PG 69, col. 21
ταῖς τοῦ διαβόλου παρηνέχθη συκοφαντίαις πρὸς πα- a nem pellectus est, et decerptum vetita arborefru-
ράβασιν, καὶ τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ξύλων ἐδώδιμον
ctum comedit, lapsus autem una est primus parens
ἐποιήσατο· συγκατώλισθε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ προπάτωρ
Adam, natura statim morte damnata est. Et mulieri
Ἀδὰμ, ἡ φύσις εὐθὺς θανάτῳ κατεδικάζετο. Καὶ τῷ
quidem : « Paries in doloribus filios; » Adæ vero:
μὲν γυναίῳ τὸ, « Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, » τῷ δὲ
« Maledicta terra in operibus tuis, Deus acclama-
Ἀδὰμ, « Ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου,
vit . Præterea jucundissimis illis quibus initio
προσεφώνει Θεός. Καὶ πρός γε δὴ τούτοις, τῶν πο-
fruebantur, voluptuosissimisque locis et paradisi
λυεύκτων καὶ ἐν ἀρχαῖς ἐνδιαιτημάτων καὶ τῆς τοῦ
deliciis sunt ejecti. Cum vero nudi ac sine amictu
παραδείσου τρυφῆς ἐξεπέμποντο. υμνοὶ δὲ ὅτι καὶ
essent, vestibusque dcinceps indigerent, tunc de-
ἀνείμονες, καὶ ἐν χρείᾳ λοιπὸν ἐσθημάτων ὅντες, τότε
mum cognoverunt. Τunicæ porro erant ipsis pcl-
δὴ μόλις ἐμάνθανον· καὶ χιτῶνες ἦσαν αὐτοῖς πρὸφ
liceæ, commiserante Deo : et terram matris titulo in-
τοῦτο δερματινοὶ, Θεοῦ κατοικτείραντος· καὶ γῆν
signiverunt, interitusque retia incurrerunt, ac nihil
plane ipsis ad extremam calamitatem deluit.
ἐπεγράφοντο μητέρα, καὶ τοῖς τῆς φθορᾶς ὑπεφέ-
ροντο λίνοις, ἐλελοίπει δὲ, οἶμαι, παντελῶς οὐδὲν τῶν
εἰς ἐσχάτην ταλαιπωρίαν αὐτοῖς.
γ. Ἀλλὰ τί δῆτα; φήσειεν ἂν, οἶμαι, τίς· εἰ πρὸς B 3. Cæterum dicat quis, ut arbitror : Si futurum
erat ut ad tantam miseriam homo factus prolabe-
τοσαύτην ἔμελλεν ἀθλιότητα κατοιχήσεσθαι γεγονὼς
retur, quo pacto non multo satius merito judican-
ὁ ἄνθρωπος, πῶς οὐκ ἄμεινον αὐτῷ παρὰ πολὺ νοοῖτʼ
ἂν εἰκότως τὸ μὴ ὑπάρχειν αὐτόν; Λαμπρὸν δὲ οὕτως
dum sit, ipsum non exsistere? Splendidum vero
adeo atque admirabilem constituit eum, qui baud
καὶ ἀξιάγαστον ἀποτελεῖ τὸν οὐκ εἰς μακρὰν ἐσόμε-
multo post essct futurus miserabilis, exsecrationique
νον οἰκτρὸν καὶ ἐλεεινὸν, καὶ ἐν ἀρᾷ καὶ δίκῃ. Τγνόει
μὲν οὖν ἤκιστά γε τὸ μέλλον Θεὸς ὦν κατὰ φύσιν ὁ
et pœnæ obnoxius. Atqui nequnquam ignarus erat
futurorum Deus, natura exsistens creator. Cum vero
Δημιουργός. Ἐππειδὴ δὲ εἰδὼς εἰργάζετο, πῶς οὐκ
prudens ac sciens operatus fuerit, quo pacto non
