1 Re (1 Samuele)
Liber Primus RegumIntroduzioni
Enciclopedia Cattolica
Libro (la divisione in due libri è attestata non prima del 1448 d. C.) che nella Bibbia segue l'Ottateuco (Pentateuco, Giosuè, Giudici, Rut, che nelle Bibbie ebraiche è incluso nei mèghillòth). Porta impropriamente il nome attuale, ché S. non ne fu, come vorrebbe il Talmud, l'autore, né è in esso la figura predominante: fu forse chiamato così per la falsa attribuzione letteraria. Nei Settanta e nella Volgata è intitolato Libri I-II Regum (Βασιλείων «dei regni»).
La lunga narrazione si presenta, per la costruzione ed il disegno, una e compatta, tutta diretta ad un fine. È naturale dividerla in due blocchi (gli odierni due libri), accentrati su Saul e David. Tutto ciò che precede nel primo libro, storia di Eli ([v.] capp. 1-3), dell'Arca ([v.] capp. 4-6), di S. (capp. 7-8), non è che preparazione alla venuta di Saul ([v.] capp. 9-31). David (v.), quantunque entri in scena a metà del libro I (I Sam. 16, 12 sg.), domina il racconto solo nel libro II (II Sam. 2-4, re di Giudea; 5-9, re di tutto Israele; 10-20, peccato di David e molteplice espiazione). Un'appendice di sei documenti vari (ibid. 21-24) chiude ora, o piuttosto interrompe, la storia che anticamente terminava con la successione di Salomone e la morte di David (I Reg. 1-2).
Haydock
This and the following Book are called by the Hebrews, the Books of Samuel, because they contain the history of Samuel, and of the two kings, Saul and David, whom he anointed. They are more commonly named by the Fathers, the First and Second Book of Kings. As to the writer of them, it is the common opinion that Samuel composed the first book, as far as the twenty-fifth chapter; and that the prophets Nathan and Gad finished the first and wrote the second book. See 1 Paralipomenon, alias 1 Chronicles, 29:19. (Challoner) --- The authors of the Third and Fourth Books of Kings were also prophets, but we know not exactly their names. These works have nevertheless been always esteemed authentic (Haydock) and canonical. (Worthington) --- Ven. Bede takes occasion to observe, from the Books of Kings (or as the Septuagint read, "of kingdoms;" Haydock) being placed after that of Judges, that the everlasting kingdom of Christ will succeed the general judgment. The translation of the priesthood and of the regal dignity, recorded in these books, denote also that Christ would united both in his own person; as the two wives of Elcana intimated, that both Jews and Gentiles would acknowledge the same Lord. (St. Jerome; St. Augustine; etc.) --- The transactions of Heli, Samuel and Saul, and the persecutions which David sustained from the latter, form the subject of the first book, (Haydock) during the space of 100 years. All the four books carry down the sacred history near 600 years, from the year of the world 2849 till the transmigration of Juda, in the year 3420. (Calmet) (Usher)
Douay 1582/1609
THE ARGVMENT OF THE BOOKES OF KINGES AND PARALIPPOMENON IN GENERAL. 1 paragrafo
AFTER the booke of Iudges (wherunto Ruth is annexed) rightly folow the bookes of Kinges: signifying that after the general Iudgement cometh the euerlasting Kingdome. As venerable Beda expoundeth this connexion qq̄. in 1. Reg. c. 1. These histories are also expounded mystically by the ancient Fathers. of bookes, wherin he also explicateth manie other Mysteries of Christ & the Church praefigured in these histories. Likewise S. Gregorie teacheth that besides Prolog⸢o⸣ in 1. Reg. li. 17. c. 4. ciuit. Ep. ad Paulin. the historical & moral sense expressed in the simplicitie of the letter, an other mystical vnderstanding is to be sought the height of the Allegorie. In confirmation wherof he citeth S. Augustin and S. Hierom; who say, that Elcana his two wiues signified the Synagogue of the Iewes, and the Church of Christ: & that the death of Heli & Saul, with translation of Priesthood to Samuel and Sadoch, and of the Kingdome, to Dauid and his Successors, praefigured the new Priesthood, and new Kingdome of Christ the old ceasing which were shadowes therof. So these two great Doctors S. Gregorie and S. Beda, insisting in the steppe of other lerned holie Fathers, that had gone before them, expound these histories not only historically but also mystically. The historie first setteth forth the changing of the forme of gouernment The general contents of al the bookes of Kinges & Para lippomenon. from Iudges to Kinges: and then at large what Kinges did reigne ouer the Hebrew people, as wel in one intire Realme, as ouer the same people diuided into two kingdomes; their more principal Actes; their good and euil behauiour; also the prosperitie, declinations, and final captiuities of both the Kingdomes. Al which is conteined in foure bookes of Kinges, with other two partly repeting that was saied before, but especially supplying thinges omitted in the whole sacred historie from the beginning of the world, called Paralippomenon. The two first are also called the Bookes of Samuel, though he writ not Samuel writ the first part, but vncertaine who writ the rest. one of them wholly, for he died before the historie of the former ended; but they goe both vnder his name, because he annointed the two first Kinges, and writ a great part of their Actes. Wherto the rest was added either by Dauid and Salomon, as some thinke, or by Nathan and Gad, as is probably gathered, 1. Paralip. 29. v. 29. The authors also of the third and fourth bookes of Kinges, and of the two of Paralippomenon are vncertaine; yet al haue euer bene receiued and held for Canonical Scripture.
THE ARGVMENT OF THE FIRST BOOKE OF KINGES. 1 paragrafo
THIS first booke may be diuided into foure partes. First are recorded the Cōtents of the first booke, diuided into foure partes. gouernmētes of Heli & Samuel, with the occasions of changing the state of that commonwealth into a Kingdome. in the eight first Chapters, Secondly, the election and gouernment of Saul their first King. from the 9. chap. to the 16. Thirdly, Dauids annointing, his vertues, trubles, and persecutions. from the 16. chap. to the 28. Fourthly, the ruine of Saul and exaltation of Dauid. in the foure last Chapters.
Cornely
CAPUT IV. DE DUOBUS LIBlIS SAMUEL (1. 2 REGUM) 6 paragrafi
S 19. — De librorum Samuel arqumento, divisione, fine.
81. — Iudicum et Ruth libros in canone tridentino iuxta rerum temporumque ordinem excipiunt quatuor libri Regum, qui historiam reipublicae israeliticae a Philisthaeorum oppressione, qua fudicum liber terminatur, ad. 37. exsilii lechoniae (&. eg. 25,27) perducunt. A Graecis Baccsvov 7£6sapa (fA6Xi«) et ab antiquioribus Latinis Regnorum libri vel graeco retento titulo Basi/iae, praeeunte autem S. Hieronymo a iunioribus Hegum libri nuncupati! penes ludaeos duo diversa opera constituunt, quorum prius, duos primos libros continens, )wvOU (S«uel), allerum. &z»5, Heges inscribitur ?. Ex infra (86 p. 255 sqq.) dicendis elucebit distinctionem hanc optimis niti fundamentis; argumento enim et fine, dicendi narrandique modo et auctore duo priores libri a duobus posterioribus omnino differunt, atque parum apte ab alexandrinis, ut videtur, interpretibus eodem titulo sunt insigniti et in unum opus compacti. Quoniam Vulgata quoque nostra titulis, quos duobus prioribus (« Liber 1. [2] Samuelis, quem nos 1. [2] Regum dicimus ») et posterioribus duobus (« Liber 3. [5] Regum, secundum Hebraeos 1. [2] Regum ») praefixit, distinctionem approbare potius videtur, quam improbare, eam retinebimus, et in hoc capite de libris Samuel, 1n sequente de libris (3 et 4) Regum agemus?,
NowEN suum priores duo libri non ex eo habent, quod Samuel eorum sit auclor (Samuel enim ante Saulem mortuus est et libri nostri isracliticam historiam usque ad. Davidis fere mortem, i. e. ad a. 50. post Saulis mortem narrant); sed ex eo, quod Samucl in. tota. illa aetate, quain. complectuntur, primas quasi partes egisse credebatur. « In utroque libro, inquit Saactius, aliquid est, quod ad nomen opusque Samuelis pertinet. Nam in primo agitur de sacerdote Heli, in cuius ipse societate vixit, et de Saul, quem regno praefecit Israel, in secundo de Davide, quem ipse unxit et reiecto Saule ad regni gubernacula vocavit. Quare in utroque libro est aliquid, quod suum sibi Samucl possit vindicare »*. Simili fere modo dudum antea dixerat R. Abarbanel, « quae in. utroque libro narrentur, omnia ad Samuelem certo modo referri , etiam Saulis ct Davidis res gestas, quia ambo a Samuele uncti velut manuum eius opera et instrumenta fuerint; secus autem rem se habere in (3. 4.) libris Regum, in quibus ea, quae narrantur, ad reges proprie spectent, non ad prophetam ullum » *. Quae non inepte esse dicta, si solius librorum argumenti ratio habetur, non diffitemur; parum autem aptum esse librorum titulum, si eorum argumentum una cum auctoris fine attenditur, ex dicendis apparebit. Neque enim Samuelis merita celebrare voluit auctor, sed alium eius finem fuisse arbitramur (84).
3. Quia vero christiani Interpretes utrumque opus simul explicare solen!, conimentarios in JJ. Regum conscriptos unica paragrapho (3 25] complectemur.
