PG 44, col. 181
In English: On the Making of Man 16.1
cationem ejus quod quaerimus, deducere possint. Illa: igitur cum exposuissent haec Dei verba, ι Fa-
ciamus hominem ad imaginem nostram: ι addita etiam ea indieatione, quem scilicet ad tinem homo
creandus esset, tum deinde hujusmodi orationem subjiciunt: ’ltaque Deus hominem condidit, ei ad
imaginem eum Dei condidit;t marem et feminam fecit eos ⁸⁸. ι Illud quidem supra cst indicatum,
verba haec divinitus esse prolata, ad evertendam impietatem haereticorum, quos Anomaaos appella-
vimus, ut edocti, Deum illum unigenam creasse hominem ad Dei imaginem, nullo modo Patris Fi-
liique divinitatem separemus, quando Litterae sacrae utrumque aequaliter Deum appellant, et illum qui
hominem creavit, et cujus ad imaginem factus est.
Ἀλλ’ 6 μὲν περὶ τούτων λόγος ἀφείσθω, πρὸς δὲ ⁸1
προκείμενον ὲπιστρεπτέον τὴν ζήτησινο πῶς καὶ ⁴¹Ι
θεῖον μακάριον, καὶ ἐλεεινὸν τὸ ἀνθρώπινον, καὶ ὄμοιι
ἐκείνῳ τοῦτο παρὰ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται. Οὐκοῦ
ἐξεταστέον μετ’ ἀκριϐείας τὰ ῥήματα. Εὑρήσομεν γὰρ,
ὅτι έτε ρον μέν τι τὸ κατ’ εἰκόνα γενόμενον, ἓτε ρον δὲ τὸ
νῦν ὲν ταλαιπωρίᾳ δεικνύμενον. ι Ἐποίησεν 6 Θεὸς, ι
φησι, ι τὸν ἄνθρωπον, κατ’ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν
αὐτόν. ι Τέλος ἔχει ὴ τοῦ κατ’ εἰκόνα γεγενημένου
κτίσις. Εἶτα ἐπανάληψιν ποιεῖται τοῦ κατὰ τὴν
κατασκευὴν λόγου, καί φησιν, ι Ἃρσεν καὶ θῆλυ
ἐποίησεν αὐτούς.) Παντὶ γὰρ οἶμαι γνώριμον εῐνα
ὅτι ἔξω τοῦτο τοῦ πρωτοτύπου νοεῖται· ι Ἐν γᾶ
Χριστῷ Ἰησοῦ, ι καθώς φησιν ό Ἀπόστολος, ι οὔτ
ἄρρεν οὔτε θῆλύ ἐστιν. ι Ἀλλὰ μὴν εἰς ταῦτα διι
ρῆσθαι 6 λόγος φησί τὸν ἄνθρωπον. Οὐκοῦν διπί
τίς ἐστιν ἡ τῆς φύσεως ἡμῶν κατασκευὴ, ἥ τε πρὶ
τὸ Θεῖον ὠμοιωμένη, ἦτε πρὸς τὴν διαφορὰν ταύττ
διῃρημένη. Τοιοῦτον γάρ τι 6 Myos ἐκ τῆς συ
μ τάξεως τῶν γεγραμμένων αἰνίττεται,ξ πρῶτον μὲν
εἰπὼν, ὅτι ι Ἐποίησεν ό Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ’
εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ι ξ άλιν δὲ τοῖς
εἰρημένοις ἐπαγαγὼν, ὅτι ι Ἀρσεν καὶ θῆλυ ἑποί-
ησεν αὐτοὺς, ι ὅπερ ἀλλότριον τῶν περὶ Θεοῦ
νοουμένων ἐστίν. Οἶμαι γὰρ ἐγὼ δόγμα τι μέγα
καὶ ὑψηλὸν διὰ τῶν εἰρημένων ὑπὸ τῆς θείας
Γραφῆς παραδίδοσθαι. Τὸ δὲ δόγμα τοιοῦτόν ἐστι’
Δύο τινῶν κατὰ τὸ ἀκρότατον πρὸς ἄλληλα διεστη-
κότων, μέσον ἐστὶ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς τε θείας καὶ
ἀσωμάτου φύσεως, καὶ τῆς ἀλόγου καὶ κτηνώδο
ζωῆς. Ἔξεστι γὰρ ἑκατέρου τῶν εἰρημένων ἐν τῷ
ἀνθρωπίνῳ συγκρίματι θεωρῆσαι τὴν μοῖρανο τοῦ
μὲν θείου τὸ λογικόν τε καὶ διανοητικὸν, ὃ τὴν κατὰ
τὸ ἄρρεν καὶ θῆλυ διαφορὰν οὐ προσίεται’ τοῦ δὲ
ἀλόγου τὴν σωματικὴν κατασκευὴν καὶ διάπλασιν εἰς
ἄρρεν τε καὶ θῆλυ μεμερισμένην. Ἑκάτερον γὰρ
τούτων ἐστὶ πάντως ὲν παντὶ τῷ μετέχοντι τῆς ἀν-
θρωπίνης ζωῆς. Ἀλλὰ προτερεύειν τὸ νοερὸν, καθὼς
παρά τοῦ τὴν ἀνθρωπογονίαν ὲν τάξει διεξελθόντος
ἐμάθομεν, ὲπιγεννηματικὴν δὲ εἶναι τῷ ἀνθρώπῳ
τὴν πρὸς τὸ ἄλογον κοινωνίαν τε καὶ⁵ συγγένειαν.