ἀδικήσας μᾶλλον ἢ γοῦν ὀνήσας ἀλώσεται, εἴπερ
nocuisse potius quam juvisse deprehondetur, si
ἐστὶν ἄμεινον ἀληθῶς τοῖς ἐσομένοις ἀθλίως τὸ μηδό-
modo satius revera est iis, qui miseri futuri sint,
λως ἐλθεῖν εἰς γένεσιν, κατά γε τὴν αὐτοῦ τοῦ Σω-
τῆρος φωνὴν, ἢν ἐπὶ τῷ προδότῃ λελάληκε μαθητῇ·
non nasci polius, juxta ipsius Salvatoris vocem,
« Καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ-
quam de proditore discipulo dixit: « Bonum erat
ei, si non natus esset homo illa ⁶? » Ad
νος; » Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα φαίην ἂν, ὅτι σφαλερὸν
ἄγαν καὶ τῆς εἰς λῆξιν ἡκούσης ἐμβροντησίας ἐγγὺς.,. 7hoc vero respondetim, damnosum imprimis sum-
μᾶλλον δὲ εἴσω τε καὶ ἐπέκεινα πολὺ, τὸ τοῖς θείοις moæque vesaniæ proximum, aut potius quavis vesa-
nia majus esse, Dei consilia tanquam non recta in-
σκέμμασιν ὡς οὐκ ὀρθῶς γεγονόσιν ἐπιτιμᾷν· καὶ
simulare, et supremam illam naturam aut recti
τὴν ἀνωτάτω φύσιν, ἢ τοῦ πρέποντος ἀλογῆσαιτυχὸν,
curam fortasse non habere existimare, aut alioqui
ἢ γοῦν οἴεσθαι διαμαρτεῖν τοῦ χρησίμου τε καὶ ἐν
putare ipsam in iis, quæ rebus nostris maxime
ἀμείνοσιν ὡς ἔν γε τοῖς καθʼ ἡμᾶς. Πρέποι δʼ ἐν
conveniunt atque expediunt, falli et decipi. At po-
μᾶλλον ἐν ταῖς βουλαῖς καὶ πράγμασι τὸ ἀμωμήτως
tius par est, summama consiliorum actionumque
ἔχον ἀπονέμοντας αὐτῇ, παραιτεῖσθαι τὸ φρονεῖν
perfectionem ipsi tribuentes, longe ab eo abesse,
ὑπὲρ ἃ δεῖ φρονεῖν, καὶ τὸ περίεργον ἐν τούτοις οὐκ
ut uitra quam sapere non oportet sapiamus, an-
ἀνεπίπληκτον ἐᾷν. Καὶ πρός γε δὴ τούτῳ κάκεῖνο,
υἴμαί που, καταλογίζεσθαι χρή· πότερον τοῖς τὸ εἶναι
xiamque horum investigationcm, quæ culpa non
μετὰ τοῦ εὖ εἶναι λαχοῦσιν, ἄμεινον δή που τὸ μὴ
vacat, prætermittere. Ad hæc autem etiam illud, ut
arbitror, animadvertere oportet : utrum iis, qui et
ἐλθεῖν εἰς γένεσιν, ἤγουν τὸ ὑπάρξαι, καὶ τῆς τοῦ
Δημιουργοῦ μεταλαχεῖν ἡμερότητος· ἀλλʼ οὐκ ἂν
esse et bene esse adepti sunt, satius sit ortos nom
ἐνδοιάσειέ τις, καθάπερ ἐγῷμαι. Ὡσπερ γὰρ τοῖς esse an vero exsistere, et Creatoris benignitaten
ἐσομένοις ἀθλίως, εἱ παρενεχθεῖεν εἰς γένεσιν, τὸ μὴ consequi; siquidem nemo, mea quidem sententia,
τούτου τυχεῖν νοοῖτʼ ἂν εἰκότως ἄμεινόν τε καὶ αἰρε- dubitaverit. Quemadmodum enim iis, quorum mi-
τώτερον· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ τοῖς ὡς sera conditio est futura, si ad ortum ducantur,
