Book II, lectio XIXUTRUM AD UNITATEM CAUSAE SEQUATUR UNITAS EFFECTUS, ET E CONVERSO.- MANIFESTATUR MODUS CONSECUTIONIS CAUSAE ET EFFECTUS
Aristotle's text
Utrum autem contingat non eamdem esse causam eiusdem in omnibus, sed alteram, aut non? Aut si quidem per se demonstretur, et non secundum signum aut accidens, non potest esse. Ratio enim ultimi medium. Si vero non sic est, contingit. Est autem et causam et cuius causa considerare secundum accidens, immo videntur problemata esse. Si autem non, similiter se habebit medium. Si quidem aequivoca, et aequivocum medium est; si vero sicut in genere, similiter se habebit, ut propter quid vicissim analogum. Alia enim est causa in numeris et in lineis, et eadem: inquantum autem linea est, non eadem est; inquantum autem habens augmenta huiusmodi, eadem: sic in omnibus. Similem autem esse colorem colori et figuram figurae, aliam causam esse: aequivocum enim est simile in his. Hic quidem est fortassis secundum analogiam habere latera et aequales angulos; in coloribus autem, unum sensum esse, aut aliquid aliud huiusmodi. Quae autem secundum analogiam eadem sunt, et medium se habet secundum analogiam.
Habet autem sic consequi causam adinvicem et cuius est causa et in quo est causa. Unumquodque quidem accipienti, cuius est causa in plus est; ut quatuor aequales qui sunt extra, in plus sunt quam triangulus aut quadrangulus: in omnibus autem et in aeque. Quaecunque enim quatuor rectis aequales qui sunt extra et medium similiter est. Est autem medium ratio primi extremi; ex quo omnes scientiae fiunt per definitiones: ut folio fluere similiter sequitur vitem et excellit, et ficum et excellit; sed non omnia, sed aequalium est. Si vero accipiat aliquis primum medium, ratio fluendi folium est. Erit enim primum quidem in altera medium, quoniam huiusmodi sunt omnia. Deinde huius medium quoniam succus densatur, aut aliquid aliud huiusmodi. Quid autem est folio fluere? densari in contactu seminis succum.
In figuris autem sic assignabit quaerentibus consecutionem causae et cuius est causa: sit enim A quidem in B omni, B autem in unoquoque eorum quae sunt D, in plus autem; B quidem universaliter utique in ipsis erit D. Hoc autem dico universale, quod non convertitur: primum autem universale, cui unumquodque quidem non convertitur, omnia autem convertuntur et excedunt. In ipsis D igitur causa ipsius A, B est. Oportet itaque A in plus quam B extendi. Si vero non, quid magis erit causa hoc illius? Si ergo in omnibus E est A, erunt aliquod unum illa omnia aliud a B. Si enim non, quomodo erit dicere quoniam in quo est E sit A omni, in quo autem A non omni sit E? Propter quid enim non erit aliqua causa ut A sit in omnibus D? Sed nunquid et quae sunt E erunt aliquod unum? Considerare oportet hoc, et sit C. Contingit igitur et plures causas esse eiusdem, sed non eisdem specie; ut longae vitae esse quadrupedia causa est non habere choleram, volatilia autem sicca esse, aut aliqua alia. Si autem in atomum non statim veniunt, non solum unum medium est, sed plura, et causae plures sunt. Et qualis est causa mediorum? quae ad universale primum est, aut quae ad singulare singularium? Manifestum igitur est quod magis proxima unicuique cui est causa. Primum quidem sub universali esse, haec est causa, ut in D, quod est C, ipsius B causa est. In D quidem
igitur esse, C causa est ipsius A; in C autem A, B; in hoc autem eadem est. De syllogismo et demonstratione, quid unumquodque sit, et quomodo fit, manifestum est. Similiter autem et de scientia demonstrativa: idem enim est.
The Latin version St Thomas commented, as the Leonine edition prints it.
