PL 38, col. 1392
Sermones de Sanctis (Augustinus Hipponensis), J. P. Migne
impetrare, aliquando tristes abscedere. Quis
vellet haec pati nisi cogeremur? Dimittamur, non illa
patiamur, nemo nos cogat: ecce concedatur nobis,
date nobis ferias hujus rei. Rogamus vos, obsecramus
vos, nemo nos cogat: nolumus habere rationem cum
potestatibus; novit ille quia cogimur. Et ipsas potestates
sic habemus, quomodo Christianos habere debemus,
si Christianos in eadem potestate invenimus; et Paganos,
quomodo Paganos habere debemus; omnibus
bona volentes. Sed moneam, inquit, potestates, ut
bona faciant. Vobis praesentibus monituri sumus?
Scitis, si monuimus? Nescitis, sive fecerimus, sive
non fecerimus. Hoc novi, quia nescitis, et temere
judicatis. Tamen, fratres mei, obsecro vos, de potestatibus
potest mihi dici: Moneret illum, et bona faceret.
Et respondeo ego: Monui, sed non me audivit.
Et ibi monui, ubi tu non audisti. Populum quis monet
in parte? Vel potuimus unum hominem in parte
admonere, et dicere: Sic age, vel sic age, ubi alius
nullus esset. Quis ducat populum in partem, et nullo
sciente moneat populum?
18.
Malus mortuus, bis dolendus. Ista necessitas
nos coegit talia vobis loqui, ne malam rationem reddamus
Deo de vobis; ne dicatur nobis, Tu moneres,
tu dares, ego exigerem [(Luc. XIX, 23)] .
CAPUT XX.
Avertite ergo vos, ergo omnino
avertite vos ab istis cruentis factis. Non ad vos pertineat,
cum talia videtis et auditis, nisi misereri. Sed
malus mortuus est. Bis dolendus est; quia et mortuus,
et malus. Bis dolendus; quia bis mortuus, et temporaliter,
et in aeternum. Nam si bonus mortuus esset,
affectu humano doleremus; quia deseruit nos, quia
volebamus eum nobiscum vivere. Mali plus dolendi
sunt; quia post hanc vitam a poenis aeternis excipiuntur.
Dolere ergo ad vos pertineat, fratres mei; dolere
ad vos pertineat, non saevire.
CAPUT XXI.
19.
Civiles tumultus prohibere quisque
pro viribus debet. Sed parum est, ut dixi, parum
est ut non faciatis, parum est ut doleatis, nisi etiam ea
quae ad populi pertinent potestatem pro viribus vestris
prohibeatis. Non dico, fratres, quia potest aliquis vestrum
exire et populum prohibere: hoc nec nos possumus:
sed unusquisque in domo sua filium suum,
servum suum, amicum suum, vicinum suum, clientem
suum, minorem suum. Agite cum illis, ut ista
non faciant. Quibus potestis, suadete; et in quos potestatem
habetis, severitatem adhibete. Unum scio,
quod omnes mecum sciunt, in hac civitate multas inveniri
domos, in quibus non sit vel unus paganus;
nullam domum inveniri, ubi non sint Christiani. Et si
discutiatur diligenter, nulla domus invenitur, ubi non
plures Christiani sint quam pagani. Verum est, consentitis.
Videtis ergo quia mala non fierent, si Christiani
nollent. Non est quid respondeatur. Occulta
mala possent fieri, publica non possent, prohibentibus
Christianis; quia unusquisque teneret servum suum,
unusquisque teneret filium suum: adolescentem domaret
vellet haec pati nisi cogeremur? Dimittamur, non illa
patiamur, nemo nos cogat: ecce concedatur nobis,
date nobis ferias hujus rei. Rogamus vos, obsecramus
vos, nemo nos cogat: nolumus habere rationem cum
potestatibus; novit ille quia cogimur. Et ipsas potestates
sic habemus, quomodo Christianos habere debemus,
si Christianos in eadem potestate invenimus; et Paganos,
quomodo Paganos habere debemus; omnibus
bona volentes. Sed moneam, inquit, potestates, ut
bona faciant. Vobis praesentibus monituri sumus?
Scitis, si monuimus? Nescitis, sive fecerimus, sive
non fecerimus. Hoc novi, quia nescitis, et temere
judicatis. Tamen, fratres mei, obsecro vos, de potestatibus
potest mihi dici: Moneret illum, et bona faceret.
Et respondeo ego: Monui, sed non me audivit.
Et ibi monui, ubi tu non audisti. Populum quis monet
in parte? Vel potuimus unum hominem in parte
admonere, et dicere: Sic age, vel sic age, ubi alius
nullus esset. Quis ducat populum in partem, et nullo
sciente moneat populum?
18.
Malus mortuus, bis dolendus. Ista necessitas
nos coegit talia vobis loqui, ne malam rationem reddamus
Deo de vobis; ne dicatur nobis, Tu moneres,
tu dares, ego exigerem [(Luc. XIX, 23)] .
CAPUT XX.
Avertite ergo vos, ergo omnino
avertite vos ab istis cruentis factis. Non ad vos pertineat,
cum talia videtis et auditis, nisi misereri. Sed
malus mortuus est. Bis dolendus est; quia et mortuus,
et malus. Bis dolendus; quia bis mortuus, et temporaliter,
et in aeternum. Nam si bonus mortuus esset,
affectu humano doleremus; quia deseruit nos, quia
volebamus eum nobiscum vivere. Mali plus dolendi
sunt; quia post hanc vitam a poenis aeternis excipiuntur.
Dolere ergo ad vos pertineat, fratres mei; dolere
ad vos pertineat, non saevire.
CAPUT XXI.
19.
Civiles tumultus prohibere quisque
pro viribus debet. Sed parum est, ut dixi, parum
est ut non faciatis, parum est ut doleatis, nisi etiam ea
quae ad populi pertinent potestatem pro viribus vestris
prohibeatis. Non dico, fratres, quia potest aliquis vestrum
exire et populum prohibere: hoc nec nos possumus:
sed unusquisque in domo sua filium suum,
servum suum, amicum suum, vicinum suum, clientem
suum, minorem suum. Agite cum illis, ut ista
non faciant. Quibus potestis, suadete; et in quos potestatem
habetis, severitatem adhibete. Unum scio,
quod omnes mecum sciunt, in hac civitate multas inveniri
domos, in quibus non sit vel unus paganus;
nullam domum inveniri, ubi non sint Christiani. Et si
discutiatur diligenter, nulla domus invenitur, ubi non
plures Christiani sint quam pagani. Verum est, consentitis.
Videtis ergo quia mala non fierent, si Christiani
nollent. Non est quid respondeatur. Occulta
mala possent fieri, publica non possent, prohibentibus
Christianis; quia unusquisque teneret servum suum,
unusquisque teneret filium suum: adolescentem domaret