Book II, lectio IQUATUOR SUNT QUAESTIONES AD SCIENTIAM PERTINENTES, ET OMNES SUNT QUAESTIONES MEDII
Aristotle's text
Quaestiones sunt aequales numero his, quaecunque vere scimus. Quaerimus autem quatuor: quia, propter quid, si est, quid est. Cum quidem enim utrum hoc aut hoc sit quaerimus, in numerum ponentes, ut utrum sol deficiat aut non, ipsum quia quaerimus. Signum est: invenientes enim quia deficit, pausamus. Et si in principio sciremus quia deficeret, non quaereremus utrum deficeret. Cum autem scimus ipsum quia, ipsum propter quid quaerimus: ut scientes quia deficit sol, et quia movetur terra, propter quid deficit, et propter quid terra movetur, quaerimus. Hoc quidem igitur sic. Quaedam autem alio modo quaerimus, ut si est aut non est centaurus, aut Deus. Hoc autem si est aut non est, simpliciter dico: sed non si album est aut non. Cognoscentes autem quia est, quid est quaerimus, ut quid est Deus, aut quid est homo. Quae quidem igitur quaerimus, et quae invenientes scimus, haec et tot sunt.
Quaerimus autem, cum quaeramus quia, aut si est simpliciter, utrum sit medium ipsius aut non. Cum autem cognoscentes aut quia est, aut si est, aut in parte aut simpliciter, iterum propter quid quaerimus, aut quid est, tunc quaerimus quid sit medium. Dico autem quia aut si est, in parte aut simpliciter. In parte quidem igitur, utrum deficit luna aut augetur. Si enim est aliquid aut non est aliquid in huiusmodi inquirimus. Simpliciter autem est, si est aut non est luna, aut nox. Contingit itaque in omnibus quaestionibus quaerere, aut si est medium, aut quid est medium. Causa quidem enim medium est. In omnibus autem hoc quaeritur: ut utrum luna deficiat, utrum sit aliqua causa aut non. Post hoc, scientes quia est, quid igitur hoc sit quaerimus. Causa enim ipsius esse non hoc aut hoc, sed simpliciter substantiam; aut non simpliciter, sed aliquid horum quae sunt per se aut secundum accidens, medium est. Dico autem simpliciter quidem substantiam, ut lunam, aut terram, aut triangulum, quid autem esse defectum, aequalitatem, inaequalitatem, si in medio terra sit aut non. In omnibus enim his manifestum est quod idem sit quod quid est et propter quid est. Ut, quid est defectus? privatio luminis a luna ex terrae obiectu. Propter quid est defectus, aut propter quid deficit luna? propter defectum luminis, opposita terra. Quid est consonantia? ratio numerorum in acuto et gravi. Propter quid consonat acutum gravi? propter id quod rationem habet numeralem acutum et grave. Utrum est consonare acutum et grave? Utrum sit in numeris ratio ipsorum? Accipientes autem quia est, quid igitur est ratio? Quod autem medii sit quaestio, ostenditur quandocunque medium sensibile est. Quaerimus enim non sentientes, ut defectum, si est. Si vero essemus super lunam, non utique quaereremus neque si fit, neque propter quid, sed simul manifestum esset utique: ex eo enim quod sentimus, et universale nobis factum est scire. Sensus quidem est eius quod nunc obiicitur, et manifestum
enim est quod nunc deficit; ex his autem universale utique factum est. Sicut igitur diximus, quod quid est scire idem est et propter quid est. Hoc autem aut est simpliciter, et non eorum quae insunt aliquid; aut quae insunt, ut quoniam duo recti sunt, aut quoniam maius, aut quoniam minus est. Quod quidem igitur omnia quae quaeruntur, medii quaestio sint, manifestum est.
The Latin version St Thomas commented, as the Leonine edition prints it.
The subjects of investigation are equal in number to the things which we scientifically know; but we investigate four things; that a thing is, why it is, if it is, what it is. For when we inquire whether it is this, or that, having reference to a number (as whether the sun is eclipsed or not) we investigate the that, and a sign of this is that when we have found that it is eclipsed we desist from our inquiries, and if we knew from the first that it is eclipsed, we do not inquire whether it is so. But when we know the that, we investigate the why, for instance, when we know that there is an eclipse, and there is an earthquake, we inquire why there is an eclipse, and an earthquake. These things indeed we investigate thus, but some after another manner, for instance, if there is, or is not, a centaur or a God. I say if there is or is not, simply,1 and not if it is white or not. When however we know that a thing is, we inquire what it is, for instance, what God, or what man is.
The things then which we investigate, and which having discovered we know, are such and so many, but when we inquire the that or if a thing is simply, then we inquire whether there is a medium of it or not, but when knowing, either that it is, or if it is, either in part or simply,1 we again investigate why it is, or what it is, then we inquire what the middle is. But I mean by the that if it is in a part and simply, in a part indeed (as) is the moon eclipsed or increased? for in such things we inquire if a thing is or is not; but simply (as) if there is a moon or not, or if night is or not.2 In all these inquiries it occurs that we investigate either if there is a middle or what the middle is, for the cause is the middle, and this is investigated in all things. Is there then an eclipse? is there a certain cause or not? after this, when we know that there is, we inquire what this is. For the cause of a thing not being this or that, but simply substance, or not simply, but something of those which subsist per se, or accidentally, is the middle. I mean by what is simply (substance) the subject, as the moon, or the earth, or the sun, or a triangle, but by a certain thing, (as) an eclipse, equality, inequality3 if it is in the middle or not. For in all these it is evident that what a thing is and why it is are the same; what is an eclipse? a privation of light from the moon through the interposition of the earth. Why is there an eclipse, or why is the moon eclipsed? because its light fails through the interposition of the earth.4 What is symphony? a ratio of numbers in sharp and flat. Why does the sharp accord with the flat? because the sharp and flat have the ratio of numbers. Do then the sharp and flat accord? is there then a ratio of them in numbers? assuming that there is, what then is the ratio?
