The maruelous workes of God, the author of nature, shew his powre and wisdome, 12. and that true riches consist not in temporal creatures, but in wisdome, 28. and feare of God.
1Silver hath beginnings of its veins, and gold hath a place wherein it is melted.L'argento ha un principio nelle sue vene, e l'oro ha un luogo dov'ei si fonde.SILVER hath beginnings of her vaines, and gold hath a place, where in it is molten.Habet argentum venarum suarum principia, / et auro locus est in quo conflatur. 2Iron is taken out of the earth, and stone melted with heat is turned into brass.Dalla terra cavasi il ferro: e la pietra sciolta col fuoco si cangia in rame.Yron is taken out of the earth, and stone resolued with heate, is turned into brasse.Ferrum de terra tollitur, / et lapis solutus calore in æs vertitur. 3He hath set a time for darkness, and the end of all things he considereth, the stone also that is in the dark and the shadow of death.Egli fissa alle tenebre la lor durazione, e la fine investiga di tutte le cose, ed anche la pietra ascosa nella caligine, e nell'ombra di morte.He hath set a time for darkenesse, and the end of al thinges he considereth, the stone also of darkenesse, and the shadow of death.Tempus posuit tenebris, / et universorum finem ipse considerat: / lapidem quoque caliginis et umbram mortis. 4The flood divideth from the people that are on their journey, those whom the food of the needy man hath forgotten, and who cannot be come at.Un torrente separa dai viaggiatori, e ad esse non si appressa il piede del povero, e sono in luoghi inaccessibili.The torrent diuideth from the pilgrime people, them whom the foote of the needie man hath forgotten, and to whom there is no way.Dividit torrens a populo peregrinante / eos quos oblitus est pes egentis hominis, et invios. 5The land, out of which bread grew in its place, hath been overturned with fire.Una terra, dal cui seno nasceva del pane, è disertata dal fuoco.The land, out of which bread grew in his place, is destroyed with fire.Terra de qua oriebatur panis, / in loco suo igni subversa est. 6The stones of it are the place of sapphires, and the clods of it are gold.Havvi un luogo, di cui i sassi sono saffiri, e le sue zolle sono oro.The place of the sapphire the stones thereof, and the cloddes of it gold.Locus sapphiri lapides ejus, / et glebæ illius aurum. 7The bird hath not known the path, neither hath the eye of the vulture beheld it.Uccello non ne conobbe la strada, e l'occhio dell'avoltoio non giunse a discernerla.The bird hath not knowen the path, neither hath the eie of the vulter beheld it.Semitam ignoravit avis, / nec intuitus est eam oculus vulturis.
8The children of the merchants have not trodden it, neither hath the lioness passed by it.Ella non fu battuta da' figliuoli de' mercatanti, né vi passò la lionessa.The children of merchantes haue not troden it, neither hath the lionesse passed by it.Non calcaverunt eam filii institorum, / nec pertransivit per eam leæna. 9He hath stretched forth his hand to the flint, he hath overturned mountains from the roots.Egli stese sua mano contro i vivi massi, e rovesciò le montagne dalle loro radici.He hath stretched forth his hand to the flint, he hath ouerthrowen mountaines from the rootes.Ad silicem extendit manum suam: / subvertit a radicibus montes. 10In the rocks he hath cut out rivers, and his eye hath seen every precious thing.Egli scavò rivi di acque trai sassi, e l'occhio di lui indagò tutto quel, che v'è di prezioso.In the rockes he hath cut out riuers, and his eie hath seene euerie pretious thing.In petris rivos excidit, / et omne pretiosum vidit oculus ejus. 11The depths also of rivers he hath searched, and hidden things he hath brought forth to light.Egli visitò le ime parti de' fiumi, e ne trasse fuori ciò che vi era nascosto.The depthes also of riuers he hath searched, & hid things he hath brought forth to light:Profunda quoque fluviorum scrutatus est, / et abscondita in lucem produxit. 12But where is wisdom to be found, and where is the place of understanding?Ma dov' è, che trovisi la sapienza? e la sede dell'intelligenza dov'è?But where is wisdome to be found, and what is the place of vnderstanding?Sapientia vero ubi invenitur ? / et quis est locus intelligentiæ ? 13Man knoweth not the price thereof, neither is it found in the land of them that live in delights.Il pregio di lei non è conosciuto dall'uomo, né ella si trova nella terra di quei, che vivono delle delizie.Man knoweth not the price therof, neither is it found in the land of them that liue pleasently.Nescit homo pretium ejus, / nec invenitur in terra suaviter viventium. 14The depth saith: It is not in me: and the sea saith: It is not with me.L'abisso dice: Meco ella non è, e il mare confessa: Ella non è con me.The depth sayth: It is not in me: and the sea speaketh: It is not with me.Abyssus dicit: Non est in me, / et mare loquitur: Non est mecum. 15The finest gold shall not purchase it, neither shall silver be weighed in exchange for it.Ella non si compera coll'oro più fino; né cambiò fassene a peso d'argento.The finest gold shal not be geuen for it, neither shal siluer be weyed in the change therof.Non dabitur aurum obrizum pro ea, / nec appendetur argentum in commutatione ejus.
16It shall not be compared with the dyed colours of India, or with the most precious stone sardonyx, or the sapphire.Ella non sarà messa a paragone colle tinte preziose delle Indie, né colla pietra sardonica più pregiata, né col saffiro.It shal not be compared with the died colours of India, nor with Sardonyx the most pretious stone, or with the Sapphire.Non conferetur tinctis Indiæ coloribus, / nec lapidi sardonycho pretiosissimo vel sapphiro. 17Gold or crystal cannot equal it, neither shall any vessels of gold be changed for it.Non sarà stimato eguale a lei l'oro, od il cristallo, né sarà data in cambio per vasi di pretto oro:Gold or glasse shal not be equal to it, neither shal vessels of gold be changed for it.Non adæquabitur ei aurum vel vitrum, / nec commutabuntur pro ea vasa auri. 18High and eminent things shall not be mentioned in comparison of it: but wisdom is drawn out of secret places.Le più eccelse, e pregiate cose non son da rammentarsi in suo paraggio: ma occulto è il luogo onde estraggesi la sapienza.High and eminent thinges shal not be mentioned in comparison of it: and wisedom is drawen out of secrete places. The topazius of AethiopiaExcelsa et eminentia non memorabuntur comparatione ejus: / trahitur autem sapientia de occultis. 19The topaz of Ethiopia shall not be equal to it, neither shall it be compared to the cleanest dyeing.Non si agguaglerà a lei il topazio d'Etiopia, né le saran poste in confronto le tinture più splendide.shal not be equal to it, neither shal it be compared to the cleanest diyng.Non adæquabitur ei topazius de Æthiopia, / nec tincturæ mundissimæ componetur. 20Whence then cometh wisdom? and where is the place of understanding?Donde adunque vien mai la sapienza, e quale è la sede della intelligenza?From whence then cometh wisedom? and what is the place of vnderstanding?Unde ergo sapientia venit ? / et quis est locus intelligentiæ ? 21It is hid from the eyes of all living, and the fowls of the air know it not.Ella è ascosa agli sguardi di tutti i viventi, ella è ignota anche agli uccelli dell'aria.It is hid from the eies of alliuing, the foules of the ayre also know it not.Abscondita est ab oculis omnium viventium: / volucres quoque cæli latet. 22Destruction and death have said: With our ears we have heard the fame thereof.La perdizione, e la morte hanno detto: Alle nostre orecchie è giunta la fama di lei.Perdition and death haue sayd: With our eares we haue heard the fame therof.Perditio et mors dixerunt: / Auribus nostris audivimus famam ejus. 23God understandeth the way of it, and he knoweth the place thereof.La via per trovarla è nota a Dio, ed egli sa dov'ella dimori.God vnderstandeth the way of it, and he knoweth the place therof.Deus intelligit viam ejus, / et ipse novit locum illius.
24For he beholdeth the ends of the world: and looketh on all things that are under heaven.Perocché lo sguardo di lui giunge sino ai confini del mondo, ed egli vede tutte le cose che sono sotto de' cieli.For he beholdeth the endes of the world: & looketh on al thinges that are vnder heauen.Ipse enim fines mundi intuetur, / et omnia quæ sub cælo sunt respicit. 25Who made a weight for the winds, and weighed the waters by measure.Egli, che diede ai venti il momento, e librò, e misurò le acque.Who made a poise to the windes, and weyed the waters in a measure.Qui fecit ventis pondus, / et aquas appendit in mensura. 26When he gave a law for the rain, and a way for the sounding storms.Allorché la legge prescrisse alle piove, e la strada alle sonanti procelle:When he gaue a lawe to the raynes, and a way to the sounding stormes.Quando ponebat pluviis legem, / et viam procellis sonantibus: 27Then he saw it, and declared, and prepared, and searched it.Allora egli la vide, e la manifestò, e la stabilì, e ne scoperse i segreti.Then he saw it, and declared, and prepared and searched it.tunc vidit illam et enarravit, / et præparavit, et investigavit. 28And he said to man: Behold the fear of the Lord, that is wisdom: and to depart from evil, is understanding.E all'uomo disse: Ecco che il timor del Signore egli è la stessa sapienza, e la fuga del male ell'è la vera intelligenza.And he sayd to man: Behold the feare of our Lord, that is wisedom: and to depart from euil vnderstanding.Et dixit homini: Ecce timor Domini, ipsa est sapientia; / et recedere a malo, intelligentia.