82. — AucvMENTUM summum librorum Samucl hoc fere solet indicari. Respublica israelitica quum populi peccatis tum Tudicis sui a Deo constituti et summi sacerdotis Heli seg indulzentia in summum discrimen erat adducta atque ipsam arcam foederis Domini, in medio populo suo inhabitantis auxilioque suo semper praesentis symbolum iam amiserat, quum Samuel a Deo est constitutus iudex et propheta, qui rempublicam periclitantem restitueret. Qui primum quidem ipse ob pictatem suam a Deo adiutus Philisthaeis oppressoribus penitus devictis terram ab hostibus liberavit atque populum fideli munerum ludicis et prophetae exercitio ad Legis observantiam revocavit. Senescens vero Israelifis regem postulantibus iussus a Deo Saulem primum regem praefecit, qui ab initio optime res gessit, postea autem inobedientia sua sese indignum regno exhibuit. Quare Samuel a Deo iussus est ungere Davidem regem. Qui « vir iuxta cor Dei « frustra a Saule ad necem quaesitus post aemuli mortem prius a tribu Iuda atque deinde ab integro populo rex agnitus est et a Deo aeterni regni promissionem accepit. Felicibus bellis divinitus adiutus rempublicam ad summum potestatis fastigium evexit eique fines illos expugnavit, quos patriarchis olim Deus promiserat. In gravia crimina lapsus severe a Deo punitus est praeserlim Absalomis filii sui rebellione; at quum poenitentiam egisset rebellione devicta in sedem suain regiam reversus thronum iterum gloriose occupavit. Si igitur argumentum nudum spectamus, paucis verbis illud hac ratione comprehendere possumus : Deus populum suum ob peccata et ducis negligentiam ultimo exitio et interitui vicinum ex ima deiectipne per fideles servos suos Samuelem prophetam et Davidem regem ad sutnmam potestatein elevavit.
Ad argumentum solum autem plerique attendunt, qui operis nostri piviSIONEM aliquam. proposuerunt. Quoniam Samuel et David praecipuae sunt huius aetatis personae , Alexandrini iam opus in duos libros ita distribuerunt, ut in priore Samuel, reipublicae restaurator et imperii regii fundator, primum locum teneret, in altero autem Davidis, regis secundum cor Dei, res gestae narrarentur. Recentiores tamen, ne Saulem negligant, tres partes agnoscere malunt, quarum prima de Samuele, altera de Saule, tertia de Davide agant; quoniam vero ultimae res Samuelis cum Saulis regno atque Saulis finis cum initiis Davidis intime cohaerent , in ambitu partium definiendo inter se dissentiunt !. Nihilominus hac ralione integrum opus apte dispertiri fatemur, dummodo eum P. de Huninelauer quatuor sectiones distinguantur (Historia Samuelis 1l. 1-7,17; Historia Saulis. I. 8,1-12,25; Historia Davidis exsulis I. 13,1-31,13; Historia Davidis regis. H. 1,1-25,25) *. Alteram tamen distributionem proponere liceat, in qua non tantum argumenti, sed praecipui quoque, quem auctorem prae oculis habuisse censemus, finis ratio quaedam habetur. ld vero auctorem praeprimis intendisse statim demonstrare conabimur, ut aeterni thrond in domo davédéca fundationem memoriae proderet , ideoque in introductione virum illum nobis describit, quo velut instrumento in hac fundatione usus est Deus (I. 1,1-7,17), opus vero ipsum in duas partes distribuit, quarum prior (I. 8,1-31,17) praeparationem | fundationis regni aeternt, altera (II. 1,1-20,96) ezus. fundationem zpsam et confirmationem enarrat. Quatuor vero ultima capita (21,1-9*,25) epilogum quendam constituunt, in quo A/storía fundationis throni aeterni singularibus nonnullis factis z/ustratur et confirmatur. Ex sequente analysi haec clarius elucebunt ; infra autem de divisionis fundamento &ccuratius disseremus (8^ p. 250 sqq.).
83. — ANALYSIS LIBRORUM SAMUEL 31 paragrafi
In iNTRODUCTIONE (I. 4,1-7,17) vita Samuelis adumbratur, magni illius viri, quem Deus mirabiliter suscitavit et vocavit, ut aeterni throni davidici fundamentum poneret.
I. /n Samuele Israclitis reformator et liberator suscitatur (4,1-3,21).
1. Samuel nascitur et Deo consecratur (1,1-2,41). — Elcanae levitae uxor Anna, quum diu sterilis mansisset, enixis precibus a Deo sibi filium efflagitat, quem se Deo consecraturam esse promitlit (1,4- 18). Voti compos facta filiolum sacerdoti Heli tradit (1,19-28) et magnifico cantico Deo gratias agens praevidet filii sui relationem ad futurum regem et ad Messiam (i. e. ad aeternum thronum davidicum) (2, 1-11).
2. Samuelis pia pueritia (2,42-36). — Dum Heli sacerdotis filii in sacro ministerio explendo omnibus vitiis indulgent (2,12-17), Samuel fideliter ministrat ante Dominum; quapropter Dominus Annae maritoque eius benedicit (2,48-21), Heli autem filios suos non nisi molliter corripienti (2,22-26) eiusque domui per prophetam gravem poenan annuntiat (2,27- 36). 3. Samuelis vocatio ad propheticum munus (3,1-21). — Iuvenis noctem in tabernaculo foederis peragens prima dignatus divina manifestatione (3,1-10, gravem. revelationem contra. Heli eiusque domum recipit (3,14-18;, deinde vero paullatim toti populo tamquam propheta fidelis innotescit (3,19-24j. . Samuel liberatur et reforiator populi sui (&4A-1,11j. Maximum reipublicae discrimen propter peccata domus Heli et populi (4.1- 7,1). — Bello exorto cum Philisthaeis Israelitae arcam foederis in castra arcessunt (4,1 -9), sed caeduntur, arca a Philistbaeis capitur. duo filii Heli occiduntur; quibus auditis Heli corruens occumbit et nurus eius in partu. moritur (4,10-22). Populi vero sui misertus Deus. arcam Philisthaeis in. ruinain vertit (5,14-12,, ut eam cum deonariis. redderent (0,4718; Betlisemilae, qui eani debita cum. reverentia non traetarunt, gravi clade puniti sunt et arca. transportata est in Gabaa (6,10 - 7,4). li 2. Populi conversio et victoria (7,2-1 4; — Samuelis admonitionibus IEzraclitae sincere ad. Dominum conversi (7,2-6j orante propheta. tantam cladem Philisthaeis inflixerunt, ut toto eius tempore contra populum non amplius invaluerint (7.7- 114).
3. Samuel autem in tola terra munere suo iudieis fideliter funetus est 7, 15-151.
Pans rion (D, 8, E231, 17; enarral. PRAEPARATIONEM. REGNI. AETERNI IN DoMe
F. Postuluntibus Israclitis Saul datur primus rex, qui tamen ob. inobedicu-
Liam suain regno indignum se exhibet et a. Deo reiicitur (M 8.13- 12.323.
4. Magnis Samuelis meritis nou obstantibus Israelitae postulant , ut sibi rec constituatur (8,1 -22). a.) Saumele seuescente et filiis eius, quos in munerissui partesassuniserat, aid avaritiam deelinantibus seniores populi postulant regem (8,15; b.) *amuel reluctans a Deo iubetur Izraelitis durum regum iugum praedieere. (8,6-18).. illis autem petitioni inhaerentibus promittere, se eam esse impleturum (8.19-22;. 9. Saulis prüni. regis privata publicaque. inauguratio et Samuelis abdicutio nmimeris iudiciarit (9,1- 12.25.
a.j Saulis privata. unctio (9,1 -10.16;. — Saul, tilius Cis. Beniaminila. quum exisset ul patrissui asinas quaereret, a Deo Samucli revelatuc rex unzendus 10,1-24;; privalim igitur a Samuele. ungitur //9.25- 10,1), atque trium signorum à prophela. praedictorum (10,2- 5, eventu certior redditur, se à Domino esse electum et se mandatum a Samuele acceptum (10,8, debere implere (10,9- tti).
b.) Saulis publica inauguratio et ab integro populo approbatio (10,15 - 11,13).
«.) Convocato populo in Maspba annuntiat Samuel, Dominum eis regem esse daturum (10,17-19); sorte missa designatur Saul, qui a populo rex salutatur (10,90-24). Quibus peractis lex regni a Samuele describitur (10,25), at integer populus Sauli non adhaesit (40,171-927).
8.) Brevi autem post novus rex, quum Ammonitas terram invadentes profligasset (41,1-11), a toto populo in Galgala rex approbatur (11,12-13).
c.) Samuel abdicat munus iudiciarium (12,4 -235). — Novo igitur rege approbato Samuel coram populo muneris sui gesti rationes reddidit (19,1-5), fervida oratione Israelitas exhortatus, ut Domino adhaererent (19,6- 17) pollicitusque se in posterum quoque eorum curam habiturum simul populo et regi peccaturis interitum praedixit (42,18-925).
3. Saul primis suis rebus feliciter gestis ob duplicem inobedientiam a Deo a.) Prior Saulis inobedientia reiectionisque eius praedictio (13,1-14). — Philisthaeis post cladem a lonatha filio Saulis acceptam (13,4 -4) magno cum exercitu Palaestinam invadentibus Saul Israelitas in Galgala convocat (13,3-7). Quoniam vero copiae convocatae ob hostium timorem sese dispergere coeperunt, Domini praecepto (10,8) spreto et Samuele non exspectato holocaustum offert; quapropter ei ab adveniente Samuele iam nunc reiectio domus eius annuntiatur (13,8-44).
«.) Magnum beneficium in beilo philisthaeo (13,15-14,46;7. — Quamquam Israelitis arma deerant (13,15-93;, bellum philisthaeum feliciter est gestum. lonathae enim virtute hostes caeduntur
(14.1-23); inconsiderato autem Saulis voto vita lonathae magno periculo exponitur, sed populi precibus salvatur (14 ,24- 46).
