TABARCA. - È l'antica Thabraca nell'Africa proconsolare, florido porto commerciale sul Mediterraneo. Fu municipio e poi colonia romana sotto Antonino Pio.
Il cristianesimo è attestato dal vescovo Vittorio presente a Cartagine nel 256 (P. Monceaux, Histoire littéraire de l'Afrique chrétienne, I, Parigi 1901, p. 4 segg.). Ripetute esplorazioni hanno messo in luce l'importanza della comunità cristiana. Vittore di Vita riferisce che al tempo di Genserico vi erano a T. un monastero maschile e uno femminile (Historia persecutionis vandalicae, I, 10: PL, 38, 193-95). Si rinvenne una basilica cristiana ad una sola navata con abside profonda; a sinistra si apriva un battistero ottagonale, con absidine all'interno e nel centro la vasca battesimale esagona (P. Gauckler, Basilique chrétienne de Tunisie, Parigi 1913, tav. 16); dietro fu trovato un esteso cimitero cristiano con una imponente serie di tombe con decorazione a musaico; tra cui una con la rappresentazione del profeta Giona in riposo sotto la pergola. In una cappella absidata si rinvennero molti sepolcri chiusi, anch'essi con decorazione a musaico, delle quali le più notevoli vennero trasportate al Museo del Bardo a Tunisi. Si ricorda qui il musaico rappresentante l'interno d'una basilica cristiana in tutti i suoi particolari e l'iscrizione «Ecclesia mater Valentia in pace». Notevole è l'iscrizione del diacono Crescentino in cui si legge:
TABARCA - Sepolcro cristiano a forma di cassa, con musaico raffigurante la defunta orante tra due candelieri (sec. v) - Tabarca. (da A. Merlin-L. Poinsoot, Oseida du Musée Alaoua, Tantii 1896, tav. 28, n. 1)« Angelorum hospes, Martyrum comes, vitamque spirans placulam ad te sancte profectus sit nostri memor, grata pietate qua solet. Crescentinus diac(onus) in pace red(didit) III die Kal(endarum) aug(ustarum) ». Dei due coniugi Stercorius e Crescentia si dice che « perpetuitatis coronam acceperunt ». Una Victoria è detta Dei famula; notevole è pure la seguente iscrizione: « Privata cum Victoria gaude virginitatis et confessionis victricia portantes tropaea veste induta angelica in pace », segue l'acclamazione « dignis digna vincentibus corona ». Di una vedova Vittorina si dice: « viduitatis et verecundiae preconium castitatis et pietatis exemplum »; del presbitero Privato si afferma che egli fu « disciplinae custos, pietatis magister »; di un Naucelius si fa questo elogio: « pauperu(m) amator, cultor Dei »; di una Castula si dichiara che ella « properans kastitatis sumere premia digna, meruit immarcescibilem coronam. Perseverantibus tribuet Deus gratiam ». In un sarcofago in marmo bianco è rappresentato il buon Pastore (A. Merlin, Découvertes effectuées en Tunisie, in Bull. arch. du Comité, 1907, p. 274).
BIBL.: L. La Blanchère e P. Gauckler, Catalogue du Musée Alaoui, Parigi 1887, pp. 117-20, tav. 7; J. Fontain, Fouilles et explorations à T. et aux environs, in Bull. arch. du Comité, 1892, pp. 193-96; G. Benet, Les fouilles de T. en 1904, ibid., 1905, pp. 378-94; P. Gauckler, Mosaïques tombales d'une chapelle de martyrs à Thabraca, in Fondation E. Piot. Monuments et mémoires, 13 (1906), pp. 175-227; P. Monceaux, Enquête sur l'épigraph. chrét. d'Afrique, Parigi 1908, pp. 259-60; P. Gauckler, Inventaire des mosaïques, II, ivi 1911, pp. 330-37, nn. 940-1056; L. Poinsoot e R. Lantier, L'arch. chrét. en Tunisie (1920-37), in Atti del III Congresso internaz. d'arch. crist., Roma 1934, p. 403 sgg. Enrico Josi
Cite this article
“TABARCA.” Enciclopedia Cattolica, vol. XI (1953), p. 1015. Azione Romana digital edition, https://azioneromana.com/it/article/tabarca.