Whether however may there not be possibly the same cause of the same thing1 in all things,2 but a different one, or is this impossible? or shall we say it cannot happen, if it is demonstrated per se and not by a sign or accident?6 for the middle is the definition of the extreme,3 but if it is not thus, (shall we say that) it is possible?8 We may however consider that of which4 and to which10 term will be so. Cf. An. Post. i. 13. it is the cause by accident, still they do not appear to be problems,5 but if not, the medium will subsist similarly,6 if indeed they are equivocal, the medium will be equivocal, if however as in genus7 the medium will be similar. For instance, why is there alternate proportion? for there is a different cause in lines, and in numbers, and the same (medium) so far as they are lines, is different, but so far as it has an increase of the same kind, it is the same, the like also occurs in all things. There is indeed a different cause in a different subject, why colour is similar to colour, and figure to figure, for the similar in these is equivocal, for here8 perhaps it is to have the sides analogous, and the angles equal, but in colours it consists in there being one sense (of their perception) or something else of the kind. Things however analogically the same, will have also the same medium by analogy, and this is so from cause, and that of which,|| and to which it is the cause following each other; but by assuming each singly, that of which it is the cause is more widely extended, as for the external angles to be equal to four, is of wider extension than triangle or square, but equal9 in all, for whatever have external angles equal to four right, will also have the medium similarly. The medium however is the definition of the first extreme,10 wherefore all sciences are produced by definition, thus to shed the leaf, is at the same time consequent to the vine, and exceeds,§11 and to the fig tree, and exceeds, yet does not exceed all (plants), but is equal to them. If then you take the first middle12 it is the definition of shedding the leaf, for the first will be the middle of one of them, because all are such,13 next the middle of this14 is, that sap is congealed, or something else of the sort, but what is it to shed the leaf? it is for the sap to be congealed, at the junction of the seed.
In figures, to those who investigate the consequence of the cause, and of what it is the cause, we may explain the matter thus: let A be present with every B, and B with every D, but more extensively, B then will be universal to D, I call that universal which does not reciprocate, but that the first universal, with which each singular does not reciprocate, but all together reciprocate, and are of similar extension. B then is the cause why A is present with D, wherefore it is necessary that A should be more widely extended than B, for if not, why will this15 be rather the cause than that?§ If then A is present with all those of E, all those will be some one thing different from B,|| for if not, how will it be possible to say that A is present with every thing with which E is, but E not with every thing with which A is? for why will there not be a certain cause as there is why A is present with all D? wherefore will all those of E be one thing? We must consider this, and let there be C, hence there may be many causes16 of the same thing, but not to the same in species, for instance, the cause why quadrupeds are long-lived, is their not having bile, but why birds live long, their being of a dry complexion, or something else: if however they do not arrive immediately at an individual, and there is not one medium only, but many,|| the causes also are many.
Which of the media is the cause to singulars, whether that which belongs to the first universal, or that to the singular? Evidently the nearest to the singular to which it is cause.1 For this is the cause why the first, under the universal, is inherent, C is the cause that B is inherent in D, hence C is the cause why A is inherent in D, but B is the cause why it is in C, yet to this itself is the cause.2||
Concerning syllogism then and demonstration, what either of them is, and how it is produced, is clear, and at the same time about demonstrative science, for it is the same: ¶1 but about principles, how they become known, and what is the habit which recognises them, is manifest hence to those who have previously doubted it.
That it is then impossible to have scientific knowledge through demonstration, without a knowledge of first immediate principles, has been elucidated before,2 still some one may doubt the knowledge of immediate principles, both whether it is the same or not the same,3 also whether there is a science of each or not,4 or a science of one, but a different kind (of science) of another, and whether non-inherent habits are ingenerated,5 or when inherent are latent.6 If then, indeed, we possess them,7 it is absurd, for it happens that it (the principle) escapes those who have a more accurate knowledge than demonstration,8 but if not having them before, we acquire them, how can we know and learn without pre-existent knowledge? for this is impossible, as we said also in the case of demonstration. It is evident then, that they[||] can neither be possessed, nor ingenerated in the ignorant, and in those who
are identical therefore sometimes, as in this chapter, demonstration is assumed for demonstrative science. have no habit, wherefore it is necessary to possess a certain power, yet not such an one as shall be more excellent according to accuracy than these. Now this appears inherent in all animals, for they have an innate power, which they call sensible perception, but sense being inherent in some animals, a permanency of the sensible object is engen-dered, but in others it is not engendered. Those, therefore, wherein the sensible object does not remain, either altogether or about those things which do not remain, such have no knowledge without sensible perception, but others when they perceive, retain one certain thing in the soul. Now since there are many of this kind, a certain difference exists, so that with some, reason is produced from the permanency § of such things,|| but in others it is not. From sense, therefore, as we say, memory is produced, but from repeated remembrance of the same thing, we get experience, for many remembrances in number constitute one experience. From experience, however, or from every universal being at rest in the soul, that one besides the many, which in all of them is one and the same, the principle of art and science arises, if indeed it is conversant with generation, of art, but if with being, of science.9 Neither, therefore, are definite habits inherent, nor are they produced from other habits more known, but from sensible perception, as when a flight occurs in battle, if one soldier makes a stand, another stands, and then another, until the fight is restored.
