PG 20, col. 621
In English: The Church History of Eusebius 6.43.11 · The Church History of Eusebius 6.43.12 · The Church History of Eusebius 6.43.13
λαοῦ (38). Καὶ τῶν λοιπῶν δὲ ἐπισκόπων διαδόχους
εἰς τοὺς τόπους ἐν οἶς ἦσαν χειροτονήσαντες, ἀπ-
εστάλκαμεν. ʼὉ ἐκδικητὴςοῦντοῦ Εὐαγγελίουί39), οὐκ
ἠπίστατο ἔνα ἐπίσκοπον δεῖν εἶναι ἐν καθολικῇ Ἐκ-
κλησίᾳ (40)· ἐν ἢ οὐκ ἠγνόει, πῶς γάρ; πρεσβυτέ-
ρους εἶναι τεσσαράκοντα ἔξ (41), διακόνους ἐπτὰ, ὑπο-
διακόνους ἐπτὰ, ἀκολούθους δύο καὶ τεσσαράκοντα,
ἐξορκιστὰς δὲ καὶ ἀναγνώστας ἅμα πυλωροῖς, δύο καὶ
πεντήκοντα, χήρας σὺν θλιβομένοις (42) ὑπὲρ τὰς
χιλίας πεντακοσίας, οῶς πάντας ἡ τοῦ Δεσπότου χά-
ρις καὶ φιλανθρωπία διατρέφει. Ὁν οὐδὲ τοσοῦτο
πλῆθος καὶ οὕτως ἀναγκαῖον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, διὰ
τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας πλούσιός τε καὶ πληθύων
ἀριθμὸς μετὰ μεγίστου καὶ ἀναριθμήτου λαοῦ, ἀπὸ
τῆς τοιαύτης ἀπογνώσεῶς τε καὶ ἀπαγορεύσεως ἐν-
έτρεψέ (ἱ5) τε καὶ ἀνεκαλέσατο εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. »
Καὶ αὗθις μεθʼ ἕτερα τούτοις προστίθησι ταῦτα·
« Θέρε δὴ ἐξῆς εἴπωμεν, τίσιν ἔργοις ἢ τίσι πολι-
τείαις τεθαῤῤηκὼς, ἀντεποιήθη τῆς ἐπιοκοπῆς· ἄρὶ
γε διὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀνεστράφθαι, καὶ
πολλοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ αὐτῆς ἀγωνίσασθαι, καὶ ἐν
κινδύνοις πολλοῖς τε καὶ μεγάλοις ἕνεκα τῆς θεοσε-
βείας γεγονέναι; ἀλλʼ οὐκ ἔστιν. Ὁ γε ἀφορμὴ τοῦ
πιστεῦσαι γέγονεν ὁ Σατανᾶς, φοιτήσας εἰς αὐτὸν καὶ
οἰκήσας ἐν αὐτῷ χρόνον ἱκανόν. Ὁς βοηθοῦμενος ὑπὸ
τῶν ἐπορκιστῶν, νόσῳ περπεσῶν χαλεπῇ, καὶ ἀπο-
θανεῖσθαι ὅσον οὐδέταω νεμιζόμενος, ἐν αὐτῇ τῇ κλίνῃ
ἦ ἔκειτο, περιχυθεὶς(ἐ4) ἔλαβεν· εἴγε χρὴ λέγειν τὸν
(38) Πατὸς τοῦ παρόντος λαοῦ. Sic in codd.
Μαε., Med., Puὰ. et Sav., necnon apud Syucellum
Iegitur. Editi om. παρόντος.
(3) Ὁ ἐκδιικητὴς οὖν τοῦ Εὐαγγελίου. Πæe
ironice dicuntur de Novatiano, qui se assertorem
Evangelii Christi esse jactabat, ut docet Cyprianus
in epistola prima ad Cornelium. Εxstat hodie liber
Novatiani De cibis Judaicis, quem ille sic inscri-
pait, plebi in Evangelio persistenti.