28:1
Haydock
Silver. Hebrew, "Surely there is a vein, or mine, for silver." (Haydock)
Calmet
The sagacity of man has discovered all these things. Wonderful also is the instinct of animals, ver. 7. Yet wisdom comes from God alone; and those act rashly, who pretend to dive into his counsels in punishing his creatures and ruling the world. (Calmet)
28:2
Haydock
Stone. Protestants, "and brass is molten out of the stone." (Haydock)
Menochius
"When brass comes out of the mine it resembles stone, and being mixed with earth is refined in the fire." (Pliny, [Natural History?] 36:27.) (Menochius)
Haydock
All this process would require much ingenuity and time. Tubalcain was a great artist before the deluge; (Genesis 4:22.) but we cannot tell who were the inventors of these things, though (Calmet) the Greeks have specified the names of some who introduced these metals into their respective countries. (Pliny 7:56.) (Haydock)
28:3
Haydock
He (God) hath, etc. (Haydock)
Calmet
Darkness, before which these inventions could not be made; (Menochius) or, man has been able to measure the hours of day and night by the shadow of the sun, and by other means. He always strives to perfect his works, and examines with care the mines which lay concealed in the most profound obscurity. (Calmet)
Menochius
Precious stones and metals lie the deepest. (Menochius)
Worthington
From the consideration of these beautiful works, men ought to raise their minds to the Creator, and wisely rest in him alone. (Worthington)
28:4
Calmet
At. Nations are separated by waters from each other. (Calmet)
Haydock
Some, like the Chinese, keep all strangers at a distance. (Haydock)
Calmet
But the industry of man breaketh through all barriers. Hebrew, "a river separates a foreign nation forgotten by travellers; but these waters cannot stop man: they flow away." (Calmet)
Haydock
Protestants, "The flood breaketh out from the inhabitants, even the waters; forgotten of the foot, they are dried up; they are gone away from men." Septuagint, "Sand cuts off a torrent: but those who forget the way of justice, have become infirm, and have been instable among mortals." (Haydock)
Worthington
Travellers are sometimes parted by a swelling torrent; (Sa) and waters, bursting forth suddenly, change the roads of men. (Worthington)
28:5
Haydock
In its, etc. Hebrew and Septuagint, "and under it is turned up as it were fire," which lies in it. (Haydock)
Calmet
Fire, like Sodom; to which event Job alludes, Job 22:20. (Calmet)
Menochius
The furnaces to melt various metals have taken the place of corn, and occupy the land. (Menochius)
Pliny
Men have extracted bitumen, etc., even from the lake of Sodom. (Pliny, [Natural History?] 7:15.)
Calmet
Nothing escapes them. (Calmet)
28:6
Sapphires. The best are found in Media, in the country of the Taphyri, (Ptol.) or Raspires. (Herodotus 3:94.)
28:7
Haydock
Path of these metals, (Menochius) or a path in general. (Haydock)
Calmet
They fly, as beasts roam about, without keeping the high road; yet never miss their way, or fail to return to their own place, though they may have crossed the sea or woods, and been absent many months. This instinct is one of the wonders of nature. (Calmet)
28:8
Haydock
Merchants, who go the shortest road. (Haydock)
Calmet
Hebrew, "of lions," which find their deans without asking for the path. (Calmet)
28:9
Menochius
Roots, in quest of precious metals. (Menochius)
Ovid
"Imus in viscera terrae et in sede Marium opes quaerimus." (Pliny, [Natural History?] xxxiii. pref.) Effodiuntur opes, irritamenta malorum. (Ovid, Met. i.)
28:10
Menochius
Rivers. Or, the waters lodged in the mines. (Menochius)
Calmet
He hath even cut canals through the hardest rocks, (Haydock) and sunk wells. (Calmet)
28:11
Horace
Searched, by diving; (Calmet) or, Hebrew, "he bindeth the rivers from flowing;" diverting their course by dams, etc. This is another proof of the power of man. (Calmet) ---Labor omnia vincit. (Horace)
28:12
Calmet
Understanding, of supernatural things, which teaches us to love God, and to comprehend his counsels. This is very different from the human sagacity of which he has been speaking; and this is the gift of God alone. (Calmet)
28:13
Calmet
In delights is not expressed in Hebrew or Septuagint. (Calmet)
Haydock
But to live in misery is hardly to be accounted living, (Haydock) and the addition restrains the proposition, as some men possess this treasure, though not those who take no pains (Calmet) to mortify corrupt nature. (Haydock)
Calmet
Chaldean, "it is not found in the land of the proud, whose life is spent in sin." (Calmet)
Worthington
True wisdom is found, not in natural, but in supernatural, things. (Worthington)
28:15
Finest, obrizum, which has the colour of fire. (Pliny, [Natural History?] 23:3.) The old Vulgate and Septuagint read "locked-up gold," aurum conclusum, (Calmet) and the Hebrew Segor, (Haydock) "that which is shut up," like things of value: gold is sometimes specified, 3 Kings 6:20.
28:16
Calmet
Dyed, etc. Hebrew cethem ophir, (Haydock) "the shut up" (gold, though the Vulgate, Septuagint, etc., very in the interpretation) "of Ophir." This country was famous for its gold. (Calmet)
Its situation is not clearly ascertained. St. Jerome seems to have placed it in India, with Josephus, "in the golden country," now Malacca.
Calmet
Stone. Protestants, onyx. Hebrew shoham (Haydock) means, probably, the emerald, Genesis 2:12. (Calmet)
Haydock
But these names are very indeterminate. Theodotion, from whom great part of this chapter is inserted in the Septuagint has "the gold of Ophir, and the precious onyx and sapphire." (Haydock)
28:17
Haydock
Gold. This is the third time it has been mentioned, according to its different degrees of excellence. Hence it is called by the most common name, (Calmet) zahab. (Haydock)
Calmet
Crystal was formerly more "transparent" than we have it at present. (Calmet)
Calmet
Zecucith (Haydock) denotes something of this kind. (Calmet)
28:18
Calmet
Things. Hebrew Ramoth and Gabish (Haydock) are terms much controverted. The first may denote the unicorns, (Deuteronomy 33:17.) and the latter the thunderbolt, or ceraunia, which were in high request. (Pliny, [Natural History?] 37:9. Ezechiel (xiii. 11., and 27:16.) mentions the former as carried by merchants to Tyre. These stones, which fell from the sky, were used by the Parthian magi, etc., for secret purposes. They have given rise to many fabulous accounts. Those which are to be seen, are by no means beautiful. (Calmet)
Haydock
Yet if the people esteemed them, Job might well include them among other things of most value. Protestants, "No mention shall be made of coral, or of pearls, for the price of wisdom is above rubies." (Haydock)
Haydock
The latter part of the verse would be rather, "the fishing for wisdom would be more difficult than that for pearls;" (Calmet) or, "the extraction of wisdom is above the drawing forth of peninim." (Haydock)
The pinna is a kind of fish which is fastened to the bottom of the sea, by roots, of which the byssus was made, 1 Paralipomenon 15:27. Pearls were commonly found in the Persian Gulf, near Idumea. The art of diving for them, and extracting them from the fish, was very difficult, but nothing in comparison with the labour requisite to discover wisdom. The ancients describe some pearls of a reddish gold colour. (Athen. 3:13.) ( Jeremias' Lamentations 4:7.)
Haydock
Adam, which is interpreted red, in Jeremias, means also any thing very shining; in which sense the word purpureus is used. (Horace vi. Ode 1.) (Bochart, Anim. p. 2, b. V. VI. (Calmet) and t. 3:681. 91.) The opinion of this author seems preferable to that of Hutchinson and Cooke, who would translate peninim (Haydock) by "loadstones or magnets," which the former says are like "reddish clay," though they are really of a dusky iron grey, sometimes tinged with brown or red. This complexion would not be very beautiful. Yet the Nazarites are compared to peninim, (Lamentations iv.) and to snow, (Parkhurst) as they were of a most fair red and white, like pearls. (Haydock)
Though the ancients seem to have been acquainted with the loadstone or magnetic needle, particularly the Phenicians (Odys. 8:556.) and Chinese, for many ages, yet it was never so common as to form a popular comparison. Aquila renders the word in question, periblepta, "conspicuous things;" and pearls were certainly highly valued by the Jews, etc. Parkhurst, in pone.
Theodotion, in the Septuagint, "draw forth wisdom before the inmost things."
Haydock
Both these versions agree with the Vulgate, as the most precious goods are kept out of sight. (Haydock)
Pineda
Yet the deepest mines of gold do not require so much diligence and sagacity for us to discover and possess them, as wisdom does; but, in return, it will abundantly recompense the man who finds such a treasure, Ecclesiasticus 6:19., and 24. (Pineda)
28:19
Ethiopia, on the east of the Red Sea. Pliny ([Natural History?] 6:29.) mentions the isle of Chuthis, which was also famous for the topaz.
Dying. Hebrew cethem, (Haydock) which we have observed relates to gold, ver. 16.
28:22
Haydock
Destruction. Hebrew abaddon, which is before (chap. 26:6.) used to signify the bottomless abyss. There, too late! the dead become acquainted with the value and nature of wisdom. (Haydock)
Calmet
But their knowledge is imperfect, and of no use to us. (Calmet)
28:25
Measure. He regulates the winds, and knows the drops of water, (Haydock) which to man is impossible, Proverbs 16:2.
28:26
Calmet
Storms; or Hebrew, "for the lightning, which attends thunder." (Calmet)
28:27
Haydock
It. All the works of God proclaim his wisdom. (Haydock)
He never made an acquisition of it, but possessed it from all eternity, Proverbs 8:23.
28:28
Haydock
Understanding. This is the duty of man, and a thing of the utmost importance. This teaches us to adore God's judgments (Calmet) in silence. (Haydock)
Pineda
It is the most important instruction of the whole book. (Pineda)
Haydock
Man must consider God's works to fear Him; and by avoiding evil, and doing good, (Worthington) to shew true wisdom. (Haydock)
28:1
By these more precious and rare creatures, men ought to consider the creator and so not set their rest in them, but in him, which is true wisdome.
28:4
Sudaine headie waters bursting out do change the wayes and passages of men.
28:13
True wisdom is not in natural thinges, but in supernatural vertues.
28:28
VVhen man hath considered Gods workes, his dutie is to feare God
Then to depart from euil and do good.
