De salute dominici gregis
Bolla sulla riorganizzazione delle diocesi nei territori veneti e austriaci
/ Pio vescovo i*. *• isti Wo ux.
1 Servo dei servi di Dio Per perpetua memoria della cosa $• 1. Della salvezza del gregge del Signore *,n,r"iu" affidatoci dalla divina provvidenza, solleciti dello studio della carità paterna, temperare il rigore dei canoni, dove la necessità di cause più gravi, specialmente in tanta inclinazione dei tempi comuni lo richieda, e decretare da quella autorità a Noi tramandata ciò che sappiamo ridondare a prevenire mali peggiori dalla condizione sia sacra che pubblica della cosa. Quindi, aderendo alle orme dei Nostri predecessori, i Romani Pontefici, non abbiamo ricusato di mutare, moderare, costituire lo stato di certe chiese, le diocesi, le prerogative e la soggezione, come dopo la recentissima conversione delle cose è parso più opportuno nel Signore, secondo la varietà dei luoghi e la complessità dei fatti particolari. Questo da Noi per le chiese, che nei confini dei Veneziani al presente rimangono sotto il suo imperio, ha insistentemente richiesto il carissimo in Cristo figlio Nostro Francesco imperatore d'Austria, affinché certe commutazioni, che le ragioni di quelle medesime chiese, la vicinanza, i confini e altre circostanze di cause sembravano esigere, volessimo con autorità apostolica prefissare. $. 2. Si riferiva infatti che due chiese episcopali, quella di Caorle e quella di Torcello, fossero di tale luogo, che a causa della gravità del clima i vescovi non solevano dimorarvi, i quali per lo più dimoravano a Venezia: che perciò fossero pochissimi gli amministratori dei sacramenti, e questi privi di fortuna; che i collegi canonicali fossero in squallida povertà, e questi si mantenessero soltanto con la pensione tributata dal tesoro; che le funzioni corali si celebrassero nei giorni festivi soltanto con apparato miserabile o nullo: che fosse grande la povertà degli abitanti, di cui la diocesi di Caorle ne conta mille e duecento, e la Torcellana appena quindicimila: che fosse perciò tale la condizione di quelle medesime chiese, che manifestamente non potesse ivi sostenersi l'onore dell'episcopato con dignità: e perciò ci si chiedeva di sopprimerle perpetuamente e attribuirle alla chiesa patriarcale di Venezia.
2 J. 3. Si esponeva inoltre che due altre chiese episcopali, cioè quella di Belluno sotto l'invocazione di san Martino vescovo, e quella di Feltre sotto l'invocazione di san Pietro principe degli apostoli, benché lodate per molti titoli, tuttavia possedessero un patrimonio esiguo, e dai tempi che hanno colto aspri abbiano subito molti e gravi danni: che fosse tale l'ambito e la vicinanza di quelle medesime, che potessero essere rettamente rette da un solo pastore; che quelle perciò all'inizio del secolo XIII per autorità di felice memoria Innocenzo III, Nostro predecessore, fossero state unite insieme; e che nello stesso modo per circa duecentosessanta anni fossero state amministrate da un solo vescovo, finché da Pio II, pontefice, fossero di nuovo separate e fosse stato dato a ciascuna il suo vescovo. Poiché così stanno le cose, si chiedeva che con certe leggi volessimo egualmente unirle in modo principale, conservata a ciascuna chiesa cattedrale la dignità e la natura. Si osservava inoltre che, escluse le diocesi di Caorle e di Torcello, la chiesa di Cittanova rimanesse sola suffraganea del patriarcato di Venezia; si chiedeva perciò insistentemente che, trasferito da essa il diritto metropolitico dall'Aquileia, si provvedesse allo splendore e alla preminenza di quella, attribuendole come suffraganee tanto la chiesa Aquileiese ridotta a semplice episcopale, quanto le diocesi che dipendono dall'arcivescovato Aquileiese, e infine anche quella di Adria da separarsi dall'arcivescovato Ravennate. $. 4. Infine, molte parrocchie molto lontane dalle sedi dei loro vescovi, le quali dalla lontananza dei luoghi e dalle difficoltà dei viaggi si riconosce non potersi amministrare convenientemente, né con quella utilità delle anime che è dovuta, né con il conveniente sistema di governo, si chiedeva di attribuirle ai vescovati più vicini e di unirle secondo la posizione dei luoghi, affinché così con i nuovi decreti delle diocesi costituite per quelle regioni, e con le cose sacre ivi ordinatamente e felicemente disposte, si provvedesse all'utilità e al vantaggio del popolo fedele.
3 Prem.wei- $. 5. Tutte queste cose dunque portate in consultazione e diligentemente esaminate, considerata la forza e la natura delle cause che si proponevano di un affare così importante, e ascoltati tutti coloro che vi avevano interesse; abbiamo ritenuto di provvedere nel Signore al modo e alla forma dello stato delle chiese esistenti nei confini dei Veneziani mediante queste lettere apostoliche.