That the inquiry is of the middle those things prove whose middle falls within the cognizance of the senses, since we inquire when we have not a sensible perception, as of an eclipse, whether it is or not. But if we were above the moon we should not inquire neither if, nor why, but it would be immediately evident, as from sensible perception we should also obtain knowledge of the universal; for sense (would show us) that the earth is now opposed, for it would be evident that there is now an eclipse, and from this there would arise the universal.5* As therefore we say, the knowledge of the what is the same as the knowledge of the why, and this is either simply, and not somewhat of things inherent, for it is of things inherent, as that there are two right angles or that it is greater or less.
That all investigations then are an inquiry of the middle is evident, but let us show how what a thing is, is demonstrated, and what is the method of training up a thing to its principles,1† also what a definition is, and of what subjects doubting first about these. But let the commencement of the future (doubts) be that which is most appropriate to the following discussion, since perhaps a man might doubt whether it is possible to know the same thing, and according to the same by definition and demonstration, or whether it is impossible? For definition seems to be of what a thing is, but every thing (which signifies) what a thing is, is universal and affirmative, but some syllogisms are negative, others not universal; for instance, all those in the second figure are negative, but those in the third not universal. Next, neither is there definition of all affirmatives in the first figure, as that every triangle has angles equal to two right angles; the reason of this is, because to know scientifically that which is demonstrable, is to possess demonstration, so that if there is demonstration in regard to things of this kind, there can evidently not be also definition of them, for a person might know by definition without demonstration, since nothing prevents the possession of it at one and the same time. A sufficient evidence of this is also derived from induction, for we have never known by definition, any of those which are inherent per se nor which are accidents; besides, if definition be a certain indication of substance, it is evident that such things are not substances.
Clearly then, there is not definition of every thing of which there is also demonstration, but what, is there then demonstration of every thing of which there is definition or not? there is one reason and the same also of this. For of one thing, so far as it is one, there is one science, so that if to know that which is demonstrable be to possess demonstration, an impossibility would happen, for he who possesses definition would know scientifically without demonstration. Besides, the principles of demonstration are definitions, of which it has been shown before, there will not be demonstrations, since either principles will be demonstrable, and principles of principles, and this would proceed to infinity, or the first (principles) will be indemonstrable definitions.
Yet if there are not of every thing and the same, may there not be definition and demonstration of a certain thing and the same? or is it impossible? since there is not demonstration of what there is definition. For definition is of what a thing is, and of substance, but all demonstrations appear to suppose and assume what a thing is, as mathematics, what is unity and what an odd number, and the rest in like manner. Moreover every demonstration shows something of somewhat, as that it is, or that it is not, but in definition one thing is not predicated of another, as neither animal of biped, nor this of animal, nor figure of superficies, for superficies is not figure, nor figure superficies. Again, it is one thing to show what a thing is, but another to show that it is, definition then shows what a thing is, but demonstration that this thing, either is or is not of this. Of a different thing indeed there is a dif-ferent demonstration, unless it should be as a certain part of the whole. I say this because the isosceles has been shown (to have angles equal) to two right, if every triangle has been shown (to have them), for that is a part, but this a whole: these however, that a thing is, and what it is, do not thus subsist in reference to each other, since the one is not a part of the other.
Evidently then there is neither entirely demon-stration of what there is definition, nor entirely de-finition of what there is demonstration; hence in short it is impossible to have both of the same thing, so that it is also evident that definition and demonstration will neither be the same, nor the one contained in the other, otherwise their sub-jects2 would subsist similarly.
The whole chapters, in the translation of Octavius Freire Owen (London: George Bell & Sons, 1889 (Bohn's Classical Library), vol. I, from the plates of the first edition (London: H. G. Bohn, 1853), same pagination).
Synopsis by the Leonine editors
1. Argumentum et divisio huius secundi libri. — 2. Aequalis in scientiis est numerus quaestionum et eorum quae sciuntur: de rebus enim quaerimus ut de ipsis sciamus quae a nobis ignorantur. Et quia quatuor sunt quae de rebus sciuntur, ideo quatuor sunt de rebus quaestiones in scientiis, nempe quia, propter quid, an sit et quid sit res. Ad has quaestiones reducitur quidquid est quaeribile vel scibile. — 3. Declarantur quaestiones quae possunt referri ad enunciationes compositas. Et primo quoad quaestionem quia. — 4. Deinde quoad quaestionem propter quid, quae sequitur quaestionem quia est, seu an sit secundum quid. — 5. Declarantur quaestiones quae possunt referri ad enunciationes simplices. Et primo quoad quaestionem an sit, seu quia est simpliciter, ad quam sequitur quaestio quid est. — 6. Coordinantur praefatae quaestiones, quae hoc habent commune quod quaerunt medium (hoc est rationem eius de quo quaeritur); non quidem formaliter sub ratione medii, sed concomitanter sub ratione communi cur ita res se habet. — 7. Quaestiones quia est et si est differunt sicut in parte et simpliciter: quia prima quaerit de esse tali seu secundum quid, altera autem de esse simpliciter. — 8. Probatur quod in omnibus quaestionibus quaeritur medium vel an sit, sicut in quaestione quia et si est; vel quid sit, sicut in quaestionibus propter quid et quid. Nam in omni quaestione scientifica quaerimus scire: sed scire non habetur, nisi quando cognoscitur causa, quae est ratio et medium rei scitae. — 9. Dubium incidens de medio quod est definitio passionis. — 10. Confirmatur ratio facta exemplo ex rebus sensibilibus ducto. — 11. Respondetur tacitae obiectioni: et concluditur quod in omnibus quaestionibus scientificis est quaestio medii.