B.) Alia quoque bella Saul contirmato regno feliciter gessit et numerosa erat eius posteritas (14,47-52), ut de regno in sua domo continuando bene sperare posset.
€.) Ob novam mandati divini violationem Saul ipse quoque reiicitur p.) Feliciter quidem rem gerit Saul, sed optima quaeque Amalecitarum sibi reservat (15,4- 9).
1-) Quare Samuel ei reiectionem annuntiare iubetur (15,10 - 35).
Il. /n Saulis reiecti locum David a Deo electus et a Samuele privatim unctus mullis aemuli sui persecutionibus in fiducia Dei confirmatur et ad regnum praeparatur (46,1-34,13).
2.) Reiecto Saule Samuel a Deo iussus Davidem ungit regem supe: Israel (16,1-13); b.) qui paullo post ad Saulem, quem reiectum malus spiritus invaserat, in aulam advocatur, ut citharae pulsu regis animum leniat (46,15 - 33).
c.) Interea novo bello philisthaeo exorto David Goliath vincit (17,4-54), quo facto Ionathae quidem amicitiam, Saulis autem invidiam ei odium sibi attrahit (17,55 -18,9).
a.) Davidis in aula degentis vexationes (18,10- 19,17). — Davidem coram se cytharizantem Saul lancea transfigere voluit (18,10-12); praetextu nuptiarum cum filia sua eum magno periculo in bello exposuit (18,13 -30?; filium et amicos suos ad necem cius provocavit (19,1-7); lanceà missa eum interficere conatus est (19,8- 10; domi latentem per satellites ad necem quaesivit (19,14-17).
a.) Primum fugit David ad Samuelem, apud quem Saul eum frustra quaesivit (19,18-94), atque deinde postquam Ionathan patrem amicumque reconciliare frustra conatus est (20,4 -42), ad sacerdotem Achimelech in Nobe (90,43-91,10). indeque ad regem philisthaeum Acbis in Geth; a quo non receptus (21,14-16) in terram luda reversus est, ut parentes suos regi moabitico commendaret (22,1-3). Eo autem tempore Saul sacerdotes in Nobe occidi iussit, quia Achimelech Davidem receperat (22,6 -23).
8.) In terra Iuda vagatus David Ceilam liberat et occupat (23,1 - 6), quo in oppido Saul eum capere frustra conatur (23.5 - 13). Maiori periculo in deserto Ziph expositus mirabili Dei interventu salvatur (93.14-28*. Dum autem Saul Davidem omni modo ad necem quaerit, David cius vitae in spelunca deserti Engaddi parcit, ita ut Saul ipse Davidem magnanimitate eius perculsus regno diznum proclamcet (24,1 - 23).
1.) Interea mortuus est Samuel (25,1); David vero cum amicis semper in desertis circumvagari cogitur, ubi ducit Abigail et Achinoam uxores, quum Saul primam eius uxorem Micbol alteri tradidisset (35,8-44). Ad pristinum odium reversus Saul secunda vice magnanimitatem Davidis experitur (26.1-25).
7., Demum David, ut Sauiis insidiis se subtrahat, in Philisthaeam sese recipiens Siceleg occupat. quo ex oppido contra Amalecitas aliosque antiquos Israelitarum hostes bellicas expeditiones suscipit (27,1-125.—
3. Saulis interitus in, bello philisthaeo, Dazidis victoria de Amalecitis (28, a.) Philistbaeis una cum Davide bellum moventibus (28,1. 2.) perterritus Saul, quia a Domino responsum non accipiebat, per pythonissam endoriensem evocat Samuelem mortuum, qui apparens ei mortem propinquam et Israelitarum cladem praedicit (28,3-25).
b.) David a Philistaeis timentibus, ne in proelio contra ipsos sese converteret, cum amicis suis e castris eiectus (29,1-11) oppidum suum Siceleg ab Amalecitis invenit devastatum (30,1-5); a Domino iussus hostes persequitur, caedit, praedam eorum recuperat (30, 6-20), quam inter suos dividit, et ex qua senioribus luda dona mittit (30,91 -31).
c.) Eodem tempore Philisthaei fugant exercitum Saulis, qui una cum tribus filiis natu maioribus perit (31.4-13^.
Pans ALTERA (lI. 1,4-20,26) enarrat REGNI. AETERNI IN bhoMo DAVIBICA FUN- DATIONEM ET CONFIRMATIONEM 42 paragrafi
I. Regnum Davidis in Hebron eiusque conccrtatio eum domo Saulis (M, - 4,12).
a.) David de Saulis Ionathaeque morte certior factus (4,1-16) corum interitum cantico deflet (1,17 - 27).
b.) A Deo autem iussus in Hebron ascendit. ibique rex Iuda publice ungitur (2,4 - 7).
2.) Abner, princeps exercitus Saul, quartum Saulis fllium Isboseth constituit regem super reliquas tribus (2,8-11), sed tribum Iuda quoque subiicere conatus devincitur ab Ioab, cuius fratrem Arael fugiens occidit (2,12-32).
b.) Exinde exortum est bellum diuturnum, Davide in Hebron sedente el domum suam procreatis filiis fundante (3,1-5), Abnere autem domum Saulis regente (3,6), donec Abner ab Isboseth offensum se reputans (3,7 -41) pacem iniret cum Davide (3,12-21) atque a Ioab interficeretur (3,22-30) inscio Davide, qui Abneri morlem amare deflevit (3,31 -39).
c.) Paullo post Isboseth quoque occisus est (4,1-8), eius autem interfectores David morte punivit (4,9-12).
H. Regnum Davidis in. Ierusalem fundatur et confirmatur (5,4 -20,20. 1. Aeterni throni davidici fundatio (5,4 -1,29).
8.) Isboseth interfecto David ab omnibus tribubus rex Israel unctus (5,1-5) in Ierusalem, cuius arcem lebusacis eripuerat, regni sedem transtulit (5,6-11) et cognovit « quoniam confirmasset eum Dominus regem super Israel » prole quoque numerosiore a Deo accepta (8,12-16).
b.) Sempiternis autem Israelitarum hostibus Philisthaeis penitus devictis terram sanctam ab eorum incursionibus liberat (5.17-25).
€.) Hac ratione regno pacificato arcam foederis magua cum sollemnitate in arcem Sion transtulit (6,1 -23) proposuitque Domino aedificare domum (7,1-3). À quo proposito quidem Deus eum per prophetam Nathan avertit, sed simul promisit, se ei domum aedificaturum et thronum eius slabiliturum in aeternum (1,4-16); de qua magnifica promissione David humili precatione Deo gratias egit (7,17-29).
9. Magnificum regnum Davidis usque ad erus lapsum (8,1 - 10,19). a.* Felicibus bellis a Deo adiutus fines regni sui dilatavit (8,1-14); b.) internam regni felicitatem auxit bona administratione (8,13- 18), c.) neque in felicitate sua immemor fuit promissionis, quam olim Iouathae fecerat, sed magnanimitatem suam beneliciis Miphiboselh, ]onathae filio, collatis demonstravit (9,4 - 13).
d.) Ad suminum vero potestatis fastigium adduxit regnum bellis, quae per Ioab ducem suum contra Ammonitas et Syros feliciter gessit (10,1-19.
3. Lapsu suo David domum suam maximo periculo obiicit (14,1-18,32). a.) David ;ravissima peccata committit et. de iis poenitentiam agit (11, 1-12,31.) a.) David postquam adulterium commisit cum Bethsabee (11,1-5), adulterae. maritum occidendum curavit (11,6 -25), ipsam autem uxorem duxit (11,26. 27). p.) Quapropter a Deo per prophetam Nathan gravissime. increpatus (12,1-12) poenilens. veniam quidem accepit, morte autem filii ex adulterio punitus est (12,13-23j, veniae vero acceptae pignus ei concessum est nativitate Salomonis et Ioabi victoria de Ammonitis :142,24-31. b.) Attamen. infeliei duorum filiorum primogenitorum interitu David in domno sua poenas scelerum commissorum luit (13,1-18,32). a.) l'rímogeniti Amnonis scelus et interitus (13,1- 14,33). Amnon sororem suam Thamar stupravit (13,1 -22), quam ob causau ab Absalome Thamaris fratre uterino occisus est (13,23-33).
Absalom autein , ut patris iram evitaret , fugit in Gessur (103,34 - 30; eb non nisi. post quinque annos Ioabe intercedente in. gratiam palris rediit (14,1 23:0).
B^ Secundoseniti Absalomis rebellio et interitus (15,1 - 18,32).
Palris bengmitate abusus Absalom seditionem contra eum praeparavit et moviL(E25.1 -127; qua David urbem relinquere et trans Iordanem fugere coactis (159,13-31) et in fuga convitiis oneratus est (16.1-155..
Interea Absalom Ierusalem. occupavit patrique gravissimam iniuriain intulit (16,135- 23), sed consilio Chusai , qui ex patris partihus fuit, impeditus est, ne illum statim persequeretur (17,1- 33. Posteaautem trans lordanem cum exercitu patrem persecutus devictus CsL et oecisus à Joab, à Davide autem defletus (17,24 - 18.32. A. Triumphans lerusalem revertitur David (19,1-20,26;.
a.) Bavid a tribu. luda. in. civitatem: reductus benignum se. exhibuit eri eos, qui a partibus Absalomis steterant (19,1 - 41.
b.j Reliquae autem tribus ob invidiam contra Iuda a Seba ad. seditiouem exeitatae sunt, quam ecciso Seba Ioab repressit (20,4 -22 .
e. David lerusalem reversus administrationem regni sui denuo ordinavit (20,23-26.. In. E£riroco (21,1 -25,25). nonnulla. afferuntur, quibus iNTEGBA. HIsTONIA FÜNDATIONIS THRONI. AETERNI ILLUSTRATUR ET. CONFIRMATUR '. 1. Promus Saulis punitur ob patris criinen. — Quia Saul fidem a Iosua Gabaonitis iuratam laeserat, terra triennali fame afflicla est, usque dum Saulis peccatum sex ex eius posteris crucifixi expiassent, quorum ossa David honorilice sepelienda curavit (91,1 -14).