28:14
san Basilio † 379 d.C. The Hexæmeron 2.4
… Thus, these words “the earth was invisible” are explained by those that follow; “the deep” covered it and itself was in darkness. Thus, the deep is not a multitude of hostile powers, as has been imagined;
san Gregorio Nazianzeno † 389 d.C. Select Orations of Saint Gregory Nazianzen 30
… Shall we say that the words are those of Wisdom herself, as it were of Knowledge and the Creator-word, in accordance with which all things were made? For Scripture often personifies many even lifeless objects; as for instance, “The Sea said” so and so; and, “The Depth saith, It is not in me;”
28:19
sant'Efrem il Siro † 373 d.C. Ephraim Syrus: The Pearl. Seven Hymns on the Faith 3.2
2. Very glistening are the pearls of Ethiopia, as it is written, Who gave thee to Ethiopia [the land] of black men.
28:28
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Confessions 8.1
… There is yet another kind of impious men, who “when they knew God, they glorified Him not as God, neither were thankful.” Into this also had I fallen; but Thy right hand held me up, and bore me away, and Thou placedst me where I might recover. For Thou hast said unto man, “Behold, the fear of the Lord, that is wisdom;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Letters of St. Augustin 167.11
… Moreover, Job has shown, what is that useful knowledge by defining it where, after saying, “The fear of the Lord, that is wisdom” he adds “and to depart from evil, that is understanding.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 12.14
… But having examined a great number of passages from the Holy Scriptures, I find it written in the Book of Job, that holy man being the speaker, “Behold, piety, that is wisdom; but to depart from evil is knowledge.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.1.1
… by two, so as to render it rather by “the worship of God.” That this is the wisdom of man, as we have already laid down in the twelfth book of this work, is shown by the authority of Holy Scripture, in the book of God’s servant Job, where we read that the Wisdom of God said to man, “Behold piety, that is wisdom; and to depart from evil is knowledge;”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. On the Holy Trinity 14.12
… Let it then remember its God, after whose image it is made, and let it understand and love Him. Or to say the same thing more briefly, let it worship God, who is not made, by whom because itself was made, it is capable and can be partaker of Him; wherefore it is written, “Behold, the worship of God, that is wisdom.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. The Enchiridion 2
The true wisdom of man is piety. You find this in the book of holy Job. For we read there what wisdom itself has said to man: “Behold, the fear of the Lord [ pietas ], that is wisdom.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Of Holy Virginity 43
… How “wise,” save “not having high thoughts, but consenting unto the lowly.” For Wisdom Itself hath said unto man, “Lo, piety is wisdom!”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 18
Now, this meditation makes a man godly, and this godliness is true wisdom. By godliness I mean that which the Greeks designate θεοσέβεια, —that very virtue which is commended to man in the passage of Job, where it is said to him, “Behold, godliness is wisdom.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. A Treatise on the Spirit and the Letter 19
… but it was foolish rather, because they did not glorify Him as God, or give Him thanks; for “He said unto man, Behold, the fear of the Lord, that is wisdom.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Expositions on the Book of Psalms 136.8
… have received, therefore it is said, “He laid out the earth above the waters.” Further, since it is written of our Lord Jesus Christ, that “in Him are hid all the treasures of wisdom and knowledge,” and that these two, wisdom and knowledge, differ somewhat from one another is testified by other utterances of Scripture, especially in the words of holy Job,
28:1
Supra Job ostendurat quam fragilis et caduca sit pars impiorum, quam a Deo recipiunt; nunc autem ostendere intendit et contrario dignitatem spiritualis boni, quod homines justi a Deo percipiunt etiam in hoc mundo; quod quidem spirituale bonum sub sapientia comprehendit. Et ideo intendit praeferrere sapientiam omnibus rebus, et quantum ad originem, et quantum ad pretiositatem. Et incipit primo ostendere, quod omnia quae in rebus corporalibus pretiosa videntur, habent in certis locis originem; et incipit a metallis, quae apud homines pretiosa habentur. Est autem considerandum, quod metalla generantur ex vaporibus humidis resolutis a terra per virtutem solis et aliarum stellarum, et in terra retentorum; unde et metalla ductilibilia et liquabilia sunt, sicut et contrario lapides et alia hujusmodi quae non molliuntur neque funduntur, generantur ex sicca exhalatione intra terram retenta. Diversificantur autem metallorum species secundum majorem vel minorem puritatem vaporis resoluti, et secundum differentiam caloris digerentis: inter quae aurum videtur purissimum, et post hoc argentum, et sub hoc aes, infimum autem ferrum: et secundum majorem vel minorem puritatem, metalla ut plurimum habent diversas origines. Quia ergo aurum est purissimum, invenitur ut plurimum generatum in sua puritate inter arenas fluminum propter multitudinem evaporationis et caliditatem arenarum. Argentum autem invenitur ut plurimum in quibusdam venis terrae, vel etiam lapidum; aes autem invenitur ut incorporatum lapidibus; ferrum autem quasi in terra facculta, nondum perfectam digestionem habente, ut sit perventum usque ad generationem lapidis. Enumerans ergo diversa metallorum loca, dicit: Habet argentum venarum suarum principia, scilicet in aliquibus determinatis locis, ex quibus tales vapores resolvuntur, qui sunt apti ad generationem argenti: et sic dum misceruntur terrae vel lapidi praediti vapores, efficiuntur ibi venae argenteae. Quantum autem ad aurum subdit, Et auro locus est in quo conflatur: quia scilicet ex multis arenis colliguntur quaedam granula auri, quae in unum ligantur; quod quidem non fit in omni loco, sed in aliquo loco determinato, in quo concurrit debita proportio virtutis activae ad materiam proportionatam tali speciei.
28:2
Deinde quantum ad ferrum subdit, Ferrum de terra tollitur, scilicet, quia in terra quasi indigesta invenitur. Deinde quantum ad eas dicit, Et lapis, cui scilicet vapor proportionator, naturae ejus permiscetur: Solutus calore, scilicet ignis vehementis: In aes vertitur, dum scilicet id quod est ibi de natura aeris, per calorem ignis eliquatur. Deinde prosequitur de aliis rebus quae habent determinatum tempus et locum ex dispositione divina, unde divinae cognitioni subjacent, pluraque ipsorum, quae ab hominibus sunt occulta. Occultantur autem a nobis et sol et alia multa per tenebras noctis, sed hoc fit per dispositionem divinam; unde dicit, Tempus posuit tenebris.
28:3
Occultantur etiam quaedam a nobis per eorum corruptionem, dum resolvuntur in sua principia, quae Deo sunt nota, nobis autem occulta; unde subdit: Et universorum finem ipse considerat, idest terminum resolutionis rerum. Inveniuntur etiam quaedam ab hominibus occulta propter locum invium, sicut quandoque sunt quidam montes inaccessibiles, in quibus sunt quaedam invia hominibus: et quantum ad hoc subdit, Lapidem quoque caliginis, idest aliquam rupem alicujus excelsi montis, quae quasi semper caligine nebularem obtegitur: Et umbram mortis, idest aliquem locum umbrosum inter convallies montium, ad quae vitalis calor solis nunquam pertingit. Dividet torrens a populo peregrinante: solent enim in radicibus quorumdam montium defluere innumerabiles torrentes, ita quod ex una parte torrentis est via per quam peregrini transeunt, et ad aliam partem ripae non patet accessus.
28:4
Contingit autem quandoque quod in hujusmodi inaccessibilibus locis, aliqui rari homines habitant, ad quos etiam pauperes qui omnia circumeunt, accedere non possunt propter accessum difficultatem; unde subdit, Et torrens dividit a populo peregrinante eos, scilicet homines. Quos, in locis inaccessibilibus habitantes, Oblitus est pes egentis hominis, ut scilicet ad eos non accedat, et incios, idest propter hoc quod ad eos via non patet.
28:5
Sunt etiam quaedam loca non propter situm, sed propter aliqua accidentia, inaccessibilia, puta quia per aliquam alterationem subvertuntur, ut legitur Gen. 19 de Sodoma et Gomorrha; unde subdit: Terra de qua o-riebatur panis in loco suo, idest quasi in proprio et convenienti loco, Igni subversa est, scilicet subversionis ejus causa ex superabundantia caloris procedit.
28:6
Calore autem superabundante, sequitur quod resolutiones tam siccae quam humidæ ad magnam digestionem perveniant, ut exinde generentur aliqua pretiosa, puta lapides, vel metallia; unde quantum ad lapides pretiosos, qui generantur ab exhalatione sicca, subdit: Locus sapphiri lapides ejus, scilicet terræ subversæ igni. Quantum autem
28:7
ad pretiosa metalla quæ generantur ex vaporatione humida, subdit: Et glebae illius aurum. Hujusmodi autem loca sic subversa propter corruptionem aeris ex abundantia sulphuris, non solum homines vitant, sed etiam animalia bruta; unde primo quantum ad aves, de quibus minus videtur, dicit, Semitam, scilicet illius terræ: Ignoravit avis, quia scilicet super eam volare non audet, propter aeris corruptionem, nec etiam appropinquare; unde subdit, Nec intuitus est, scilicet eam, oculus vulturis: qui tamen valde a remotis solet videre. Vel potest aliter exponi: Terra illa ignoravit, idest non exposita ad semitam avis; quasi scilicet nec avis per eam transit: Nec intuitus est, scilicet aliquis in terra illa oculos vulturis.
28:8
Deinde quantum ad homines dicit: Non calcaverunt eam filii institutorum, idest mercatorum, qui tamen difficilia loca solent adire ad lucrandum. Deinde quantum ad quadrupe dia subdit, Nec pertransibit per eam leaena, quæ silvestria loca inhabitat. Haec autem quamvis hominibus sint occulta, Deum tamen non latent, qui et in montibus et in fluminibus suam virtutem exercet; unde subdit: Ad silicem, idest ad montes lapideos, extendit manum, idest potestatem suam.
28:9
Et hoc in duobus effectibus manifestat: primo per hoc quod montes quandoque funditus diruunt; et hoc est quod subdit, Subvertit a radicibus montes. Secundum autem est quod inter medium montium pertranseunt aquæ, quasi divina virtute esset eis via excisa a Deo in petris; unde subdit, In petris rivos excidit, idest meatus rivorum.