But the soul has such a state of being, as enables it to suffer this, what, however, we have before said, but not clearly, let us again explain. When one thing without difference abides, there is (then) first, universal in the soul,10 (for the singular indeed is perceived by sense, but sense is of the universal, as of man, but not of the man Callias,) again, in these11 it stops, till individuals12 and universals stop,§13 as such a kind of animal, until animal,|| and in this again (it stops) after a similar manner. It is manifest then that primary things become necessarily known to us by induction, for thus sensible perception produces the universal. But since, of those habits which are about intellect, by which we ascertain truth, some are always true, but others admit the false, as opinion, and reasoning,14 but science, and intellect, are always true, and no other kind of knowledge, except intellect, is more accurate than science, but the principles of demonstrations are more known, and all science is connected with reason, there could not be a science of principles: but since nothing can be more true than science except intellect, intellect will belong to principles, and to those who consider from these it is evident also, that as demonstration is not the principle of demonstration, so neither is science the principle of science. If then we have no other true genus (of habit) besides science, intellect will be the principle of science: it will also be the principle (of the knowledge) of the principle, but all this subsists similarly with respect to every thing.
The whole chapters, in the translation of Octavius Freire Owen (London: George Bell & Sons, 1889 (Bohn's Classical Library), vol. I, from the plates of the first edition (London: H. G. Bohn, 1853), same pagination).
Synopsis by the Leonine editors
1. Argumentum et divisio textus. – Quaestio: Utrum eiusdem effectus sit eadem causa in omnibus, vel sit alia et alia in diversis? – 2. Solvitur quaestio distinguendo. Nam tripliciter contingit assignari causam alicuius effectus: uno modo, accipiendo causam per se; alio modo, accipiendo aliquod signum; tertio modo, accipiendo aliquod accidens. Primo modo, causa est per se medium demonstrationis, quod est definitio maioris extremitatis; unius autem una est definitio; ergo unius effectus non potest esse nisi una causa in omnibus. At secundo et tertio modo, causa accepta non est per se medium demonstrationis, et ideo contingit eiusdem effectus esse diversas causas in diversis. – 3. Manifestatur solutio data. Nam et causam et id cuius est causa contingit considerare secundum accidens: sed quando causa et causatum accipiuntur per se, medium quod accipitur pro causa debet proportionari effectui, ita quod in univocis vel analogis medium commune sit unum generice vel analogice; in aequivocis autem sit aliud et aliud in diversis. – 4. Talis modus consequentiae habetur inter causam et causatum et subiectum cui inest illud causatum, quod si id cuius causa quaeritur, accipiatur secundum aliquid particulare ex iis quibus inest, causatum excedit causam sicut et subiectum; sed si accipiatur secundum omnia quibus competit, aequaliter se habebunt illa tria, nempe erunt adinvicem convertibilia subiectum, praedicatum et causa seu medium. – 5. Praemissa declarantur in forma syllogistica, et per exemplum in rebus naturalibus. – 6. Solvitur dubitatio. Quando effectus communis demonstratur de subiectis particularibus causa seu medium accipi debet non ex parte universalis effectus, sed ex parte subiecti particularis; ita quod semper accipiantur media propinquiora subiecto, quousque perveniatur ad id quod est immediatum communi causato. – 7. Epilogus eorum quae dicta sunt in tota doctrina Analyticorum.