ἤκιστα διακεισομένοις χρῆμμα καλόν τε καὶ ἀξιόληπτον satius merito expetibiliusque fuerit, si id non con-
τὸ ἐν ὑπάρξει γενέσθαι καὶ ζν. Τί οὖν, εἰπέ μοι; sequantur : eadem plane ratione iis, qui nequa-
Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι τὸν ἐπὶ τόδε λόγον ἀναβιβά- quam ita affecti fuerint, pulchra laudabilisque res
ζεσθαι πρὸς ἡμῶν καὶ εἰς τὰ πολὺ λίαν τῶν καθʼ sit,exsistere ac vivere. Quid igitur ? obsecro. Opor-
ἡμᾶς ἐπέκεινα· φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς μακαρίους tere enim censeo sermonem hac de re etiam ad
σγγέλους. Πεποίηνται δὲ δὴ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐξ ea, quæ longe superiora nobis sunt, traduci : ad
οὐκ ὄντων ἔχουσιν εἰς τὸ εἶναι πάροδον Ἀγγελοί τε beatos, inquam, rursus angelos. Eacti enim sunt a
κσὶ Ἀρχάγγελοι, Θρόνοιτε καὶ Ἐξουσίαι, Δυνάμεις καὶ Dcn, et a non esse ad esse sunt vocati Angeli et
Ἀρχαὶ, καὶ αὐτὰ δὲ πρὸς τούτοις τὰ ἀνώτατα Σερα- Archangeli, Τhroni ac Potestates, Virtutes et Prin-
φίμ. Ἐτέλει δὲ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς γεγονόσιν ὁ δράκων cipatus, aliaque his adhuc superiora, Scrapbim.
⁶ Cen. m, 16, I7.
Marc. sν, 2I.
ράβασιν, καὶ τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ξύλων ἐδώδιμον
ctum comedit, lapsus autem una est primus parens
ἐποιήσατο· συγκατώλισθε δὲ καὶ αὐτὸς ὁ προπάτωρ
Adam, natura statim morte damnata est. Et mulieri
Ἀδὰμ, ἡ φύσις εὐθὺς θανάτῳ κατεδικάζετο. Καὶ τῷ
quidem : « Paries in doloribus filios; » Adæ vero:
μὲν γυναίῳ τὸ, « Ἐν λύπαις τέξῃ τέκνα, » τῷ δὲ
« Maledicta terra in operibus tuis, Deus acclama-
Ἀδὰμ, « Ἐπικατάρατος ἡ γῆ ἐν τοῖς ἔργοις σου,
vit . Præterea jucundissimis illis quibus initio
προσεφώνει Θεός. Καὶ πρός γε δὴ τούτοις, τῶν πο-
fruebantur, voluptuosissimisque locis et paradisi
λυεύκτων καὶ ἐν ἀρχαῖς ἐνδιαιτημάτων καὶ τῆς τοῦ
deliciis sunt ejecti. Cum vero nudi ac sine amictu
παραδείσου τρυφῆς ἐξεπέμποντο. υμνοὶ δὲ ὅτι καὶ
essent, vestibusque dcinceps indigerent, tunc de-
ἀνείμονες, καὶ ἐν χρείᾳ λοιπὸν ἐσθημάτων ὅντες, τότε
mum cognoverunt. Τunicæ porro erant ipsis pcl-
δὴ μόλις ἐμάνθανον· καὶ χιτῶνες ἦσαν αὐτοῖς πρὸφ
liceæ, commiserante Deo : et terram matris titulo in-
τοῦτο δερματινοὶ, Θεοῦ κατοικτείραντος· καὶ γῆν
signiverunt, interitusque retia incurrerunt, ac nihil
plane ipsis ad extremam calamitatem deluit.