Πρῶτον μὲν γάρ φησιν, ὅτι t Ἐποίησεν ὁ Θεὸς κατ’
εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον, ι δεικνὺς διὰ τῶν
εἰρημένων, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἐν τῷ
τοιούτῳ ἇρῤεν καὶ θῆλυ οὐκ ἔστιν. Εἶτα ἐπάγει τ
ἀνθρωπίνης φύσεως τὰ ἰδιώματα, ὅτι ι Ἀρρεν καί⁹
θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. ι Τί οῦν διὰ τούτου μανθά-
νομεν; Καί μοι μηδεὶς νεμεσάτω πόρρωθεν προσ-
⁵⁶ Gen. ι, 27. ⁵⁷ Galat. Ill, 28. ⁸⁸ ibid. 26 sqq.
ciamus hominem ad imaginem nostram: ι addita etiam ea indieatione, quem scilicet ad tinem homo
creandus esset, tum deinde hujusmodi orationem subjiciunt: ’ltaque Deus hominem condidit, ei ad
imaginem eum Dei condidit;t marem et feminam fecit eos ⁸⁸. ι Illud quidem supra cst indicatum,
verba haec divinitus esse prolata, ad evertendam impietatem haereticorum, quos Anomaaos appella-
vimus, ut edocti, Deum illum unigenam creasse hominem ad Dei imaginem, nullo modo Patris Fi-
liique divinitatem separemus, quando Litterae sacrae utrumque aequaliter Deum appellant, et illum qui
hominem creavit, et cujus ad imaginem factus est.
Ἀλλ’ 6 μὲν περὶ τούτων λόγος ἀφείσθω, πρὸς δὲ ⁸1
προκείμενον ὲπιστρεπτέον τὴν ζήτησινο πῶς καὶ ⁴¹Ι
θεῖον μακάριον, καὶ ἐλεεινὸν τὸ ἀνθρώπινον, καὶ ὄμοιι
ἐκείνῳ τοῦτο παρὰ τῆς Γραφῆς ὀνομάζεται. Οὐκοῦ
ἐξεταστέον μετ’ ἀκριϐείας τὰ ῥήματα. Εὑρήσομεν γὰρ,
ὅτι έτε ρον μέν τι τὸ κατ’ εἰκόνα γενόμενον, ἓτε ρον δὲ τὸ
νῦν ὲν ταλαιπωρίᾳ δεικνύμενον. ι Ἐποίησεν 6 Θεὸς, ι
φησι, ι τὸν ἄνθρωπον, κατ’ εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν
αὐτόν. ι Τέλος ἔχει ὴ τοῦ κατ’ εἰκόνα γεγενημένου
κτίσις. Εἶτα ἐπανάληψιν ποιεῖται τοῦ κατὰ τὴν
κατασκευὴν λόγου, καί φησιν, ι Ἃρσεν καὶ θῆλυ
ἐποίησεν αὐτούς.) Παντὶ γὰρ οἶμαι γνώριμον εῐνα
ὅτι ἔξω τοῦτο τοῦ πρωτοτύπου νοεῖται· ι Ἐν γᾶ