St Thomas's commentary
1. Postquam Philosophus determinavit quaestionem motam, utrum ad existentiam effectus sequatur existentia causae, et e converso; hic inquirit utrum ad unitatem causae sequatur unitas effectus et e converso. Et circa hoc duo facit: primo, ostendit quomodo ad unitatem effectus sequatur unitas causae; secundo, ex hoc manifeper talis divisionis membra, ipsemet declarat in sequentibus duabus propositionibus. Demonstrationem per se vocat, quando proprium de suo adaequato subiecto per propriam causam demonstratur: et merito, quoniam tunc salvantur in demonstratione omnes modi praedicationis per se perfecte (cf. lib. I, lect. x). Demonstrationem vero secundum accidens vocat, quando aliquid praedictorum trium deficit, ut si causa inadaequata, vel subiectum inadaequatum, vel passio inadaequata sumatur: hoc enim intendit in illis verbis, contingit causam et cuius est causa et in quo, secundum accidens considerare. Vocatur autem merito demonstratio secundum accidens talis demonstratio, eo quod est secundum aliud, et non est per se in primo gradu perseitatum (cf. ib. n. 3, not., et lect. XI, not., II): quotiescunque enim subiectum inadaequatum sumitur, perseitas secundi modi (cf. ib. lect. X, n. 4; et lect. XI, loc. cit.) non nisi per aliud salvatur; et similiter de passione et causa inadaequatis dicendum est, ut ex dictis in primo libro (locc. citt.) et exemplis hic positis ab Aristotele et s. Thoma patet. Vocatur quoque praedicta demonstratio secundum signum, non propterea quod per effectum demonstret causam, quoniam... praesens sermo est de causa in essendo (cf. lib. I, lect. IV, n. 5 et not.); sed quia inadaequatione supradicta interveniente, non complete cognoscitur passio in proprio subiecto, quod demonstratio quaerit, sed signum eius habetur (sciendo enim volatilia longae vitae esse, signum ducens ad notitiam ampliorem diuturnae vitae accipimus); sive propria causa assumatur pro medio, quoniam proprium subiectum ex tali processu non scitur, sed signum eius, inferius scilicet etc.; sive per specialem causam sciatur, quoniam tunc non per causam propriam, sed per signum causae propriae scitur passio etc. Eadem ergo demonstratio vocatur secundum signum aut accidens diversis rationibus; et sic divisio Aristotelis bimembris secundum rem est, trimembris autem attentis diversis rationibus unius membri etc. Nec demonstrationem ex his quae sunt per accidens (cf. lib. I, lect. X, not.) posuit, nec novam divisionem demonstrationis induxit, ac si insufficienter in primo libro demonstratio divisa fuisset: patet enim ex dictis quod divisio ista reducitur ad illam qua distincta est demonstratio in universalem et particularem (Cf. lib. I, lect. XXXVII, seq.). – Secundum notandum est, quod licet quaestio sit de causa et causato, demonstrationem tamen distinguere placuit Aristoteli, eo quia non agitur de causa nisi in ordine ad demonstrationem: ita nihilominus demonstrationem divisit, ut causae divisionem immisceret. Accipitur siquidem hinc quod causa in essendo est duplex: quaedam adaequata effectui, et quaedam excessa ab effectu, quae vocatur causa specialis et partialis; non eo modo quo quilibet trahentium navem est causa partialis per modum partis integralis, quoniam talis causa partialis non infert effectum, quia non est causa sufficiens; sed potius per modum partis subiectivae, quae sufficiens est ad illationem sui totius etc. Tales enim de quibus loquimur causae speciales sufficienter singulae causant et inferunt effectum, sed nulla earum est universalis seu adaequata causa illius, ut in exemplis textus in mathematicis et naturalibus patet. Sunt autem hae causae signa non effectuum, sed propriarum causarum, et causae secundum accidens; quia causae sunt secundum aliud (cf. lib. I, lect. X, not.), secundum propriam scilicet et adaequatam causam, ad quam reducuntur... Quartum autem notandum est probatio primae conclusionis, scilicet ratio enim ultimi est medium (cf. n. 2): nomine siquidem ultimi accipi potest ipsa passio, quae superius et inferius (lib. I, lect. XIV, n. 7, – infra, n. 4) vocatur primum diversis rationibus. Ultimum quidem dici potest, quia in essendo ultimum est, quoniam effectus est subiecti et medii; primum autem dicitur, quoniam primum locum tenet stat consecutionem causae et effectus; ibi: Habet autem sic consequi etc. Circa primum tria facit: primo, proponit quaestionem; quae est, utrum contingat quod eiusdem effectus non sit eadem causa in omnibus, sed alia et alia, vel non. Videbatur enim in solutione praemissae quaestionis supponi quod contingat unius effectus in diversis rebus esse diversas causas.
2. Secundo, ibi: Aut si quidem per se etc., solvit quaestionem distinguendo. Contingit enim aliquid assignari pro causa alicuius effectus tripliciter: uno modo, accipiendo causam per se, et sic demonstrative concludendo effectum; alio modo, accipiendo aliquod signum; tertio modo, accipiendo aliquod accidens. Si ergo accipiatur pro causa id quod per se est medium demonstrationis, non potest esse nisi una causa unius effectus in omnibus. Et hoc probat quia medium per se in demonstrationibus est ratio ultimi, idest definitio maioris extremitatis. Quae tamen si demonstrari indigeat de subiecto, demonstrabitur per definitionem subiecti, ut supra habitum est. Manifestum est autem quod unius una est definitio. Unde oportet quod unius effectus non accipiatur nisi una causa, quae est medium demonstrationis. Si vero non accipiatur quasi causa inferens, id quod est per se medium demonstrationis, sed accipiatur pro medio aliquod signum vel aliquod accidens, tunc contingit unius effectus accipi quasi plures causas in diversis, sicut patet in exemplo superius posito. Per se enim causa quod aliquid sit vituperabile, est esse praeter rationem rectam. Sed quod aliquid sit superabundans vel deficiens, est signum eius quod est praeter rationem rectam.
