•• exhortation to repent: 4 with prophecie of the destruction of the Philistims 8. Moabites and Ammonites; 12. Aethiopians: 12. Assirians: 15. with their chief citie Niniue.
1Venite tutti, ratinatevi insieme, popolo non amabile:COME together, be ye gathered together ô nation not to be beloued: before that the commandment bringConvenite, congregamini, gens non amabilis, 2Before the decree bring forth the day as dust passing away, before the fierce anger of the Lord come upon you, before the day of the Lord’s indignation come upon you.Prima che il comando di Dio produca quel giorno quasi turbine, che sperge la polvere; prima che venga sopra di voi l'ira furibonda del Signore; prima che a voi sopravvenga il dì della indegnazione del Signore.forth the day as dust passing away, before the wrath of the furie of our Lord come vpon you, before the day of the indignation of our Lord come vpon you.priusquam pariat jussio quasi pulverem transeuntem diem, / antequam veniat super vos ira furoris Domini, / antequam veniat super vos dies indignationis Domini. 3Seek the Lord, all ye meek of the earth, you that have wrought his judgment: seek the just, seek the meek: if by any means you may be hid in the day of the Lord’s indignation.Cercate il Signore, tutti voi umili della terra, voi che avete praticati i suoi precetti: cercate la giustizia, cercate a mansuetudine, se mai poteste mettervi al coperto nel di del furor del Signore;Seeke our Lord al ye meeke of the earth, which haue wrought his iudgement: seeke the iust, seeke the meeke: if by any meanes you may be hid in the day of the furie of our Lord.Quærite Dominum, omnes mansueti terræ, / qui judicium ejus estis operati; / quærite justum, quærite mansuetum, / si quomodo abscondamini in die furoris Domini. 4For Gaza shall be destroyed, and Ascalon shall be a desert, they shall cast out Azotus at noonday, and Accaron shall be rooted up.Perocché Gaza sarà distrutta, e Ascalone sarà un deserto, Azoto sarà gettata per terra in pieno mezzogiorno, e Accaron sarà estirpata.Because Gaza is destroyed, and Ascalon as a desert, Azotus at noone they shal cast out, and Accaron shal be rooted out.Quia Gaza destructa erit, / et Ascalon in desertum: / Azotum in meridie ejicient, / et Accaron eradicabitur. 5Woe to you that inhabit the sea coast, O nation of reprobates: the word of the Lord upon you, O Chanaan, the land of the Philistines, and I will destroy thee, so that there shall not be an inhabitant.Guai a voi, che abitate la corda del mare: popolo di perdizione: la parola del Signore è per te, o Chanaan, terra de' Filistei: io ti devasterò in tal guisa, che non ti resterà abitatore.Wo to you that inhabite the cord of the sea, ô nation of castawayes: the word of our Lord vpon you ô Chanaan land of the Philisthims, and I wil destroy thee, so that there shal not be an inhabiter.Væ qui habitatis funiculum maris, gens perditorum ! / verbum Domini super vos, Chanaan, terra Philisthinorum; / et disperdam te, ita ut non sit inhabitator.
6And the sea coast shall be the resting place of shepherds, and folds for cattle:E la corda del mare sarà luogo di riposo pe' pastori, e stalla di pecore,And the cord of the sea shal be the rest of pastours, and soldes of cattel.Et erit funiculus maris requies pastorum, et caulæ pecorum; 7And it shall be the portion of him that shall remain of the house of Juda, there they shall feed: in the houses of Ascalon they shall rest in the evening: because the Lord their God will visit them, and bring back their captivity.E quella corda sarà di quei, che rimarranno della casa di Giuda: ivi avran le loro pasture, e riposeranno la sera nelle case di Ascalon; perocché il Signore Dio loro li visiterà, e faralli tornare dalla schiavitù.and it shal be the cord of him, that shal remayne of the house of Iuda, there they shal feede: in the houses of Ascalon at euen they shal rest: because our Lord their God wil visite them, and turne away their captiuitie.et erit funiculus ejus qui remanserit de domo Juda: ibi pascentur, / in domibus Ascalonis ad vesperam requiescent, / quia visitabit eos Dominus Deus eorum, / et avertet captivitatem eorum. 8I have heard the reproach of Moab, and the blasphemies of the children of Ammon, with which they reproached my people, and have magnified themselves upon their borders.Io ho udito gli scherni di Moab, e le bestemmie vomitate contro il mio popolo da' figliuoli di Ammon, i quali si sono ingranditi coll'invasione de' suoi confini.I hane heard the reproch of Moab, and the blasphemies of the children of Ammon, with which they haue vpbrayded my people, and were magnified vpon their borders.Audivi opprobrium Moab, / et blasphemias filiorum Ammon, / quæ exprobraverunt populo meo, / et magnificati sunt super terminos eorum. 9Therefore as I live, saith the Lord of hosts the God of Israel, Moab shall be as Sodom, and the children of Ammon as Gomorrha, the dryness of thorns, and heaps of salt, and a desert even for ever: the remnant of my people shall make a spoil of them, and the residue of my nation shall possess them.Per questo io giuro (dice il Signore Dio degli eserciti, il Dio d'Israele), che Moab sarà come Sodoma, e i figliuoli di Ammon come Gomorra, spine secche, e mucchi di sale, e solitudine eterna: le reliquie del popol mio li saccheggeranno, e gli avanzi della mia gente saranno i loro signori.Therfore liue I, sayth the Lord of hosts the God of Israel, that Moab shal be as Sodom, and the children of Ammon as Gomorrha, drynes of thornes, and heapes of salt, and a desert euen for euer: the remnant of my people shal spoile them, and the residue of my nation shal possesse them.Propterea vivo ego, dicit Dominus exercituum, Deus Israël, / quia Moab ut Sodoma erit, / et filii Ammon quasi Gomorrha: / siccitas spinarum, et acervi salis, / et desertum usque in æternum: / reliquiæ populi mei diripient eos, / et residui gentis meæ possidebunt illos.
