 33,9. 10) regis calamitate perterritos ad Deum suum revertisse nemo negaverit. Hinc apte explicantur, quae in libro Iudith legimus : Israelitas (non omnes utique, sed rnultos regni septemtrionalis incolas) « recenter revertisse ex captivitate et ascendisse montana », et « nuper integrum populum collectum esse ludaeae » (i. e. fideles regni septemtrionalis incolas cum regno meridionali iterum unum populum constituisse), et « vasa et altare et templum sanctificasse a pollutione » illa scilicet, qua integrum sanctuarium polluerat Manasse, quando in templi atriis altaria idolis suis erexerat idolaque in templum intulerat 5.
c.) Medio saec. 7. potentissima fuit Assyria. lam Asarhaddon (680. - 667.) integram Asiam occidentalem sibi subiecerat et arma sua in Aegyptum intulerat; eius filius Asurbanipal (667. -626.) variis expeditionibus in Asiam
OBIECTIONES CONTRA LIBRI IUDITH AUCTORITATEM HISTORICAM. A08 tions d'histoire et de chronologie éclaircics par les Annales d'Asurbanipal. Paris 1875.) et Vigourouz (la Bible et les découvertes modernes. Paris 1882. IV. p. 254-283). Conferri etiam merentur 4. Delattre S. I. (Le Livre de Iudith. Paris 1884.), qui similem sententiam vindicans statum Assyriae et Palaestinae tempore Asurbanipalis accurate describit, Dom. Palmieri S. I. (De veritate hist. 1l. Iudith p. 22 sqq.), Fl. de Moor (Le livre de Iudith p. 16 sqq. 19 sqq.). — Ant. Scholz (Das B. Iudith eine Prophezie p. 18.) captivitatem Manassae vix dimidium annum durasse asserit ideoque Holofernis expeditionem brevi isti tempori adscribi posse negat. Sed undenam sententiam suam probabilem reddat, non habet. De vinculis Manasse solus loquitur auctor 2 Paral. 33,11. 12, cuius verba de diuturna, quam de brevi captivitate, multo rectius intelliguntur. Etenim caplivitati adscribit conversionem regis ; tam perversum autem idololatram paucarum hebdomadarum aerumnis victum esse quis crediderit? Si vero Scholz putat auctorem 4 Reg. 21 de captivitate ista ideo non esse locutum, quia propter brevitatem commemoratione non erat digna (« Das Kónigsbuch hált die Sa- Che nicht einmal der Erwáhnung .werth »), concludamus etiam poenitentiam Manasse non fuisse sinceram ; nam ^Reg* 21. eam « commemoratione dignam non habuit »; neque ea, quae Manasse poenitens egit, restitutionem cultus etc. commemorat auctor 4 Reg. ?1. Scilicet ex integro regno Manassae, quamvis fuerit quinquaginta quinque annorum, 4 Reg. 21 solam commemoravit eius idololatriam, omnia alia autem silentio praetermisit, quia Manassis idololatria prorima et ultima erat causa interitus. regni Iuda (À Reg. 24,3).
non satis videntur intellexisse arbitrati sermonem esse de praeposito domus Dei. Etiam Is. 22,15 S. Hieronymus eandem expressionem vertit « praepositus templi » et Sobnam praepositum domus regiae in Commentario suo vocat pontificem (M. 24,205). Simile interpretis mendum in nostro libro admittimus.
6. Iudith 4,3 (Gr. — Vulg. versum hunc omittit). Quod si quis obiiceret, secundum Achioris verba (2,18. 19. Gr. ; 5,22,23. Vulg.) etiam regni Iuda incolas ex captivitate redisse et templum destructum reaedificasse, praeprimis responderemus, id ex verbis Achior non recte colligi; s; &6agoc tyevilür, templum, quando profanatum omnibus patebat; de aedificatione autem ne verbulum quidem legitur. Fieri quoque potuit, ut Achior princeps Ammonitarum res iudaicas non accurate cognosceret. Aliam coniecturam supra iam indicavimus. Quia nimirum expeditionem Holofernis cum rebellione Sammughis cohaerere supponimus, non absonum est admittere Manassen, qui procul dubio cum multis aliis primoribus regni meridionalis Babyloniae captivus tcucbatur, a Sammughe rebellionem meditante esse e vinculis dimissum. Qua coniectura verba Achioris optime explicantur. Animadvertas velim secundum 2 Paral. 33,14 Manassen e captivitate reducem munivisse Ierusalem et constituisse principes exercitus in omnibus civitatibus Iudae. Periculum igitur terrae imminebat immediate post eius reditum.