3. Tertio, ibi: Est autem et causam et etc., manifestat positam solutionem, ostendens membra divisionis positae esse possibilia. Et dicit quod contingit et id quod est causa et id cuius est causa considerare secundum accidens; sicut musicus per accidens est causa domus, cuius per se est causa aedificator, qui tamen est causa receptaculi latronum per accidens, si contingat hoc in domo fieri: quinimo etiam ipsa problemata videntur esse per accidens. Si vero non accipiantur per accidens causa et causatum, oportet quod medium quod accipitur pro causa, similiter se habeat cum effectu, cuius demonstratio quaeritur. Utpote si aliqua sint aequivoca, et medium commune quod accipitur, erit aequivocum. Si autem non sint aequivoca, sed conveniant quasi in genere, et medium erit commune secundum genus; sicut vicissim analogum, idest commutatim proportionari, univoce in multis invenitur, puta in numeris et in lineis, in quibus habet quodammodo aliam causam, et quodammodo eamdem. Aliam quidem secundum speciem, in quantum scilicet alii sunt numeri et aliae lineae: sed est genere eadem, in quantum scilicet tam lineae quam numeri conveniunt in hoc quod habent tale augmentum, ex quo in eis commutata proportio demonstratur. Aliud autem exemplum subiungit in aequivocis; et dicit quod eius quod est esse simile, alia causa est in coloribus et in figuris, quia aequivoce dicitur utrobique. In figuris enim nihil est aliud esse simile, quam quod latera habeant analogiam, idest quod sint ad invicem proportionalia, et quod anguli sint aequales. Sed in coloribus esse simile est quod faciant eamdem immutationem in sensu, vel aliquid aliud huiusmodi. Tertio autem dicit de his quae conveniunt secundum analogiam, quod in his etiam oportet esse medium unum secundum analogiam; sicut supra dictum est quod tam iris quam echo est quaedam repercussio.
4. Deinde cum dicit: Habet autem sic consequi causam etc., ostendit secundum praemissa qualiter sibi invicem causae consequantur. Et circa hoc tria facit: primo, ostendit qualis sit consecutio causae et effectus; secundo, ordinat huiusmodi consequentiam in figura syllogistica; ibi: In figuris autem etc.; tertio, movet quamdam dubitationem ex praemissis; ibi: Si autem in atomum etc. Dicit ergo primo quod talis modus consequentiae invenitur inter causam et causatum et subiectum cui inest illud causatum, quod si aliquis accipiat secundum unum aliquid particulare id cuius causa quaeritur, erit in plus quam causa vel subiectum; sicut habere angulos extrinsecos aequales quatuor rectis convenit triangulo eadem ratione, quia tres anguli eius extrinseci simul cum tribus intrinsecis sunt aequales sex rectis. Cum igitur tres intrinseci sint aequales duobus rectis, sequitur quod tres extrinseci sint aequales quatuor rectis. Etiam quadrangulus habet quatuor angulos aequales quatuor rectis, sed alia ratione. Anguli enim eius intrinseci et extrinseci sunt aequales octo rectis; sed anguli intrinseci quadranguli sunt aequales quatuor rectis; ergo anguli extrinseci sunt aequales quatuor rectis. Sic igitur habere angulos exteriores aequales quatuor rectis, est in plus quam triangulus aut quadrangulus: sed si simul accipiantur, aequaliter se habent. Quaecunque enim figurae communicant in hoc quod habeant angulos exteriores aequales quatuor rectis, oportet quod similiter communicent in medio, quod est causa aequalitatis ad quatuor angulos rectos. Et hoc probat sicut et prius, per hoc quod medium est definitio maioris extremitatis. Et inde est quod omnes scientiae fiunt per definitionem. Probat autem hoc per exemplum in rebus naturalibus. Hoc enim quod est folio fluere, consequitur ad vitem et excedit ipsam, quia est in pluribus; consequitur etiam ad ficum et excedit eam: non tamen est excessivum omnium quibus convenit, sed est eorum sicut aequalium. Si ergo aliquis velit accipere id quod est primum medium respectu omnium, erit haec definitio eius quod est folio fluere; quae quidem definitio erit primum medium ad alia, eo quod omnia talia sunt. Et iterum huius accipietur aliquod aliud medium, puta quod succus densatur per desiccationem, vel aliquod aliud huiusmodi. Unde si quaeratur quid est folio fluere, dicemus quod nihil aliud est quam condensari succum seminis in contactu, scilicet folii ad ramum.