10This shall befall them for their pride: because they have blasphemed, and have been magnified against the people of the Lord of hosts.Avverrà questo ad essi per la loro superbia, perchè hanno bestemmiato, ed hanno insolentito contro il popolo del Signore degli eserciti.This shal be fal them for their pride: because they haue blasphemed, and haue beene magnified vpon the people of the Lord of hosts.Hoc eis eveniet pro superbia sua, / quia blasphemaverunt et magnificati sunt / super populum Domini exercituum. 11The Lord shall be terrible upon them, and shall consume all the gods of the earth: and they shall adore him every man from his own place, all the islands of the Gentiles.Terribile sarà con essi il Signore, e anderà consumando tutti gli dei della terra, e lui adoreranno gli uomini ciascuno nel suo paese; e le isole delle genti.Our Lord shal be dreadful vpon them, and shal attenuate al the goddes of the earth: and they shal adore him euerie man out of his owne place, al the ilands of the Gentils.Horribilis Dominus super eos, / et attenuabit omnes deos terræ: / et adorabunt eum viri de loco suo, / omnes insulæ gentium. 12You Ethiopians, also shall be slain with my sword.Ma voi ancora, o Ethiopi, caderete sotto la mia spada.Yea and you Aethiopians shal be slaine with my sword.Sed et vos, Æthiopes, interfecti gladio meo eritis. 13And he will stretch out his hand upon the north, and will destroy Assyria: and he will make the beautiful city a wilderness, and as a place not passable, and as a desert.Egli stenderà la sua mano verso settentrione, e sterminerà gli Assiri, e la speciosa città convertirà in una solitudine, in un paese disabitato, e quasi in un deserto.And he wil stretch forth his hand vpon the North, and wil destroy Assur: and he wil lay the Beautiful as a wildernes, and as a place not passable, and as a desert.Et extendet manum suam super aquilonem, et perdet Assur, / et ponet speciosam in solitudinem, / et in invium, et quasi desertum. 14And flocks shall lie down in the midst thereof, all the beasts of the nations: and the bittern and the urchin shall lodge in the threshold thereof: the voice of the singing bird in the window, the raven on the upper post, for I will consume her strength.In mezzo a lei riposeranno i greggi, e tutti i bestiami delle genti, e l'onocrotalo, e il riccio abiteranno ne' suoi cortili: si sentiranno canti sulle finestre, e i corvi sugli architravi, perchè io annichilerò la sua possanza.And flockes shal lie in the middes therof, al the beastes of the Gentils: and on ocratulus, and the Irchin shal abide in the thresholdes therof: the voice of one singing in the window, the rauen on the vpper post, because I wil attenuate her strength.Et accubabunt in medio ejus greges, omnes bestiæ gentium; / et onocrotalus et ericius in liminibus ejus morabuntur: / vox cantantis in fenestra, / corvus in superliminari, / quoniam attenuabo robur ejus.
15This is the glorious city that dwelt in security: that said in her heart: I am, and there is none beside me: how is she become a desert, a place for beasts to lie down in? every one that passeth by her shall hiss, and wag his hand.Questa è quella città gloriosa, che di niente temeva, e diceva in cuor suo: Io son quella, ed altra non v'ha dopo di me: come mai è ella diventata un deserto, una tana di fiere? Chiunque passera per mezzo di essa, farà le fischiate, e batterà mano con mano.This is the glorious citie dwelling in confidence: that sayd in her hart: I am, and beside me there is none other els: how is she become as a desert the couche for beastes? euerie one that passeth by her, shal hisse, and wag his hand.Hæc est civitas gloriosa habitans in confidentia, / quæ dicebat in corde suo: / Ego sum, et extra me non est alia amplius: / quomodo facta est in desertum cubile bestiæ ? / omnis qui transit per eam sibilabit, / et movebit manum suam.