28:10
Et sicut potentia sua se extendit ad omnia magnifica facienda, ita ejus sapientia se extendit ad omnia pretiosa cognoscenda; unde subdit: Et omne pretiosum vidit oculus ejus: si enim ipse montes potest subvertere, si potest petras excidere, et similem potestatem exercere in totam terram, conveniens est, quod pretiosa videat quæ ibi latent, quamvis oculus hominis ea videre non possit: et non solum ea quæ latent in terris oculus ejus videt, sed Profunda quoque fluviorum scrutatus est; idest ea quæ in profundis fluviorum latent, ita perfecte cognoscit, sicut si ea serutaretur: et hoc signum est, quia Abscondita produxit in lucem, ad manifestationem hominum.
Quia ostendetur, omnia pretiosa quæ in corporalibus inveniuntur, determinatis locis contineri, quæ si ignota sint hominibus, sunt tamen cognita Deo; ad ostendendum eminentiam sapientiæ, primo inducit, quod determinato loco non continetur: unde dicit, Sapientia vero ubi invenitur? quasi dicat: Nullo corporeo loco concluditur, quia non est aliquid corporale. Ea vero quæ sunt in corporibus pretiosa, non solum ipsa, sed et eorum principia locis corporalibus concluduntur.
28:12
Sed hoc de sapientia Dei non potest dici; unde subdit: Et quis est locus intelligentiæ? intellectus enim est principium scientiæ et sapientiæ. Sicut autem sapientia non concluditur loco, ita etiam nec intelligentia, quæ est principium ejus. Secundo ostendit dignitatem sapientiæ, eo quod pretio aestimari non potest; unde subdit: Nescit homo pretium ejus, idest nihil quod homo cognoscat, est sufficiens sapientiae pretium. Utrumque autem praemissorum per consequentia manifestat: et primo quidem quod dixerat, sapientiam in loco determinato non inveniri.
28:13
Inveniuntur autem quae apud homines pretiosa reputantur, partim quidem apud homines deliciosos, qui pretiosa lapidum et metallorum congregare nituntur; sed in talibus non invenitur sapientia; unde subdit, Nec invenitur in terra suaviter viventium, idest deliciosorum, quia ipsi maxime a sapientiae perceptione impediantur, cor habentes deliciis occupatum. Partim autem inveniuntur hujusmodi pretiosa corporalia in aliqubus profunditatibus obscuris; sed non est ita de sapientia; unde subdit, Abysus dicit, non est in me: quod scilicet ea quae in absconditis profundorum latent, maxime sapientiae humanae sunt abscondita.
28:14
Partim autem inveniuntur in mari: tum quia ibi generantur, sicut margaritiae in conchis marinis; sive quia ibi deperent in navibus ibi submersis; sed non est ita de sapientia: tum etiam quia per mare solent hujusmodi pretiosa de loco ad locum portari; unde subdit: Et mare loquitur, Non est mecum. Quinimum ea quae sunt in mari, maxime latent sapientiam humanam. Deinde manifestat id quod dixerat de hoc quod sapientia pretio aestimari non potest: et enumerat ea quae sunt apud homines pretiosissima, dicens: Non dabitur aurum ob rizum, idest purissimum, pro ea, quia nullo auro potest pretium sapientiae aestimari.
28:15
Post aurum autem inter caetera pretiosius reputatur argentum, de quo subdit: Nec appendetur argentum in commutatione ejus. Sunt etiam praeter metalla pretiosissimi lapides diversorum colorum, qui maxime inveniuntur in India, de quibus subditur, Non conferetur, idest non comparabitur sapientia iunctis Indiae coloribus, idest lapidibus pretiosis, diversis coloribus naturaliter in India tinectis.
28:16
Et subjungit de quibusdam pretiosis lapidibus, qui etiam in aliis terris inveniuntur; unde subdit: Nec lapidi sardonico pretiosissimo, qui scilicet est compositus ex duobus lapidibus, scilicet ex Sardio, qui est rubei coloris, accendens animum ad gaudium, et acuens ingenium; et Onichino, qui ab eo ligatur, quasi habens quasdam noxias virtutes, scilicet excitandi tristitias et timores; cujus nocumentum refrenatur per Sardium: unde proprietatem habere dicitur, quod luxuriam depellat, hominem castum et pudicum reddens; unde et pretiosissimus nominatur. Subdit autem, Et sapphire, qui est caelestis coloris, qui etiam pretiosus est propter multas virtutes quas habet: nec refert quod aliqui alii lapides pretiosiores sunt, quia pretia lapidum non sunt eadem, nec in omnibus locis, nec in omnibus temporibus. Subdit autem de iis qui hane habent pretiositatem ex pulchritudine, dicens, Non adaequabitur ei aurum, quod habet pulchritudinem ex splendore, vel vitrum, quod habet pulchritudinem ex perspicuitate, quamvis non sit prae cellens pretii aestimatione.
28:17
Subdit autem de iis quae habent pulchritudinem ex artificio, cum dicit, Non commutabuntur pro ea vasa auri excelsa, scilicet quantitate, et eminentia, scilicet in comparatione. Et sicut non possunt pro sapientia commutari: ita etiam omnia praedicta nihil reputantur in comparatione ad sapientiam; unde subdit, Nec commemorabuntur in comparatione ejus, idest non est dignum, quod vel memoria de his habeatur, cum fit de excellentia sapientiae mentio.
28:18
Et quia dixerat quaedam corporalia esse occulta, et ob hoc pretiosa reputantur, consequenter ostendit quod haec etiam pretiositas sapientiae deest, cum subdit, Trahitur autem sapientia de occultis. Est enim humanae sapientiae origo occulta dupliciter. Uno modo ex parte intellectualis luminis, quod derivatur ad nos ab occul tissima omni causa, scilicet a Deo.
28:19
Alio modo ex parte rerum cognitarum: quare occulta proprietates et essentias sapientia inquirit, et ex his in divinorum cognitionem ascendit, quae maxime sapientiae appropriatur; unde concludit quod neque ratione pretiositatis, neque ratione occultationis aliquid potest ei comparari: neque in lapidibus pretiosis; unde subdit: Non adaequabitur ei topazius de Aethiopia, qui sic vocatur a loco primae viae suae inventionis: vel quia in colore auri similitudinem praetendit. Quantum autem ad pretiosas vestes subdit, Nec tincturae mundissimae, idest cujuscumque panni serici vel lanei, componentur, idest comparabuntur sapientiae.
28:20
Quia ergo sapientiam incomparabilem dixerat, et occultam habere originem, inquirit unde sit ejus principium, cum subdit: Unde ergo sapientia venit, unde derivatur, Et quis est locus intelligentiae? a quo principio homines lumen intellectus participant.
28:21
Ostendit autem hoc principium excedere omnem cognitionem humanam; unde subdit, Abscondita est ab oculis omnium viventium, quia fons sapientiae est Verbum Dei in excelsis, ut dicitur Eccl. I. Fuerunt aliqui auguriorum sectatores, qui traderent quasdam aves augurales, quemdam affectum sapientiae participare supra homines, inquantum scilicet ex eis ad homines pervenire credebant cognitionem futurorum; sed quod sapientia hanc conjecturam excedat, ostendit subdens: Volucres quoque caeli latet. Per quod potest intelligi quod origo sapientiae excedit caelestia corpora, a quibus hujusmodi aves moventur.
28:22
Sunt etiam aliqui, qui a mortuis futurorum cognitionem exquirerunt; sed nec hoc attingit ad sapientiae originem; unde subdit, Perditio et mors dixerunt, auribus nostris audivimus famam ejus. Et recte famam sapientiae morti et perditioni attribuit, quia perditio et mors important recessum et elongationem a bonis, quae sapientiam consequuntur. Pos sunt tamen tria praedicta secundum metaphoram ad tria rationalis creaturae pertinere: ut quod dicit, Abscondita est ab oculis omnium viventium, referatur ad homines; quod vero subdit, Volucres caeli latet, referatur ad angelos; quod vero additur, Perditio et mors dixerunt, audivimus famam ejus, referatur ad daemones, qui a Deo damnabiliter elongati, a remotis quasi ex sola fama divinae sapientiae notitiam habent. Ut ergo ostendat sapientiae radicem, subdit, Deus intelligit viam ejus, idest totum sapientiae processum, dum et ipse est et origo sapientiae, et locus intelligentiae.
28:23
Et quia ipse seipsun perfecte novit, ideo subdit, Et ipse novit locum illius, idest seipsum, in quo plene sapientia invenitur sicut in prima origine. Derivatur autem sapientia ab ipso in omnes creaturas, quae per Dei sapientiam fiunt, sicut ars derivatur a mente artificis in opera ejus: unde dicitur Eccl. 1, quod « Deus effudit sapientiam super omnia opera sua: » unde et ipsa universitas creaturarum est quasi quidam sapientiae secundarius locus. Et ideo ad ostendendum quod Deus cognoscit sapientiae locum, subjungit, quod ipse cognoscit universitatem creaturarum. Primo quidem hoc ostendit quantum ad extremas creaturas super quibus aliae continentur; unde subdit: Ipse enim fines mundi intuetur, idest excellentiores creaturas, in quibus ordo creaturarum terminatur ab inferioribus ascendendo, sicut sunt caelestia corpora, et caelestes spiritus.
28:24
Deinde hoc ostendit quantum ad alias creaturas sub eis contentas, sicut sunt elementa: unde subdit, Et omnia quae sub caelo sunt respicit.
28:25
Et ne aliquis credat, quod notitiam rei habeat a rebus acceptam sicut nos habemus, ostendit consequenter quod cognoscit res sine omni causa: unde subdit, quantum ad quasdam creaturas, scilicet ventos et pluvias, Qui fecit ventis pondus, idest dedit eis inclinationem motus, ut scilicet quandoque moveantur ad hanc partem, quandoque ad illam. Deinde loquitur de pluviis: et primo quidem secundum quod sunt vaporabiliter elevatae in nubibus; unde subdit, Et aquas, scilicet vaporales, appendit, idest appensas tenet in aere; et hoc in mensura, ne scilicet, si superexcederent, omnia submergerent; aut si plus debito diminuerentur, omnia siccerarentur.