St Thomas's commentary
1. Postquam Philosophus in primo libro determinavit de syllogismo demonstrativo, in hoc libro intendit determinare de principiis eius. Est autem duplex principium demonstrativi syllogismi, scilicet medium eius et primae propositiones indemonstrabiles. Dividitur ergo liber iste in duas partes: in prima, determinat de cognitione medii in demonstrationibus; in secunda, de cognitione primarum propositionum; ibi: De principiis autem qualiter fiunt cognita etc. Quia enim in primo libro habitum est quod omnis doctrina et omnis disciplina fit ex praeexistenti cognitione; in demonstrationibus autem cognitio conclusionis acquiritur per aliquod medium et per primas propositiones indemonstrabiles; residuum erat investigare qualiter ista innotescant. Prima autem pars dividitur in duas partes: in prima, investigat quid sit medium in demonstrationibus; in secunda parte inquirit quomodo illud medium nobis innotescat; ibi: Quomodo autem quod quid est ostenditur etc. Quia vero medium in demonstrationibus assumitur ad aliquid innotescendum de quo poterat esse dubitatio vel quaestio, ideo circa primum duo facit: primo enim, ponit numerum quaestionum; secundo, ex ipsis quaestionibus investigat propositum, ostendens qualiter quaestiones perti-
2. Dicit ergo primo quod aequalis est numerus quaestionum et eorum quae sciuntur. Cuius ratio est, quia scientia est cognitio per demonstrationem acquisita. Eorum autem oportet per demonstrationem cognitionem acquirere, quae ante fuerint ignota: et de his quaestiones facimus, quae ignoramus. Unde sequitur quod ea quae quaeruntur sint aequalia numero his quae sciuntur. Quatuor autem sunt quae quaeruntur, scilicet quia, propter quid, si est et quid est: ad quae quatuor reduci potest quidquid est quaeribile vel scibile. Dividit autem in I Topicorum quaestiones sive problemata aliter in quatuor, quae omnia comprehenduntur sub una harum quaestionum, quae dicitur quaestio quia. Non enim ibi intendit nisi de quaestionibus ad quas dialectice disputatur.
3. Deinde cum dicit: Cum quidem enim utrum hoc etc., manifestat propositas quaestiones, et primo compositas. Ad cuius evidentiam considerandum est quod, cum scientia non sit nisi veri, verum autem significetur solum per enunciationem, oportet solam enunciationem esse scibilem, et per consequens quaeribilem. Sicut autem in II Perihermeneias dicitur, enunciatio dupliciter formatur. Uno quidem modo, ex nomine et verbo absque aliquo apposito, ut cum dicitur homo est; alio modo, quando aliquid tertium adiacet, ut cum dicitur homo est albus. Potest igitur quaestio formata referri, vel ad primum modum enunciationis, et sic erit quasi quaestio simplex; vel ad secundum modum, et sic erit quaestio quasi composita, vel in numerum ponens, quia videlicet quaeritur de compositione duorum. Circa hunc ergo modum enunciationis duplex quaestio formari potest. Una quidem, an hoc sit verum quod dicitur. Et hanc quaestionem primo exponit, dicens quod cum de aliqua re quaerimus utrum illa res sit hoc aut illud, et sic quodammodo ponimus in numerum (accipiendo scilicet duo, quorum unum est praedicatum et aliud subiectum; puta cum quaerimus utrum sol sit deficiens per eclipsim vel non, et utrum homo sit animal vel non), tunc dicimur quaerere quia: non ita quod hoc quod dico quia sit nota vel signum interrogationis, sed quia ad hoc quaerimus ut sciamus quia ita est. Cuius signum est, quia cum invenerimus per demonstrationem, quiescimus a quaerendo; et si in principio hoc scivissemus, non quaereremus utrum ita sit. Inquisitio autem non cessat, nisi habito eo quod quaerebatur. Et ideo cum quaestio qua quaerimus utrum hoc sit hoc, cesset habito quod ita est, manifestum est quid huiusmodi quaestio quaerit.
4. Deinde cum dicit: Cum autem scimus etc., manifestat consequentem quaestionem, quae etiam in numerum ponit; et dicit quod cum scimus quia ita est, quaerimus propter quid ita sit. Puta, cum scimus quia sol est deficiens per eclipsim, et quod terra est mota in terrae motu, quaerimus propter quid sol deficiat, aut propter quid terra moveatur. Hoc igitur sic quaerimus, ponentes scilicet in numerum.
5. Deinde cum dicit: Quaedam autem alio modo etc., manifestat alias duas quaestiones, quae non ponunt in numerum, sed sunt simplices. Et dicit quod quaedam quaerimus alio modo a praedictis quaestionibus, scilicet non ponentes in numerum; utpote si quaeramus an sit centaurus vel non: hic enim simpliciter quaeritur de centauro an sit, non autem quaeritur an centaurus sit hoc, puta album vel non. Et sicut scientes quia hoc est illud, quaerebamus propter quid, ita etiam scientes de aliquo quia est simpliciter, quaerimus quid sit illud, puta quid est Deus, aut quid est homo. Haec igitur et tot sunt illa quae quaerimus: quae cum invenerimus, dicimur scire.