2:1
St. Jerome
Together, in love. (St. Jerome)
Haydock
Hebrew, "gather" the wood or chaff, (Calmet) your wicked deeds, lest they prove the fuel of fire, Sophonias 1:18. (Haydock)
Calmet
He addresses the Jews and all their neighbours. (Calmet)
Worthington
Though you deserve no love, God will receive the penitent. (Worthington)
2:2
Calmet
The day. Hebrew, "to-day." (Calmet)
Haydock
Septuagint, "before you become as a passing flower." Protestants, "before the day pass as the chaff." (Haydock)
2:3
Calmet
Just. Hebrew, "justice." (Calmet)
Haydock
Septuagint, "righteousness, and answer the same." (Haydock)
Menochius
Scarcely the innocent will escape. (Menochius)
Calmet
The prophet does not specify the crimes of the Philistines, as Ezechiel (xxv. 15.) does. (Calmet)
2:4
Worthington
Shall be, or "is." The prophets often represent future things as past, to shew the certainty of the event. The destruction of other cities by the Chaldeans, gave the Jews to understand what they had to expect, as all sin must be punished sooner or later. (Worthington)
Calmet
Psammetichus, and his son, Nachao, probably fell upon these cities. (Calmet)
The former besieged Azotus for twenty-nine years. (Herodotus 2:157.)
Calmet
Afterwards Nabuchodonosor reduced the country, beginning with the house of God, Jeremias 47:4., and Ezechiel 25:15, etc. (Calmet)
2:5
Calmet
Coast. Literally, "line," (Haydock) with which land was measured. (Calmet)
Calmet
Reprobates. Hebrew cerethim, (Haydock) or Cerethi, of whom David's guards were formed. (Calmet)
Septuagint, "people sprung the Cretans," whence some (Theodoret) of the Philistines came, perhaps rather than from Cyprus, as was conjectured, Genesis 10:14.
Chanaan. So the Philistines are styled contemptuously. They adored the same idols, Wisdom 12:23.
2:6
Shepherds. Merchants shall come no longer, the country being subdued by Nabuchodonosor, and by the Machabees, ver. 7.
Curt. iv
Alexander ruined Gaza. (Curt. iv.)
2:8
St. Jerome
Borders, helping the Chaldeans. This brought on their ruin. (St. Jerome)
They were always disposed to seize the country.
2:9
Haydock
Dryness. Septuagint, "Damascus shall be abandoned as a heap on the barn-floor, and disappearing for an age." (Haydock)
Calmet
This city is threatened with the rest, Isaias 17:1. (Calmet)
Haydock
Ever. Septuagint refer this to Damascus, others to Ammon, etc. (Haydock)
The latter nations were in desolation for a long time; but had re-established themselves, when the Machabees reduced them again, Jeremias xlviii., and 1 Machabees 5:6.
2:11
Calmet
Own place. The Jewish religion could be practised only at Jerusalem, so that this is one of the most striking predictions of the conversion of the world. The Jews in vain attempt to restrain it to the captives returning. See St. Jerome. (Calmet)
Haydock
They shall inform many of the truth, and be the means of their conversion. (Haydock)
Menochius
But God shall be adored in every place. (Menochius)
2:12
Calmet
Ethiopians. Hebrew Cushim, denotes also the Arabs, etc., who fell a prey to the Chaldeans. (Calmet)
2:13
The beautiful city. Ninive, which was destroyed soon after this, viz., in the sixteenth year of the reign of Josias. (Challoner) (Year of the world 3378.)
Haydock
Hebrew, "he shall make Ninive desolate." (Haydock)
Calmet
This famous and potent city was at last destroyed. (Worthington) See Jonas 3:4. (Calmet)
2:14
Bittern and the urchin. Hebrew kaath and kippod, are terms to us (Haydock) unknown.
Threshold. Hebrew, "the pomegranates," supposed to be an ornament of the doors.
Calmet
Raven. Septuagint also read árb better than choreb, "the desolation or the sword." See Isaias 34:11. (Calmet)
St. Jerome
Chereb has both meanings, "a raven, or sword." (St. Jerome)
Haydock
I will. Hebrew, "he has uncovered her cedar," (Calmet) her fine palaces and apartments. Septuagint, "for the cedar is its height, (or pride) this is the city given to evils, that," etc. (Haydock)
2:15
Calmet
Beside, or equal. This was true, Jonas 1:2. (Calmet)
2:13
The beautiful city, viz.... Ninive, which was destroyed soon after this, viz., in the sixteenth year of the reign of Josias.
2:1
Ye that deserue not Gods loue but rather to be reiected, yet by repentance returne to him and he vvil receiue you.
2:4
It is very frequent in the prophetes •o speake of thinges to come as if they were donne already for the certaintie therof. And these prophecies of the destructions of other nations by the Chaldees, do confirme that vvhich is threatned to the Ievves, for al sinning, al must be punished. And God vvho is Lord of al wil sovvner or later geue to al as they deserue.
2:14
Concordanza Isa. 34.
2:15
Niniue exceeding glorious for antiquitie, greatnes, riches, vvarlike prowese, & most large dominion vvas at last destroyed.
2:1
Pseudo-Cyprian Exhortation to Repentance 1
… before ye be made as a flower that passeth away, before the anger of the Lord come upon you, before the day of the Lord’s fury come upon you, seek ye the Lord, all ye humble ones of the earth; do judgment and seek justice, and seek for gentleness; and answer ye to Him that ye may be protected in the day of the Lord’s anger.”