4 § 6. Ita quo ex certa scientia, ac matura deliberatione Nostris, deque apostolicae plenitudine potestatis, in civitate, et ecclesia Caprularum, itemque in civitate, et ecclesia Torcelli, quae modo suis sunt destitutae pastoribus, episcopalem cathedram, sadorum titulum, atque omne episcopale jus iisdem ecclesiis, et sedibus hactenus adnexum, nec non earumdem capitula, dignitates, canonicatus, atque praebendas penitus, omnino ac perpetue supprimimus, et extinguimus; earumque dioeceses, animasque Christifidelium in locis, earumdem episcopatuum regimini subjectis degentium, ecclesiasque, paroecias, sodalitates, ac loca quaelibet pia inibi extantia patriarchali ecclesiae Venetiarum integre, ac perpetuo tribuimus, assignamus, atque supponimus.
5 § 7. Eas vero binas ecclesias cathcdralitatc dignitate ab iis per praesentes adempta parochialitatis naturam, et statum conservare praecipimus, quas per idoneos presbyteros juxta canonum statuta adsciscendos volumus administrari, proviso ex earumdem bonis pro iisdem, ac tuta earumdem dotatione in divini cultus, et ministrorum tuitionem, nec non ut juxta ipsius Francisci imperatoris pollicitationes capopicis, praebendalis, aliisque beneficiariis ex capitulis mox extinctis congrua pensio quoad vixerint a publico aerario persolvatur.
6 § 8. Porro eidem Venetiarum patriarchatu bona, ac redditus quoslibet dictarum sedium attribui mandamus, ea lege, ut patriarcha pro tempore existens in Caprularum, et Torcelli civitatibus vicarium foraneam constituat, amplioribus propter morem facultatibus donatum, in altiorem, promptioremque fidelis populi procurationem, cui ex viarum natura, et ex lacunosa vicinitate aditus palet ad antistitem difficilior, tum etiam, ut ejusdem patriarchatus impensis alatur alter coadjutor curatus, qui archi presbytero Caprularum, et alteri cappellano coadjutori jamdiu ibidem existenti ad sustinenda felicius parochialia munera operam praestet juxta sacrorum canonum, et synodalium decretorum instituta; tum demum ut stola quaedam pensio ab eodem patriarcha seminario patriarchali in annos singulos persolvatur, ut tres ex suppressis dioecesibus adolescentes gratuito ibidem religioni, et sacra disciplinis apprime instituantur. § 9. Cum vero Nobis compertum sit in ambitu dioecesis Torcellanae parvos aliquos insulas extare, quibus haud ita pridem propriae ademptae fuerunt paroecias, mandamus venerabili fratri Francisco Aiuv Venetiarum patriarchae, ut omnino curet restitui ibidem juxta ipsius Francisci imperatoris pientissimam promissionem paroecias, casque congrua, ac apta dote fulciri.
7 § 10. Eadem vero apostolicae Nostrae auctoritatis plenitudine, binas episcopales ecclesias Bellunensem, et Feltensem, quae in praesens vacant, insimul aeque principaliter perpetuo unimus, ita ut in posterum ab uno eaedem administrentur episcopo, eaeque uti cathedrales sint, et agnosci debeant, neque una alteri sit obnoxia, sed ambae sint independenter, ac aeque principaliter consociatae, carumque episcopus utrique ecclesiae hujusmodi praesit, et Bellunensis, ac Feltrensis episcopus censeatur, et sit, praenominationem suscipiens ab actuum definiendorum pertinentia, et si quando communes ii sint e loco dioecesis in quo moratur, servata quoad praenominationem in ipsius provisione mutua quadam, et alterna vicissitudine, adeo ut qui primus ad eas cathedras moderandas adlegatur, Bellunensis, et Feltrensis episcopus nuncupari debeat; qui vero post illum secundo loco earum ecclesiarum antistes electus fuerit Feltrensis, ac Bellunensis episcopus nominetur. Possessionem vero capiant promovendi in utraque cathedrali ecclesia, in iisque residentiam equaliter pro annis singulis distribuant, duosque vicarios generales in spiritualibus, atque synodales examinatores pro singulis dioecesibus adsciscant. Tempore etiam vacationis sedis episcopalis utraque capitula suum vicarium capitularem eligant ad canonum statuta: cunctaque de sedibus aeque principaliter, atque independenter unitis per sacros canones, ac per praedecessores Nostros decreta accurate, diligenter apprime serventur.
