PL 158, col. 290
De processione Spiritus sancti contra Graecos (Anselmus Cantuariensis), J. P. Mi
Patrem quoque et Filium esse Spiritum sanctum;
sed nec Pater, de quo est Spiritus sanctus
potest ille esse qui de se est; nec Filius, qui
existit de Patre nascendo, est ille qui de eodem 51
Patre est procedendo, id est Spiritus sanctus.
Cum autem apparebit quia Spiritus sanctus est de
Filio, tunc quoque palam erit quia propter hoc nequit
esse Filius Spiritus sanctus, et Spiritus sanctus
Filius. Consideremus adhuc quomodo supradictae
oppositiones obsistant consequentiae
praedictae unitatis: Deus est de Deo. Hoc ergo semel
accepto, quoniam idem Deus est Pater et Filius
et Spiritus sanctus; sequitur secundum hanc identitatem
ut Deus Pater sit Deus de Deo, et Deus de
quo est Deus; et similiter Filius, Deus de Deo, et
Deus de quo est Deus; et eodem modo Spiritus
sanctus. Verum quaerere utrum unusquisque sit
Deus de quo est Deus, non est aliud quam considerare
utrum singulus quisque sit Deus de Deo.
Non enim potest de Deo Deus esse, nisi Pater
aut Filius aut Spiritus sanctus; et nisi de Patre aut
de Filio aut de Spiritu sancto. Inspiciamus ergo
utrum unusquisque sit Deus de Deo, et patebit
utrum sit singulus quisque Deus de quo est Deus.
Sed Pater non potest esse de Deo, propter praedictam
oppositionem. Cum enim non sit Deus nisi
aut Pater aut Filius aut Spiritus sanctus, aut duo
ex his, aut tres simul; non potest esse Deus Pater
de Deo, nisi aut de Patre, hoc est de seipso, aut de
Filio, aut de Spiritu sancto, aut de duobus, aut
de tribus. De seipso non potest esse; quia existens
de aliquo, et de quo existit non potest idem esse.
De Filio non est; quia Filius est de ipso: et ideo
non potest esse de Filio. De Spiritu sancto non est,
quia de illo est Spiritus sanctus; nec valet esse ille
qui de se est. De duobus vel tribus simul nequit
esse Pater, propter eamdem oppositionis rationem.
Filium vero Deum necesse est esse de Patre Deo,
quia Pater non est de illo; de Filio vero, hoc est de
seipso esse nequit; non est idem existens de aliquo,
et de quo existit. Utrum autem sit de Spiritu sancto,
aut Spiritus sanctus de illo post monstrabitur.
Sed prius dicemus de Spiritu sancto si secundum
consequentiam praedictam sit de Patre, et de seipso.
De Patre quidem necesse est eum esse; quia nulla
obviat oppositio: non enim est Pater de illo. De
seipso vero impossibile est eum esse; quia non potest
existens de aliquo, et de quo est, idem esse.
In his omnibus nihil obviat consequentiae unius identitatis
sed nec Pater, de quo est Spiritus sanctus
potest ille esse qui de se est; nec Filius, qui
existit de Patre nascendo, est ille qui de eodem 51
Patre est procedendo, id est Spiritus sanctus.
Cum autem apparebit quia Spiritus sanctus est de
Filio, tunc quoque palam erit quia propter hoc nequit
esse Filius Spiritus sanctus, et Spiritus sanctus
Filius. Consideremus adhuc quomodo supradictae
oppositiones obsistant consequentiae
praedictae unitatis: Deus est de Deo. Hoc ergo semel
accepto, quoniam idem Deus est Pater et Filius
et Spiritus sanctus; sequitur secundum hanc identitatem
ut Deus Pater sit Deus de Deo, et Deus de
quo est Deus; et similiter Filius, Deus de Deo, et
Deus de quo est Deus; et eodem modo Spiritus
sanctus. Verum quaerere utrum unusquisque sit
Deus de quo est Deus, non est aliud quam considerare
utrum singulus quisque sit Deus de Deo.
Non enim potest de Deo Deus esse, nisi Pater
aut Filius aut Spiritus sanctus; et nisi de Patre aut
de Filio aut de Spiritu sancto. Inspiciamus ergo
utrum unusquisque sit Deus de Deo, et patebit
utrum sit singulus quisque Deus de quo est Deus.
Sed Pater non potest esse de Deo, propter praedictam
oppositionem. Cum enim non sit Deus nisi
aut Pater aut Filius aut Spiritus sanctus, aut duo
ex his, aut tres simul; non potest esse Deus Pater
de Deo, nisi aut de Patre, hoc est de seipso, aut de
Filio, aut de Spiritu sancto, aut de duobus, aut
de tribus. De seipso non potest esse; quia existens
de aliquo, et de quo existit non potest idem esse.
De Filio non est; quia Filius est de ipso: et ideo
non potest esse de Filio. De Spiritu sancto non est,
quia de illo est Spiritus sanctus; nec valet esse ille
qui de se est. De duobus vel tribus simul nequit
esse Pater, propter eamdem oppositionis rationem.
Filium vero Deum necesse est esse de Patre Deo,
quia Pater non est de illo; de Filio vero, hoc est de
seipso esse nequit; non est idem existens de aliquo,
et de quo existit. Utrum autem sit de Spiritu sancto,
aut Spiritus sanctus de illo post monstrabitur.
Sed prius dicemus de Spiritu sancto si secundum
consequentiam praedictam sit de Patre, et de seipso.
De Patre quidem necesse est eum esse; quia nulla
obviat oppositio: non enim est Pater de illo. De
seipso vero impossibile est eum esse; quia non potest
existens de aliquo, et de quo est, idem esse.
In his omnibus nihil obviat consequentiae unius identitatis