2:11
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. City of God 18.33
… because it is my determination to assemble the nations, and gather together the kingdoms.” And again he says, “The Lord will be terrible upon them, and will exterminate all the gods of the earth; and they shall worship Him every man from his place, even all the isles of the nations.”
sant'Agostino d'Ippona † 430 d.C. Concerning Faith of Things Not Seen 7
… For the same thing was by another prophet thus foretold, “The Lord,” saith he, “shall prevail against them, and shall utterly destroy all the gods of the nations of the earth: and all the isles of the nations shall worship Him, each man from his place.”
2:1
1. Convenite, — hebraice התקוששו hithkoshesu, id est colligite, adunate vos in cœtum, sicut stipulæ et paleæ colliguntur et constringuntur in fasciculos. Unde Septuaginta et Chaldæus vertunt, congregamini et συνδέθητε, id est colligamini: male enim quidam legunt συνδεύθητε, id est comprecamini, ait Theodoretus. Hortatur enim populum, ut simul omnes coeant in templum, ibique unanimiter per preces et pœnitentiam communem Deum placent, ac ipsi quasi vim faciant, itaque comminata mala avertant, et flagellum e manu ejus extorqueant, q. d. «Convenite in Ecclesia, sociamini vobis charitate et pace,» ait S. Hieronymus, nimirum ut, sicut grana in acervos, stipulæ in fasciculos colliguntur, ita vos mutuis et communibus charitatis et pietatis studiis conveniatis in unam religionem, ecclesiam, litaniam et supplicationem, ut hac unione prævaleatis iræ Dei, Deumque vobis reconcilietis. Quare minus recte Rabbini, et ex iis Pagninus, Tigurina et Vatablus vertunt: Scrutamini vosipsos, et scrutamini deinde alios, ut scilicet prius vestram, deinde alienam conscientiam emundetis, et inducatis ad pœnitentiam. Hebræum enim קוש kos non significat scrutari conscientiam, sed colligere, acervare, congregare. Tropologice, S. Hieronymus haec applicat cuique e seculo migranti, q. d. "O tu qui seculi negotiis occupatus per diversa discurris, revertere in sanctorum ecclesias, et junge te eorum vitae et coetui, quos vides placere Deo; et dissoluta membra animae tuae, nec sibi cohaerentia, in unam sapientiae coge compagem; et illius haere complexui, et audi mystice: Confortamini, manus dissolutae, et genua debilia, solidamini. Nec glorieris in bonis carnis, et ejus flore qui praeterit. Omnis enim caro foenum, et omnis ejus gloria quasi flos foeni. Aruit foenum, et flos decidit; verbum autem Domini manet in aeternum." Subdit deinde aliud: "Possumus, inquit, hoc capitulo uti pro tempore, si quando viderimus aliquem honoribus seculi deditum, et congregandis divitiis occupatum, ad ecclesiam, vel raro, vel nunquam venire, et dicere ad eum: Congregare et conjungere populo Dei, qui Domini praecepta non audis, antequam gloria tua pertranseat, antequam dies tibi furoris Domini adveniat." Gens non amabilis. — Hebraice לא נכסף lo nichsaph, id est ut Pagninus, gens non desiderabilis, q. d. O Judæi, vos estis gens non amore, sed odio Dei digna, Deoque ob peccata invisa et exosa. Unde Septuaginta vertunt, gens inerudita, quæ scilicet doctrinam et disciplinam Dei ignorat et respuit; Tigurina, gens non desiderans, scilicet Deum Deique legem; Chaldæus, generatio nolens converti ad legem; Syrus, gens non correpta, id est non erudita, absque disciplina; Arabicus Antiochenus, gens quæ non probatur, hoc est tentatione vel afflictione non examinatur; Arabicus Alexandrinus, gens insipiens. Est litotes, sive miosis; minus enim dicitur, et majus intelligitur: non amabilis, id est inamabilis, quæ nequit amari, invisa, odiosa. Sic Plautus in Bacch.: «Incredibilis, impos animi, inamabilis, illepidus vivo.» Et Virgilius VI Æneid., de Styge: Tristique palus inamabilis unda, Quis aut Eurysthea durum, Aut illaudati nescit Busiridis aras? Illaudati, id est vituperati, infamis et sceleratissimi: Busiris enim hospites suos diis mactabat ad aras, cumque pariter Herculem mactare vellet, ab eo mactatus est. Sic Scriptura sæpe idolum, vel peccatum, vocat vanum, vel inutile, id est maxime damnosum et nocentissimum. Secundo, Judæi vocantur «gens non amabilis,» quia cæteris gentibus erant invisi, tum ob religionis et fidei differentiam, tum quod cum eis nullum haberent commercium, affinitatem, vel conjunctionem, imo eas aversarentur. Ita Pineda lib. I De Rebus Salom. cap. I. 1. Convenite, congregamini, gens non amabilis: 2. Priusquam pariat jussio quasi pulverem transeuntem diem, antequam veniat super vos ira furoris Domini, antequam veniat super vos dies indignationis Domini. 