(40) Ἐνα ἐπίσκοπον δκῖν εἶναι ἐν καθολικῇ
Ἐκκλησίε. Eadem verba leguntur in epistola Cor-
nelii papæ ad Cyprianum, ubi confessores, relictoo
Novatiano ad Eectesiam redeuntes, his vcrbis usi
ecse dicuntur Nac enim iguoramus unum Deun
esse; unnσum Ghristum esse Dominum, quem confessi
samus; unum Spiritnm sanctum: unum episcopums
ins catholica Ecclesi esse debere. Ijbi Ecclesia ca-
tholica specialiter appellatur Romana, eo quod
radix sit et muatrix Eeclesiæ catholicæ, ot ait Cy-
prianus in epistola ad Cornelium. Sie catholicam
Ecciesiam idem Cyprianus in epistota ad Antonia-
,numo initio vocat Rumanam, ut jam sciret te secum,
Aoc est, cum cmtholica Ecclesia communicare.
(41) ρεσβυτέρους ελναι τεσσαράκοντα ἔδ. Εκ
hoc loco colligi potest, quot basilicas tunc Romæ
babuerint Christiani. Cum enim singuli presbytei
suas regerent basilicas, si 46 fuerunt presbyteri,
totidem basilicas fuisse dicendum est. Certe Opta-
tus in lib. mI Romæ 40 ct amplius fuisse testaturba-
silicas sub teupora persecutonis Diocletiani. Non
enim, inquit, gre aut populus appellandi fuerant
pauci, qui inter 4l et quod exæcurrit basilicas, lo-
cum ubi colligerent non habebant. Ubi Optatus lo-
quitur de baslcis quæ Romæ erant tempore per-
secutionis Diocletiani, id est, annis circiter quin-
quappnta post epistulam Cornelii papæ; non au-
tem de basilicis quæ lRomæ erant sua ætate, id et,
anno Christi 378, ut scipsit Blondellus in Apolo-
εἰς τοὺς τόπους ἐν οἶς ἦσαν χειροτονήσαντες, ἀπ-
εστάλκαμεν. ʼὉ ἐκδικητὴςοῦντοῦ Εὐαγγελίουί39), οὐκ
ἠπίστατο ἔνα ἐπίσκοπον δεῖν εἶναι ἐν καθολικῇ Ἐκ-
κλησίᾳ (40)· ἐν ἢ οὐκ ἠγνόει, πῶς γάρ; πρεσβυτέ-
ρους εἶναι τεσσαράκοντα ἔξ (41), διακόνους ἐπτὰ, ὑπο-
διακόνους ἐπτὰ, ἀκολούθους δύο καὶ τεσσαράκοντα,
ἐξορκιστὰς δὲ καὶ ἀναγνώστας ἅμα πυλωροῖς, δύο καὶ
πεντήκοντα, χήρας σὺν θλιβομένοις (42) ὑπὲρ τὰς
χιλίας πεντακοσίας, οῶς πάντας ἡ τοῦ Δεσπότου χά-
ρις καὶ φιλανθρωπία διατρέφει. Ὁν οὐδὲ τοσοῦτο
πλῆθος καὶ οὕτως ἀναγκαῖον ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, διὰ
τῆς τοῦ Θεοῦ προνοίας πλούσιός τε καὶ πληθύων
ἀριθμὸς μετὰ μεγίστου καὶ ἀναριθμήτου λαοῦ, ἀπὸ
τῆς τοιαύτης ἀπογνώσεῶς τε καὶ ἀπαγορεύσεως ἐν-
έτρεψέ (ἱ5) τε καὶ ἀνεκαλέσατο εἰς τὴν Ἐκκλησίαν. »
Καὶ αὗθις μεθʼ ἕτερα τούτοις προστίθησι ταῦτα·
« Θέρε δὴ ἐξῆς εἴπωμεν, τίσιν ἔργοις ἢ τίσι πολι-
τείαις τεθαῤῤηκὼς, ἀντεποιήθη τῆς ἐπιοκοπῆς· ἄρὶ