5. Deinde cum dicit: In figuris autem sic assignabit etc., ordinat modum praedictae consecutionis in figura syllogistica; et dicit quod si quaeratur consecutio causae et causati, sic poterit assignari secundum figuras syllogismorum. Sit enim A in omni B; B autem in unoquoque eorum quae sunt D, sed in plus quam D. Sic igitur B universaliter erit in his quae continentur sub D, secundum quod universaliter dicitur inesse quod non convertitur. Sed et primum universale est, cui unumquodque quidem contentorum sub eo non convertitur; omnia autem simul accepta convertuntur cum primo universali, et excedunt quodlibet eorum quae sub eo continentur. Sic igitur quod A sit in ipsis quae continentur sub D, causa est B. Oportet ergo quod A extendatur in plus quam B. Si autem non, sed se haberet ex aequo, quare magis B esset causa in inferendo quod A sit in D, quam e converso? Potest enim ex utroque convertibilium concludi aliud. Ponatur igitur ulterius quod A praedicetur de omnibus in quibus est E, sed non convertitur. Oportet ergo dicere quod illa omnia quae continentur sub E, sint aliquid unum diversum ab eo quod est B. Si enim non esset aliud E quam B, quomodo esset verum dicere quod A inesset omni B, et non e converso, cum A non sit nisi in E et in B? Et ita sequeretur, si E et B non essent aliud, quod A non esset in plus quam E. Supponatur ergo quod A sit in plus quam D et quam E. Quare ergo non poterit inveniri aliqua causa propter quam insit omnibus quae sunt in D? Et haec causa est B. Sed adhuc quaerendum est utrum et omnia quae continentur sub E, habeant aliquam unam causam; et sit talis causa C. Sic igitur concludit quod contingit eiusdem esse plures causas, sed non in eodem secundum speciem. Sicut eius quod est A, causa est et B et C: sed B est causa quod A insit his quae continentur sub D, C autem est causa quod A insit his quae continentur sub E. Et ponit exemplum in rebus naturalibus. Sit enim hoc quod est esse longae vitae, quasi A; quadrupedia quasi D; sed non habere choleram, scilicet superfluam, sit quasi B, quod est causa in quadrupedibus longae vitae; volatilia autem sint quasi E; siccum autem esse, vel aliquid aliud huiusmodi, quod est in eis causa longae vitae, aut aliquid aliud huiusmodi sit quasi C.
6. Deinde cum dicit: Si autem in atomum etc., movet quamdam dubitationem ex praemissis. Dictum est enim supra quod non statim a principio venitur in aliquod atomum, idest indivisibile, in quo inveniatur illud cuius causa quaeritur; sed statim inveniuntur multa et indivisa, in quibus illud unum invenitur, et non est unum medium, per quod de omnibus illud unum demonstretur, et causae plures sunt. Est ergo dubitatio, si illorum plurium mediorum oporteat aliquam causam accipere, utrum oporteat eam accipere ex parte universalis primi, puta ex parte ipsius A; vel ex parte singularium, idest eorum quae sunt minus communia, sicut supra accipiebantur E et D, vel quadrupedia et aves. Et ad hoc respondet dicens quod oportet semper media accipere quae sunt propinquiora subiecto, in quo quaeritur causa illius communis causati; et sic oportet procedere quousque perveniatur ad id quod est immediatum communi causato. Et huius rationem assignat, quia illud quod est ex parte eius quod continetur sub aliquo communi, est ei causa quod sit sub illo communi; sicut si D est sub B, et si C sit causa D quod B insit ei. Et ex hoc sequitur ulterius quod C sit causa quod A insit D; et quod A insit C, B est causa. Ipsi autem B inest A per seipsum et immediate.
7. Ultimo autem epilogat ea quae dicta sunt in tota doctrina Analyticorum; et dicit quod manifestum est ex praemissis, tam in libro Priorum quam in hoc libro Posteriorum, de syllogismo et de demonstratione, quid sit et quomodo fiat utrumque; et similiter manifestum est de scientia demonstrativa, quomodo fiat in nobis. Hoc enim ad idem pertinet, quia demonstratio est syllogismus faciens scire, ut supra habitum est.
No English translation of this commentary is in the public domain: the Latin is given here.