3. Quaerite Dominum, omnes mansueti terrae, qui judicium ejus estis operati: quaerite justum, quaerite mansuetum: si quomodo abscondamini in die furoris Domini. 4. Quia Gaza destructa erit, et Ascalon in desertum, Azotum in meridie ejicient, et Accaron eradicabitur. 5. Vae qui habitatis funiculum maris, gens perditorum! verbum Domini super vos Chanaan terra Philistinorum, et disperdam te, ita ut non sit inhabitator. 6. Et erit funiculus maris requies pastorum, et caulae pecorum: 7. et erit funiculus ejus, qui remanserit de domo Juda: ibi pascentur, in domibus Ascalonis ad vesperam requiescent: quia visitabit eos Dominus Deus eorum, et avertet captivitatem eorum. 8. Audivi opprobrium Moab, et blasphemias filiorum Ammon: quae exprobraverunt populo meo, et magnificati sunt super terminos eorum. 9. Propterea vivo ego, dicit Dominus exercituum Deus Israel, quia Moab ut Sodoma erit, et filii Ammon quasi Gomorrha, siccitas spinarum, et acervi salis, et desertum usque in aeternum: reliquiae populi mei diripient eos, et residui gentis meae possidebunt illos. 10. Hoc eis eveniet pro superbia sua: quia blasphemaverunt, et magnificati sunt super populum Domini exercituum. 11. Horribilis Dominus super eos, et attenuabit omnes deos terrae: et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae Gentium. 12. Sed et vos Aethiopes interfecti gladio meo eritis. 13. Et extendet manum suam super Aquilonem, et perdet Assur: et ponet speciosam in solitudinem, et in invium, et quasi desertum. 14. Et accubabunt in medio ejus greges, omnes bestiae gentium: et onocrotalus, et ericius in liminibus ejus morabuntur: vox cantantis in fenestra, corvus in superliminari, quoniam attenuabo robur ejus. 15. Haec est civitas gloriosa habitans in confidentia: quae dicebat in corde suo: Ego sum, et extra me non est alia amplius: quomodo facta est in desertum cubile bestiae? omnis qui transit per eam, sibilabit, et movebit manum suam. 1. Convenite, — hebraice hithoscesu, id est colligite, adunate vos in coetum, sicut stipulae et paleae colliguntur et constringuntur in fasciculos. Unde Septuaginta et Chaldaeus vertunt, congregamini et syndethete, id est colligamini: male enim quidam legunt syndeuthete, id est comprecamini, ait Theodoretus. Hortatur enim populum, ut simul omnes coeant in templum, ibique unanimiter per preces et poenitentiam communem Deum placent, ac ipsi quasi vim faciant, itaque comminata mala vertant, et flagellum e manu ejus extorqueant, q. d. "Convenite in Ecclesia, sociamini vobis charitate et pace," ait S. Hieronymus, nimirum ut, sicut grana in acervos, stipulae in fasciculos colliguntur, ita vos mutuis et communibus charitatis et pietatis studiis conveniatis in unam religionem, ecclesiam, litaniam et supplicationem, ut hac unione praevaleatis irae Dei, Deumque vobis reconcilietis. Quare minus recte Rabbini, et ex iis Pagninus, Tigurina et Vatablus vertunt: Scrutamini vosipsos, et scrutamini deinde alios, ut scilicet prius vestram, deinde alienam conscientiam emundetis, et inducatis ad poenitentiam. Hebraeum enim kos non significat scrutari conscientiam, sed colligere, acervare, congregare. GENS NON AMABILIS. — Hebraice lo nichsaph, id est ut Pagninus, gens non desiderabilis, q. d. O Judaei, vos estis gens non amore, sed odio Dei digna, Deoque ob peccata invisa et exosa. Unde Septuaginta vertunt, gens inerudita, quae scilicet doctrinam et disciplinam Dei ignorat et respuit; Tigurina, gens non desiderans, scilicet Deum Deique legem; Chaldaeus, generatio nolens converti ad legem; Syrus, gens non correpta, id est non erudita, absque disciplina; Arabicus Antiochenus, gens quae non probatur, hoc est tentatione vel afflictione non examinatur; Arabicus Alexandrinus, gens insipiens. Est liptote, sive miosis; minus enim dicitur, et majus intelligitur: non amabilis, id est inamabilis, quae nequit amari, invisa, odiosa. Sic Plautus in Bacch.: "Incredibilis, impos animi, inamabilis, illepidus vivo." Et Virgilius VI Aeneid., de Styge: Tristique palus inamabilis unda, Quis aut Eurysthea durum, Aut illaudati nescit Busiridis aras? Illaudati, id est vituperati, infamis et sceleratissimi: Busiris enim hospites suos diis mactabat ad aras, cumque pariter Herculem mactare vellet, ab eo mactatus est. Sic Scriptura saepe idolum, vel peccatum, vocat vanum, vel inutile, id est maxime damnosum et nocentissimum. Secundo, Judaei vocantur "gens non amabilis," quia caeteris gentibus erant invisi, tum ob religionis et fidei differentiam, tum quod cum eis nullum haberent commercium, affinitatem, vel conjunctionem, imo eas aversarentur. Ita Pineda lib. I De Rebus Salom. cap. 1.