ἐπεγράφοντο μητέρα, καὶ τοῖς τῆς φθορᾶς ὑπεφέ-
ροντο λίνοις, ἐλελοίπει δὲ, οἶμαι, παντελῶς οὐδὲν τῶν
εἰς ἐσχάτην ταλαιπωρίαν αὐτοῖς.
γ. Ἀλλὰ τί δῆτα; φήσειεν ἂν, οἶμαι, τίς· εἰ πρὸς B 3. Cæterum dicat quis, ut arbitror : Si futurum
erat ut ad tantam miseriam homo factus prolabe-
τοσαύτην ἔμελλεν ἀθλιότητα κατοιχήσεσθαι γεγονὼς
retur, quo pacto non multo satius merito judican-
ὁ ἄνθρωπος, πῶς οὐκ ἄμεινον αὐτῷ παρὰ πολὺ νοοῖτʼ
ἂν εἰκότως τὸ μὴ ὑπάρχειν αὐτόν; Λαμπρὸν δὲ οὕτως
dum sit, ipsum non exsistere? Splendidum vero
adeo atque admirabilem constituit eum, qui baud
καὶ ἀξιάγαστον ἀποτελεῖ τὸν οὐκ εἰς μακρὰν ἐσόμε-
multo post essct futurus miserabilis, exsecrationique
νον οἰκτρὸν καὶ ἐλεεινὸν, καὶ ἐν ἀρᾷ καὶ δίκῃ. Τγνόει
μὲν οὖν ἤκιστά γε τὸ μέλλον Θεὸς ὦν κατὰ φύσιν ὁ
et pœnæ obnoxius. Atqui nequnquam ignarus erat
futurorum Deus, natura exsistens creator. Cum vero
Δημιουργός. Ἐππειδὴ δὲ εἰδὼς εἰργάζετο, πῶς οὐκ
prudens ac sciens operatus fuerit, quo pacto non
ἀδικήσας μᾶλλον ἢ γοῦν ὀνήσας ἀλώσεται, εἴπερ
nocuisse potius quam juvisse deprehondetur, si
ἐστὶν ἄμεινον ἀληθῶς τοῖς ἐσομένοις ἀθλίως τὸ μηδό-
modo satius revera est iis, qui miseri futuri sint,
λως ἐλθεῖν εἰς γένεσιν, κατά γε τὴν αὐτοῦ τοῦ Σω-
τῆρος φωνὴν, ἢν ἐπὶ τῷ προδότῃ λελάληκε μαθητῇ·
non nasci polius, juxta ipsius Salvatoris vocem,
« Καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ-
quam de proditore discipulo dixit: « Bonum erat
ei, si non natus esset homo illa ⁶? » Ad
νος; » Πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα φαίην ἂν, ὅτι σφαλερὸν
ἄγαν καὶ τῆς εἰς λῆξιν ἡκούσης ἐμβροντησίας ἐγγὺς.,. 7hoc vero respondetim, damnosum imprimis sum-
μᾶλλον δὲ εἴσω τε καὶ ἐπέκεινα πολὺ, τὸ τοῖς θείοις moæque vesaniæ proximum, aut potius quavis vesa-
nia majus esse, Dei consilia tanquam non recta in-
σκέμμασιν ὡς οὐκ ὀρθῶς γεγονόσιν ἐπιτιμᾷν· καὶ
simulare, et supremam illam naturam aut recti
τὴν ἀνωτάτω φύσιν, ἢ τοῦ πρέποντος ἀλογῆσαιτυχὸν,
curam fortasse non habere existimare, aut alioqui
ἢ γοῦν οἴεσθαι διαμαρτεῖν τοῦ χρησίμου τε καὶ ἐν
putare ipsam in iis, quæ rebus nostris maxime
ἀμείνοσιν ὡς ἔν γε τοῖς καθʼ ἡμᾶς. Πρέποι δʼ ἐν
conveniunt atque expediunt, falli et decipi. At po-