12. Quam incerti sint numeri in nostro libro, differentiae demonstrant inter varios textus. 1,2 Graecus latitudinem murorum dicit fuisse 50 cubitorum, Vulg. 30 cubitorum; — 1,3 turres ponit Graecus altitudinis 100 (p) cubitorum, Syrus 60 (D) cubitorum; — 2,1. Graecus : anno 18., Vulg. anno 13; — 2,5 excrcitus Holofernis secundum Graec. 120,000 peditum et 120,000 equitum (pupiuxóev 9cxa220), secundum Vulg. 120,000 peditum et 12,000 equitum sagittariorum; — 7,2 Ilolofernes contra Bethuliam duxit secundum Graec. 110,000 peditum et 12,000 equitum, secundum Vulg. 120,000 peditum et 22,000 equitum, secundum Syr. 172,000 peditum et 22,000 equitum ; — 8,4 Iudith vidua fuit a morte viri sui secundum Gr. tribus annis et quator mensibus, secundum Vulg. tribus annis et sez mensibus etc. etc.
138. — 2. Aliae diflicultates sunt geographicae, atque maxima in Holofernis expeditione invenitur; quapropter descriptionem illam irrident multi adversarii nostri; belli rationem a febricitante confictam quam veram exercitus expeditionem potius describi clamant, insanae. mentis eam esse figmentum etc. Sed vehementer errant; difficultates adesse quidem non negamus, neque tamen tol tantisque premi. existimamus narrationem auctoris, ut aptissime non explicetur, dummodo attendatur, quatuor expeditiones paucissimis verbis indicari, quarum ultima fuit contra Palaestinam ?.
Primam expeditionem suscepit Holofernes in Asiam Minorem (2,12-23 Gr.; 2.12. 13. Vulg.5; Asiam Min. autem. usque ad. Lydiam. Asurbanipali fuisse tributrariam docent eius inscriptiones, atque dudum aule eius actaiem quam plurimas colonias assyriacas in Asia Min. fuisse, ita ut in Ponto praevalerent Assyrii, certum est?. ltaque WHolofernes Ninive profectus secundum textum graecum « fribus diebus » pervenit in planitiem Datztüaít; id quidem fieri non potuit, si Baictilaifh cst planities JHagdania, quam Strabo in Cappadocia inter Taurum et Argaeum montem sitam esse tradit; quare error in temporis indicatione, quam Vulgata omittit, admittatur necesse est; forle legendum est triginta diebus. Certum autem est, planitiem Baiclilaith quaerendam esse in Cappadocia; addit enim sacer auctor eam fuisse « prope monfei, qui est ad sinistram (i. e. versus septemtrionem? superioris Ciliciae », ergo prope Taurum vel prope Argaeum. Cappadociam. Vulgata quoque indicat « ad magnos montes Ange (lege : Argaci). qui sunt a sinistro (a septemtrione) Ciliciae ». In Cappadocia autem Holofernes « ascendit omni« castella et obtinuit omnem munitionem et effregit civitatem opinatissimam Mrlothi » i. e. Mclitene, praecipuam urbem Cappadociae orientalis haud procul ab Euphrate sitam et sub nomine Milidi frequenter in. inscriptionibus cuneifortnibus nominatiun. Alveum igitur Euphratis secutus Holofernes in Asiam Min. irruperat ; devictis autem Cappadocibus (secundum textum graccum) « excidit Phud et Lud », i. e. Pisidiam et Lydiam, meridionalem Asiae Min. partem *. Deinde in Mesopotamiam reversurus « praedatus est. omnes filios Rassis », vel uli rectius habet, Vulgata, « omnes. filios Tharsis » i. o. Ciliciae, cuius caput erat, Tarsus. Atque Asia Min. relicta penetravit in Syriam septemtrionalem et. « devicit filios. Ixinael, qui. erant contra. faciem deserti et ad. austrum terrae Cellon » (Vulg., sed Gr. ng; vórov tz Xe)Xatev ; pervenit ergo usque in. Chol/e, qua media sita est inter Palmyram et "Thapsacum *,