2:2
2. PRIUSQUAM PARIAT JUSSIO, etc. — q. d. Congregamini ad publicas preces et lamenta, antequam Deus jussu suo pariat et producat diem excidii et captivitatis Babylonicae, qui transibit ut pulvis, hebraice cammots, id est ut palea et gluma, hoc est, erit ut turbo qui violenter pulverem et paleas dispergit, ac celerrime transit omnia miscens, obnubilans, diripiens et auferens. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Hugo et Lyranus. Verum Septuaginta paraphrastice pro pulvere aliam dant similitudinem, nimirum floris: Antequam, inquiunt, sitis sicut flos pertransiens die, qui scilicet eodem die quo mane oritur, vespere occidit, q. d. Ne sicut flores verni illico defluatis, divina ira quasi turbine vos decutiente, inquit Theodoretus. Similiter Chaldaeus aliam addit similitudinem umbrae: Antequam, inquit, prodeat in vos edictum domus judicii, et similes sitis glumae quam perflat ventus, et umbrae quae transit a conspectu diei, nimirum antequam veniat super vos vehemens ira Dei: illa enim erit implacabilis, nec dabit locum obsecrationi aut poenitentiae. 2. Priusquam pariat jussio, etc. — q. d. Congregamini ad publicas preces et lamenta, antequam Deus jussu suo pariat et producat diem excidii et captivitatis Babylonicæ, qui transibit ut pulvis, hebraice כמוץ cammots, id est ut palea et gluma, hoc est, erit ut turbo qui violenter pulverem et paleas dispergit, ac celerrime transit omnia miscens, obnubilans, diripiens et auferens. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Hugo et Lyranus. Verum Septuaginta paraphrastice pro pulvere aliam dant similitudinem, nimirum floris: Antequam, inquiunt, sitis sicut flos pertransiens die, qui scilicet eodem die quo mane oritur, vespere occidit, q. d. Ne sicut flores verni illico defluatis, divina ira quasi turbine vos decutiente.
2:3
3. QUAERITE DOMINUM, OMNES MANSUETI TERRAE, — q. d. Omnes quidem, sed vos maxime qui estis humiles et mansueti, obsecrando quaerite Deum, eumque assiduis gemitibus fatigate, si forte eum toti populo indignantem lenire et placare possitis. Ubi nota nullos posse lenire iram Dei, eamque toti genti propitiare, nisi humiles et mansuetos, qualis fuit Moses Num. XII, 3, et Exod. XXXII, 32. Qui judicium ejus estis operati. — "Judicium," id est id quod aequum et justum est, puta id quod lex sancit et praecipit. Sic Psalm. CXVIII, saepe lex Dei vocatur "judicium." Ita S. Hieronymus, unde explicans subdit: QUAERITE JUSTUM (hebraice tsedec, id est justitiam), QUAERITE MANSUETUM, — hebraice anava, id est mansuetudinem; Pagninus, humilitatem; alii, paupertatem, q. d. Estote justi et mansueti, facite opera justa, idque mansuete, conversatio vestra sit justa, aeque ac mitis, modesta, et in omnibus actibus, motibus et moribus composita. Hanc enim morum compositionem facit humilitas et mansuetudo. Ita Theodoretus. Aliter S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Hugo, qui per justitiam et mansuetudinem accipiunt Deum, qui est ipsa increata et immensa justitia et mansuetudo, q. d. Quaerite Deum operando judicium, id est opera justa: ipse enim justissimus est aeque ac mansuetissimus. Quocirca, quia justissimus, respiciet opera justa: quia mansuetissimus, poenitentes in gratiam clementer recipiet. Haec ergo duo vos abscondent et protegent ab ejus ira et furore. Aut, q. d. Dominum precibus et actionibus justis propitiate: forte vos proteget aliqua ratione sibi nota, quam nos ignoramus: fugere enim ad vicinas gentes non licebit, quia Gaza destruetur. Nota: Quinque erant satrapiae Philistinorum, quarum metropoles totidem erant hae, Gaza, Accaron, Azotus, Ascalon, Geth: in quibus nominibus elegans est paronomasia in Hebraeo. Ait enim azza azuba, Gaza erit derelicta, aut, ut latine eam imitemur, Gaza erit vasta, vel vastata: forte etiam alludit ad nomen persicum gaza, quod opes significat, q. d. Gaza olim habuit gazam, eamque recondidit: at nunc ea privabitur, eritque derelicta: imo putant aliqui Gazam nuncupatam a gaza persica, ob opulentiam urbis. Verum Gaza hoc nomen habuit tempore Davidis, ante regnum Persarum. Quocirca verum etymon Gazae est hebraeum. Hebraice enim vocatur azza, id est fortis: erat enim situ et arte insigniter munita. Pro Azza enim Septuaginta dixerunt Gaza, quia litteram hebraeam ain saepe vertunt in G, ut pro Amora vertunt Gomorrha, pro omor vertunt gomor. Azotum in meridie ejicient, — q. d. Chaldaei Azotios non clam et furtim, sed palam clara luce, collata acie expugnabunt. Ita S. Hieronymus, Remigius, Albertus et Hugo. ACCARON ERADICABITUR. — Hebraice est paronomasia Accaron teacer, q. d. Accaron, quae hebraice ab eradicando dicitur, estque idem quod eradicatio, a Chaldaeis eradicabitur, id est funditus evertetur. Moraliter Lyranus: Per Philistaeam, inquit, quae potione cadens interpretatur, ebrietas bene significatur, ad quam sequitur destructio fortitudinis corporalis. Prov. XXIII, 29: "Cui vae? cujus patri vae? cui rixae? cui foveae? cui sine causa vulnera? cui suffossio oculorum? nonne his qui commorantur in vino, et student calicibus epotandis?" et hoc significatur per destructionem Gazae, quae fortitudo interpretatur. Secundo, ad ebrietatem sequitur hebetatio discretionis, quae significatur cum subditur: "Et Ascalon in desertum;" nam Ascalon interpretatur ponderatio; actus autem hu- "Audivi opprobrium Moab," etc. Hic describitur destructio quatuor gentium. Primi sunt Moabitae, qui interpretantur ex patre; ideo significant blasphemos, quibus dicitur Joan. VIII, 44: "Vos ex patre diabolo estis." Secundi sunt Ammonitae, qui interpretantur populi dolorum; ideo significant invidos, qui dolent de bonis aliorum. Tertii sunt Aethiopes, qui tenebrosi interpretantur, et ideo significant haereticos, qui tenebris errorum obfuscantur. Quarti sunt Assyrii, qui interpretantur facturae vigilantes; ideo significant latrones, qui de nocte vigilant ad malefaciendum. Isti vero quatuor hominum modi sunt per divinum judicium, nisi poeniteant, aeternaliter condemnandi. Hucusque Lyranus.