28:26
Secundo quantum ad ipsam generationem pluviarum, cum dicit: Quando ponebat pluvias legem, ut scilicet certis temporibus et locis descenderent. Tertio quantum ad effectum, praecipue in mari: quod maxime ex immutatione aeris commovetur; unde subdit, Et viam, scilicet ponebat procellis, scilicet marinis sonantibus, scilicet ex magna commotione: quia et hujusmodi procellae certis temporibus et secundum certam quantitatem consurgunt. Quia vero ex ipsis creaturis sapientiam non acquirit sicut nos, sed potius ex sua sapientia creaturas produxit, ideo subjungit,
Tunc, scilicet quando creaturas faciebat, Vidit il-lam, idest sapientiam, In seipso, inquantum per actuale suae sapientiae considerationem res in esse produxit. Ab ipso autem sapientia derivata est, primo quidem ad Angelos, qui facti sunt participes sapientiae divinae; et quantum ad hoc dicit, Et enarravit, sapientiam suam eis manifestando. Secundo vero ad universitatem creaturarum, eam per suam sapientiam disponendo; et ad hoc pertinet quod subdit: Et praeparavit, scilicet in sapientia sua orbem terrarum. Tertio quantum ad homines, qui non per simplicem apprehensionem percipiunt sapientiam veritatis, sicut Angeli quibus enarratur, sed per inquisitionem rationis ad eam perveniunt; unde subdit, Et investigavit, idest homines eam investigare fecit; et hoc est quod subdit: Et dixit homini, scilicet per interiorem inspirationem illuminando ipsum, et sapientiam communicando: Ecce timor Domini, quem scilicet principaliter tibi do. Ipse est sapientia, quia per timorem Domini homo Deo inhaeret, in quo est vera sapientia hominis, sicut in altissima omni causa: Recedere a malo, idest a peccato, quo homo amittit Deum, est intelligentia: quia scilicet intelligentia praecipue ad hoc homini est necessaria, ut per intelligentiam discernat mala a bonis: quibus evitatis, per executionem bonorum operum ad sapientiae divinae participationem perveniat.
28:28
Sic ergo, quia timor Domini est sapientia, et recedere a malo est intelligentia, consequens est, quod justi, qui Deum timent et recedunt a malo, habeant sapientiam et intelligentiam, quae praeferruntur omnibus bonis terrenis, quae mali homines possident: et sic manifestum est, quod in hoc salvatur ratio providentiae divinae, quod justis dantur bona spiritualia, tamquam meliora; malis autem bona temporalia, tamquam caduca.
28:1
v. 1 « Habet argentum venarum suarum principia et auro locus est, in quo conflatur »; — in hebr. nam est argento scatebra et locus auro, (quod) conflant. llud *z in initio multos vexat. lam Synopsis* septem modos explanationis indicat. In nostra explanatione nexus est valde obvius et facilis; explicuit Iobus, quae sint vana; nune rationem reddit, cur multi vanis istis inhaereant, guia scil. vera sapientia illis est abscondita. Optime id exponit Malv. : « frustra vos estis amici, qui administrationem Dei in bonis et malis proborum et improborum ex infinita eius sapientia prodeuntem ex vestro sensu et ratione aestimare ac metiri conamini ». Alii regrediendum esse censent ad 27, 12 (cf. Hirz.). Alii ea supplent, quibus illud *5 praeparatur; v. g. quia peccatores pereunt, propterea non quicumque perit, impius est, nam Dei sapientia est inscrutabilis (cf. Nicetas aqud Pin. W.) vel: impios male perire, inde explicari, guia vera sapientia humanis viribus non attingatur (Zsch. Del.). Alii demum assertive vertunt: vere, profecto (Mar. Malv. II. Hitz. P.). Monet Fürst L. adhiberi particulam ad orationem directam introducendam; id quod etiam h. l. accipi posset, quia Iobus in antecedentibus ex aliorum opinione aliena protulit. Homo igitur fodinas investigat et novit, qua ratione metalla excoquantur et liquescant. In hebr. proprie egressio, exitus i. e. locus unde exit, quo gignitur, unde vena divite fluat. Habebat Aegyptus et regio sinaitica fodinas (cf. praeterea, quae Del. affert, Zeitschrift für aegypt. Spr. 1870 p. 137 et seq. et Ausland 1870 N. 63), unde poeta haec hausisse censeri potest. Alio modo artem fodiendi et fundendi metalla proponit
Hucusque Iobus 21,12 quid sine causa vana. loquimini? prosecutus
28:2
v. 2 « ferrum de terra tollitur et lapis solutus calore in aes vertitur » ; —i. e. ex lapide metallico in fornacem iniecto vi caloris aes eliquatur ve! cuprum. Eandem locutionem apud Plinium inveniri Male. monet : « igne lapides in aes solvuntur... aes fit ex lapide aeroso, quem vocant cadmiam,...fitetiamex alio lapide, quem chalciten vocantin Cypro » (36,34; 34,1). Porro miratur hanc hominum industriam, qua terrae viscera perscrutantur et quae ibi sepulta iacent ad lucem attollunt : v. 3 in hebr. finem ponunt. tenebris et ad omnem perfectionem perscrutantur lapides caliginis et umbrae mortis i. e. homo intima et obscura terrae viscera rimatur et pervestigat, ita lucem afferens tenebris illis, obscura illa ad lucem vehens, ideoque finem ponens tenebris; SLE dicit in W.). Eodem modo textus lat.
28:3
v. 3 « tempus posuit tenebris et universorum finem ipse considerat, lapidem quoque caliginis et umbram mortis »; — à. e. lempus statuit, quo illa ex tenebris emergant, quo tenebrae illae cessent; omnia altissime et profundissime investigare homo vult, obscurissima quaeque in terrae visceribus, quae aeterna caligine * sepulta videantur °. Hisce in universum praemissis iam rationem accuratius delineat, et antecedentia et subsequentia plane ad oculum demonstrant. Quare 5g; h. l. non proprie erit zorrens, vel vallis torrente irrigua, sed quod quam maxime cognatum est, cuniculus, puteus metallicus (Schacht, Stollen), cuniculus, qui a fossoribus in terrae viscera agitur. Ita iuremerito recentiores. Unde versum 4 valde implicatum sic ex hebr. vertimus : agunt (vi rumpunt, excavant) cuniculum longe ab habitatore; derelicti a pede pendent, haud similiter atque homines librantur (sese l'ibrant) 1. e. longe ab incola terrae superioris; cum funibus demiltantur el funibus penduli librentur, pedibus ad descendendum mon utuntur, quare poetice dicitur pes illos oblivioni dedisse °, vel illos esse oblivioni datos, destitutos a pede, quippe qui in itinere illo subterraneo officium suum solitum praestare nequeat (cf. Hzrz. Hitz.). Nam quod alii volunt, fossores a pede i. e. ab hominibus supra ambulantibus esse oblivioni datos (cf. W. Del. Zsch. P.), nimis coactum est, cum pes et hominum memoria tamen nihil commune habeant. Hebr. vxy3 4b homine, longe ab homine explicamus eum Hitz. : aliter atque homines solent, non humano more. Usus praepositionis p" huic explanationi favet, cum. saepius usurpetur pro nima (ne Sis) v. g. 1 Sam.. 15, 23. Is. 32, 14. Ier. 48, 2 et alias (cf. Ges. Thes. m 6.). Et accedit, quod alia significatio, quam plerumque sequuntur (W. Hirz. Del, Zsch. P. Renan), procul ab hominibus propter repetitionem languida videtur. S. Hier. legisse videtur py populus et Yy miser, egens; (pro my et 3535 cf. Mar.). Ad eundem sensum accommodandus erit textus latinus v. 4 « dividit 1. Lapidem caliginis et umbram mortis quidam, sane sagaciores, volunt esse periphrasin materiae primae, de qua peripatetiei (cf. Malv.). Aptius allegari potest, quod Plinius dicit (33 prooem.): « in sede manium opes quaerimus », vel quod Ovidius (Metam. 1. I): « itum est in viscera terrae stygiisque admoverat umbris » (cf. P.). 2. mbon cf. 26, 10; alii interpretantur : omnem perfectionem homo ipse pervestigat (cf. Malv. III), sed propter particulam 5 praestat "n7 925 explicare ad modum adverbia- H v" 3$ Jem, uti mba, «$35 etc. i. e. absolute, consummate, perfectissime. 3. mow est negligere, destituere; dein etiam sensu praegnanti officio suo deesse, cf.