Duin llolofernes cum magno suo exercitu in devaslanda Asia Min. occupatus erat, opportunitate usus Summughes, qui eo usque machinatones suas celaverat, aperta rebellione prosiliens fralrem cocgit. ut ducem cum exercitu revocaret. Qui « transivit Euphratem et pertransiit. Mesopotamiam et diruit omnes civitates, quae ad. flumen. Abrona. sunt, usque ad mare » (9.94. Gr. :2,14. Vulg.). Pro Abrona vel quod Vulg. habet. Maire, codex Sinait. veclius legit. CAebron i. e. Chaboras. Cholle, ubi primam expeditionem terminaverat Holofernes, haud lonze distat a confluentibus Euphrate. et Chahora. Prope Circesium igitur Euphratem. trausgressus in. Mesopotamiam intravit, ut Chaldaeam et. Elymaidem, quas Sammughes ab. imperio assyriaco avellere conatus erat, ad obedientiam redigeret, Hevera. usque. ad sinum Persicum (usque ad mare) victor percurrit integram Mesopotamiam; quomodo vero Asurbanipal fratrem suum. devictum tractaverit, ipse in suis inscriptionibus narrat, auctor sacer autem, quia ad eius finem non pertinuit, silentio practeriL*.
Saimmughe devicto et occiso lHolofernes ad redigendam A disi citeriorem reverti potuit; in castigandis Arabibus occupatus erat, quando ab Asurbanipale in Mesopotamiam revocatus est; a castigandis iisdem Arabibus inchoat terliam expeditionem (2,23. 26. Gr.; 9,15. 16 Vulg.). Etenim « cepit fines Ciliciae (i. e. Arabes devicit, qui in Syria Superiore usque ad Ciliciae lines habitant cfr v. 23 Gr. ; 13. Vulg.) e( concidit oinnes. resistentes sibi. Et venit usque ad fines lapheth, qui ad meridiem supra faciem Arabiae ». Omnes igitur tribus arabicas a septemtrione usque ad meridiem redegit. Difficultalem quandam creat nomen /apAeth, quo omisso versio syriaca legit « venit ad terminos meridionales super totam Arabiam ». Nomen illud corruptum esse censent plerique variisque modis sanare illud sunt conati. Correctionis autem viam nobis indical versio syriaca; legendum enim est Napeth vel Nabeth. Namque uti. Moyses inter filios Ismael, a quibus descendebant Arabes praesertim illi, qui Arabiam proprie dictam inter mare rubrum et sinum persicum incolebant, enumerat Nebaioth Cedar Massa, ita reges assyriaci in suis inscriptionibus Arabes illos vocant Nabaithai (vel Napaithai), Kidrai, Maschai; Nabataeorum autem terra ad mare rubrum sita saec. 7. pertinuit ad regnum assyriacum eiusque constituebat flnes meridionales versus paeninsulam arabicam?. lure igitur siipponimus, Holofernem tertiam suam expeditionem a castigandis Arabibus nomadibus inchoasse Lolamque eorum regionem a Coelesyria septemtrionali (a finibus Ciliciae) usque ad Nabalaeorum regionem percurrisse; dicitur enim « círcuisse omnes filios Madian et incendisse tabernacula eorum et diripuisse septa eorum » (2,96. Gr.; 2,16 Vulg.); Madianitarum autem nomen omnibus Arabibus nomadibus compelit*. Quibus devictis « descendit in. campos Damasci in diebus messis », ut praeler nomadas etiam illos Arabes puniret, qui sedes stabiles habebant; « et succendit omnia sata, omnesque arbores et vineas fecit incidi » (2,41 Vulg.) « et greges et armenta boum dedit in perditionem et civitates eorum spoliavit et percussit omnes iuvenes eorum in ore gladii » (2,21. Gr.). lisdem fere phrasibus utitur Asurbanipal, ut punitionem Arabibus a se inflictam describat easdemque poenas eliam imaginibus insculptis et depictis memoriae prodi voluit?.