9. Quatuor bella philisth«ea brevissime quidem sed ita enavrantur, ut Deum speciali auxilio Davidi eiusque amicis adstitisse appareat (21,15-92).
3. Praeclaro cantico petrae (Ps. 41.) David gratias agi! Deo de singulari protectione, qua a Saule et omnibus suis hoslibus liberatus est, et de aelerni regni promissione (22,1 - 51).
4. In novissimis autem verbis suis praedicit David magnum et iustum dominatorem, per quem domus davidica in aeternum regnatura sit (23, 1-7).
9. Catalogus heroum Davidis (23,8-39) iterum est documentum specialis Dei erga Davidem amoris.
6. Clausulam demum libri facit narratio de pestilentia propter populi censum immissa, post cuius cessalionem David altare. exstruxit in area Areuna lebusitae (24,1-23) eo sc. in loco, in quo postea Salomon exstruxit templum.
1. Sinc ullo ordine sex hae pericopae velut. membra disiecta. operi terminalo interdum creduntur adiectae; attzumen rem attentius consideranti patet, eas non tantum Cximía quadam arte inter se esse connexas sed cliam aptissimum constituere epilogum. Etenim totum opus in eo versatur, ut aeterni throni in domo davidica fundationem describat, ideoque illud quoquo ostendit, quomodo David Dco sese acceptum reddiderit ; quapropter eius fiduciam in Deum, eius zelum in premovendo cultu divino, cius obedientiam erga divina mandata, cius promplitudineim ad pocnitentiam peccati cogniti agendam enarrat. Iam vero in Dci amore erga Davidem celebrando et in virtutibus Davidis ipsius enarrandis omnes sex versantur pericopae. Evidens cst in duobus carminibus, quae medium cpilogum occupant ciusspuc ut ifa dicamus centrum constituunt, thema libri sublimi modo enuntiari : Deum illos adiuvare, qui in. ipso fiduciam suam collocaverint , expertus est David in tota sua vita ab omnibus hostibus divinitus liberatus ct promissionem throni in domo stia perduraturi adeptus; haec est summa prioris cantici (22,1-51); alterum autem proplietiee. praevidet magnum dominatorem Messiam, in qua haec acterni throni promissio perfectam impletionem sit inventura (23,1 - 7). Iam tertia haec et quarta pericopae, quae nueleum constitiunt cpilogi, quatuor aliis ita includuntur et cireumdantur, ut seconda correspondeat quintae, et prima sextae, Argumento enim suo. intime coliaerent. philisthaca bella 121,15 2221 et catalogus heroum (23,8 - 39), siquidem utraque pericope ostendit, quomodo Deus manis illis viris suscitatis Davidem ab omnibus cius hostibus liberaverit. Eadem ratione argumento suo vicinae sunt prima et sesta; utraque arit de poena propter peccatum divinitus inflicta : quia zaul ipse peceati sui poenitentiam non cgerat, domus cius periit (21,1 215); David poenitentiam peccati sui agens veniam invenit et sibi domuique suae Deum reconciliavit (24,1 -25). Eadem igitur oppositio, quac in toto libro inter Saulem ob inobedientiam reiectum et Davidem ob obedientiam assumtum conspicitur, etiam epilorum ad unitatem redizit. At eximia quoque ars in pericoparum epilogi dispositione cernitur. Duae enim primae tertiam cet quartam pracparant, quibus summum bencficium Davidi collatum celebratur, duae vero ultimae easdem confirmant; in prima et sexta virtutes indicantur, quibus David so dignum reddidit divinis beneficiis, et in secunda ct quinta describuntur minora. beneticia, quibus bene usus ad summa adduci meruit. Mirum, quod Cornill. (Einl. p. 105), licet hunc nexum agnoscat, cas temere coagulatas dicat.
85. — Ex iis, quae de operis argumento et divisione diximus, diiudicandum iam est, quis PRIMARIUS FINIS auctoris fuerit. Atque praeprimis id videtur esse manifestum , vehementer illos errare, qui in libris Samuel integram ultimorum Iudicum et primorum Regum historiam nut. Samuelis, Saulis, Davidis biographias quaerunt. Quas si tradere voluisset, (ot res non omisisset auctor, quae, ut completam et distinctam aetatis illius imaginem nobis efformemus, scitu prorsus sunt necessariae. Quis enim ea, quae de Samuele, Saule ipsoque Davide opus nostrum tradit, ita inter se connectet, ut aliqua cum certitudine eorum vitam narret? De Samuelis nativitate fuse agitur, publicae eius vitae paucissima referuntur; Saulis primus cum Samuele congressus fuse iterum describitur, fuse quoque nonulla , quae contra Davidem egit, atque unum alterumve proelium in bello philisthaeo narrantur, reliqua vix altinguntur. Ne id quidem ex nostro opere colligimus, quot annos Samuel iudicaverit, Saul regnaverit, neque magis quis sit ordo chronologicus rerum sive ab illis sive a Davide gestarum. Neque fontes, ex quibus accuratam scientiam historiae virorum illorum hauriret, auctori defuisse dicere licet; optimos enim et ditissimos fontes ei praesto fuisse, totus liber clare docet, quippe in quo tot minutae res accuratissime describantur!. Itaque pro certo asserere non dubitamus, auctorem neque ere historicum finem prosequi neque solam curiositatem quandam vanam pascere voluisse.
At illos quoque a vero aberrare certum est, qui omni fere historico fine negato in. opere nostro vix aliud quam collectionem rerum vident, quibus ad virtutem. sectandam incitemur. Quibus merito accensetur. Gollhagen, cui si credimus, « scopus sacri historici sive potius Spiritus sancti scriptorem regentis neutiquam eo tendit, ut expleat rerum apud ludaeos eorumque reges gestarum narratione curiositatem lectorum, sed ut nos instruat et ad. virtutem incitet relatione corum, quae Deum ostendunt supremum esse rerum omnium Dominum, qui pro arbitrio voluntatis ac sapientiae suae cuncta moderatur ipsaque hominum vitia et. pessimos conatus iustissimorum suorum consiliorum essecutioni. facit. inservire, Exhibet ea in liistoria Deum semper iustum, sanctum, omnipotentem, calamitatibus populi sui commotum, misericordem et nunquam non ad veniam impertiendam promtum, ubi scilicet vera scelerum poenitentia ducti ad eum confugerint. Repraesentat simul eundem ut magnificum virtutis remune- "atorem, fortissimum innocentiae protectorem, vindicem criminum severissimum. Passim indicat, unicam felicitatis, cuius desiderio tenemur, conscquendae viam in humili ad Deum subiectione perfectaque ad omnem eius voluntatem obedientia positam esse »?. Quae omnia verissime et optime dicla evidenter demonstrant, magnam utilitatem oinnes ex hoc opere posse haurire, at auctoris finem scopumque non definiunt.
Toto igitur operis argumento totaque eius indole consideratis historicum quidem egisse nostrum auctorem apparet; verum eadem ratione qua librorum praecedentium auctores, sacrum historicum egit, qui de rebus humanis eatenus dumtaxat loquitur, quatenus ad salutis oeconomiam pertinent, atque altiorem semper finem persequitur. Quis autem hic finis fuerit, satis facile cognoscemus, si eius opus cum praecedentibus comparaverimus. Libri losue, uti vidimus, auctor id maxime sibi proposuit, ut fidelitate, quam Deus in ferra promissa danda et distribuenda manifestavit, demonstrata et in memoriam revocata Israelitas exhortaretur, ut ipsi similem fidelitatem in foedere observando manifestarent (53). Alia autem via Samuel in suo libro ludicum et Ruth incedens divinam iustitiam populo suo ob oculos posuerat, ut continuo esset memor, integram suam felicitatem a foedere observato pendere, foederis autem violatione omnia adversa adduci (68). lam vero liber noster ad priorem propius, quam ad alterum accedere videtür, illumque etiam in fidelitate divina commendanda praecipue versari arbitramur. Etenim usque ad Samuelis aetatem Deus continuis populi sui defectionibus impeditus nondum omnes suas promissiones implere potuerat : filii patriarcharum in magnum populum excreverant, in terram illis promissam ingressi cius partem. occupaverant, tribus singulae illa adeptae erant territoria, quae lacob prophetice iis assignaverat; verum maxima benedictio a lacob praedicta ubinam erat ?