8 di, tributio S* 11* I beni però, dei quali il patrimonio di quelle chiese consta, assegniamo e attribuiamo alla mensa episcopale, così precisamente che da essi si separi una tale porzione dalla quale un reddito annuale di quindicimila libbre libero da oneri a essa pervenga, i rimanenti raccolti a vantaggio del seminario di Feltre, il quale assumerà anche il titolo di Bellunense, finché Belluno possa avere il proprio seminario secondo le prescrizioni tridentine restaurato, e di quelle cose che sono necessarie, istituito per il tempo e secondo la possibilità. §. 12. Parimenti alla supplica dell'apostolica potestà dello stesso Francesco imperatore, alla pontificia benignità annuendo, e alla chiesa di Venezia, dove la cattedra del sommo pontificato, onore della nostra umiltà cui dalla divina misericordia è stato concesso di ricevere, opportunamente provvedendo, la cattedra arcivescovile, la dignità e il titolo nella chiesa Utinese, che ora è vacante, nulla affatto quanto al suo capitolo innovando, del tutto e perpetuamente sopprimiamo e estinguiamo, e la medesima chiesa allo stato di semplice cattedra episcopale richiamiamo, e di nuovo costituiamo, e tutti e singoli i diritti metropolitici, le prerogative e i privilegi alla medesima metropoli Utinese legittimamente spettanti, pienamente e integralmente in futuro trasferiremo e perpetuamente aggiungiamo alla chiesa patriarcale di Venezia, alla quale perciò oltre la Clodienese nuove chiese suffraganee assegniamo Utinese, Patavina, Veronense, Vicentina, Tarvisina, Concordiense, Cenelense, e Bellunense, e Feltrese. Le altre invece chiese Aquileiese, Istriana, Parentina, e Polana, che parimente per legge di suffraganato alla medesima chiesa Utinese sottostanno, al medesimo patriarcato di Venezia al nostro e della Sede apostolica beneplacito sottoponiamo e supponiamo, riservando a Noi e ai successori nostri sommi pontefici la facoltà di quelle diversamente liberamente e senza alcuno nuovo consenso concorso decernere come più nella gloria di Dio conferire sarà visto.
9 § 13. Inoltre esoneriamo e liberiamo la chiesa episcopale adriese da ogni soggezione metropolitica verso l'arcivescovo della chiesa ravennate, e la sottoponiamo e assoggetttiamo parimenti in perpetuo alla giurisdizione metropolitica della medesima chiesa patriarcale di Venezia. § 14. Inoltre la chiesa abbaziale sotto il titolo della beata Maria vergine assunta in cielo e di san Pietro apostolo nella città di Aquileia, Nullius diocesis con proprio territorio separato, che oltre la detta chiesa abbaziale comprende dieci chiese parrocchiali, concessa già per autorità apostolica al venerabile fratello Federico, attuale vescovo adriese, il quale fino ad ora l'ha presieduta nelle cose spirituali, con il tenore del presente la sopprimiamo e perpetuamente estinguiamo, e abroghiamo completamente il suo titolo abbaziale; e la predetta città di Aquileia con la parrocchia di sant'Andrea apostolo che in essa esiste, provvisto di sufficiente dotazione per l'esercizio del culto divino nella chiesa che prima era abbaziale, il cui palazzo nella città, già assegnato agli abati, deve cedere a vantaggio del parroco moderno e pro tempore esistente, e le altre sette parrocchie, cioè di sant'Anna di Garzoli, di santa Margherita di Castelnuovo, di san Pietro di Barchi, di santo Stefano di Casalmauri, di san Lorenzo di Casalpolio, di san Benedetto di Acquafreda, e di santa Maria vergine e di sant'Emiliano di Casaloldi, perpetuamente uniamo e incorporiamo alla chiesa o diocesi di Mantova. Pio PP.
10 superextantes vero binas paroecias, seu loca videlicet Ramedelli superioris, et Rainedeili inferioris, episcopatui, et dioecesi Brixiensi perpetuo similiter attribuimus, et assignamus.
11 Di> tributio § 15. Affinché infine dalla vicinanza dei luoghi, e da una cura più facile e più pronta verso i propri vescovi, e da mezzi più idonei si provveda alle necessità dei fedeli, con la medesima autorità apostolica riteniamo opportuno sancire una nuova e più conforme alle ragioni della cosa sacra distribuzione di alcune parrocchie. Per la qual cosa a questo fine la parrocchia dei santi Ermagora e Fortunato di Grado, che separiamo dalla diocesi patriarcale di Venezia, l'attribuiamo alla diocesi di Gorizia; la parrocchia di san Giovanni Battista di Latisana, che dalla medesima diocesi di Venezia separiamo,
Note
- The OCR source may not give this act complete (heading or dating clause not recognised); text as extracted.
Traduzione automatica, non rivista. Fa fede il testo originale.
Testo latino
/ Pius episcopus i*. *• ists Wo ux.
1 Servus servorum Dei Ad perpetuam rei memoriam $• 1. De salute Dominici gregis *,n,r“iu“ curae Nostrae divinitus commissi studio paternae chari tatis solliciti, canonum rigorem temperare , ubi graviorum causarum necessitas praesertim in tanta communium temporum inclinatione postularit , caque ex tradita Nobis auctoritate decernere adigimur , quae ad praecavenda mala deteriora noverimus ex rei et sacrae , et publicae conditione redundare. Hinc Romanorum pontificum praedecessorum Nostrorum vestigiis inhaerentes ecclesiarum quarumdam statum, dioeceses, praerogativas, subjectionemque prout post nuperrimam rerum conversionem expedire magis in Domino visum est, immutare , moderari, constituere pro locorum varietate, ac peculiarium factorum complexione non abnuimus. Haec a Nobis pro ecclesiis, quae in Ven etorum finibus suo in praesens subsunt imperio impense efflagitavit carissimus in Christo filius Noster Franciscus Austriae imperator , ut certas quasdam commutationes , quas earumdem ecclesiarum rationes , vicinitas, confinia, aliaque causarum momenta videbantur exposcere, apostolica vellemus auctoritate praefinire. $. 2. Referebatur siquidem binas e- Etpoiiti* piscopales ecclesias Caprularum , et Torcellauam , co esse loci, ut ob coeli gravi- ‘“e*™'**-., talem morari ibidem haud solerent antistites, qui Veneti» , ut plurimum , degebant: sacrorum propterea administros perpaucos esse , cosque fortuna egentes ; squaliore inopia canonicorum collegia , eosque nonnisi cx pensione ab aerario tributa vectitare; chorales proinde functiones festis dumtaxat diebus vel nullo , vel miserabili sane apparatu haberi : grandem vero esse incolarum egestatem quorum mille , ac bisccnlum Caprularum dioecesis percenset, ac vix quindecim mille Torcellana : eam idcirco earumdem ecclesiarum esse conditionem , ut nequaquam episcopatus honorem posse ibidem sustineri pro dignitate palam sit : ideoque rogabamur , ut eas perpetuo supprimeremus , ac patriarchali Venetiarum ecclesiae attribueremus.