Quod alii Asiae citerioris populi gravissimis istis poenis, quam primum devastationis illius rumnor percrebuit, timore ct terrore perculsi sint, profecto non est mirandum ; neque etiam quod voluntaria deditione eandem sorlem a se averlere. sint conati. « Tünor et tremor. incidit super omnes, qui habitabant orain maritimam, super eos qui erant in Sidone et Tyro et Sur et Ocina el Hiemnun et. Azoto et Ascalone » (2,98 Gr.). Enumeratio haec civitatum maritimarum, elsi Vulgata (2,18) eam omittat, summa attentione est digna, quum validissimurm in ea possideamus argumentum , quo scientiam et fidem auctoris nostri demonstremus. lllud enim iam urgere nobis licet, quod inter civitates, quae ex ordine a septemtrione (Sidon) usque ad meridiem (Ascalon) recensentur, Tyrus et Sur simul nominentur velut duae urbes distinctae. Revera Sur (7 xaXat Topo; in. terra. continente sita) una cum filia sua in insula maris exstructa (Tyrus) ambae saec. 7. floruerunt; sed. satis diu ante. finem saec. 6. Cambyse regnanle Palaetyrus. terrae. inolibus convulsa et. plane destructa disparuit atque ipsa eius memoria paene intoriit. Quod si hinc iam apparet librum nostrum ante finitum saec. 6. esse conscriptum (nam quis recentior scriptor Sor et "Tyrum distinxisset ?), multo magis est considerandum post Ocina (i. e. Acco) et ante. Azotum. nominari Hiemnaan (Ieuvasv), quae non potest esse nisi Jamnia maritima haud procul a labne civilate tribus luda sita. Animadvertas enim velim portum hunc nunquam in S. Scriptura et vix unquam a iunioribus scriptoribus profanis nominari, ita ut quasi incognitus fuerit. Sed in ultimorum regum assyriacorum inscriptionibus non infrequens fit eius mentio. Sennacherib ex 7yro, Sidone, Jamnaa nautas abduxit, quorum opera in navibus suis in sinu persico uleretur; Sargon occupavit « lamnaa sicut piscem in mcdio maris », antequam partem Cypri sibi subiecit; Asurbanipal non semel de Jamnaa loquitur. Portus igitur ab omnibus aliis ignoratus a solis ultimis regibus assyriacis et in nostro libro commemoratur !*. Nonne clarum hoc est scientiae geographicae et fidei historicae auctoris nostri testimonium?
In trium priorum igitur expeditionum assyriacarum descriptione nibil inveniri ostendimus, quod geographicis aut historicis rationibus medii saec. 7. repugnet, immo eas assyriacis monumentis confirmari. Quae de quarta expeditione contra Palaestinam nunc sequuntur, ea quoque seriam difficultatem non creant, licet nonnulla nomina citentur, quae aut plane incognita sunt aul corrupta; sed ne in interpretis munus nos ingeramus, hic gradum sistere malumus.
13) distinguendi sunt Ludi, qui Asiam superiorem incolcbant, ita etiam praeter Put africanos (Gen. 10,6; Jerem. 46,9) distinguendi sunt asiatici Put ; nec quidquam obstare censemus, quomínus eos Pisidas fuisse dicamus. Animadverte in nostro libro eos vocari Phu, non vero Phut.