« Juda, te laudabunt fratres tui; manus tua. in cervicibus inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonis Iuda; ad praedam (rectius : a praeda), fili mi, ascendisti (vel : ex praeda crevisti); requiescens accubuisti ut leo et quasi leaena, quis suscitabit eum? Non auferetur sceptrum de Iuda e& dux de femore eius, donec veniat qui mittendus est et ipse erit exspecíatio gentium (rectius : donec veniat is, cui repositum est [sceptrum] et ci erit obedientia gentium) » ?. Magnificum hoc est vaticinium messianicum : Messiam regem ex tribu Iuda oriundum imperaturum esse omnibus gentibus praedixit lacob, sed simul tribui luda usque ad Messiae adventum splendidam sortem promisit : primatum inter reliquas tribus, victorias gloriosas de hostibus praedamque amplissimam , sceptrum demum Messiae transmittendum atque hac ratione sempiterno duraturum. Ubinam promissionis illius impletio? luda peregrinationis quidem agmen duxerat in deserto, in terrae distributione primam sortem obtinuerat , post losuae mortem in debellandis Chananaeis et in tribu Beniamin punienda praeierat reliquis tribubus *; ab eo autem tempore fere disparuerat nee. eius nomen in. libro ludicum amplius apparet, nisi ubi tribus ignava Samsonem vinctum Philisthaeis tradidit ». Itaque manifica illa promissio a Deo quasi oblivioni tradita esse videbatur. At fidelem esse Dominum in omnibus suis promissionibus nostrum opus denuo demonstrat. Ultima particula libri ludicum et Buth est genealogia Phares, filii luda , et ultimum genealogiae nomen , quo integer liber terminatur, est nomen Davidis. Quae conscribens Samuel quodam modo innuit, tempus tandem advenisse, quo splendida promissio ludae facta impletionem suam sit inventura. Praeparandus autem erat populus, ut dignus fieret, qui sceptro aeterno regeretur; edocendus erat, promissum sceptrum non posse & rege qualicumque initium suum habere, sed ab illo solo rege, qui sit, « secundum cor Dci », atque ludae tunc tandem filium illum datum iri, cui fratres omnes, i. e. reliquae tribus, honorem et obedientiam essent praestituri, cuius manus fortis subiectura. esset omnes hostes in circuitu, qui quasi leo praeda onustus ex omnibus bellicis suis expeditionibus esset reversurus. et reguo suo fines patriarchis iam promissos « a flumine Aegypti usque ad magnum Euphratem » esset daturus, «qui demum sceptrum aeternum esset accepturus, illnd videllcet quod maiori suo filio, Messiam dico, erat transmissurus.
Id igitur sibi praecipuum proposuit auctor, ut divinam fidelitatem demonstraret in. throni aeterni tribui Iudae. promissi fundatione et coufirmalioue. Auc Darid, primus rex ec tribu Iuda divinitus vocatus, praeparatus, in thronum elevatus et àn eodem confirmatus est thema libri; de eo enim non tantum maior prioris libri pars (1I. 16-31) et integer secundus liber diserte agunt, sed ad eum illa quoque pertinent, quae in principio operis (I. 1-15) de Samuele et Saule traduntur; de priore euim. azitur, quia per illius ministerium Deus thronum illum fundare voluit, de altero autem, ut. ex oppositione inter Saulem et Davidem clarius appareat, quidnam Davidem Domino reddiderit acceptum. /[eic. cardo. totius operés est in. aeterni. throné. promissione Davide facta : « Praedicitque tibi Dominus, quod domum faciet tibi Dominus. Quumque completi fuerint dies tui et dormieris cum patribus tuis, suscitabit semen tuum post te, quod egredietur de utero tuo, et firmabo regaüum eius. Ipse aediticabit domum nomini mei , et stabiliam thronum regni eius in aeternum... Et fidelis erit domus tua et regnum tuum usque in aeternum ante faciem tuam, et thronus tuus erit firmus iugiter ». Hinc in operis ecordio hanc aeterni throni pronmisstonemi prn. iuit. Anna. Samuelis mater, quum Domino gratias agens in Spiritu praevidit « Dominum daturum imperium regi suo et sublimaturum cornu Christi sui ». Immo eodem modo, quo S. Lucas annuntiationem et nativitatem loannis B. fuse narrat, quia « praecessurus erat ante faciem Domini parare vias eius », etiam auctor noster de nativitate Samuelis fuse agit, quia ipse quoque praeparare debuit vias Davidis, typi Messiae. Hinc derum epilogus totus. versatur in throni aeterni fundatione. n. novissimis enim suis verbis David magnum illum regem futurum celebrans, qui thronum suum aliquando sit occupaturus, « Dominatorem hominum (o1N3 bei i. e. Dominalorem integri generis humani, Dominum « cui crit obedientia. gentium »), Iustum (xa*' iZoyiv), Dominatorem in timore Dei, qui sicut lux aurorae futurus sit oriente sole, et sicut tempus matutinum absque nubibus et sicut pluvia producturus herbam de terra », admirabundus exclamat : « Annon tanta est domus mca apud Dominum, ut pactum aeternum inierit mecum, firmum in omnibus atque munitum »*? Hoc autem fine ad pulcherrimam unitatem redigitur universum opus, quandoquidem omnia, quae narrantur, concurrunt, ut fidelitatem Domini in magna hac promissione implenda demonstrent.
3. Gen. 49,8-11. Pracferendam in ultimo versu censemus lectionem aw, quam secuti sunt Alex. et Onkclos.
85. — Attamen alterum quoque finem secundarium, qui cum primario intime est connexus, auctori praeluxisse libentissime concedimus. Vix enim. quemquam fugiet, opinor, in opere nostro duorum primorum regum, quos Samuel a Deo iussus unxerat, res gestas ifa enarrari, ut ex earum oppositione, qualem regem Deus populo suo praeesse velit, primo aspectu appareat. Saul ab initio quidem, quamdiu a Domino per prophetam duci se sinit, omnia feliciter peragit; quamprimum vero prophetae monita transgressus inconsulto Deo res gerere vult, immo diserta. monita divina spernit vanisque excusationibus inobedientiam suam tegere conatur, a Deo plane derelinquitur et reiicitur, rempublicam summo discrimini obiicit, se ipsum domumque suam perdit. Contra David, vir « secundum cor Dei », multis longisque aemuli sui persecutionibus non fractus sed eruditus, non agit nisi Deo consulto, voluntati divinae per prophetas manifestatae semper obsequitur, et quum ipse quoque a concupiscentia et vana gloria abreptus in gravia peccata esset lapsus, prophetam vanis excusationibus fallere non conatur, sed humilis poenas per eum annuntiatas suscipit, atque hac ratione dignum se exhibet magna aeterni throni promissione et divinitus adiutus regnum suum ad potestatis fastigium adducit domuique suae aeternum thronum acquirit. In Saulis igitur et Davidis historia regibus omnibus israeliticis speculum quoddam proponitur, ut se ipsi cum illis comparantes, quomodo sese debeant gerere, addiscant. Quam apte vero duplex hic libri finis tempori conveniat, quo illum conscriptum esse censemus ex infra (91) dicendis apparebit. Antequam autem quaestionem hanc terminemus, pauca addere liceat, quibus clarius innotescet , quanta sit operis nostri utilitas. Samuelis enim aetate in republica israelitica duplicem factam esse mutationem nos docet, politicam. alteram et alteram religiosam, quae ambae et in theocratia ipsa et in eius typica significatione gravissimi sunt momenti. Politicam iam innuimus; ab eo enim tempore Deus non amplius, quemadmodum antea, per. viros immediate et extraordinario modo a se electos et vocatos (Moysen, Iosue, Iudices) populum suum regebat, sed per reges haereditarios, quos non iam ipse immediate dirigebat, sed quibus per prophetas. voluntatem suam manifestabat. Quapropter etiam ab illo tempore, quo populus sibi ipse regem constitui postulaverat, prosperam et adversam reipublicae israeliticae fortunam a regum maxime, qui populum quodam modo repraesentabant, obedientia vel inobedientia pendeve videmus; in Saulis igitur propter inobedientiam reprobati et in Davidis propter obedientiam exaltati historia. velut. praeformata et adumbrata sunt regum subsequentium atque totius reipublicae fata. Ad prophelas vero quod attinet, certum quidem videtur esse, inde a Moysis tempore Israclitis nunquam defuisse viros a. Deo illustratos, quos in necessitatibus suis consulere potuerunt; illos enim se populo suo daturum promiserat Deus, ne ad ethnicorum augures et vates sese converterent?. Munere suo tamen potius velut personae privatae primis temporibus functi sunt prophetae, quamdiu populus per duces immediate a Deo vocatos regebatur, atque in vita publica admodum raro apparent?. Post Samuelem vero, qui non tantum velut iudex, sed etiam velut propheta Domini fidelis integro populo a Dan usque ad Bersabee innotuit et ardentibus suis concionibus filios [srael ad fidelem foederis observationem revocavit , iiulto maior esse coepit prophetarum auctoritas, quippe qui ex eo tempore non solis privatorum quaestionibus de rebus quotidianis responderent, sed maxime publicas totius reipublicae res gererent, velut Dci ad reges legati. Quemadmodum enim Samuel Sauli Dei voluntatem manifestare iussus est et in Saulis reiecti locum Davidem suffecit, qui a Saule persecutore ad eum refugium quaesivit, post eius vero mortem Nathan et Gad prophetae Davidi promissiones et minas et poenas divinas annuntiarunt, ita ab eo tempore semper prophetas videmus internuntiorum divinorum munere fungentes, quibus Dominus voluntatem suam regibus revelavit *.