2 J. 3. Exponebatur insuper, binas alias id«t» ut sopn. Digitized by Google Pius PP. Septimus episcopales ecclesias , Bellunensem videlicet sub invocatione sancti Marlini episcopi, et Feltrensera sub invocatione sancti Petri apostolorum principis multis licet nominibus commendatas, tenui tamen potiri patrimonio , et ex temporum quae nacti s lirans asperitate plura , et gravia cepisse detrimenta : talem vero esse earumdem ambitum , et vicinitatem , ut ab uno possint apprime regi pastore ; illa» propterea saeculo X1U ineunto ex. auctoritate felicis recordationis Innoccntii IU. praedecessoris Nostri insimul uniti» fuisse; atque in cumdem modum ad annos fero biscentum sexaginta ipsas fuisse ab uno episcopo procuratas , donec a Pie II. pontifice its iterum sejunctis suus cuique fuit datus antistes. Quae cum ita sint petebatur , ut certis quibusdam legibus vellemus eas aeque principatiter unire» servata cuilibet cathodralis ecclesiae dignitate , ac natura. IMud praeterea animadvertebatur, eximetis Caprularum » et lorccUr epiaconpatibus Ciodiensem ecclesiam unice superesae patriarchatus Venetiam» sulfraganeam ; enixius idrirco efflagitabatur , ut translato in ipsimi ab Utinensi ©cclesim ju»e metropoli tico , splendori ejuade», aCi praeemineutiae consuleretur, attributis eidem in suBraganoas tum ipsa Uticensi ecclesia in. simplicem episcopalem redigenda , tum cadaris, quae archicpiscopatui Utinensi subsunt , tum demum et Adrieasi a Ravennateasi arcbiepiscopatu sejungenda. 1 idem at m^ra, $. 4. Complures denique cum ejtienl paroeciae a siiorum ejiiscopwiHn sode quam maxime remotae , quas cx locorum longinquitate, atque itinerum difficultatibus minus commode, neque ea qua par est animarum utilitate , neque opportuno regiminis sistemate geri posse dignoscitur , eas propinquioribus episcopia attribuere , atque pro locorum positione adjungere deposcebamur , ut ita nova decreta dioecesium per eas regiones constitutione , rebusque sacris ibidem apte, atque feliciter ordinatis fidelis populi utilitati , et commodo prospiceretur.
3 Prw.wei- $. 5. He igitur universa in consulor«TteiM tationom deducta . omnique rite perpensa eausarutn, quae de tanto negotio proponebantur , vi , ac natura , neo non auditis omnibus quorum intererat ; statui ecclesiarum in Venetis finibus existentium modo, et forma per hasce apostolicas literas sanciendis, duximus in Domino providere.
4 s-ipprMMo $. 6* Ita quo ox certa scientia , ac matura deliberatione Nosti is , deque apo- JV ' T«r*eJi'il,M'’ sl0*'c*e Plectatis plenitudine, in civitate, et ecclesia Caprularum , itemque in civi— tate , et ecclesia Torcelli, quae modo suis sunt destitutae pastoribus , episcopalem cathedram. , sadoru, titulum, atque omne episcopale jus iisdem ecclesiis, et sedibus hactenus adnexum , nec non eacumdem capitula , dignitates , canoni catus, , atque praebendas penitus , omnino v ac perpetue supprimimus, et extinguuQU*; eurumque dioeceses . animasque Christifideiium iu locis, oqrumdem episcopatuum regimini, subjectis degentium , ecclesiasque, paroecias , sodalitAtcs , ac loca quaelibet pia inibi extantia palriar.ehali ecclesiae Veuetiarum integre , ac perpetuo tribuimus , assignamus , atque supponimus.
5 S* 7» Eas vero biuas ecclesias cotheel^*" «*• dralilatis dignitate ab iis per praesentes q^iu, adempta parochialitatis naturam , et star •*Mock',,,uu' tum conservaro praecipimus , quas per idoneos presbyteros juxta canonum statuta adsciscendos volumus administrari , proviso cx earuradeo» bonjs pro *4biii , ao tuta earumdem dotationc in divini. culjqs, ct ministrorum tuitionem, nec non ut juxta ipsius Franeisci imperatoris pollicitationes capopicis , pracbcndalis , aliisque beneficiariis e* capitulis mox cxtinctis congrua pensio quoad yixeriut a publico aerario porsolvatur.