6. Deinde cum dicit: Quaerimus autem cum quaeramus etc., ostendit qualiter praedictae quaestiones se habeant ad medium. Et circa hoc tria facit: primo, proponit quod intendit; secundo, manifestat quod dixerat; ibi: Dico autem quia etc.; tertio, probat propositum; ibi: Contingit itaque in omnibus quaestionibus etc. Circa primum sciendum est quod praedictarum quatuor quaestionum, quarum duae ponunt in numerum et duae non ponunt, primam utrarumque in unam coordinat, scilicet quaestionem quia et quaestionem an est. Et dicit quod cum quaerimus quia hoc est hoc, aut cum quaerimus de aliquo simpliciter si est, nihil aliud quaerimus quam utrum aliquod medium ipsius quod quaerimus sit invenire vel non. Quod non dicitur secundum ipsam formam quaestionis. Non enim cum quaero an sol eclipsetur, vel an homo sit, ex ipsa forma quaestionis quaero an sit aliquod medium, quo possit demonstrari vel solem eclipsari, vel hominem esse: sed si sol eclipsatur, vel homo est, consequens est quod sit aliquod medium invenire ad demonstrandum ista quae quaeruntur. Non enim fit quaestio de immediatis, quae etsi vera sunt, non tamen habent medium; quia huiusmodi, cum sint manifesta, sub quaestione non cadunt. Sic ergo qui quaerit an hoc sit hoc, vel an hoc sit simpliciter, ex consequenti quaerit an sit huiusmodi medium. Quaeritur enim in quaestione si est, vel quia est, an sit id quod est medium; quia id quod est medium est ratio eius, de quo quaeritur an hoc sit hoc, vel an simpliciter, ut infra dicetur. Non tamen quaeritur sub ratione medii. Contingit autem, invento quod quaeritur per has duas quaestiones, cognoscere aut quia est aut si est: quorum alterum est cognoscere esse simpliciter, alterum esse in parte, sicut cum cognoscimus quod homo est albus; quia esse album non significat totaliter esse hominis, sed significat ipsum esse aliquid; et ideo cum homo fit albus, non dicitur generari simpliciter, sed generari secundum quid. Sed cum dicitur, homo est, significatur ipsum esse simpliciter; et cum homo fit ens, dicitur generari simpliciter. Cum ergo cognito quia est, quaerimus propter quid est, aut cognito si est, quaerimus quid est, tunc quaerimus quid sit medium. Et hoc similiter est accipiendum non secundum formam quaestionis, sed secundum concomitantiam. Non enim qui quaerit causam propter quam sol eclipsatur, quaerit ipsam ut medium demonstrans, sed quaerit id quod est medium: quia consequens est ut, hoc habito, possit demonstrare. Et eadem ratio est de quaestione quid est.
7. Deinde cum dicit: Dico autem quia aut si est etc., manifestat quod dixerat, quod quia est et si est differunt sicut in parte et simpliciter. Cum enim quaerimus utrum deficit luna aut utrum augetur, est quaestio in parte: in huiusmodi enim quaestione quaerimus si luna est aliquid; puta si deficiens, vel aucta, aut non. Sed cum quaerimus an luna sit, sive an nox sit, est quaestio de esse simpliciter.
8. Deinde cum dicit: Contingit itaque in omnibus etc., probat propositum, scilicet quod praedictae quaestiones pertineant ad medium. Et primo, probat per rationem; secundo, probat per signum; ibi: Quod autem sit medii etc. Concludit ergo primo ex praemissa manifestatione quod in omnibus praedictis quaestionibus, vel quaeritur an sit medium, scilicet in quaestione quia ° et in quaestione si est; vel quaeritur quid est medium, scilicet in quaestione propter quid et in quaestione quid est. Et probat quod quaestio propter quid quaeExponit autem consequenter quod dixit, simpliciter substantiam esse, cum quaerimus de luna, aut de terra, aut de triangulo, aut de quolibet subiecto an sit, et ad hoc demonstrandum accipitur aliquod medium. Dico autem rem esse aliquid, cum quaerimus eclipsim de luna, aut aequalitatem, aut inaequalitatem de triangulo, aut de terra utrum sit in medio mundi vel non. Et ostendit quod non differt quantum ad propositum utrolibet modo accipiatur rem esse; quia in omnibus praedictis idem est quid est et propter quid. Et hoc manifestat primo in defectu lunae. Si enim quaeratur quid est defectus lunae: respondetur quod est privatio luminis a luna propter terram, quae obiicitur inter ipsam et solem. Et hoc idem respondemus si quaeratur propter quid luna deficit. Dicimus enim quod luna deficit propter defectum luminis ex oppositione terrae. Et idem manifestat in alio exemplo. Si enim quaeratur quid est consonantia: respondetur quod est ratio, idest proportio numerorum secundum acutum et grave. Et rursum si quaeratur propter quid acutum consonat gravi: respondetur propter id quod habent numeralem proportionem acutum et grave. Sic ergo quaestio quid est et quaestio propter quid redeunt in idem subiecto, quamvis differant ratione. Unde quia cum quaeritur propter quid, quaeritur quid sit medium, ut ostensum est, relinquitur quod cum quaeritur quid est, similiter quaeratur medium. Et idem ostendit in quaestione quia. Ut enim dictum est, consonantia est ratio in numeris acuti et gravis: cum ergo quaeritur utrum acutum et grave consent, quaeritur utrum sit aliqua ratio numeralis acuti et gravis; et hoc est medium ad demonstrandum quod acutum et grave consonant. Relinquitur ergo quod in quaestione quia quaeritur an sit medium. Cum autem acceperimus quia est aliqua ratio numeralis acuti et gravis, quaeremus quae sit illa ratio. Et hoc est quaerere quid vel propter quid.