Nostri quidem muneris non est, typicam. duplicis istius mutationis significationem fusius persequi; paucis autem eam innuere nobis licebit. Christi sacerdotis munus praefiguratum iam erat aaronitico sacerdotio, omnibusque illis sacrificiis tam fuse in Pentateucho enumeratis et descriptis unum illud sacrificium ad totius mundi peccata redimenda in cruce offerendum et incruento modo usque ad mundi finem continuandum iam erat repraesentatum. At Christus a lacobo praedictus erat rez, à Moyse propheta, duplicis vero huius muneris figurae clarae et perfectae ante Samuelis aetatem nondum erant propositae, Moysen ipsum si exceperis. Verum in Samuele prophetisque, qui eum secuti sunt, typus clarissimus et perfectissimus proponitur illius auctoritatis, quam lesus Christus, prophetarum caput, quum in terris vivens per se ipsum, tum in coelis gloriose regnans per suum in terris vicarium exercere voluit. Atque sicut David, rex « secundum cor Dei », gentes vicinas sibi subiecit et a flumine Aegypti usque ad magnum Euphratem regnum suum extendens promissiones patriarchis factas implere coepit, ita lesus Christus, « Dominator hominum » accepit « gentes haereditatem suam et possessionem suam terminos terrae ». Sed haec sufficiat innuisse, ne in alienam messem falcem misisse videamur.
|. Secundum de Hummelauer (l. c. p. 21) « satis probabile est, librum Samuelis a Nathan. collectum esse eo fine, ut cducationi pucri Salomonis inserviret ». De tempore quidem scripti operis non plane consentimus; optime autem monet, « librum Samuelis regum educalioni csse aptissimum »; nim, uti animadvertit Corn. a. Lapide : « Inde clare. intelligent principes, fundamentum regni et politiae totiusque prosperitatis in vera religione et iustitia. collocandum, extra hoc nihil christiano principi fore firmum aut tranquillum ».
3. Propheta, qui de rebus publicis egerit, ante Samuelis aetatem non commemoratur nisi Iudic. 6,8 (ct 1 Reg. 2,27); Moyses quidem, Iosue, Debbora et in genere Iudices omnes prophetis adnumerari possunt ac debent, sed aliud fuit corum munus, quam illud iuniorum prophetarum, de quo agitur.
4. De politica prophetarum actione infra Dissert. IIT, $ $ 1. 2. recurret sermo.
8 20. — De librorum Samuel origine.
86. — Quoniam ab interpretibus alexandrinis libri Samuel cum ll. (3.4) Regum ila sunt coniuncti, ut unum opus efficere videantur, cum antiquioribus interpretibus etiam moderni nonnulli unum quatuor librorum esse auctorem opinati sunt!. At duo opera, quae ludaei palaestinenses semper distinxerunt (supra 81), pro uno parum recte habentur.
Evidentissime id imprimis elucet ex utriusque operis diverso narrandi modo. Duorum enim posteriorum librorum auctor brevem plerumque rerum a singulis regibus gestarum conspectum exhibet lectoresque ad fontes, quibus ipse usus est, remittit ut uberiora ex illis hauriant?. Iu nostro autem opere non tantum omnes eiusmodi citationes desiderantur?, sed res gestae Samuelis, Saulis, Davidis illae, quas recepit, tam fuse plerumque narrantur, ut eorum biographias interdum legere tibi videaris. — In posterioribus libris chronologiae ratio satis diligens habetur, siquidem singulorum regum aetas, qua regnare coeperunt, et regni duratio nunquam omittitur; in libris Samuel autem chronologicus ordo ita negligitur, ut nec quot annis Samuel et Saul regni gubernacula tenuerint, cum aliqua verisimilitudine ex illis definiatur, nec Davidis res gestae secundum temporis rationem cum certitudine distribuantur. — Porro librorum 3.4 Regum auctor de singulis regibus eorumque agendi modo suum iudicium exprimere laudesque et vituperia distribuere solet; interdum quoque unde eventus sint exorti et quomodo eohaereant demonstrat*; priorum. vero librorum auctor sui iudicium vix unquam indicat, sed aut aliorum iudicia historice refert. aut. lectoribus iudicium relinquit. — Quibus demum adde in duobus prioribus libris linguam hebraicam esse puriorem , quam in posterioribus, in quibus haud infrequentes inveniuntur chaldaisini.
Neque minus priores duos libros a duobus sequentibus seiungendos esse deprehendemus, si ad tempus, quo exorti sunt, animos adverterimus. Dubitari enim non licet, quin ll. (3.4) Regum, qui historiam israclilticanm usque ad 37. annum exsilii regis lechoniae perducunt, ante medium . essilium non sint terminati, etsi non improbabiliter unte destructionem urbis et templi hierosolymitani dicantur inchoati?. At 1.2 Samuel nullum onnino exsilii vestigium exhibent, quin etiam regnum luda perdurare supponunt, atque. omnia. suadent, ut eos brevi post reipublicae israeliticae scissionem conscriptos esse dicamus (/n/ra 91).
Contra hane seutentiam, quae duos priores libros opus completum et a duohus sequentibus prorsus distinctum esse tenet, id unum cum aliqua veritatis specie obiectum est, quod apta clausula carere videantur, quoniam mortem Davidis non narrent?. Haec videtur fuisse causa, qua permoti antiquitus iam Lucianus M., Diodorus Tars., S. Chrysostomus, Theodoretus aliique ea, quae in principio 3 Reg. libri de morte Davidis leguntur, ad secundum librum traxerunt atque tertium a 3 leg. 2,12 inchoarunt?. At obiectio erronee supponit auctorem nostrum integras Samuelis, Saulis, Davidis biographias aut integram davidici regni historiam tradere voluisse. Aliud autem sibi proposuisse auctorem ostendimus ; ad fundationem vero et confirmationem throni aelerni in davidica domo mors Davidis nullatenus pertinet. Aptissime enim narrationi suae finem imposuit auctor illo momento, quo David devictis Absalomis et Sebae rebellionibus in urbem regiam reversus thronum suum vidit confirmatum et novis nominatis magistratibus regnum suum denuo constituit (2 Reg. 20,23- 26). Capita autem, quae sequuntur, operis esse epilogum eximia cum arte compositum supra (83. n. 1 p. 249sq.)ostendimus. Sua ergo apta clausula libri Samuel non carent; inmo quemadmodum liber Iudicum et Ruth addita Davidis genealogia aeterni throni fundationem quodam modo indigitat, ita quoque operis nostri clausula narrato sacrificio in area Areuna, in qua templum erat aedificandum, sequens opus certo quodam modo praeparat.
Cornelio a Lapide
Libri Regum recto temporum ordine proxime sequentur librum Judicum, cujus appendix est liber Ruth. Post Judices enim in Israele regnarunt Reges, quorum gesta hic describuntur, ideoque libri Regum nuncupantur. Itaque liber Judicum desinit in Samsone, qui ante Heli ultimus fuit Judex, judicavitque annis 20, Judic. xvi, vers. ult. Samsoni proxime successit Heli Pontifex, qui quasi Judex praefuit Israeli 40 annis: Heli successit Samuel et Saul totidem annis. Samuel ergo absolute ultimus fuit Judex: nam sub eo populus petiit regem, quem Samuel jussu Dei eidem primum dedit Saulem. Hic igitur mutavit statum Reipublicae ac Aristocratiam Judicum convertit in Monarchiam Regum. Heli autem licet Judicis gesta, non in libro Judicum, sed in hoc libro Regum praemittuntur, quia sub ipso floruit Samuel propheta, qui principatum mutavit in regnum, de quo mox. Hisce igitur quatuor Regum libris Spiritus Sanctus prosequitur historiam gentis Judaicae, et Ecclesiae sive Synagogae veteris proxime a Judicum exitu, quorum ultimus fuit Samuel, cujus hic gesta praemittuntur; quia ab eo facta est mutatio regiminis aristocratici in monarchicum et regale. Unde Regum nomine hi libri inscribuntur. Nam in primo libro agitur de ortu, educatione et principatu Samuelis, ac de regno, actis et morte Saulis; in secundo agitur de regno Davidis, qui Sauli a Deo ob inobedientiam rejecto, a Samuele jussu Dei surrogatus est: quocirca hi duo primi Hebraice vocantur libri Samuelis, sive quia a Samuelis gestis incipiunt, sive quod gesta Saulis et Davidis, gesta Samuelis censeantur, eo quod Samuel eos reges constituit.
Porro hi duo primi libri complectuntur tempus quo Heli, Samuel, Saul et David praefuerunt Israeli, quod fuit 120 annorum. Nam, ut dixi, Heli praefuit annis 40 totidem Samuel et totidem denique David.
Continua a leggere 40 paragrafi
Duo vero posteriores libri, scilicet tertius et quartus Regum, enarrant acta Salomonis, qui Davidi patri successit, ejusque filiorum et nepotum, qui in Juda a Salomone usque ad ultimum Sedeciam regnarunt; item gesta Jeroboam et posterorum ejus, qui schisma facientes a Roboam et Juda, in Israele, id est in decem tribubus regnarunt usque ad ultimum regem Osee, qui a Salmanasar captivus abductus est in Assyriam anno sexto Ezechiae regis Juda. Igitur hi duo libri historiam omnem regum tam Juda quam Israel a primo ad ultimum per annos 430 pertexunt. In qua ad litteram multa virtutum, multa etiam divinae providentiae, Deique juste infideles et impios punientis, et fideles piosque praemiantis exempla passim describuntur: multa quoque prophetice dicta intexuntur, quae ad institutionem fidelium et mores dirigendos multum conferent.
Audi S. Gregorium hic in Proemio: «Historia Regum, quia eo Spiritu condita, quo et caetera Scripturae sanctae volumina cognoscuntur, non debet credi eis esse minor Sacramentis, quibus non est inferior titulo auctoritatis. Nam omnes scriptores ejus fuisse Prophetae referuntur, qui, cum historica narrant, spiritalia signant, exteriora loquuntur, et intima innuunt; terrena proponunt, ut coelestia exsequantur,» etc. Et post nonnulla: «Suavis est historia Regum in superficie litterae, altior in typis allegoriae, moribus instruendis utilis, lucida in exemplis exhibendis.»