6 S- 8. Porro eidem Vepetiafum pa~ Bon» dicUtriarchatui bona, ac redditus* quoslibet ™ dictarum sedium attribui mandnrou? ea lege , ut patiriarcba pro tempore existeus r«®- in Caprularum , et Torcelli civitatibus vicarium foraneum constituat , amplioribus prqpter morem facultatibus donatum , in alitiorem » prpmptioremquc fidelis populi procurationem , cui ex viarum natura, et qx lacunosa vicinitate aditus palet ad antistitem difficilior,, tum etiam, qt ejusdem patriarchatus impensis alatur alter coadjutor curatus , qui are hi presbytero [Caprularum , et alteri cappcllano, coadjutori jamdiu ibidem existenti ad sustinenda felicius parochialia munera operam praestet juxta sacrorum canonum, ct 5 y nodalium decretorum instituta ; tum demum ut stola quaedam pensio ab eodem patriarclw seminario palriarchali in annos singulos persolvatur, ut tres ex suppressis dioecesibus adolescentes gratuito ibulein religioni, et sacra disciplinis apprime instituantur. £. 9. Cum vero Nobis compertum sit n,***™. in ambitu dioecesis Torcellanac parvos ali- ,M nu|- quaa insulas extare , quibus haud ita pri- ?»*»*«- dem propriae ademptae fuerunt paroeciae, mandamus venerabili fratri Francisco Aiuv rfee Vcnetiaruxn patriarchae , ut omnino curet restitui ibidem juxta ipsius Franciscj impcraloris pientissimam promissionem pa- (roocias , casque congrua , ct apta dote fulciri.
7 §. 10. Eadem vero apostolicae aurianim toiiucloritalis plenitudine , binas episcopales ecclesias Bclluoensem, et Feltrcnsem, quae in praesens vacant , insimul aeque prinaipuliter perpetuo unimus, ita ut in posterum ab uno eaedem administrentur episcopo , eaeque uti cathedrales sint , et agnosci debeant , neque una alteri sit obnoxia , sed ambae sint independenter , ac aeque principaliter consociatae, carumque episcopus utrique ecclesiae hujusmodi praesit , et Bellunensis , a<; Feltrensis episcopus censeatur , et sit , praenominationein suscipiens ab actuum definiendorum pertinentia , et si quando communes ii sint e loco dioecesis in quo moratur , servata quoad praenominationem in ipsius provisione mutua quadam , et alterna vicissitudine , adeo ut qui primus ad eas cathedras moderandas adlegatur , Bellunensis , et Feltrensis episcopus nuncupari debeat ; qui vero post illum secundo loco carum ecclesiarum antistes electus fuerit Feltrensis, ac Bellunensis episcopus nominetur. Possessionem vero capiant promovendi in utraque cathcdrali ecclesia , in iisque residentiam equaliter pro annis singulis distribuant , duosque vicarios generales in spiritualibus, atque synodales examinatores pro singulis dioecesibus adseiscant. Tempore etiam vacationis sedis episcopalis utraque capitula suum vicarium capitularcm eligant ad canonum statuta : cunctaque de sedibus aeque principaliter, atque independenter unitis per sacros canones , ac per praedecessores Nostros decreta accurate , diligenter apprime serventur.
8 di, tributio S* 11* Bona autem , quibus earum pJUXu, «Jccdcsiarum patrimonium constat , assin«nt£i» P*,U nHamus t ac tribuimus episcopali mensae, ita nimirum , ut tanta ex iis porlio secernatur e qua redditus annalis librarum quindecim mille liber ab oneribus eidem obveniat , reliquis in seminarii Feltrensis commodum collatis , quod et Bellunensis titulum suscipiet , donec Belluni proprium seminarium ad Tridenlinas praescriptiones restitui , atque iis , quae necessaria sunt, institui possit pro tempore , et copia. §. 12. Item apostolicae potestatis plepauntUUManitudinc postulationibus ejusdem Francisci "r imperatoris pontificia benignitate annuen- *es * 'Uustrique ecclesiae Venetiarum ubi turrbtta? summi pontificatus honorem humilitati Noc°* strae ex divina miseratione delatum suscepimus , opportune consulentes , archicpiscopalem cathedram , dignitatem , ac titulum in IJ^inensi ecclesia , quae nunc vacat , nihil prorsus quoad ejusdem capitulum innovantes penitus omnino , ac perpetuo supprimimus, et extinguimus, cam- " demque ecclesiam ad simplicis episcopalis t cathedrae statum revocamus , ac de novo constituimus , atque omnia , et singula metropolitica jura , praerogativas , ac privilegia eidem IJtinensi metropoli lanae legitime speatantia , plene , atque integre in futurum transferimus , et perpetuo adjicimus in patriarchalem ecclesiam Veneliarum , cui proinde praeter Clodieosem novas 6uffraganeas ecclesias assignamus Uli— nensem , Patavinam , Veronensem , Viceotinam , Tarvisinam , Concordienscm , Cenelensem , et Bellunenscm, ac Fellrensem. Alias vero ecclesias Oomoniensem , lstinopolitanam , Parentinam , et Polanum, quae pari modo suffraganeatus lege mox dictae ecclesiae Utincnsi suberant , eidem patriarchatui Venetiarum ad Nostrum , et Sedis apostolicae beneplacitum subjicimus, et supponimus , reservantes Nobis , ac summU pontificibus successoribus Nostris facultatem de illis aliter libere , et absque ullius novi consensus concursu decernendi prout magis in Dei gloriam conferre visum fuerit.