9. Videtur hic Aristoteles dicere quod definitio passionis α sit medium in demonstratione. Sed considerandum est quod definitio passionis perfici non potest sine definitione subiecti. Manifestum est enim quod principia, quae continent definitio subiecti, sunt principia passionis. Non ergo demonstratio resolvet β in primam causam, nisi accipiatur ut medium demonstrationis definitio subiecti. Sic igitur oportet concludere passionem de subiecto per definitionem passionis, et ulterius definitionem passionis concludere de subiecto per definitionem subiecti. Unde et γ in principio dictum est quod oportet praecognoscere quid est, non solum de passione, sed etiam de subiecto; quod non oporteret nisi definitio δ passionis concluderetur de subiecto per definitionem subiecti. Et hoc patet per exemplum. Si velimus de triangulo demonstrare quod habet tres angulos aequales duobus rectis, accipiamus primo pro medio quod est figura habens angulum extrinsecum aequalem duobus intrinsecis ε sibi oppositis, quod est quasi definitio passionis. Quod iterum demonstrare oportet per definitionem subiecti, ut dicamus: Omnis figura tribus rectis lineis contenta habet angulum exteriorem aequalem duobus interioribus sibi oppositis; sed triangulus est huiusmodi; ergo etc ζ. Et idem patet si velimus demonstrare quod vox acuta et gravis consent: accipiemus definitionem passionis, ut hic dicitur, scilicet quod habent proportionem numeralem; sed rursus ad hoc demonstrandum oportet accipere definitionem gravis et acuti. Nam gravis vox est quae in multo tempore nata est movere sensum, acuta autem quae in modico tempore; modici autem ad multum est proportio numeralis; ergo vocis acutae et gravis est proportio numeralis η. Nec refert si aliter definiatur acutum et grave. Oportet enim in eorum definitione ponere aliquid ad quantitatem pertinens; et sic necesse erit concludere in eis proportionem numeralem.
10. Deinde cum dicit: Quod autem medii sit quaestio etc., ostendit propositum per signum sensibile. Et dicit quod ea in quibus medium est sensibile, manifeste ostendunt quod omnis quaestio sit quaestio medii: quia scilicet quando medium per sensum innotescit, nullus relinquitur quaestioni locus. Tunc enim quaerimus in rebus sensibilibus secundum aliquam praedictarum quaestionum, quando medium non sentimus: sicut quaerimus an sit defectus lunae vel non, quia non sentimus medium quod est causa faciens deficere lunam. Sed si essemus in loco qui est super lunam, videremus quomodo luna subintrando umbram terrae deficeret; et ideo circa hoc nihil quaereremus, nec si est nec propter quid est; sed simul utrumque nobis fieret manifestum.
11. Et quia “ posset aliquis obviando dicere quod sensus est singularium, ea vero quae quaeruntur sunt universalia, sicut et ea quae sciuntur; et ita per sensum non videtur quod possit nobis innotescere id de quo est quaestio: ideo quasi obviationi respondens subiungit quod ex hoc ipso quod sentiremus particulare, scilicet quod, hoc corpus lunae tunc subintrat hanc umbram terrae, statim accideret nobis quod sciremus universale. Sensus enim noster esset de hoc quod nunc lumen solis obstruitur per oppositionem terrae; et per hoc manifestum esset nobis quod luna nunc deficit. Et quia nos coniiceremus quod semper hoc modo accideret lunae defectus, statim in nostra scientia sensus rei singularis fieret universale. Et ex hoc exemplo concludit quod idem est scire quod quid est et propter quid. Nam ex hoc quod videmus terram interpositam inter solem et lunam, sciremus et quid est defectus lunae et propter quid luna deficit: quorum unum, scilicet scire quid est, refertur ad scientiam qua scimus de aliquo quod simpliciter sit, non autem quod aliquid insit alicui; sed propter quid refertur ad cognitionem eorum quae insunt, sicut cum dicimus quod tres anguli sunt aequales duobus rectis, aut maiores aut minores. Ultimo autem epilogando concludit principale propositum, scilicet manifestum esse ex praedictis, in omnibus quae quaeruntur esse medii quaestionem.
No English translation of this commentary is in the public domain: the Latin is given here.
Notes of the Leonine editors
α) De cognitione primarum etc. — Haec secunda pars huius secundi libri incipit lectione xx, quae etiam est ultima. Hinc de hac parte, hoc est de medio demonstrationis, deque eius cognitione, universus pene est secundus liber Posteriorum analyticorum. — Et notet novitius quae in principio huius lectionis dicuntur, duo nempe esse principia demonstrationis, scilicet propositiones immediatas et per se notas, et medium; sed non eodem modo et sub eadem ratione. Nam propositiones immediatae sunt principia demonstrationis, quia sunt quodammodo causae efficientes conclusionis demonstratae, et eam proinde virtualiter continent; eo ferme modo quo effectus, antequam producatur, in sua causa virtualiter continetur (Cf. lib. I, lect. III, n. 1). At medium non causa efficiens est ullo modo, sed formalis. Sicut enim omnes quaestiones (de quibus dicitur n. 2) ordinantur ad unam quaestionem quid est res; ita omnia media quaesita reducuntur ad medium quod quid est, scilicet ad quaerendam quidditatem seu essentiam rei scitae, ut probatur n. 8 et seqq., atque iterum dicitur in principio lectionis sequentis. Quidditas autem seu essentia non efficit rem, cuius est essentia, sed constituit: constitutivum autem rei est causa, seu melius ratio formalis rei ipsius.