28:4
est. Iam id praestat quod 27, 41 se facturum promiserat : docebo vos: i. e. Dei sapientiam et proin gubernandi mundi rationem homini esse imperviam, inaccessibilem ; hominem quidem arte el industria valere multiplici; id quod in priore parte proponit; torrens a populo peregrinante eos quos oblitus est pes egentis hominis, et invios »; — ullimum membrum explicat hebr. non ut homznes sese librant, sese movent, i. e. hominum viis non utuntur. Versum huno, quem aenigma pene indissolubile Calm. vocat et qui miras ac multiplices interpretationes tulit, iam haud ita difficile ad textum hebr. referre licet, dummodo torrentem eodem modo quo bp; intelligamus : dividit cuniculus in viscera terrae actus a populo perambulante in superficie terrae fossores, quos pes, alias homini misero adeo utilis et necessarius, officio suo privat et destituit, qui ibi incedere conantur, ubi non sunt viae. Apte ita fossores metallorum describi nemo negabit; hune sensum vero ex verbis latinis erui posse praelucente explicatione hebraica, quis negare ausus fuerit? : De aliorum variis interpretationibus pauca addam, ne absurda illa congerie legentibus fastidium afferam. Tir.. haec habet: « torrens aquarum ebulliens dividit quaesita et optata metalla a fossoribus, qui plerumque peregrinis ac pauperibus constant. Hic ergo torrens facit, ut pes egentis hominis, fossioni incumbentis, obliviscatur eos, i. e. non sequatur votum aut desiderium illorum, i. e. ut non possint ulterius fodiendo transire ». Ceteris eo praestat, quod saltem contextum de fodinis servare studet. Alii de inundatione accipiunt ; alicubi torrens separat incolas a peregrinis facitque terram inviam, ita ut egentes et mendici, qui omnia pervagantur, eo non transeant (Cord. cf. Pin. Men.). Alii de fluminibus subito erumpentibus (cf. Cod. Vav.) etc. et alii alia, potius portenta, quam interpretationes proponunt. Via et ratione descripta v. 4 qua in terrae viscera descendunt, iam fossorum labores adumbrat, quibus ipsam terram quasi ignis incendio et vastatione evertunt ac suffodiunt'; ita v. B « ferra, de qua oriebatur panis, igni subversa est »; — homo tam sagax est, ut frugibus terrae non contentus a superficie in eius interiora penetret et multiplicem utilitatem capiat. Quod alii in verbis cernunt, terram adeo benignam, quippe quae victum ac cibum suppeditet, crudeliter ab homine secari, subverti, exeavari, quasi talem ferat largitatis suae mercedem (ef. Herz. Hítz.), id modernorum cogitandi sentiendique modum plus aequo redolet ?. Cur vero tales labores exantlentur, explicat
28:6
v. 6 « locus sapphiri lapides eius et glebae illius aurum » ; — scil. sapphirus saepe invenitur 1. Compara quae Plinius habet (33, prooem.) : « persequimur omnes eius (terrae) fibras, vivimusque super excavatam. Imus in viscera eius et in sede manium opes quaerimus, tamquam parum benigna fertilique, quaqua caleatur ». 2. Hebr. WNut igne lectione LXX, Chald. et Syri defenditur; alii cum vulg. yaa praeferunt. Ignem enim et acetum ad rupes perrumpendas veteres adhibebant. ibi, ubi terrae lapides in eius sinu effodiuntur; similiter glebae adsunt in terrae visceribus auro mixtae. Sapphirum primo loco profert, ut ex illa tamquam ex gemmarum praestantissima reliquas intelligeremus (Pzn.). Ita sane apud veteres (cf. Ex. 28, 18; 39, 11). Alterum membrum in hebr. aliqui vertunt ef pulveres auri ei scil. sapphiro, et intelligunt illud sapphiri genus, quod, ut ait Plinius, aureis punctis collucet (cf, Pin. Malv. Hirz. Hitz.). Sed certe melius est, quod vulg. indicat, magisque ad labores illos explicandos confert, duo afferri pretiosa, sapphirum ef aurum; unde hebr. verte : et glebae auri ei (sunt, scil. vel homini ex v. 4 vel ei loco; sed cum idem locus vix apte et sapphiri et auri dicatur, melius ei terrae intelligitur $5, et VAN revera pluries mascul. invenitur, cf. Gen. 13, 6. Is. 9, 18; 18, 2; 26, 18; 66, 8 Fürst L.). Denuo hominis industriam miratur, qua ad inaccessa illa loca accessus pateal; v. T « semitam ignoravit. avis, nec. intuitus est eam oculus vulturis;
28:8
v. 8 non calcaverunt illam filii institorum, nec pertransivit per eam. leaena»; — illuc scil. homo penetrat, quo nec acerrimus avium visus perlingit, nec bestiae latibula et cavernas quaerentes penetrant, nee fili? instztorumi. e. mercatores, hominum genus avidissimum, cui nihil impervium est. Quomodo illam viam homo efficiat, describit
28:9
v. 9 « ad silicem extendit manum suam, subvertit a radicibus montes ; v. A0 zn petris rivos ezcidit et omne pretiosum vidit oculus etus » ; — i. e. ut ad gemmarum aurique sedem perveniat, rupes durissimas perfodit et ad montium ima cuniculos agit, ita ut ipsos montes subvertere videatur; quo in labore si aquae irrumpunt in terrae cavernis collectae, illas per canales in rupibus excisos e fodina educit. His transactis demum praemium operis nanciscitur : laetus thesauros aspicit in terrae sinu reconditos (cf. Mar. Malv. Pin. Cod. Vav. partim; W. Hitz. Le Hir). Demum homo nihil relinquit intentatum ; uti terram, ita flumina quoque (et maria?) perserutatur
28:11
v. 14 « profunda quoque fluviorum scrutatus est et abscondita in lucem. produxit »; —i. e. « nihil non investigatum reliquit, sed propter magnam eius et sedulam diligentiam vel potius sapientiam a Deo ipsi concessam etiam ea quae sub aquis mersa latent, ei cognita erant » (0/.). Quo magis Iobus hominum sagacitatem et artem extollit, eo illustriora praeparat verae sapientiae sublimitatis praeconia, ad quae iam transit. i0» 98, 8-42 Mar. Malvo. Calm. W. Del. Zsch. P. Le Hir); etiam S. Hier. infra 44, 235 ym vertit filios superbiae et LXX nostro loco vio dAaCóvov i. e. ut Ol. explicat peyéz Snpla. Cur S. Hier. hoc loco verterit filii institorum i. e. mercatores, vix divinari poteris. Certe medius inter bestias mercatoribus non est locus assignandus; neque scio, num bene dicatur, illas regiones explorari ab homine, quo ne mercatores quidem penetrent, hominum genus sane in regionibus perlustrandis sagacissimum. — Generatim sententiam ad antecedentia referunt : talis locus est auri tamque absconditus, cuius semitam ignorant aves... Sed iam Cod. haud male trahit ad sequentia : « ut via illa, quam ne milvus quidem nec ferae viderint, Šit quam homo sibi aperit evertens montes et marmora caedens », vel, ut Hitz. : per viam illam... homo extendit ad silicem manus. In v. 40 alii pw3x* ipsos cuniculos intelligunt, in quibus metalla fodiuntur (le D. Zsch.); vix recte; nam mw veri nominis rivi semper dicuntur, atque haec significatio h. l. optimum praebet sensum. Neque enim veteres fossores aquas illas irrumpentes ignorare poterant; cur igitur illarum mentionem clare h. 1. expressam non agnosceremus, cum tamen periculum illud avertere etiam pro illis necessarium esset, idque humanae industriae atque sagacitati esset. commendationi? Ea vero, quae ad hanc laudem spectant, Tobus h. l. non sine facundia colligit 1. Huic suppar est industria cohibendi aquas e parietibus continuo stillantes. Eam describere videtur v. 14 in hebr. a fletu fluvios cohibet et abscondita ad lucem educit i. e. ligat et obturat rimas, per quas aquarum venae vel scaturigines (r3) in cuniculos et fodinas influunt (cf. Pin. Malv. H. IV. W. Hirz. Del. Hitz. Zsch. P.); sunt enim rimae illae quasi vulnera fodinarum quae fasciare et obligare (wan cf. Is. 4, 6) oportet. Alii vertunt : fluxum | fluviorum sistit, quibus scil. siccatis vel alio diductis appareant et deprehendantur quae intus lateant (cf. Vav. Cod. Calm.); at non bene id cohaeret cum antecedentibus, ubi continenter sermo est de fodinis. Sed viam forte praebet ad id, quod LXX habent : xoi psn zozagOw dvexáXogev; idem S. Hier. exprimit referens omnino TAeodotionis versionem, qui teste Ol. 2&nosbvrosv habet; proinde litera transposita awyn sane legerit, vel quod Houbig. vult. way-
28:12
v. 12. « Sapientia vero ubi invenitur et quis est locus intelligentiae »? — Sapientia in sacris literis, praecipue in libris sapientialibus, multa complectitur; in universum quidem rerum cognitionem dicit amplissimam, sed eam, . 10» 28, 12-13 2qua res singulae ad Deum auctorem et gubernatorem referuntur. Magis proprie est rerum cognitio divinitus data vel inspirata, qua res ex norma divina rite perspectae et apte explieentur et ordine atque consilio ad usum adhibeantur. Proponitur tamquam quaedam sapientiae et scientiae divinae participatio a Deo i ipso subministrata, qua amicos suos reddit insignes. Intelligentia. (naa) vi vocis eam partem sapienliae potissimum designat, qua sine ulla dec?P ono res ipsas discernimus et a fallaci specie et fuco tuti reddimur, qua prudentiam maxime adhibemus (cf. quae scripsi ad Is. 11, 3). Hoc vero loco ex ipso disputationis argumento pronum est concludere, sapientiam intelligi cognitionem divini consilii in rerum cursu et gubernatione (cf. infra v. 23 et seq.). Ipsa interrogandi -ratio respicit v. 1 et demonstrat, hominem hane suis viribus minime invenire posse. Idem vario modo in sequentibus inculeatur;
Terrae viscera homo perlustrat et reconditis thesauris potitur mira arte et sagacitate! At quam impar est sapientiae investigandae ! Id pulcherrima oppositione Iobus iam exsequitur ?;
28:13