9 S. 13. Ab omni praeterea metropo- *'• litica subjectione erga arc hi episcopalem h*'1*»*’ «ri Ravennatensem ecclesiam eximimus , ac llTrnDilrnrit liberamus episcopalem ecclesiam Adrien- S^S?*"** ■ sem , quam pariter metropolitico juri ejus- J£ dem patriarchaiis ecclesiae Venetiarum 'i**»»* vw»- perpetuo subjicimus , atque supponimus. Uin,“ S. 1 4. Insuper ecclesiam abbatialem 8aPPm.io sub titulo beatae Mariae virginis in coe- Ium assumptae, et sancti Petri apostoli in civitate Asulana Nullius dioec&is proreMcteUm» prium separatum territorium habentem ,»,521^? quod praeter dictam abbatialem decem paroch iales ecclesias complectitur , aposlolica jampridem auctoritate concessam venerabili fratri Friderico moderno episcopo Adrien si , qui usque ad praesens eidem in spiritualibus praefuit , tenore praesen- ■ tium supprimimus , ac perpetuo extinguimus , illiusquc titulum abbatialem penitus abrogamus , praedic tamque civitatem Asulanam cum in ea existente paroecia sancti Andrac apostoli , proviso sufficienti dotationi pro divini cultus in eadem antea abbatiali ecclesia exercitio , in cujus civitatis moderni , et pro tempore exislentis parochi commodum cedere debeat palatium ibidem siluro, ac pridem abbatibus assignatum , aliasque septem paroecias , seu loca nimirum sanctae Annae di Garzoli , sanctae Margaritae Castri novi, sancti Petri Barchii , sancti Stephaoi Casalmauri , sancti Laurentii Casalpolii , sancti Benedicti Aquae frigidae , et beatae Mariae virgiais , et sancti Emiliani Casaloldi t ecclesiae , seu dioecesi Mantua- ' nae perpetuo adjungimus, et incorporamus; Pius PP.
10 superextantes vero binas paroecias , seu loca videlicet Ramedelli superioris , et Rainedeili inferioris , episcopatui , et dioecesi Brixiensi perpetuo similiter attribuimus, ct assignamus.
11 Di> tributio $. 15. Ut demum ex locorum vici- *ro™ururo nitate , ac faciliori ad proprios episcopos "um ktat’ *ditu promptiori cura , aptioribusque reuu locant iu. mediis fidelium necessitatibus occurratur, eadem apostolica auctoritate novam , et magis ex rei sacrae rationibus accommodatam nonnullarum paroeciarum distributionem sanciendam ducimus. Quare in eum finem paroeciam sanctorum Hermagorae , et Fortunati de Grado, quam a patriarchali Venctiarum dioecesi sejungimus, Goritiensi dioecesi attribuimus ; paroeciam sancti Joannis Baptistae dc Latisana, quam ab eadem Venctiarum dioecesi secernimus,
Note
- The OCR source may not give this act complete (heading or dating clause not recognised); text as extracted.
Bullarii Romani continuatio Summorum Pontificum Clementis 13., Clementis 14., Pii 6., Pii 7., Leonis 12. et Pii 8. dal v. 11 ..., Pii 8. et Gregorii 16. constitutiones, literas in forma brevis, epistolas ad principes viros, et alios, atque allocutiones poi anche alloquutiones complectens quas collegit dal v. 11 al v. 17 usque ad (1853) — Internet Archive OCR text, lightly cleaned (hyphenation and running heads); OCR errors of the source remain. Fonte: Internet Archive.
Testo inglese
Pius, Bishop, servant of the servants of God.
1 Servant of the servants of God. For perpetual remembrance of the matter. § 1. Concerned with paternal charity for the salvation of the Lord's flock divinely committed to Our care, We have not refused to temper the rigor of the canons where the necessity of graver causes, especially in such a decline of common times, has demanded it, and We are compelled by the authority delivered to Us to decree those things which We know will redound from the condition of both sacred and public affairs to prevent worse evils. Hence, adhering to the footsteps of Our predecessors, the Roman Pontiffs, We have not refused to alter, moderate, and establish the state of certain churches, dioceses, prerogatives, and subjection, as it has seemed more expedient in the Lord after the most recent conversion of affairs, according to the variety of places and the complexity of particular circumstances. This has been earnestly requested of Us for the churches which at present remain under the dominion of the Venetians by Our most beloved son in Christ Francis, Emperor of Austria, so that We might by apostolic authority establish certain exchanges which the circumstances of those same churches, their proximity, boundaries, and other considerations of causes seemed to require. § 2. It was reported, namely, that two episcopal churches, those of Caprula and Torcello, were situated in such a place that on account of the severity of the climate the bishops, who for the most part dwelt in Venice, were not accustomed to remain there; that there were therefore very few administrators of sacred things, and those destitute of means; that the colleges of canons were in squalid poverty, and that they sustained themselves only from a pension granted by the treasury; that the choral functions were therefore performed on feast days only, or with miserable apparatus indeed; that there was great poverty of the inhabitants, of whom the diocese of Caprula numbers one thousand two hundred, and Torcello scarcely fifteen thousand; that therefore the condition of those same churches was such that it was plainly evident that the honor of the episcopate could not be sustained there with dignity; and therefore We were asked to suppress them perpetually and to attribute them to the patriarchal church of Venice.