β) Quia enim etc. — B: Quia enim ut in primo libro; CDEFHIKN OST: ut in principio libri; G: in principio huius libri; L: in (marg. aman. praemitt. ut) principio, et om. libri; M: ut in principio primi libri; Q: in principio libri. — Placet lectio cod. M, in principio primi libri. — Legimus infra cum cod. L: et omnis disciplina (P et alii codd. om. omnis) ex lib. I, lect. I, n. 9. — Praeterea codd. (exc. DG) habent, et adoptamus, acquiritur per etc.; P: accipitur; G: comparatur. — Denique codd. omnes: qualiter ista innotescant (G, notescant); P: cognoscantur.
γ) Cognitionem acquirere etc. — L: accipere. — Codd. (exc. T): ante fuerunt; T: ante fuerant. — Demonstratio, ut alibi diximus (lib. I, lect. IV, not. π), est instrumentum quod non ex conditione rei scitae, sed ex conditione mentis nostrae requiritur. Si enim intellectus noster, ut intellectus angelicus, per simplicem intuitionem res cognosceret, non indigeret ratiocinio, sicut et non indigent angeli. Ratiocinatio autem ideo instituitur, quia cognito principio, ignoratur conclusio quae virtute in principio continetur, et quae in actum nostrae cognitionis deducitur per ipsam ratiocinationem, hoc est per applicationem principiorum ad conclusionem, quam scire volumus. Recte ergo dicitur quod oportet per demonstrationem acquirere cognitionem eorum quae ante fuerint ignorata (Cf. P. I, qu. XIV, artic. VII; qu. LVIII, artic. III; I Contra Gent., cap. LVII; QQ. Disp. De veritate, qu. XV De ratione superiori et inferiori, artic. 1).
δ) Potest igitur quaestio. — Ita codd. — P: potest ergo (ergo etiam T; O, enim) ratio formata etc. Ex immediate additis patet legendum esse quaestio.
ε) Quia videlicet quaeritur. — Quaeritur habent omnes nostri codices; P: quia videlicet est quaestio. — FHIL: quia scilicet.
ζ) Et sic quodammodo. — Piana cum edd. Ven. (exc. a) omittit et, quod omnes nostri codices habent et antiquior ed. Ven. a, et per hanc omissionem formam periodi mutat, contra textum Aristotelis et s. Thomae expositionem. Textus est: Ὅταν μὲν γὰρ πότερον τόδε ἢ τόδε ζητῶμεν, εἰς ἀριθμὸν θέντες... τὸ τι ζητοῦμεν. Manifestum est quod, quaerimus τὸ quia, τὸ τι ζητοῦμεν, seu, ut ait s. Thomas, tunc dicimus quaerere quia, est consequens, cuius antecedens est, ὅταν μὲν γὰρ etc., ita ut, εἰς ἀριθμὸν θέντες, in numerum ponentes, sit huius antecedentis pars. At contra in P, sic quodammodo etc., per omissionem τοῦ et, fit consequens; et verum consequens (tunc dicimus quaerere quia) non habet cui antecedenti connectatur. — Item codd., exc. BO: ponimus numerum, omisso in; sed hanc praepositionem retinemus: nam supra dictum est, in numerum ponens; deinde requiritur a sensu qui hic intenditur, et est denique in textu graeco, εἰς ἀριθμὸν θέντες (Cf. infra nn. 4 et 5).
η) Utrum homo sit animal vel non. — Est alterum exemplum additum a s. Thoma exemplo Aristotelis. Cod. A: au al; num an animal? vel aut animal, sicut habet p. m. S? I: aul (seq. vel, sed expung.) animal; LT et p. m. N: at animal. Lectio aut animal est omnino falsa, ut videre est n. 5.
θ) Quod ita est etc. — Codd., exc. M: quia ita est; FI: quia est, ideo manif. — A: manifestum (cum LN om. est) quod haec non quaerit. Lectio erronea. BCDGHIKLNOST: quod (D, quid) quaerit haec quaestio. Quod non est bona lectio. E: manifestum est hoc quod hoc non quaerit. Lectio reiicienda, quia falsa, ut lectio A. F: quod quaestio hoc (haec?) quaerit. — C s. m.: quaerit quia. — Q om. manifestum etc. usque ad quaerit inclusive.
ι) Hic enim simpliciter etc. — Addimus enim ex codd., qui insuper, exc. EN, legunt quaeritur de; P: quaerimus, sed immediate post habet cum codd. quaeritur. — ACDEFILMST: non quaeritur an, om. autem; N: non tamen; in C marg. add. per aman. tamen? (autem?).
x) Sit id quod est medium etc. — CDELOST: sit illud, et L om. quod est. — Deinde codices, exc. G, loco, an hoc sit hoc, vel an simpliciter, habent an sit.
λ) Est cognoscere esse simpliciter etc. — Haec lectio P videtur supposita ex iis quae immediate sequuntur de duplici cognitione το esse, nempe simpliciter seu totaliter, et secundum quid seu ex parte. — OQS om. esse post cognoscere; omnes codices omittunt erronee simpliciter, alterum esse.
μ) Et ideo cum homo etc. — Codd. CLMNS: cum homo fit albus etc.— Codd.: non dicitur generari (O, gen. ipsum) simpliciter, sed generari (L om. gener.) secundum quid. B: non dicitur generari simpliciter (cet. om.). Cum ergo etc. Lectio autem generari, quam concorditer habent codd., praesupponit praecedentem lectionem codd. CLMNS, cum homo fit. — Principium communissimum saepe a s. Thoma repetitum est, esse et fieri proportionata esse ad invicem, ita scilicet ut rei eo modo competat fieri quo convenit esse, et viceversa. Ratio est quia esse est terminus τοῦ fieri, et fieri est via ad τὸ esse. Praetulimus integram codd. lectionem. PQ: cum homo sit... esse (Q, esse ipsum) simpliciter, sed esse secundum quid. Infra tamen P legit cum ACMNS: cum homo fit ens.