v. 13 « nescit homo pretium erus, nec invenitur in terra suaviter viventium » ; — i. e. nihil quod homo cognoscat, est sufficiens sapientiae pretium (5. Thom.); non agitur de valore interno, sed de pretio quo emi et acquiri possit. Nulla vero re terrestri coemi potest, quia ipsa non est de terra; unde additur in hebr. neque invenitur in terra viventium. e. uti LXX et vet. lat. habent «in hominibus » ; terra sedes est auri et argenti, at sapientia terrae hominisque conditionem longe superat. S. Hier. addidit suaviter viventium, « ut innuat virtutem veramque sapientiam non nisi labore comparari neque a Deo communicari hominibus qui in deliciis agunt; vel forte ut sensum propositionis contrahat, cuius litera nimis late patere et excludere omnes:omnino homines a tanti boni possessione videtur » (Calm.). Simile quid Chald. dicere voluit : « non invenitur in terra superborum, qui peccant in vita sua » ; sed optime carere possumus tali additamento ; nam sacer auctor efferre vult, sapientiam illam omini, suis tantum viribus relicto scil. et rerum naturalium indagatione instructo, esse imperviam, quippe quae rebus creatis non sit adumbrata et expressa. Vel, ut cum theologis scholae terminis utar, sapientiam describit supernaturalem, cognitionem illam divinorum consiliorum ex rebus creatis solis hauriri minime posse asserit, quia illa Dei mysteria in opere creationis non sunt manifestata, unde vere in regione vivorum non inveniuntur. Providentiae igitur supernaturalis abdita consilia sacer auctor attingit. — Minime spernenda, immo praeferenda est lectio LXX et vet. lat. « ignorat homo viam eius » (i. e. nq pro ny) +; nam h.l. ubique de regione et sede sapientiae, quam homo ignoret, sermo est; de pretio demum v. 15 et seq. mentio WT NUS PEN M fit; quare concinnitas sermonis et ordo et allusio v. 23 facta omnino - lectiónem graecam exigunt, quam IHoubig. B. iuremerito adoptant. Porro Hind esse super naturalem, ia amplificat, ut asserat
28:14
v. 14 « « abi yssus dicit : non est in me; et mare loquitur : non est mecum »; — . €. neque si quis omnia perlustret et investiget, ita ut mare et qud: Coh in maris profundo sinu contineatur cognoscat, ne ex tali quidem scientia enascitur illa sapientia. Neque omnes thesauri, quibus homo. potiri potest, illam coemere valent ; quare alio modo, illam esse supranaturalem demonstrat; v. 45 « non dabitur aurum obrizum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione eius ; v. 16 non conferetur tinctis Indiae coloribus, nec lapidi sardonycho pretiosissimo vel sapphiro » ; —i. e. non potest dari pro ea, ita ut coematur; aliis verbis : homini ea plene desunt, quibus illam acquirat, unde simul, quanti sit aestimanda, delineat; cf. Prov. 3, 14; 8, 11. Sap. 1, 8. — Aurum obryzuin xpocicy čpvčov est purgatum, probatissimum '. Tznctos Indiae colores vel gemmas variis coloribus vernantes intelligunt, vel ea, quibus pretiosa ornamenta tingantur vel inficiantur, vel vestes picturatas (cf. Pzn. Vav. Men.). Hebr. 4538 pn» 4urum Ophir communiter interpretantur. LXX vocem varie red- dunt : ter ypvotov, bis Also; mohutedńs, semel &pyóptov, etiam Ífuattopbs Ottypucos (cf. Calm. Ges. Thes.) ; Ophir Indiam interpretatus est S. Hier.; alii speciatim regionem "MN ad mare sitam AbAira intelligunt (cf. Ebers, Aegypten und die Bücher Mose p. 33), A alii Arabiae partem et emporium mercium indicarum; nuperrime Delitzsch insu- 3i lam vel regionem esse litoralem in sinu persico versus meridionalem Arabiae E. partem sitam ex Gen. 10, 29 concludi asseruit (cf. Wo lag das Paradies? p. 99). M. Lapis sardonychus, vel sardonyx, vel onyx (LXX et vet. lat); hebr. mat praeum terea etiam beryllum (W.), smaragdum (Hitz.) interpretantur. LXX variis in locis E » mire variant et ultra has significationes, quas modo attuli, eliam sardium et saph^ phirum explicant. losephus sardonychem intellexit (cf. Ges. Thes. s. v.). Proinde dicit : sapientiam non appendi, compensari (hebr.) gemmis vel margaritis. cultis.» ? — ultimum membrum per interrogationem legendum erit : num vero de occultis protrahitur? Nam sapientiam de occultis Dei sedibus acquiri, hoc loco praepostere ingeritur, cum in antecedentibus et sequentibus hoc unum tractetur, illam studio vel pretio humano żon acquiri. Idem quoque enuntiatur
28:19
v. 19 « non adaequabitur ei topazius de Aethiopia nec tincturae mundissimae componetur »; — exstitisse topazium in Aethiopia etiam Plinius (6, 29. 34. 27, 32 — cf. Malv. Pin.) et Diodorus Siculus testantur (cf. W.). Magnifica enumeratione per omnia, quae apud homines maximo in pretio habentur, percurrit Iobus neque quidquam ad illius possessionem iuvare ostendit, Ita zazim? illam aestimandam esse eiusque coelestem originem demonstrat. De textu hebr. haec nota: in v. 47 Hitz. et B. alterum membrum delent; sed sine ratione sufficiente, ut mihi videtur; nam adest in versionibus antiquis, neque iis difficultatibus grammaticis premitur, quas Hitz. fingit; sermonis vero uber- Late quis demum hac in parte iure offendatur? Ea in sequentibus quoque cernitur. Verte v. 48 corallium (cf. Ros. W. Hitz. Zsch. P. Le Hir, Fürst L. ; alii gemmas in- Lelligunt cf. Mar. Malv. Cod. Vav.) et erystallus non memorabuntur et acquisitio sapientiae (est) prae margaritis i. e. multo praestantior est (cf. Malv. Cod. Calm. W. Hirz. Hitz. P.); alii gsxy3s corallia vertunt (cf. Del. et varias vett. interpretationes Cod. Calm.). Fortasse quU extractio alludit ad margaritarum e mari extraetiopriora nomina cum LXX partim et Sym. (cf. Ol. et cod. syr. hexapl.) ad etymologicam quandam similitudinem expressit cf. mss, waa (vel yax 523?); in ultimo membro probabiliter pyp una litera mutata legit, uti LXX «X icóza:«; nam vocem hebr. Prov. 3, 15 opes transtulit, Prov. 20, 45 gemmas; Prov. 8, 11 pretiosissima; Lament. 4, 7 ebur (?) Hebr. v. 19 non compensabitur puro auro ams cf. v. 16. — De topazio cf. Ex. 28, 17; 39, 10; nomen hebr. pyys idem est ac toráķtov (duabus literis primis inter se permutatis; 4 fieri y et vice versa in dialectis semiticis et alibi frequenter videmus), quare smaragdi et carbunculi (Hitz.) interpretatione carere possumus. Post tam longam enumerationem, oplime et magna cum emphasi et oratorio plane modo ' redit prior illa interrogatio
28:20
v. 20 « unde ergo sapientia venit et quis est locus intelligentiae » ? — vult scil. denuo inculcare illam homini suis viribus utenti esse imperviam et inaccessam;quare, quod hucusque dixerat illam non inveniri in terra, non prelio comparari, nunc auget asserens : illam abscondi et latere omnes ; 334 V TEE 10» 28, 21-23 | Du
28:21
v. 94 « abscondita est ab oculis omnium viventium, volucres quoque coeli latet »; — i. e. etsi quis acie acutissima uteretur et coelorum nubiumque spatia lustraret, sapientiam (cf. Eecli. 6, 22) nullibi-inveniret; organa proinde vel sensus hominis quam maxime exculta etl tota mundi machina (etiam coelestis, homini quae sit impervia) pervestigata illam nullatenus adducunt. Quod alii de coeli avibus tamquam auguralibus, vel de angelis, vel de hominibus contemplationi deditis disserunt, sine ullo dispendio mittimus. Hisce in terris non invenitur; at
28:22
v. 22 « perditio et mors dzxerunt : auribus nostris audivimus famam eius » ; —i. e. inferorum regio, Scheol. Expositio sapientiam esse longe a nobis dissitam et habitare quodammodo in remotissimis locis (.Men.), verbis non satisfacit; melior est haec, ut nullus non sit locus quem laus et nominis sapienliae gloria non compleverit, quam innuere videntur LXX et vet. lat, : « audivimus eius gloriam » (x2éoc)), et quam Nicetas (apud Pin.) el Cord. approbant. Ab ea non longe abest, quae recentioribus probatur : infernum fando audivisse a descendentibus, esse et exsistere sapientiam, ipsam vero minime cognoscere (cf. W. Del. Zseh. Hirz.). At fortasse praeferenda est illa, quam etiam Cord. innuit, homines vita funetos et in inferno vel limbo constitutos revera aliquam sapientiae notitiam percipere, dum scil. de vera rerum terrestrium aestimatione plus iam intelligant et ex rerum divinarum oblivione, qua in terris saepe obruti sepultique iaceant, certe emergant. Quod Cord. de peccatoribus solis dicit : « videtur insipientia peccatorum et per consequens contraria sapientia quasi umbra tenus cognoscitur », id facile ad omnes accommodatur. Demum exponit. ubi sit et a quo detur;
28:23
v. 23 « Deus intelligit viam eius et ipse novit locum illius »; — emphatice, sine ulla coniunctionis vel oppositionis particula Deus: initio ponitur, cum ictu et pondere vocis effertur : 1. e. Deus solus. Nerba conformantur ad v. 12 et 13, in quo ex LXX lectio « homo nescit viam eius » praeferenda: est (cf. supra); scil. Deus scit ', qua via ad sapientiae possessionem perveniatur, ipse novit, ubinam consistat. Ratio est, quia Deus omnia novit :
28:24
v. 24 « ipse enim fines mundi intuetur et omnia quae sub coelo sunt respicit » ; — eandem rationem affert Baruch 3, 31. 32 non est qui possit scire vias etus... sed qui scit universa, novit eam. Altera ratio est, quia Deus omnia. condidit et omnia moderatur; ita
28:25