2 § 3. It was further set forth that two other episcopal churches, namely that of Belluno under the invocation of St. Martin the bishop, and that of Feltre under the invocation of St. Peter the prince of the Apostles, though commended in many respects, nevertheless possessed but slender patrimony, and from the harshness of the times which they had encountered had suffered many and grave losses; that the extent and proximity of those same churches was such that they could be well governed by one pastor; that those churches had therefore been united together at the beginning of the thirteenth century by the authority of Our predecessor of happy memory, Innocent III; and that in the same manner for about two hundred and sixty years they had been administered by one bishop, until by Pope Pius II they were again separated and each was given its own bishop. Since these things are so, it was requested that We should unite them again by certain laws in like manner, preserving to each cathedral church its dignity and nature. Moreover, it was observed that, the episcopal sees of Caprula and Torcello being removed, the church of Cividale alone remained as a suffragan of the patriarchate of Venice; it was therefore earnestly requested that, by transferring to it from the church of Udine its rightful metropolitan authority, We should consult for its splendor and preeminence, by attributing to it as suffragans both the church of Udine itself to be reduced to a simple episcopal see, and the sees which are subject to the archbishopric of Udine, and finally also Aquileia to be separated from the archbishopric of Ravenna. § 4. Finally, since many parishes were situated at a very great distance from their own bishops, which on account of the remoteness of places and the difficulties of journeys could not be conveniently administered, nor with that utility of souls which is fitting, nor with an opportune system of governance, We were asked to attribute them to nearer bishops and to join them according to the position of places, so that thus by new decrees of dioceses constituted through those regions and with sacred things there aptly and happily ordered, provision might be made for the utility and convenience of the faithful people.
3 § 5. All these matters, therefore, having been brought into consultation and every cause which was proposed concerning so great a business having been duly weighed as to its force and nature, and having heard all those to whom it concerned, We have deemed it right to provide in the Lord for the establishment of the state of the churches existing in the territories of Venice by this manner and form through these apostolic letters.
4 § 6. Thus, out of certain knowledge and mature deliberation, knowing and by the fullness of apostolic authority, in the city and church of Caorle, and likewise in the city and church of Torcello, which are now destitute of their pastors, the episcopal chair, title, and all episcopal right heretofore annexed to those same churches and sees, as well as their chapters, dignities, canonries, and prebends, we entirely, completely, and perpetually suppress and extinguish; and their dioceses, the souls of the Christian faithful dwelling in places subject to the governance of those same bishoprics, and the churches, parishes, confraternities, and any pious places existing there, we wholly and perpetually assign, attribute, and subject to the patriarchal church of Venice.
5 § 7. Those two churches, however, we decree shall have the dignity of cathedrality taken from them by these presents, and shall retain the nature and status of parishes, which we wish to be administered through suitable presbyters to be chosen according to the statutes of the canons, with provision made from their goods for their proper and secure endowment in divine worship and the support of ministers, and so that according to the promises of the Emperor Francis himself, a suitable pension shall be paid from the public treasury to the canons, prebendaries, and other beneficiaries from the chapters now extinguished, for so long as they shall live.
6 § 8. Moreover, we order that goods and revenues of any kind from the said sees be attributed to the same Patriarch of Venice, under the condition that the patriarch for the time being shall constitute a vicar forane in the cities of Caorle and Torcello, endowed with more ample faculties on account of custom, for the more effective and prompt care of the faithful people, to whom access to the bishop is more difficult by reason of the nature of the roads and the marshy vicinity; and also that at the expense of the same patriarchate another coadjutor priest be maintained, who shall assist the archpriest of Caorle and the other chaplain, a coadjutor long existing there, in more successfully carrying out parochial duties according to the institutions of the sacred canons and synodal decrees; and finally that a certain pension from the same patriarch be paid annually to the patriarchal seminary, so that three youths from the suppressed dioceses may be thoroughly instructed therein in religion and sacred disciplines at no cost. § 9. Since, however, it has come to our knowledge that in the territory of the diocese of Torcello there are certain small islands, to which not long ago their own parishes were taken away, we order the venerable brother Francis, Patriarch of Venice, that he shall take care to restore parishes there according to the most pious promise of the Emperor Francis himself, and that they be supported by a suitable and fitting endowment.