ν) Et cum homo fit ens. — Codd., exc. BF: Unde et cum etc.; F: Unde ideo et cum etc. — Quoad B cf. not. praeced. — Infra (Cum ergo etc.) AGN: tunc quaerimus; Q om. quaerimus ... si est; sed est mendum ob repetitionem τοῦ quaerimus.
ξ) Ut medium demonstrans. — BGHMO: medium demonstrationis. — Compendia sequentium verborum, sed quaerit, consequens et habito, in codd., exc. BEO, ita scripta vel soluta sunt, ut plus minusve legant sic: SED QUANTUM (SECUNDUM QUAM) id quod est medium quia OMNIS est ut hoc HNC (HNT) possit demonstrare (-ri). Singuli codices variant hoc modo. A: secundum quam id quod est medium quia omnis est ut haec hanc possit demonstrare; quibus expunctis per vacat, marg. add.: sed quia id quod est causa est medium, consequens est quod quaeritur quid sit medium quo possit demonstrari. B: habito hoc; cet. ut P. C: (ras. in qua sed quaerit; marg., al. secundum id. vel scilicet quantum ad) id quod est medium quia (in ras., consequens est ut hoc habito; marg. interl., vel omnis est ut hoc hnc) possit demonstrare. D: sed quantum (quantum vid. expung.; marg. interl. ad) id quod est medium quia omnis (expung. omnis; marg. add. quaestio consequens) est ut hoc habito (habito est correctio ex hnc) possit demonstrare. E: hic habito; cet. ut P. F: secundum quod id quod est medium ut quia omnis est ut hoc habent demonstrari possunt. G: sed quantum id quod est medium quia est ut si hanc possit demonstrare. H: sed quam id quod est medium quia omnis est ut possit hoc hunc demonstrare. I: sed quod id quod est medium. quia. omnis est ut hoc habent possit demonstrari KL: sed quantum id quod est medium quia omnis est ut h hnc possit demonstrare. M: sed quantum (marg. add. ad) id quod est medium quia
omnis (supra omnis add. demonstratio) est ut hoc habens possit demonstrare. N: secundum quam (expunguntur et supra add. sed quaerit) id quod est medium quia omnis (expung. quia omnis) est ut hoc habito possit demonstrare. O: scilicet quaerit id; cet. ut P. Q: sed id quod est medium; cet. om. S: secundum quantum id quod est medium quia omnis est ut hoc hunc possit demonstrare. T: demonstrans, scilicet quantum ad id quod est medium sed quia consequens est ut hoc habeat unde possit demonstrare.
ο) In quaestione quia etc. — Q: quia est. — H: vel quaestione. Etiam ACDEGIKLNQST om. in. — Infra (scilicet in) AO: sicut in; I et p. m. D: si in; p. m. FK om. scilicet; s. m. K: ut in; M: si sit in; Q: vel in.
π) Quae facit scire. — F et p. m. I om. haec verba et immediate sequentia, usque ad Causa autem est inclusive.
ρ) Quia est etc. — FI: scimus cum aliquid sit causa etc.; L om. aliquid; O: aliqua. — Si A est causa defectus lunae, et quaeritur quid sit illa causa, nempe quid sit A, quaeritur propter quid defectus lunae.
σ) Sed accipiamus. — EFI: si accipiamus: quae lectio non est ad mentem s. Thomae, ut contextus probat, neque ad mentem Aristotelis, ἀλλ’ ἁπλῶς. — Alii codd. habent lectionem Pianam.
τ) Praedicantur per se etc. — EFHIKMT et p. m. D: praedicantur per accidens, om. intermediis. Sed est mendum, ut patet ex ipsa forma loquendi: adde quod hic fere ad litteram recitantur a s. Thoma verba Aristotelis dicentis καθ’ ατὸ ἢ κατὰ συμβεβηκός. — D s. m.: praedicantur per se sive per accidens: corrigitur nempe error magis secundum verba Aristotelis, quam secundum textum s. Thomae.
υ) Quod dixit. — ABLMNOQT et s. m. DK: quod dixerat; ES et p. m. DK: dixerit. — Infra FI om. aut de triangulo (cf. infra), et de ante quolibet; codd., exc. KL: de quocunque; L om. an sit.
φ) Aut aequalitatem. — Codices omnes, T excepto, omittunt haec verba; imo M omittit etiam quae sequuntur, usque ad vel (P, aut) non inclusive; T om. aut inaequalitatem. Censeo ex praemissis retinendam esse Pianam lectionem. De luna enim, de terra et de triangulo praemissa sunt exempla, in quibus ponendis codd. cum P concordant; proindeque de eclipsi lunae, de aequalitate vel inaequalitate triangulorum, de situ terrae convenienter subsumuntur. Quod est iuxta Aristotelis textum.
χ) Et ostendit etc. — Excepto N, codd. om. ostendit, et omnes legunt, quod non differat.
ψ) Sic ergo quaestio etc. - G non recte: Si ergo quod quid est; L: Sic igitur quaestio quid, om. est; DF1 om. secundo quaestio; DF GHI: propter quid est. - Habes iterum hic esse idem subiecto significare idem esse realiter, per oppositionem ad esse idem secundum rationem (Cf. lib. I, lect. XLIV, n. 10, et not. εε).
ω) Acuti et gravis etc. - Amanuensis cod. B, a repetitione horum verborum distractus, omittit quae sequuntur, ac immediate prosequitur: quaeremus quae sit etc.