μᾶλλον ἐν ταῖς βουλαῖς καὶ πράγμασι τὸ ἀμωμήτως
tius par est, summama consiliorum actionumque
ἔχον ἀπονέμοντας αὐτῇ, παραιτεῖσθαι τὸ φρονεῖν
perfectionem ipsi tribuentes, longe ab eo abesse,
ὑπὲρ ἃ δεῖ φρονεῖν, καὶ τὸ περίεργον ἐν τούτοις οὐκ
ut uitra quam sapere non oportet sapiamus, an-
ἀνεπίπληκτον ἐᾷν. Καὶ πρός γε δὴ τούτῳ κάκεῖνο,
υἴμαί που, καταλογίζεσθαι χρή· πότερον τοῖς τὸ εἶναι
xiamque horum investigationcm, quæ culpa non
μετὰ τοῦ εὖ εἶναι λαχοῦσιν, ἄμεινον δή που τὸ μὴ
vacat, prætermittere. Ad hæc autem etiam illud, ut
arbitror, animadvertere oportet : utrum iis, qui et
ἐλθεῖν εἰς γένεσιν, ἤγουν τὸ ὑπάρξαι, καὶ τῆς τοῦ
Δημιουργοῦ μεταλαχεῖν ἡμερότητος· ἀλλʼ οὐκ ἂν
esse et bene esse adepti sunt, satius sit ortos nom
ἐνδοιάσειέ τις, καθάπερ ἐγῷμαι. Ὡσπερ γὰρ τοῖς esse an vero exsistere, et Creatoris benignitaten
ἐσομένοις ἀθλίως, εἱ παρενεχθεῖεν εἰς γένεσιν, τὸ μὴ consequi; siquidem nemo, mea quidem sententia,
τούτου τυχεῖν νοοῖτʼ ἂν εἰκότως ἄμεινόν τε καὶ αἰρε- dubitaverit. Quemadmodum enim iis, quorum mi-
τώτερον· κατὰ τὸν αὐτὸν, οἶμαι, τρόπον καὶ τοῖς ὡς sera conditio est futura, si ad ortum ducantur,
ἤκιστα διακεισομένοις χρῆμμα καλόν τε καὶ ἀξιόληπτον satius merito expetibiliusque fuerit, si id non con-
τὸ ἐν ὑπάρξει γενέσθαι καὶ ζν. Τί οὖν, εἰπέ μοι; sequantur : eadem plane ratione iis, qui nequa-
Χρῆναι γὰρ ἔγωγέ φημι τὸν ἐπὶ τόδε λόγον ἀναβιβά- quam ita affecti fuerint, pulchra laudabilisque res
ζεσθαι πρὸς ἡμῶν καὶ εἰς τὰ πολὺ λίαν τῶν καθʼ sit,exsistere ac vivere. Quid igitur ? obsecro. Opor-
ἡμᾶς ἐπέκεινα· φημὶ δὲ δὴ πάλιν τοὺς μακαρίους tere enim censeo sermonem hac de re etiam ad
σγγέλους. Πεποίηνται δὲ δὴ παρὰ Θεοῦ, καὶ τὴν ἐξ ea, quæ longe superiora nobis sunt, traduci : ad
οὐκ ὄντων ἔχουσιν εἰς τὸ εἶναι πάροδον Ἀγγελοί τε beatos, inquam, rursus angelos. Eacti enim sunt a
κσὶ Ἀρχάγγελοι, Θρόνοιτε καὶ Ἐξουσίαι, Δυνάμεις καὶ Dcn, et a non esse ad esse sunt vocati Angeli et
Ἀρχαὶ, καὶ αὐτὰ δὲ πρὸς τούτοις τὰ ἀνώτατα Σερα- Archangeli, Τhroni ac Potestates, Virtutes et Prin-
φίμ. Ἐτέλει δὲ καὶ αὐτὸς ἐν τοῖς γεγονόσιν ὁ δράκων cipatus, aliaque his adhuc superiora, Scrapbim.
⁶ Cen. m, 16, I7.
Marc. sν, 2I.