Et D. Augustinus, lib. XVII De Civit. cap. 1: «Ipsa Scriptura quae per ordinem Reges eorumque facta et eventa dirigens, videtur tanquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adjuvante Spiritu Dei considerata tractetur, vel magis vel certe non minus praenuntiandis futuris, quam praeteritis enuntiandis invenietur intenta.» Omnes enim reges Juda fuere typi Christi ex eis nascituri, qui est Rex regum et Dominus dominantium, ut ait hic S. Gregorius. Unde S. Augustinus, lib. XXII Contra Faustum, cap. xxiv: «Dico, inquit, illorum hominum non tantum linguam, sed etiam vitam fuisse propheticam, totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quemdam, quia et magni cujusdam, fuisse Prophetam.»
Primum Regum librum scripsit Samuel propheta (unde duo primi libri ab Hebraeis Samuelis vocantur) usque ad mortem suam, quae recensetur lib. I, cap. xxv. Ita censent S. Gregorius, Theodoretus, Procopius, Eucherius, Hugo, Lyranus, Abulensis, Cajetanus, Vatablus, Serarius et alii passim; mortem vero Samuelis et gesta post eam usque ad finem libri secundi scripsit David, ait S. Isidorus, lib. VI Originum, cap. II, aut potius Nathan et Gad prophetae, qui Davidi erant a secretis et commentariis, ut scilicet ejus acta per singulos dies, quasi Diaria et Chronica sive Ephemerides conscriberent, uti diserte dicitur I Paralip. xxix, in fine. Ita censet Bellarminus et Sixtus Senensis, lib. I, licet Abulensis hic, et Quaest. IV in cap. xvii lib. Judicum, eos ab Isaia vel Jeremia conscriptos putet, eo quod cap. xxvii, vers. 6, Siceleg dicatur facta regum Juda «usque ad diem hanc:» hoc enim non videtur dixisse David, sed aliquis eo posterior, ut Isaias vel Jeremias. Verum haec particula libro jam composito addi potuit ab Isaia vel Jeremia, uti similia addita sunt in Pentateucho Mosis, Josue, Judicum et aliis libris.
Duos posteriores Regum libros usque ad Jerosolymae excidium, ex priscis singulorum regum annalibus a Jeremia scriptos esse censet Procopius, Isidorus, R. Moses Kimchi, quos citat Sixtus Senensis, lib. I. Item Abulensis, Dionysius et alii; idque confirmatur ex eo quod caput ultimum Jeremiae idem sit cum capite ultimo libri quarti Regum. Isaias enim diu ante posteriorum regum tempora et captivitatem Babylonicam, quae hic enarrantur, mortuus fuit: ea vero vidit Jeremias. Ubi nota: singuli reges suos habebant a commentariis, qui acta eorum, sive Diaria quotidie conscriberent; sic enim gesta Salomonis scripsit Ahias Silonites et Addo propheta, ut dicitur II Paralip. ix, quae III Reg. xi, vocantur «liber verborum,» id est factorum «dierum Salomonis,» ait Theodoretus et Abulensis. Sic acta Roboam filii Salomonis, aeque ac Abiae regis filii Roboam, scripsit idem Addo et Semeias propheta, ut dicitur II Paralip. xii, 15, et cap. xiii, 22. Sic Oziae regis gesta scripsit Isaias, ut ibidem dicitur cap. xxvi, vers. 22, aeque ac Ezechiae, uti ibidem dicitur cap. xxxii, vers. 32; unde putant nonnulli Isaiam gesta regum scripsisse, vel ex Diariis collegisse a Salomone usque ad Manassem, a quo Isaias interfectus est; reliqua deinde usque ad captivitatem Babylonicam post Isaiam pertexuisse Jeremiam. Ita Sanchez. Favet quod quatuor capita Isaiae, scilicet xxxvi, xxxvii, xxxviii, xxxix, prorsus eadem sint cum IV Regum cap. xviii, vers. 19 et 20. Addit Sanchez viros Ezechiae, qui collegerunt Proverbia Salomonia, Proverb. xxv, forte Diaria quoque collegisse. Vide Sixtum Senensem verbo Ezechias. Sic pariter Jehu filius Hanani scripsit verba dierum, id est Diaria, sive Commentarios et Annales Josaphat regis, ut patet II Paralip. cap. xx, vers. 34. Hinc etiam a Septuaginta vocatur liber Paralipomenon, qui hebraice inscribitur dibre haiamim, id est verba, hoc est gesta dierum, quasi dicat: hic liber continet ea quae in libris Regum relicta et omissa sunt ex iis, quae in priscis regum Diariis conscripta erant. Ergo hi Regum libri ex antiquis eorum Diariis collecti sunt, partim ab Isaia, caeterisque viris ab Ezechia ad hoc deputatis, partim a Jeremia, partim ab Esdra, uti sunt ea quae post Jeremiam sub Cyro contigerunt.
Porro duo primi libri ab Hebraeis vocantur libri Samuelis, imo ab eis aeque ac Syris vocantur Prophetia Samuelis; duo vero posteriores soli ab eis vocantur libri Regum vel Regnorum, quod in eis plurium regum tam Juda quam Israel regna, id est, regnationes modique regnandi recenseantur. Ubi nota quantum differat historia sacra a profana: illa enim, cum spiritu divino conscripta sit, narrat res humanas ut a divina providentia gubernantur; haec vero spiritu humano composita refert eas, ut hominum prudentia et industria proveniunt; itaque illa docet prudentiam divinam, qua mens pio cultu Deo adhaereat, ejusque ope et religione potissimum nitatur; haec vero prudentiam humanam et minutas quasdam cautiunculas hominum industria inventas, quae plerumque parum habent virium, et saepe afferunt periculum. Quare nihil congruentius principum instructioni quam sacrae historiae, praesertim lib. Regum explicatio. Inde enim clare intelligent fundamentum regni et politiae, totiusque prosperitatis in vera religione et justitia collocandum: extra hoc nihil Christiano principi fore firmum aut tranquillum. Profuit id plurimum Carolo V Imperatori, cui adolescenti Adrianus (postea sextus ejus nominis Pontifex) institutor suasit lectitare libros Regum. Unde ille ea hausit gubernandi documenta et principia, quae illum non solum Catholicum effecerunt, sed etiam in maximum et potentissimum principem successibus felicem evexerunt.
Pari modo refert Cicero ad Quintum fratrem, Scipionem Africanum assidue lectitasse Cyri paediam, indeque tantum in bello aeque ac pace ducem et principem evasisse. Lampridius in Alexandro Severo, refert eum solitum legere Rempublicam Platonis; Plutarchus in Alexandro Magno, scribit eum saepe ad manum habuisse Homerum, ex cujus lectione sentiebat sibi addi animos ad heroica facinora, quando in eo tanta Achillem patrasse cernebat. Porro Religionem orthodoxam esse fundamentum imperii scribit, et inculcat Theodosio Imperatori S. Cyrillus, lib. De Recta fide, sub initium. Denique S. Clemens, lib. I Apost. Const. cap. vi, docet Christiano lectitandos esse libros Regum, inde enim veras prosque historias petendas esse, non a libris Gentilium.
Allegorice et tropologice S. Hieronymus, epist. 103 ad Paulinum: «Samuel, inquit, in Heli mortuo et in occiso Saule, veterem legem abolitam monstrat. Porro in Sadoch atque David, novi sacerdotii novique imperii Sacramenta testatur. Melachim, id est, Regum tertius et quartus liber a Salomone usque ad Jechoniam; et ab Hieroboam filio Nabat usque ad Osee, qui ductus est in Assyrios, regnum Juda et regnum describit Israel. Si historiam respicias, verba simplicia sunt. Si in litteris sensum latentem inspexeris, Ecclesiae paucitas, et haereticorum contra Ecclesiam bella narrantur.»
Libris Regum attexuntur duo libri Paralipomenon, id est relictorum, sive residuorum, et ut S. Hieronymus, epist. ad Domnionem, ait, «praeteritorum;» quia hi supplent ea quae in libris Regum de regibus Juda (nam gesta regum Israel vix tanguntur in lib. Paralipomenon) praetermissa sunt; unde eos hic intexam, ubi eadem narrant; peculiaria vero quae addunt, in illis ipsis explicabo. Paralipomenon auctor non fuit Jeremias, quia capite ultimo narratur solutio captivitatis Babylonicae, ante quam mortuus est Jeremias (nisi quis dicat hanc illis postea additam, uti mors Mosis addita fuit Deuteronomio); unde Hebraei, Lyranus, Abulensis et Joannes Driedo, lib. I De Script. Eccles., et Sixtus Senensis, lib. I Bibliot., probabiliter opinantur eos conscriptos ab Esdra, quia idem est finis Paralipomenon, et initium Esdrae, ut patet intuenti: et quia cum eadem historia narretur in libris Regum, Paralipomenon et Esdra, narratio Paralipomenon consentit cum Esdra, non cum libris Regum. Rursum in fine Paralipomenon narrantur gesta Cyri, quae narrare non potuit Jeremias, qui ante Cyrum, sed Esdras, qui post Cyrum vixit.
Dices, II Paral. v, 9, dicitur: «Fuit arca ibi (in templo) usque in praesentem diem.» Hoc autem de tempore Esdrae dici nequit: nam ante captivitatem Jeremias arcam extulerat et absconderat, ut patet II Machab. ii, 5. Respondet Abulensis «usque in praesentem diem» intelligi de diebus Nathan, Addo et Ahiae, qui primi Chronica et Diaria Paralipomenon conscripserunt, ex quibus Esdras ea descripsit et in ordinem redegit. Nam alioqui falsum esset quod in fine Paralipomenon de Cyro narratur. Constat enim diu ante Cyrum arcam ab Jeremia fuisse absconditam.