2:5
5. Funiculum maris, — id est partem vel oram maritimam. Est metonymia: quia enim olim funiculis agros et praedia dimetiebantur et dividebant, hinc funiculus significat partem possessionis, sive sortem haereditariam quae cuique partito obtingit, ut Psalm. XV, 6: "Funes ceciderunt mihi in praeclaris," hoc est, ut explicans subdit: "Etenim haereditas mea praeclara est mihi." Sensus est, q. d. Vae vobis Cerethim, qui habitatis circa oram maritimam maris Mediterranei! nam perdet et vastabit vos Nabuchodonosor. Gens perditorum. — Hebraice, gens Cerethim. Jam vox Cerethim dupliciter accipi potest. Primo, ut nomen proprium gentis. Ita accipiunt Hebraei, Clarius, Vatablus, Arias, Pagninus et Septuaginta, qui vertunt, accola Cretensium. Cerethim ergo idem sunt quod Cretes et Cretenses. Secundo, ut appellativum. Unde Aquila, Quinta Editio et Theodotion vertunt, gens perditionis; Noster, gens perditorum; Tigurina, gens vastatrix. Cerethim enim deducitur a carat, quod significat exscindere, occidere, perdere; inde derivantur Cerethim, q. d. Perditores, excisores, interfectores, qui omnes et omnia perdunt, occidunt, devastant: erant enim Cerethim gens fera et bellicosa. Ad hoc etymon alludit Sophonias, q. d. O Cerethim, eratis olim Cerethim, id est perditores et vastatores; jam eritis ceruthim, id est excisi et vastati: olim perdebatis alios, jam vos ipsi perdemini; occident enim vos et exscindent Chaldaei. Unde Symmachus vertit, genus exterminatum; Arias, gens interficienda, quia excidio Chaldaeorum destinata. Quaeres, quaenam fuit gens Cerethim? Primo, S. Hieronymus, Ribera et Clarius censent Philistinos omnes vocari Cerethim, id est excisores, quia erant saevi et bellipotentes; unde continua bella gesserunt cum Judaeis, eisque saepe dominati sunt, ut patet ex libris Judicum et Regum. Sophonias enim videtur mox hosce Cerethim vocare Chanaan et Philistiim. Verum dico non omnes Philistinos, sed certam eorum regionem sitam ad meridiem, vocari Cerethim. Ita Abulensis in lib. I Reg. cap. XXX, Quaest. X, Vatablus, Emmanuel, Mariana, Arias, a Castro hic, et Prado Ezech. XXV, sub finem. Id ita esse, patet I Reg. XXX, 14: "Erupimus, ait, ad australem plagam Cerethi, et contra Judam, et ad meridiem Caleb," quod vers. 46 explicans ait: "Quae ceperant de terra Philistiim et de terra Juda." Cerethim ergo erant pars terrae Philistiim meridionalis. Secundo, quia ex hac gente collectae sunt duae legiones Davidis praetorianae et fortissimae, et, ut Josephus lib. VII Antiq. cap. XI, ait, corporis regii custodes, qui circa aulam versantur (quales jam apud reges sunt Helvetii). Hae enim dictae sunt Cerethi, quasi interfectores; et Phelethi, quasi liberatores, a robore et virtute bellica: quia regem ejusque asseclas ab omni periculo hostium liberabant, hostesque ejus interficiebant. Unde ad nomen, aeque ac ad ministerium Cerethi et Phelethi alludere milites cetratos et pellatos, de quibus Livius III Decad. lib. I, suspicatur Pineda lib. II De Rebus Salom. cap. V, numer. 5, atque a palat, id est liberavit, deduci nomen pelta, qua protegimur et liberamur ab hostili ictu. Chaldaeus vertit, sagittarios et fundibularios, licet ea non sit vocum etymologia, sed muneris eorum et officii notatio. Audi Scripturam, II Reg. cap. XV, 18, fugiente Davide Absalonem: "Universi servi ejus ambulabant juxta eum, et legiones Cerethi et Phelethi;" et I Paral. cap. XVIII, 17: "Banaias filius Joiadae super legiones Cerethi et Phelethi." R. Kimchi putat hosce milites Davidis fuisse Israelitas; unde Pagninus in Interpret. Nomin. propriorum Hebr., censet Cerethim dictos quasi accolas Carith torrentis in tribu Ephraim, ubi Elias pastus fuit a corvis, III Reg. cap. XVII, 5. Verum exteros potius, puta Philistæos