Notes of the Leonine editors
a) Utrum ad unitatem causae sequatur unitas effectus, et e converso. – Quaestio ista duos potest habere sensus, ut notat Caietanus in II Poster., cap. XII, § Circa eiusdem quaestionis etc. (fol. 91, col., I, seq.). « Primus sensus est ut inquiratur hoc in loco de causae unitate et pluralitate simpliciter respectu eiusdem effectus propter demonstrationem tamen etc.; ita quod quaestio sit, an contingat eiusdem effectus esse causas plures, an unam tantum. Et hic sensus est alienus a praesenti intentione, licet a cursim studentibus approbetur, propter abbreviata verba Aristotelis in responsione, et expositorum, unitatem et pluralitatem causarum hic sonantia. – Alius sensus est, ut inquiratur de unius et eiusdem effectus causae unitate et pluralitate non simpliciter, sed in omnibus in quibus invenitur ille effectus; ita quod non est quaestio an unius effectus sint plures causae vel una tantum, sed an unus et idem effectus in omnibus in quibus invenitur, causetur ab eadem causa, sive una sive plures causae ad eumdem effectum concurrant, an non ab eadem sed diversis; et est sermo non de identitate et diversitate numerali, sed formali etc. Quanta vero sit inter hos sensus differentia exemplariter manifestatur. Iuxta primum, esset quaestio an unius effectus, puta domus, sint causae plures, an una tantum etc.: et tali quaestioni diceretur quod eiusdem effectus sunt plures causae per se in naturalibus, quia materialis et finalis et formalis etc. Iuxta secundum vero sensum, est quaestio an talis effectus unus, puta domus, ubicumque invenitur, proveniat ab eisdem causis, an a diversis: puta an domus ubique habeat pro causa materiali lapides, cementum etc., pro formali quadraturam, pro efficiente artem, pro finali habitationem; an non, sed alicubi domus habeat aliud efficiens, puta naturam, vel aliam materiam, puta ferrum etc. Et similiter in simplicibus, an habere tres angulos aequales etc. conveniat omnibus per unammet causam, an diversis per diversas etc. Et hic sensus est intentus ab Aristotele: qui breviter ex multis declaratur, ne alicui videatur novus, et insipienter veritatem refutet. Primo hoc patet ex verbis Aristotelis in titulo quaestionis: ait enim: utrum autem contingat non eandem causam eiusdem in omnibus, sed alteram, aut non? ubi ex ly in omnibus, et ly eandem, et ly alteram, liquet quod dicimus, ut cuilibet exercitato facile est deducere. Secundo, ex eo quod secundum hunc sensum intenta veritas de consecutione causae et effectus inter se habetur (cf. n. 4, seq.), et totus processus Aristotelis clarus valde est: iuxta primum autem, processus insufficiens et scrupulosus invenitur, et extorquenda veritas magis quam elicienda ex eo esset. Tertio, quoniam expresse Aristoteles in tertia conclusione (Contingit igitur etc. – Cf. n. 5) determinat concludendo ex antedictis ad hanc quaestionem, quod licet unius effectus contingat esse plures causas, non tamen hoc contingit si effectus ille est unus secundum speciem: quae conclusio esset manifeste falsa, si de unitate et pluralitate causarum absolute loqueretur, quoniam specierum naturalium sunt multae causae per se; et est manifeste vera loquendo de unitate et pluralitate in omnibus, quoniam sicut effectus est indivisibilis secundum speciem, ita et causae atomae sunt, et consequenter in omnibus eaedem etc. Est autem valde notandus sensus iste, et prae oculis semper habendus in hoc* capitulo; quoniam oportet omnia intelligere conformiter ad quaesitum, et apparebunt impertinentes quaestiones de unitate et pluralitate causae hic agitatae etc. »
Circa ea quae dicuntur (nn. 2 et 3) in solutione praemissae quaestionis, iterum notat Caietanus (ib. col. 2, seq.): « Primum..., quod Aristoteles non distinxit causam in per se et per accidens etc.; sed divisit demonstrationem in demonstrationem per se et demonstrationem secundum signum aut accidens, ut patet in littera. Quid autem intelligat
Opp. D. THOMAE T. I. 50 *
in demonstratione, quoniam maior extremitas est; et secundum hoc quoniam ratio ultimi, idest passionis, dicens ipsius propter quid est medium proprium, includitur quod eiusdem eadem est in omnibus causa, quoniam talis passionis ratio unica est, idest non diversificatur in diversis, quoniam definitio cuiusque unius rei, sive genericam, sive specificam, sive analogam habeat unitatem, illam retinet in quibuscumque inveniatur. Potest quoque ultimi nomine subiectum ipsum accipi quod, quia minor extremitas est, ultimum vocatur in demonstrationis ordine respectu primi et medii, et secundum hoc, quia ratio ultimi idest subiecti est proprium medium, ad quod oportet tandem resolvendo venire, et a quo oportet componendo inchoare, ideo unius effectus in omnibus una causa concluditur, quoniam ratione eiusdem subiecti primi et proprii in omnibus eius passio invenitur. Utrunque autem horum intelligi absque dissonantia potest, quoniam propositio declarativa huius primae conclusionis utrunque comprehendit, dicens identitatem effectus et causae per se semper proportionaliter se comitari etc., ita quod si
effectus in omnibus est unus specie, causa per se non quaeratur eadem genere sed specie, si effectus est unus genere, causa per se erit una in omnibus generice, et si effectus est unus analogia, causa inquiratur una in omnibus analogice etc. (cf. n. 3): haec siquidem et de definitione propter quid passionis et de definitione subiecti veritatem habent.»