Porro «Paralipomenon liber, ait S. Hieronymus, epist. 103 ad Paulinum, id est instrumenti veteris epitome, tantus ac talis est, ut absque illo si quis scientiam Scripturae sibi voluerit arrogare, seipsum irrideat.» Et Cassiodorus, lib. De Divin. lect. cap. ii: «In Paralipomenon, ait, libris duobus, a patribus magna praedicatur utilitas, qui veram gestorum notitiam breviter quidem, sed plenissime continere noscuntur.»
Interpretes
Ad litteram scripsit quaestiones in libros Regum et Paralipomenon S. Hieronymus, sed de iis merito dubitat Bellarminus et alii an sint S. Hieronymi, quia S. Hieronymus, lib. De Script. Eccles., testatur se scripsisse Traditiones sive Quaestiones Hebraicas in Genesim, Loca Hebraica et Nomina Hebraica, sed de Traditionibus sive Quaestionibus Hebraicis in libros Regum et in libros Paralipomenon nihil dicit; praeterea in quaestionibus Hebraicis in Genesim adscribit idem S. Hieronymus passim verba Hebraica; in Quaestionibus autem in libros Regum et Paralipomenon, non nisi semel aut iterum id facit. Denique gravior videtur scriptio illa in Genesim, quam ista in libros Regum et Paralipomenon; sed cujuscumque sit hoc opus, non magni refert. Quare Quaestiones has esse S. Hieronymi, pernegat Serarius, sunt tamen antiqui auctoris; nam saepe citantur ab Angelomo.
S. Augustinus scripsit librum ad Simplicianum, in quo quinque quaestiones ex libris Regum resolvit. Item in Canticum Annae, lib. XVII De Civit. cap. iv. Adhaec in varios Regum locos sermones decem, nimirum 196, 200, 201, 204, 206, 207, 210, 211 De Tempore, et primum inter Homilias 50.
S. Eucherius ex monacho Lugdunensis episcopus, anno Domini 441, tempore Leonis I Pontificis et Theodosii junioris Imperatoris, scripsit in libros Regum; quem hisce elogiis ornat Claudianus Mamertus, episcopus Viennensis illi coaevus, lib. De Statu animarum: «Eucherius virilis aevi, maturi animi, terrae despuens, caeli appetens, humilis spiritu, arduus merito, ingenio subtilissimus, scientia plenus, eloquio profluus, magnorum sui saeculi Pontificum longe maximus,» etc.
Verum, ut recte advertit Bellarminus De Script. Ecclesiast. in Eucherio: «Hi commentarii nequeunt esse Eucherii, eo quod auctor saepe S. Gregorium citet, et ad finem expositionis libri primi Regum, lectorem invitet ad Moralia S. Gregorii perlegenda, S. autem Gregorius plus centum annis fuerit Eucherio posterior. Fortasse qui hos libros Eucherio tribuerunt, ex eo permoti sunt, quod Gennadius testatur scripsisse Eucherium ad Salonium et Uranium de obscuris Sanctarum Scripturarum capitulis.»
Porro auctor horum commentariorum videtur fuisse Anglus, et vixisse paulo post tempora S. Gregorii. Nam in lib. III Commentariorum in libros Regum, cap. xxii, sic loquitur: «Nostris, ait, nuper temporibus S. Gregorius Papa, Evangelicis roboratus eloquiis, Romanam rexit Ecclesiam, et reverendissimi Patres Augustinus, Paulus et alii socii eorum jubente illo venerunt in Britanniam, etc.» Atque ab hoc auctore multa iisdem pene verbis descripsit Beda in suis Quaestionibus super libros Regum,» ait Bellarminus, loco citato. Unde Doctores Lovanienses et Sixtus Senensis suspicantur hos commentarios non esse Eucherii, sed Bedae.
Venerabilis Beda, qui floruit anno Domini 730, scripsit Quaestiones in libros Regum, quae incipiunt: Post librum Judicum.
Angelomus Gallus, monachus Ordinis D. Benedicti Congregationis Lexoviensis, vir in divinis Scripturis nobile sortitus ingenium, jussu Drogonis episcopi Metensis, filii Caroli Magni Imperatoris, collegit e Commentariis veterum Patrum opus in IV libros Regum. Claruit anno Domini 830. Porro Angelomus primo sensum litteralem, deinde allegoricum prosequitur, idque fere ex Quaestionibus S. Hieronymi in libros Regum.
Posterioribus saeculis scripsere in hos libros Lyranus, Hugo, Dionysius, Abulensis fuse et exquisite. Nuper Cajetanus et Vatablus. Novissime nostri Franciscus Mendoza, Gaspar Sanchez et Nicolaus Serarius.
Mysticum sensum horum librorum tradit Commentarius Eucherii jam citatus. S. Augustinus nonnulla variis in locis tetigit, quae collegit Germanus quidam in opere lucubrationum S. Augustini in Biblia, collegit etiam Godefridus, Tilmanus, Carthusianus Parisiensis in hos libros, aeque ac in caeteros biblicos sensus mysticos ex variis auctoribus, sed fere ignotis. S. Gregorius tropologice scripsit in cap. xvi lib. I Regum; Origenes homiliam unam in prima capita. Exstat Venerabilis Bedae expositio allegorica in Samuelem prophetam, in quatuor libros distincta ad Accam.
Nonnulla quoque ex his libris allegorice explicat S. Prosper, lib. De Promis. et praedict. Denique in libros Regum et Paralipomenon scripsit Procopius Gazzeus, sed ejus commentarios necdum vidi, et an impressi sint dubitat Bellarminus. Noster Serarius hic testatur se eo manuscripto ex bibliotheca Marci Velseri usum fuisse.
Chronologia Regum Sacra et Profana
Post Mosen Josue praefuit Israeli 17 annis, deinde Judices usque ad Samsonem inclusive per annos 299, uti ostendi initio Josue et Judicum. Judicibus, puta ultimo Samsoni immediate successit Heli per annos 40. Mox Samuel et Saul per totidem annos, inde David per totidem annos, Davidi Salomon tot pariter annis. Quocirca a morte Mosis et ingressu Hebraeorum in Chanaan usque ad Heli, a quo incipiunt libri Regum, fluxere anni 316. Quare cum Moses mortuus sit anno mundi 2495, eodemque anno Hebraei duce Josue ingressi sint terram promissam, sequitur Heli Israeli praeesse coepisse anno mundi 2811. Illo enim mortuo est Samson eique successit Heli, qui fuit annus ante Christi nativitatem 1157. Post captam Trojam (a qua Gentiles omnes suas computant historias) 29. Haec omnia juxta tabulam chronologicam quam praefixi Pentateucho digessi.
Porro S. Cyrillus Alexandrinus, Graecorum doctissimus, lib. I Contra Julianum, hunc assignat synchronismum, sive combinationem historiae sacrae cum profana: Troja, ait, expugnata est post Mosen anno 410, regnante apud Hebraeos judice Esebon, apud Aegyptios Vaphre, apud Assyrios Teutamo, apud Graecos Agamemnone.
Quinto anno post captam Trojam, apud Latinos regnavit Eneas, apud Hebraeos Judex Samson.
Anno 63 post captam Trojam mortuus est Heli Pontifex, prophetat Samuel, regnat Saul.
Anno 165 post captam Trojam floruerunt Homerus et Hesiodus, apud Latinos Alba Sylvius.
Anno 268 post captam Trojam vixerunt Elias et Elisaeus, regnante apud Hebraeos Joram.
Anno 275 post captam Trojam Lycurgus leges dedit Spartanis, Latinis rex Procax Sylvius.
Anno 280 post captam Trojam prophetarunt Osee, Amos, Isaias.
A capta ergo Troja usque ad primam Olympiadem anni 815.
Prima Olympiade, nascuntur Romulus et Remus, regnante apud Hebraeos Joathan, in Israel Phacee.
Olymp. 35, fuit Thales Milesius vixitque usque ad Olympiadem 58.
Olymp. 36, prophetant Jeremias et Sophonias.
Olymp. 46, Solon leges dedit Atheniensibus, abrogans Draconis leges.
Olymp. 49, cum Judaei essent in Babylone, prophetant Daniel et Ezechiel.
Olymp. 50, floruerunt septem Sapientes et Anaximander.
Olymp. 56, regnat Cyrus, prophetant Aggaeus, Zacharias. Haec omnia S. Cyrillus et plura.
Adverte in hoc S. Cyrilli computu Judicem Esebon esse Abesan. Hunc enim Septuaginta vocant Ebesan, pro quo Cyrilli codex corrupte habet Ebeson, sub quo captam Trojam censet Cyrillus, licet Eusebius, Salianus et alii putent praecise captam Trojam anno ultimo Ahialon judicis, qui proxime successit Abesan; sed hoc in tanto numero et computu priscorum annorum exigua est differentia, ac concordari potest dicendo Trojam a Graecis obsessam fuisse per decem annos: quare sub Abesan coepisse obsideri, et hoc velle Cyrillum; sub Ahialon vero fuisse expugnatam et hoc velle Eusebium, Salianum atque alios. Rursum Cyrillus a capta Troja usque ad Samsonem numerat annos quinque: quare pro Esebon in Cyrillo legendum videtur Abdon. Hic enim successit Judici Ahialon praefuitque per octo annos, Judic. cap. xii, 8 et seq. Abdoni autem successit Samson. Hic enim fuit ordo: Abesan praefuit Israeli septem annis; post hunc Ahialon annis decem; post hunc Abdon annis octo; post hunc Samson annis 20. Cyrillus suo Esebon sive Abdon tantum tribuit annos quinque. Hinc rursum asserit anno 65 post captam Trojam, mortuum esse Heli eique successisse Samuelem, cum praecise id contigerit anno 69 post captam Trojam, ut patet ex dictis.