Cornelio a Lapide
Introductio
Hic liber apud Hebraeos non exstat in Canone S. Scripturae, sed apud Christianos. Concilium Nicaenum I eum inter Canonicos S. Scripturae libros recenset, uti refert S. Hieronymus in prologo. Idem fecit Concilium Carthaginense III, cap. XLVII, Concilium Florentinum et Tridentinum. Vide Bellarminum, lib. I De verbo Dei, cap. XII. Hinc Josephus, quia Hebraeus, non meminit Judith, sicut nec Tobiae. Exstat Graece aeque ac Latine. An Graecus textus hic, aeque ac in Tobia, sit ex translatione Septuaginta interpretum ambigitur. Certe S. Hieronymus, nec ejus nec illorum meminit. Videtur primitus Chaldaeo sermone conscriptus, sicut et liber Tobiae. Unde S. Hieronymus in prologo asserit se eum e Chaldaeo transtulisse, additque: "Accipite Judith viduam, castitatis exemplum, et triumphali laude perpetuis eam praeconiis declarate. Hanc enim non solum feminis, sed et viris imitabilem dedit, qui castitatis ejus remunerator, virtutem ei talem tribuit, ut invictum omnibus hominibus vinceret, et insuperabilem superaret." Auctor videtur fuisse Joacim Pontifex coaevus Judith, imo ejus director: uti censent Hebraei, et ex eis Sixtus Senensis, lib. VIII, Haeresi XI, licet nil certi hac de re asseverari possit, ut ait S. Isidorus, lib. VI Originum, cap. II.
Continua a leggere 13 paragrafi
Argumentum libri est victoria Judith de Holoferne et Assyriis, per quam allegorice repraesentatur victoria B. Virginis de diabolo, ait ex Fulberto Carnotensi noster Canisius, lib. I Martialis, cap. II; tropologice triumphus animae fidelis de carne et vitiis, ait Rabanus. Denique tres libri sunt partes. Prima describitur Judaeorum periculum a cap. I usque ad VIII; secunda, eorum per Judith liberatio a capite VIII ad cap. XV, vers. 9; tertia, quae deinde secuta sunt a cap. XV usque ad finem.
Quaeres quando contigerit historia Judith. Multi probabiliter arbitrantur eam contigisse ante captivitatem Babylonicam, sub Manasse rege Juda: nimirum postquam Manasses cum suis Judaeis e carcere Babylonio dimissus in Jerusalem et regnum rediit; tunc enim apud Medos potentissimus fuit Dejoces qui Ecbatana aedificavit. Ninive nondum erat diruta, nondum etiam Jerosolyma; atque a tempore Manassis perpetua fuit pax Judaeis, usque ad finem regni Josiae. Ita censent Bellarminus loco citato, Serarius, Salianus, Genebrardus, Pererius in cap. I Danielis. Cano, lib. XI De Locis, cap. VI, Christophorus a Castro in Osee II, vers. 20. Nabuchodonosor ergo hic mittens Holofernem quem occidit Judith, fuit cognatus, vel filius, ut vult Serarius, vel gener Asarhaddonis filii Sennacherib, qui proinde Asarhaddoni in regno Ninive successit; aut certe fuit Merodach Baladan rex Babylonis, ait Bellarminus et Salianus, qui devicto Asarhaddone regnavit in Ninive, ac cum Arphaxad, id est Dejoce rege Medorum confligens, eum superavit, indeque ad monarchiam orbis aspirans, misit Holofernem qui caeteras gentes sibi subjugaret.
Alii ex adverso censent historiam Judith contigisse post reditum Judaeorum e captivitate Babylonica, multasque ac validas pro hac sententia afferunt rationes: prima, quia in hac historia asseritur Pontifex tunc fuisse Joacim; nullus autem hoc nomine fuit Pontifex, nisi Joacim filius Jesu filii Josedec, post reditum ex Babylone; Jesus enim fuit Pontifex sub Cyro, Cambyse et Dario, Joacim sub Xerxe, Eliasib sub Artaxerxe, ut patet Nehem. XIII, vers. 4, 6, 7, et Eccli XLI, 14, juncto cum Aggaei 1, 1 et seq., et ex Josepho, lib. X Antiq. cap. XI, ubi ex tabulis publicis catalogum Pontificum texuit.