γε διὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ἀνεστράφθαι, καὶ
πολλοὺς ἀγῶνας ὑπὲρ αὐτῆς ἀγωνίσασθαι, καὶ ἐν
κινδύνοις πολλοῖς τε καὶ μεγάλοις ἕνεκα τῆς θεοσε-
βείας γεγονέναι; ἀλλʼ οὐκ ἔστιν. Ὁ γε ἀφορμὴ τοῦ
πιστεῦσαι γέγονεν ὁ Σατανᾶς, φοιτήσας εἰς αὐτὸν καὶ
οἰκήσας ἐν αὐτῷ χρόνον ἱκανόν. Ὁς βοηθοῦμενος ὑπὸ
τῶν ἐπορκιστῶν, νόσῳ περπεσῶν χαλεπῇ, καὶ ἀπο-
θανεῖσθαι ὅσον οὐδέταω νεμιζόμενος, ἐν αὐτῇ τῇ κλίνῃ
ἦ ἔκειτο, περιχυθεὶς(ἐ4) ἔλαβεν· εἴγε χρὴ λέγειν τὸν
(38) Πατὸς τοῦ παρόντος λαοῦ. Sic in codd.
Μαε., Med., Puὰ. et Sav., necnon apud Syucellum
Iegitur. Editi om. παρόντος.
(3) Ὁ ἐκδιικητὴς οὖν τοῦ Εὐαγγελίου. Πæe
ironice dicuntur de Novatiano, qui se assertorem
Evangelii Christi esse jactabat, ut docet Cyprianus
in epistola prima ad Cornelium. Εxstat hodie liber
Novatiani De cibis Judaicis, quem ille sic inscri-
pait, plebi in Evangelio persistenti.
(40) Ἐνα ἐπίσκοπον δκῖν εἶναι ἐν καθολικῇ
Ἐκκλησίε. Eadem verba leguntur in epistola Cor-
nelii papæ ad Cyprianum, ubi confessores, relictoo
Novatiano ad Eectesiam redeuntes, his vcrbis usi
ecse dicuntur Nac enim iguoramus unum Deun
esse; unnσum Ghristum esse Dominum, quem confessi
samus; unum Spiritnm sanctum: unum episcopums
ins catholica Ecclesi esse debere. Ijbi Ecclesia ca-
tholica specialiter appellatur Romana, eo quod
radix sit et muatrix Eeclesiæ catholicæ, ot ait Cy-
prianus in epistola ad Cornelium. Sie catholicam
Ecciesiam idem Cyprianus in epistota ad Antonia-
,numo initio vocat Rumanam, ut jam sciret te secum,
Aoc est, cum cmtholica Ecclesia communicare.
(41) ρεσβυτέρους ελναι τεσσαράκοντα ἔδ. Εκ
hoc loco colligi potest, quot basilicas tunc Romæ
babuerint Christiani. Cum enim singuli presbytei
suas regerent basilicas, si 46 fuerunt presbyteri,
totidem basilicas fuisse dicendum est. Certe Opta-
tus in lib. mI Romæ 40 ct amplius fuisse testaturba-
silicas sub teupora persecutonis Diocletiani. Non
enim, inquit, gre aut populus appellandi fuerant
pauci, qui inter 4l et quod exæcurrit basilicas, lo-
cum ubi colligerent non habebant. Ubi Optatus lo-
quitur de baslcis quæ Romæ erant tempore per-
secutionis Diocletiani, id est, annis circiter quin-
quappnta post epistulam Cornelii papæ; non au-
tem de basilicis quæ lRomæ erant sua ætate, id et,
anno Christi 378, ut scipsit Blondellus in Apolo-