αα) Definitio passionis etc. - I omittit passionis; sed est mendum. Etenim sermo impraesentiarum est de definitione passionis, ut ex toto patet contextu. Hinc reiicienda est lectio BT legentium infra quod demonstratio, loco quod definitio; et BCEILST et p. m. ADFK omittentium passionis. - F1: etiam perfici; EKNST: etiam sine; AH: et sine. - Quoad ea quae hic disseruntur, utrum scilicet definitio passionis sit nec ne medium in demonstratione, dissentiunt inter se Aristotelis interpretes, quorum sententias dilucide refert Sanseverino (Logic. vol. IV, P. II, cap. III, artic. VI, pag. 65, seqq. - Ed. altera, Neapoli 1878). Hac in re mihi videtur esse distinguendum. Nam aut sermo est de demonstratione potissima, quae scilicet procedit ab his quae dicuntur per se in quarto modo (Cf. lib. I, lect. x, n. 7 et not. ρ) et concludit passionem de subiecto in secundo modo dicendi per se primo, et ideo convertibiliter (Cf. ib. n. 4 et not. ι; et lect. XI, not. ζ); et hoc in casu quia nonnisi definitio subiecti est causa passionis, non resolvit demonstratio in primam causam nisi accipiatur ut medium demonstrationis definitio subiecti. - Atqui passio conclusa, ex nostra hypothesi, convertitur cum subiecto, hoc est cum causa assumpta in priori demonstratione. Ergo ex definitione passionis, ut ex medio, potest concludi definitio subiecti. Attamen haec demonstratio non est potissima, videlicet non est a priori et propter quid, sed a posteriori et quia (Cf. lib. I, lect. xxv, not. τ). Quod si ex prima passione, ut a causa, concluditur alta, illius definitio erit medium in demonstratione potissima, quia passio prima assumpta ut medium passionis posterioris, se habet sicut definitio subiecti ad concludendam pas-
sionem primam: e. g., si ex capacitate sciendi concluderetur docibilitas in homine (Cf. Caiet. in II Poster., cap. VII, fol. 83, col. 4 seqq.). De hoc tamen non est quaestio. - Quod si subiectum non sit principium passionis, et aliunde quaerenda est ratio cur passio ipsi subiecto conveniat; ipsa ratio erit medium. Sed iterum de hac hypothesi impraesentiarum non est sermo (Cf. infra lect. VII, n. 8, et lect. XIX).
ββ) Demonstratio resolvet. - AGLT et s. m. DK: resolvetur; B: resolvit; Q: solum, corrupte pro (re-) solvet.
γγ) Unde et in principio etc. - Et legunt codd., exc. AFOQ; PO: etiam; AFQ om. - Codd., exc. LNT: in principio libri; LN: in principio huius; T: (om. in) principio primi.
δδ) Nisi definitio etc. - Variant codices hoc loco. AG et s. m. BDK: nisi demonstrator uteretur definitione subiecti in demonstrando. Et hoc etc. Lectionem praefatam plus minusve habent alii codd. En differentiae: uteretur om. p. m. BCDKNS; s. m. C: uteretur vel indigeret; s. m. S: utatur; CE: etiam demonstrando; N et p. m. DK: et demonstrando; H: et hoc demonstrando; F1Q om. in; M: nisi demonstretur definitione subiecti et demonstrando; O: non oporteret non demonstrare definitionem subiecti in demonstrando. Sed hae ultimae duae lectiones inintelligibiles sunt.
εε) Duobus intrinsecis. - Ita codd., exc. BG et p. m. E. Error irrepsit in PB et p. m. E, qui legunt duobus rectis intrins., et in G: duobus rectis aequalem intrinsecis; erronea pariter est lectio cod. I et p. m. AN: duobus extrinsecis. F p. m. om. intrinsecis. - Post verba definitio passionis ab amanuensi vel lectore cod. B haec notula in interlinea additur: scilicet hoc quod est habere tres angulos aequales duobus rectis.
ζζ) Sed triangulus est huiusmodi; ergo etc. - Haec verba omittuntur concorditer a codd.
ηη) Ergo vocis acutae etc. - Hanc illationem addimus P ex codd., exc. HS. Omissio irrepsit, ut puto, ex recursu earundem vocum: proportio numeralis. - G: eadem est proportio; Q vocis gravis et acutae.
Opp. D. THOMAE T. I 42*
θθ) An sit defectus lunae vel non. – Codd. BFGHIO, E: si an (s. m. an si) est defectus lunae vel non. P et alii codd.: an sit defectus lunae, vel (vel om. ACDKLQST) si est defectus lunae vel non: sed verba, vel si est defectus lunae, sunt vere inutilis repetitio.
ιι) Et quia etc. – GHI: Sed quia; H et p. m. D om. obviando; M: posset obviando dici. – Infra vero (quae sciuntur etc.) FI erronee: quae sentiuntur; et ita per subiectum (subiectum habet etiam p. m. S) videtur quod non possit etc.; Q: quae sciuntur; et ita videtur quod per sensum non possit etc.
κκ) Sensus rei singularis fieret universale. – Non certe quasi sensus, aut res singularis fiant universale; sed quia ex hoc quod sensus noster apprehenderet nunc lumen solis obstrui per oppositionem terrae, intellectus coniiceret quod semper hoc modo accideret lunae defectus. Unde ex hac acceptione, cuius causa est intellectus et non sensus, haberet universale, quod est obiectum scientiae (Cf. infra lect. xx).
λλ) Quod tres anguli. – AM: quod singuli anguli; BOQ et s. m. D: quod anguli aliqui; FIL et p. m. K: quod anguli alicuius; H et s. m. K: quod anguli trianguli; EGNS et p. m. D: quod singuli alicui; T et s. m. C: quod singuli anguli alicui; C p. m. om. sicut usque ad sunt inclusive. Fortassis vera lectio est illa quae datur ab H et s. m. K, quam videntur indicare corruptae lectiones aliorum codd.