Χριστῷ Ἰησοῦ, ι καθώς φησιν ό Ἀπόστολος, ι οὔτ
ἄρρεν οὔτε θῆλύ ἐστιν. ι Ἀλλὰ μὴν εἰς ταῦτα διι
ρῆσθαι 6 λόγος φησί τὸν ἄνθρωπον. Οὐκοῦν διπί
τίς ἐστιν ἡ τῆς φύσεως ἡμῶν κατασκευὴ, ἥ τε πρὶ
τὸ Θεῖον ὠμοιωμένη, ἦτε πρὸς τὴν διαφορὰν ταύττ
διῃρημένη. Τοιοῦτον γάρ τι 6 Myos ἐκ τῆς συ
μ τάξεως τῶν γεγραμμένων αἰνίττεται,ξ πρῶτον μὲν
εἰπὼν, ὅτι ι Ἐποίησεν ό Θεὸς τὸν ἄνθρωπον, κατ’
εἰκόνα Θεοῦ ἐποίησεν αὐτόν· ι ξ άλιν δὲ τοῖς
εἰρημένοις ἐπαγαγὼν, ὅτι ι Ἀρσεν καὶ θῆλυ ἑποί-
ησεν αὐτοὺς, ι ὅπερ ἀλλότριον τῶν περὶ Θεοῦ
νοουμένων ἐστίν. Οἶμαι γὰρ ἐγὼ δόγμα τι μέγα
καὶ ὑψηλὸν διὰ τῶν εἰρημένων ὑπὸ τῆς θείας
Γραφῆς παραδίδοσθαι. Τὸ δὲ δόγμα τοιοῦτόν ἐστι’
Δύο τινῶν κατὰ τὸ ἀκρότατον πρὸς ἄλληλα διεστη-
κότων, μέσον ἐστὶ τὸ ἀνθρώπινον, τῆς τε θείας καὶ
ἀσωμάτου φύσεως, καὶ τῆς ἀλόγου καὶ κτηνώδο
ζωῆς. Ἔξεστι γὰρ ἑκατέρου τῶν εἰρημένων ἐν τῷ
ἀνθρωπίνῳ συγκρίματι θεωρῆσαι τὴν μοῖρανο τοῦ
μὲν θείου τὸ λογικόν τε καὶ διανοητικὸν, ὃ τὴν κατὰ
τὸ ἄρρεν καὶ θῆλυ διαφορὰν οὐ προσίεται’ τοῦ δὲ
ἀλόγου τὴν σωματικὴν κατασκευὴν καὶ διάπλασιν εἰς
ἄρρεν τε καὶ θῆλυ μεμερισμένην. Ἑκάτερον γὰρ
τούτων ἐστὶ πάντως ὲν παντὶ τῷ μετέχοντι τῆς ἀν-
θρωπίνης ζωῆς. Ἀλλὰ προτερεύειν τὸ νοερὸν, καθὼς
παρά τοῦ τὴν ἀνθρωπογονίαν ὲν τάξει διεξελθόντος
ἐμάθομεν, ὲπιγεννηματικὴν δὲ εἶναι τῷ ἀνθρώπῳ
τὴν πρὸς τὸ ἄλογον κοινωνίαν τε καὶ⁵ συγγένειαν.
Πρῶτον μὲν γάρ φησιν, ὅτι t Ἐποίησεν ὁ Θεὸς κατ’
εἰκόνα τοῦ Θεοῦ τὸν ἄνθρωπον, ι δεικνὺς διὰ τῶν
εἰρημένων, καθώς φησιν ὁ Ἀπόστολος, ὅτι ἐν τῷ
τοιούτῳ ἇρῤεν καὶ θῆλυ οὐκ ἔστιν. Εἶτα ἐπάγει τ
ἀνθρωπίνης φύσεως τὰ ἰδιώματα, ὅτι ι Ἀρρεν καί⁹
θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς. ι Τί οῦν διὰ τούτου μανθά-
νομεν; Καί μοι μηδεὶς νεμεσάτω πόρρωθεν προσ-
⁵⁶ Gen. ι, 27. ⁵⁷ Galat. Ill, 28. ⁸⁸ ibid. 26 sqq.