Dices: libro IV Regum, cap. XVIII, vers. 17, et Isaiae XXII, tempore Ezechiae regis nominatur Eliacim (qui idem est cum Joacim) filius Helciae praepositus domus, et inter praecipuos numeratur sacerdotes. Respondeo: Eliacim hic non fuit summus Pontifex, uti nec Helcias pater ejus; sed fuit aliquis e primariis sacerdotibus, sive e principibus sacerdotum, cui templi et portarum ejus cura commissa fuit, ut patet ex Scriptura et ex Josepho, ex quibus liquet unum duntaxat Helciam fuisse Pontificem, non tempore Ezechiae, sed multo post tempore Josiae, de quo IV Regum XXIII, 4.
Secunda, quia temporibus Xerxis optime conveniunt ea quae cap. V, dicuntur de nupero Judaeorum e captivitate reditu. Item quod cap. VI, Judaei non dicuntur reges habere, sed duces populi Oziam et Charmi; si enim sub Manasse haec contigissent, utique Judith hoc suum facinus cum rege Manasse, non cum Pontifice Joacim, Ozia et Charmi tractasset, nec Joacim misisset milites qui occuparent fauces montium, sed Manasses. Rursum sub Manasse Bethulia erat deserta ab Israelitis abductis in Assyriam, et habitabatur a Cuthaeis. Adhaec aevo Xerxis congruit quod cap. V, vers. 27, magnates Holofernis dicunt de filiis Israel eos jam esse inermes, imbelles, et belli inexpertes, ideoque se montibus et praecipitiis defendere, ut dicitur cap. VII, 8, et quod cap. ult. additur de diuturna pace post hanc Judith victoriam consecuta. Ita censent Sanchez hic, Torniellus et Ribera in cap. II Nahum, Lyranus, Dionysius, Hugo hic, imo S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. cap. XXVI, Eusebius in Chron. ad annum mundi 4674, Beda, De sex Aetat. mundi, Berosus Annianus, et communiter Hebraei, ut refert Chron. Alexandr. item Suidas verbo Holofernes, et Africanus apud Suidam. 5, et cap. VIII, vers. 1, vel cap. IX, vers. 2.
Denique hanc sententiam pene evincit id quod cap. V, 22 et seq. dicitur sub hoc tempus desertam fuisse Jerusalem, ac templum eversum et solo aequatum. Hoc enim non contigit sub Manasse, sed sub Sedecia in captivitate Babylonica.
Ex dictis constat quod Nabuchodonosor, qui misit Holofernem, non fuerit Darius Hystaspis, ut vult Gerardus Mercator in sua chronologia; nec Artaxerxes Ochus, ut vult Severus Sulpitius; nec Cambyses filius Cyri, qui inchoatam sub Cyro fabricam templi impedivit, I Esdrae IV, eo quod Judaei suum ducem Holofernem occidissent, ait Berosus Annianus, idque innuit S. Augustinus, lib. XVIII De Civit. XXVI, et Eusebius: nam Cambyses septem annis duntaxat regnavit: Nabuchodonosor autem anno 12 regni misit Holofernem; sed vel fuit Xerxes, ut opinatur Sanchez, qui dictus fuit Nabuchodonosor ob similem illi superbiam et fastum: unde Judith ejus victrici occinerunt Judaei, cap. XVI, 12: "Horruerunt Persae constantiam ejus, et Medi audaciam ejus." Aut potius fuit praefectus Principibus Xerxis, qui ejus vice gubernabat Niniven, ut dixi. Videtur enim fuisse origine Babylonius; hoc enim innuit nomen ejus Nabuchodonosor, quod est Babylonium. Arphaxad vero fuit praefectus, vel rex Mediae Xerxi vectigalis; sed victo a Graecis Xerxe, uterque Xerxi rebellavit, et provinciae suae se regem absolutum fecit. Sic enim eidem Xerxi rebellavit Artabanus, ac forte ipse est Arphaxad. Audi Justinum, lib. III in Princ.: "Xerxes, ait, Rex Persarum, terror antea gentium, bello in Graecia infeliciter gesto, etiam suis contemptui esse coepit. Quippe Artabanus praefectus ejus, deficiente quotidie regis majestate, in spem regni adductus est."