v. 95 « qui fecit ventis pondus et aquas appendit in mensura »; — eodem modo Baruch allegata Dei rerum omnium cognitione pergit : quz praeparavit terram... et replevit eam... qui emittit lumen (3, 32. 33). In. ipsa rerum conditione Deus scil. usus est sapientia quasi exemplari et pro- Lotypo, ad euius normam omnia exigeret. Sapientiam enim i. e. sapientem rerum omnium dispositionem adesse probatur illis ipsis, quaemaxime sine ulla norma esse videri possent : in ventisetaquis ; ventorum vim, propensionem, impetum, cursum, quantum et quo tempore flarent, ipse tribuit, illos certa regula moderatur (ef. Cord. Mar. W. Del. P.), eorumque ad. reliquam mundi machinam habitudinem definivit; similes leges aquis praescripsit : aquis superioribus i. e. nubibus. et imbribus, aquis marium, fluviorum, fontium : quas omnes quasi statera et mensura determinavit, ut ordine et proportione debita ad rerum omnium: usum et conservationem inservirent (cf. Sap. 14, 21 : omnia in mensura et numero et pondere disposuisti; Prov. 8, 98, 29. Pin. W.) +. Deum rerum moderatorem sapientia potiri, porro declarat
28:26
v. 26 « quando ponebat pluviis legem et viam procellis sonantibus;
28:27
v. 971 tune « vidit illam et enarravit et praeparavit et investigavit » ; — hebr. etviam coruscationz tonitruum (cf. Mar. Malv. W. Del. Hitz. P. Le Hir); i.e. in ipso rerum exordio, cum Deus et imbribus et tempestatibus certas praefigeret leges certosque terminos (et ita, quae maxime videri possent solutis habenis ad arbitrium furere, suo subdi nutui et suo imperio ac providentia regi monstraret), contemplatus est sapientiam tamquam rerum ordinandarum normam, eam. enarravit declarando et reluceat, uti exempla allata ostendunt, quatenus apta rerum ereatarum dispositio Dei providentiam naturalem commendet et insuper ostendat, Deum in hominum gubernatione naturali et supernaturali non minore ulisapientia: eam s/abilivit (hebr.), stabili lege constare voluit et rerum cursui adesse, eam perserutatus. est, intimos eius sinus ac recessus perspectos habet; Deo igitur inmundi conditione sapientiaasütit eaque usus est moderatrice (cf. Prov. 8, 27. Sap. 9,9. Eccli. 24,6). Proinde ex aplissima illa rerum omnium dispositione, quam homo non potest non admiratione prosequi, discere debet summam in omnibus Dei relucere sapientiam, etsi ipsius ratio ac via homini non sit obvia. 1. In hebr. muy ad. faciendum, quae constructio in membro parallelo in verbum finitum ]n transit, quare 5 non intentionis est particula, sed, uti subsequens 3 v. 26 temporis, potestque iam v. 25, uti 26, referri ad tunc 5x. Y. 27. Negant talem «o5 & signiSicut enim omo neque fines intuetur mundi (v. 24), neque ventorum pondus et vim novit, neque aquarum et procellarum legem perspectam habet, ita in humanarum rerum gubernatione eum plurima fugiunt ; at quemadmodum illa, ita haec quoque sapientissime a Deo disponi sibi persuadere debet. Quam persuasionem quo firmius et alacrius animo insculpat, Ilobus eum ad Dei opera sapientissime condita amandat. Iam declarat, quaenam sapientiae pars homini contigerit, vel in qua demum re sapientiae divinae possessio ac imitatio pro homine consistat ;
28:28
v. 28 « et dixit homini : ecce timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo intelligentia » ; — cf. v. 12; timor Der i.e. religio, Dei cultus el adoratio et inde consequens divinae voluntatis observahaec est vera illa sapientia, quam homo retinere debet, etsi Dei consilia in rerum hominumque gubernatione non attingat. Id vero quam maxime ad disputationis materiam confert. Docet igitur Iobus : quidquid contingat (etsi quis malis obruatur, quorum causam nescit), homo sapiens Dei cultum malique propulsionem firmiter et constanter debet opere exprimere, etsi Dei consilia non perspiciat; nam cum Dei sapientia abdita sit et sublimis, mirum non est, si homo de mundi gubernatione et fortunarum calamitatumque distributione non possit certum semper ferre iudicium ; satis est, ut retineat Dei timorem, qui in peccati vitatione exerceatur. Hisce vero Iobus et animi sui praeclaros illa humana norma metiri aggressi sint, dilucide exponit. Hucusque igitur a Iobo propositi problematis solutio data est ex infinta et invesügabili Dei sapientia, quam homo revereri debeat animo submisso eamque adesse sibi persuadere, etsi non intellexerit vel eius rationem non perspexerit. Quantus in hac Iobi disceptatione progressus contineatur, per se liquet. Illud adhue notare iuvat, Iobum victis amicis non insultare, sed admonere et edocere, Sed quae est humana fragilitas, in ipso heroe patientiae conspicua, Iobus in sequentibus denuo a perfectionis regula quam hie delineat, recedit, dum hac cognitione quam modo exposuit non obstante, denuo ad querelas et investigationem nimis euriosam delabatur, quare etiam Dei reprehensionem in fine non plane effugit. Carminis auctor, uti per decursum disputationis lobi sermonibus el querelis nobis morbum eius calamitatesque retulit simulque Iobi animi varios motus depinxit, ita nune amicorum silentio, quo ulterior ; loquendi opportunitas (c conceditur, eum utitur in modum, ut ns imaginem moresque plane absolvat. Facile porro et animi quadam necessitate fit, ut Tobus amicis tacentibus et quid reponant. nescientibus novam causae suae demonstrationem aggressus querelas et contestaliones, quas supra extulerat, legitimas esse contendat. Tria ei quasi sua sponte obversantur : quanta olim in prosperitate fuerit (cap. 29), quot et quantis lam immersus sit calamitatibus (cap. 30), et quomodo hane ruinam expertus sit vita innocentissime et iustissime ad omnem virtutis normam transacta (cap. 34). Hisce igitur Iobi vita moresque plane exprimuntur et perficiuntur. Simul novis querelis lobus ostendit — id quod ad animi humani indolem factum natumque est — se solutione data tamen non plene acquiescere, illam homini non sufficere, sed unumquemque stimulari, ul praeter rationem illam MET a Dei sapientia. petitam inquirat, curipse malis subiiciatur. Alios utique admonemus, illos Dei sapientia el providentia proposita consolamur; sed quotusquisque est, qui, si ipse affüigatur, non iterum iterumque mente volvat ac secum miretur, cur tandem tala a Deo sibi mittantur? Quare haee quoque capita psychologice fluunt ex lobi animo simulque disputationis progressum exhibent 41° vitam et mores Iobi ulterius deseribendo, 2^ ostendendo, responsionem cap. 28 datam non sufficere, 3° ita novam disceptationem alamque solutionem pleniorem praeparando. Praeterea capp. 29,31 quam maxime ostendunt, qualis pietatis species iustorum animis in V.T. insederit; cernimus enim V.T. minime in externa rituum legumque observatione fuisse conclusum, verum internam sanctitatem mentisque puritatem Deique amorem etiam ibi requiri. Quod in Deuteronomio de spiritu legis interno paucis innuitur, id in lobi vita, uti hic delineatur, ad vivum expressum cognoscimus '., Arg.—ELobusdolensatque moerens amissam prioris vitae felicitatem, Dei favorem, abundantiam bonorum, honorem auctoritatemque recolit (29,1-11), simulque, quia vitam ad omnem iustitiam pletatemque exegerit, et illum apud alios honorem se meruisse profitetur et spem optimam, quam de vitae cursu conceperit, exponit (29, 42-20). Sed qualis subito mutatio! olim apud omnes in auctoritate, reverentia, honore, quasi rex — nune a vilissimo homuncionunm genere deridetur, opprobriis repletur, suppliciis afficitur (29, 21-30, 14), immo ab ipso Deo sine misericordia diris cruciatibus exercetur, quare dolorem 338 : 108 29, 1-4 querelis et lacrimis effundit (30, 15-31). Et talia sustinet is, qui castitatem et iustitiam omni studio coluit (31, 41-15), qui multiplici misericordia in pauperes, viduas, orphanos usus ab omni avaritia et superstitioso cultu se immunem servavit (31, 16-28), qui ipsis etiam inimicis, peregrinis beneficia praestitit et in vitae ratione ab omni simulatione alienus fuit. Quorum omnium testis est Deus, apud quem maxima cum alacritate causam suam agere desiderat, quippe qui nullius iniustitiae, oppressionis, violentiae sibi sit conscius (31, 29-40).
28:16
… In Gen. 2, 12 è detto che la regione Hévila era ricca di tali pietre preziose, il cui alto valore si può scorgere nel paragone con la sapienza (Iob 28, 16). Angelo Penna
dotto tipico del luogo (Is. 13, 12; Iob 28, 16; Ps.
28:20
… In Iob 28, 20-27 la s. è personificata e descritta come inaccessibile all'uomo, che rimane sempre in una sfera materiale; Dio solo la conosce perfettamente, e creò il mondo per suo mezzo. …
28:22
… A. in senso di feol (inferno) rimase comune: cf. Enoch etiope. 10. 18. 90; Salmo di Salomone 14; Ascensione d'Isaia 10; Apoc. d'Abramo 21; ecc. Nell'epoca rabbinica designerà l'infimo posto nella Geenna (Midra Tehillim 97, 2; Qohéleth Rabbá 5, 9). In Iob 28, 22 il termine (congiunto con «morte») è personificato (come «Ciclo» in Dan. 4, 23 e «Hades» in Apoc. 6, 8; 20, 14). I Settanta traducono sempre ἀπώλεια (eccetto Iob 31, 12 ove leggono …
… Nessuno può sottravisi con un « patto » (Is. 28, 15, 18). I delori della f. sono quelli della morte (II Sam. 22, 6; Ps. 17, 6; 115, 3). Con un piede nell'abisso, il fedele « dal profondo grida » a Dio per essere liberato (Ps. 129, 1; Eccli. 51, 9). La f. personificata come la morte (Job 28, 22; Is. 5, 14; Eccli. 14, 12-19), poeticamente è raffigurata come mostro insaziabile dalle fauci enormi (Is. 5, 14; Hab. 2, 5; Ps. 141, 7; Prov. 1, 12; 27, 20; 30, 16), dal ventre immane …
28:28
… Essa ha origine da Dio (Ex. 28, 3; I Reg. 3, 9; 5, 9; Is. 28, 26; Ecc. 38, 6); sua base è il « timore di Dio » (Prov. 1, 7; 9, 10; Iob 28, 28; Ecc. 1, 16-22; Ps. 110, 10). Specialmente dopo l'esilio la s. diventa il tema preferito degli scribi ispirati. …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.