β) Genere eadem. — A et p. m. N erronee: genere lineae eadem; nec error corrigitur s. m. N: sed genere numeri sunt eadem. H: in genere eadem. F om. sed est genere... quam numeri.
γ) Causae consequuntur. — F: causae et causatum conseq.; K s. m.: causae et effectus consequuntur. Quae lectiones videntur conformes iis quae dicuntur tum in primo num., manifestat consecutionem causae et effectus, tum infra, Dicit ergo primo etc.
δ) Et subiectum cui inest illud causatum.—Haec verba omittuntur a G et p. m. A; recte tamen supplentur in A s. m.—Cf. text.—F: inest illud quod causatur.
ε) Et inde est. - A: Et inde est quod est definitio maioris extremitatis. Et inde est etc. Est inutilis repetitio praecedentium. ζ) Consequitur ad vitem etc. - P: consequitur ad vitem et quia ex pluribus consequitur etiam ad ficum non excedit ipsam tamen est excessivum omnium etc. - Quae est lectio intricata: imo, uti iacet, est erronea; falsum enim est et in se et iuxta s. Thomam quod folio fluere non excedat ficum, falsum quod folio fluere sit excessivum omnium quibus convenit. Dixi erroneam lectionem P ut iacet: manifeste enim particula non ex typothetarum incuria transposita est ante excedit, cum poni debuisset ante tamen. - Ceterum nonnulli etiam codd. variantes proferunt lectiones. A pro ad vitem, legit ad se invicem; et eamdem lectionem (om. se) habent etiam p. m. CDK. - M: et exceditur ipsa; et ita p. m. DK, om. tamen ipsa. - A: quod est in pluribus; DELST: quae in pluribus, et marg. D add. est; H: quia convenit pluribus; M et p. m. K: quia (K s. m. add. est) in pluribus; N: quare in pluribus; Q: quia in pli reperitur. O: quia in pluribus invenitur: consequitur enim ficum. - B om. verba quia est etc., usque ad excedit eam inclusive; G om. consequitur ad vitem etc., usque ad non tamen inclus. - F: consequitur
ad vicem et exceditur ipsam, quia in pluribus; consequitur etiam ad ficum, extenditur et excedit ipsam: non tamen est excessivum omni quibus convenit; I: consequitur ad invicem et exceditur ipsam quae in pluribus; consequitur etiam ad finitum et excedit ipsam: non etc., ut F. η) Cui unumquodque etc. - Pro cui, ST et p. m. L: qui, L s. m.: quid, G: quae (.... non convertuntur). - H: unum quod quid est contentorum; ACIST et p. m. DK: unum quod quidem; BFMOQ et s. m. D om. quidem; L: unum quod quam contentorum. Cum P legunt unumquodque quidem EGN et s. m. K; sed quia maior et melior pars codicum omittit aut que aut quidem, suspicari licet quidem (quid est, quam) corrupte scriptum esse pro que. Certe videtur quod absolute omitti posset. θ) Sic igitur concludit etc. - Addimus sic ex codd. - ABCEFGIO ST et p. m. DK: sed (ACG et p. m. DK, si) non in eodem secund.; HLMN et s. m. K hanc ipsam habent lectionem, nisi quod erronee om. non; Q: sed non secundum eamdem i (expung. i) speciem. Sicut, P: sed non eiusdem secundum etc. (Cf. text. et ea quae hic immediate sequuntur).
ι) Sicut si D est sub B etc. – F om. sicut; I: sicut enim D; alii codd., exc. G: sicut si D; P: sicut D.–Item codd., exc. BQ: sub B, sicut (G, et sicut) C (F om. C) sit (CH, est) causa D; B: sub B, sic E erit causa D; Q: sub B, si C sit causa D.
x) Et similiter manifestum est. – E: et dicit quod manifestum est; codd., exc. ABEGN: et (KO omittunt et) similiter etiam manifestum est.
λ) Ut supra habitum est. – Haec verba om. BQ; H: ut supra dictum est. P: ut supra in primo habitum est: sed cum nullus codex habeat in primo, existimari potest tanquam nota marginalis textui inserta.