Simili modo Arbaces constitutus a Sardanapalo Mediae praefectus, illi effeminato rebellavit, dicens se non posse parere illi, qui se feminam mallet esse quam virum: quare illum obsedit, et ad sui incendium coegit, ut superius dixi.
Hinc conjectura est, causam cur Xerxes Judaeis tantopere fuerit benevolus, uti scribit Josephus, lib. XI, cap. V, adeo ut filius ejus Artaxerxes anno septimo regni sui miserit Esdram, et anno 20 Nehemiam ad restaurandam Jerusalem cum liberalissima et amplissima potestate; causam, inquam, hujus benevolentiae fuisse, quod videret Xerxes hunc Nabuchodonosor, hostem suum et aemulum imperii, jam recenter a Judaeis fuisse profligatum.
Dices: Tempore Xerxis desolata erat Ninive: jam enim a Magno Nabuchodonosor excisa fuerat quinto anno post excisam Jerusalem, uti dixi Tobiae ultimo cap. Respondeo Niniven paulo post excidium reaedificatam fuisse; quia antiquissima et nobilissima erat civitas, idque permissu regum Babyloniorum vel Persarum, uti ex historiis factum constat de Babylone, Jerusalem, Antiochia, Roma, etc.; alias objectiones solvam cap. IV, vers.
Porro Judith fuit ex tribu Simeon, uti ipsa asserit cap. IX, vers. 2; habitavit in Bethulia, quae est in tribu Zabulon; vixit 105 annis, ut patet ex fine libri; fuit ipsa matrona et genere et forma nobilis, statu vidua, aetate florens, opibus locuples, pietate praestans, cujus eximia forma cum pari virtute certabat, quam proinde Deus ad hoc heroicum facinus et Israelis liberationem elegit. Bellarminus censet eam, cum occidit Holofernem, fuisse 40 annorum, Serarius 45, Torniellus 53, Gretserus 40, Salianus 33. Audi S. Hieronymum, epist. 10 ad Furiam: "Legimus Judith viduam confectam jejuniis, et habitu lugubri sordidatam, quae non lugebat mortuum virum, sed squalore corporis, sponsi quaerebat adventum. Video armatam gladio manum, cruentam dexteram; recognosco caput Holofernis, de mediis hostibus reportatum. Vincit viros femina, et castitas truncat libidinem; habituque repente mutato, ad victrices sordes redit omnibus saeculi cultibus mundiores."
Porro Patres Judithae eximia dant elogia. Clemens Alexandrinus vocat eam "consummatam, sive perfectam in mulieribus," libro IV Stromatum, cap. VI. Origenes, homilia 9 in Judith: "Magnificam, et omnium feminarum nobilissimam." Ambrosius, libro III De Offic. cap. XIII: "Mirabilem feminam." S. Fulgentius, epist. II, cap. XIV: "sanctam viduam" saepius appellat, "praeclaram natalibus, facultatibus divitem, aetate juvenem, specie mirabilem, divitiarum contemptricem, delicias respuentem, carnis incentiva calcantem, et indutam virtute ex alto." D. Ambrosius, lib. De Viduis: "Diuturnis maeroribus, et quotidianis roboratam jejuniis, sanctam Judith."
Divus Augustinus, serm. De Temp. 228: "sanctissimam Judith, cujus precibus patuit coelum, quae orationis arte arma victricia fabricavit." Et infra: "Ecce gloriosae feminae castitatem servavit oratio." D. Chrysostomus, hom. 9 ex variis: "sanctissimam Juditham, quae dum laetitia vultus jejunium texit, de hoste triumphum ac victoriam reportavit." Tertullianus, lib. De Monach. cap. XVII: "Nec Judith, inquit, filia Meraris, nec tot aliae sanctorum."