7 § 10. By the same fullness of apostolic authority, we perpetually unite together the two episcopal churches of Belluno and Feltre, which are now vacant, in such a way that henceforth they shall be administered by one bishop, and they shall be and be recognized as cathedral churches, nor shall one be subject to the other, but both shall be independently and equally principally associated, and their bishop shall preside over each church in this manner, and shall be called and be the Bishop of Belluno and Feltre, receiving the prenomination from the pertinence of matters to be determined, and if sometimes they be common from the place of the diocese in which he resides, a certain mutual and alternating succession being observed regarding the prenomination in his provision, so that he who is first appointed to govern those cathedral chairs shall be called Bishop of Belluno and Feltre; but he who shall be elected second in succession as bishop of those churches shall be named Bishop of Feltre and Belluno. Let the one promoted take possession in both cathedral churches, and let him distribute residence in them equally for individual years, and let him choose two vicars general in spiritual matters and synodal examiners for each diocese. At the time also of the vacancy of the episcopal see, let each chapter elect its own capitular vicar according to the statutes of the canons; and let all things concerning sees equally principally and independently united be carefully, diligently, and thoroughly observed by the sacred canons and by the decrees of our predecessors.
8 and distribution. The goods, moreover, by which their property, the patrimony of the churches consists, we assign, and we grant to the episcopal table, in such manner indeed, that so great a portion be set apart from them that an annual income of fifteen thousand pounds free from burdens to the same may accrue, the remainder being applied to the benefit of the seminary of Feltri, which shall also assume the title of Belluno, until Belluno's own seminary be restored according to the prescriptions of Trent, and be instituted with those things which are necessary, in time and according to means. § 12. Likewise by the fullness of apostolic power, acceding to the petitions of the same Francis, by pontifical benignity of the emperor, and to the church of Venice, where the tower of the highest pontificate, honour to our humility delivered by divine mercy we have received, providing opportunely, the archiepiscopal chair, dignity, and title in the Utine church, which now is vacant, nothing whatsoever as to its chapter innovating, we entirely and perpetually suppress and extinguish, and the same church to the state of a simple episcopal chair we recall, and anew constitute, and all and singular metropolitan rights, prerogatives, and privileges to the same Utine metropolis legitimately pertaining, fully and entirely in future we transfer, and perpetually add to the patriarchal church of Venice, to which therefore besides the Clodiense we assign new suffragan churches, the Utine, the Patavine, the Veronese, the Vicentine, the Tarvisine, the Concordiense, the Cenelense, and the Bellunense, and the Feltrine. Other churches moreover, the Aquileian, the Istrian, the Parentine, and the Polane, which in like manner by the law of suffragan status to the aforesaid Utine church were subject, to the same patriarchate of Venice to our and the apostolic see's good pleasure we subject and subordinate, reserving to us and to the supreme pontiffs our successors the faculty concerning them otherwise freely and without the concurrence of any new consent to decree as it shall seem more to conduce to the glory of God.
9 § 13. From all metropolitan subjection moreover toward the archiepiscopal church of Ravenna we exempt and free the episcopal church of Adria, which likewise to the metropolitan right of the same patriarchal church of Venice we perpetually subject and subordinate. § 14. Moreover the abbey church under the title of the Blessed Mary Virgin assumed into heaven, and of St. Peter the Apostle in the city of Aquileia, a Nullius diocese having its own separate territory, which besides the said abbey comprises ten parish churches, by apostolic authority heretofore granted to the venerable brother Frederick, the present bishop of Adria, who up to the present has presided over the same in spiritual matters, by the tenor of these presents we suppress and perpetually extinguish, and its abbatial title we entirely abrogate, and the aforesaid city of Aquileia with the parish of St. Andrew the Apostle existing therein, provision being made for sufficient endowment for the exercise of divine worship in the same formerly abbey church, in whose city the modern and for the time being existing parochial priest's benefit the palace situated there and formerly assigned to the abbots ought to cede, and the other seven parishes or places namely of St. Anne of Garzoli, of St. Margaret of Castrum Novum, of St. Peter of Barchi, of St. Stephen of Casalmauri, of St. Lawrence of Casalpolii, of St. Benedict of Aquae Frigidae, and of the Blessed Mary Virgin and St. Aemilian of Casaloldi churches or to the diocese of Mantua we perpetually adjoin and incorporate; Pius, Pope.
10 the remaining two parishes or places namely of Ramedelli Superior and Ramedelli Inferior, to the episcopate and diocese of Brescia we perpetually likewise attribute and assign.
11 Distribution. § 15. That finally from the vicinity of places and easier access to their own bishops with more prompt care and more suitable means to the necessities of the faithful we may provide, by the same apostolic authority a new and more from the reasons of sacred matters accommodated distribution of certain parishes we deem to be sanctioned. Wherefore to this end the parish of Sts. Hermagoras and Fortunatus of Grado, which from the patriarchal diocese of Venice we separate, to the diocese of Gorizia we attribute; the parish of St. John the Baptist of Latisana, which from the same diocese of Venice we sever,
Note
- The OCR source may not give this act complete (heading or dating clause not recognised); text as extracted.
Traduzione automatica, non rivista. Fa fede il testo originale.