fuisse, indicat Sophonias, et Ezechiel cap. XXV, 16, ubi eos vocat Palaestinos. Videtur enim David, cum profugit a Saule ad Philisteos, puta ad Achis regem Geth, inde eos secum adduxisse. Rediens enim ex Geth urbe Philistaea, adduxit secum sexcentos viros, et Cerethi et Phelethi, quos deinde et fortissimos et fidissimos corporis custodes habuit. Porro noster Prado loco citato opinatur ab Cerethim hisce Cerethim, puta ex Philistaea maritima, nimirum a Phoenicibus hisce Cerethis, vel Cretis, habitatam et nominatam esse Cretam insulam. Creta enim videtur colonia Phoenicum, qui navibus valebant, ideoque vicinas insulas navigando lustrantes, eo deducebant colonias: unde et in Creta portus erat cui nomen Phoenix, Actor. XXVII, 12. Hinc et Creta dicta est quasi Cureta, ab incolis Curetibus, puta Cerethim. Alii, ut Theodoretus, ex adverso opinantur Cretenses insulanos coloniam deduxisse in Phoeniciam et Philistaeam, ideoque hosce Cerethim ortos esse a Cretensibus. Unde Septuaginta vertunt, paroikoi Kreton, id est advenae Cretensium, qui scilicet ex Creta in Philistaeam advenerant: nimirum Septuaginta, inquit S. Hieronymus, "pro goi, id est gens, legerunt ger, id est advena" (licet graecum paroikoi non tantum advenas, sed et accolas, vel incolas quoslibet significet, ut sit idem quod hebraeum goi). Vide dicta Ezech. XXV, 16. Hinc et Cretenses in re nautica excelluerunt, ait Strabo. Unde proverbium ironicum: "Cretensis mare nescit," de eo qui id se scire dissimulat, quod callet optime. Creta enim, licet sit insula, videtur tamen primitus inhabitata, ob soli bonitatem. Nullum enim in Creta animal noxium est, optimique vini, quod vulgo Malvasia dicitur, est fertilissima. Unde Virgilius Aeneid. III: Creta Jovis magni medio jacet insula ponto, Mons Idaeus ubi, et gentis cunabula nostrae, Centum urbes habitant magnas, uberrima regna. Hinc et Jupiter fuit Cretensis, ibique regnavit. Insuper Cretenses olim bellicosos fuisse, aeque ac Cerethim, patet tum ex historiis, tum ex veteri epitheto: "Pugnaces" enim "Cressae" vocantur canes Cretenses, de quibus Seneca in Hippol.: Peneant acres iora molossos, Et pugnaces tendant Cressae Fortia trito vincula collo. Denique Strabo, lib. X, celebrat Cretensium virtutem bellicam, et in alias regiones transmigrationes. VERBUM DOMINI SUPER VOS CHANAAN (O Chananaei, qui estis) terra Philistinorum, — q. d. Verbum Domini contra Philistinos, qui sunt Chananaei: Philistaea enim erat pars terrae Chanaan, Josue XIII, 3. Significat non solos Cerethim, sed omnes omnino Philistinos vastandos.
2:6
6. ET ERIT FUNICULUS MARIS REQUIES PASTORUM, ET CAULAE PECORUM, — q. d. Ita a Chaldaeis vastabuntur Cerethim omnesque Philistini, qui incolunt oram maritimam, ut terra eorum desolanda sit et vertenda in pabula et stabula pecorum. Septuaginta rursum de Creta haec accipiunt: Et erit, inquiunt, Creta pascua gregis, et ovile pecorum, quod mystice exponens S. Hieronymus: "Cretenses, ait, semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri, ad Titum I: Qui fluctuant et circumferentur omni vento doctrinae, in deceptione hominum, in versutia erroris: isti cum debuerint in terra confessionis, id est in terra habitare Judaeae, voluerunt magis advenae esse Cretensium, qui diversis maris fluctibus hinc inde tunduntur, et sonant aere Corybantino, et sunt juxta Apostolum quasi symbolum tinniens. Et quia advenae sunt Cretensium, ideo sermo Dei, hoc est comminatio, fit ad illos. Et dicuntur terra Chanaan semper in fluctu, semper in motu; et terra Allophylorum (Philistinorum); alieni enim a Deo in funiculo maris et in Cretae regione versantur. Fit itaque ad eos sermo Dei, vel in fine mundi, vel quotidie per ecclesiasticos viros, etc., ut ejiciantur de Creta, et perdantur de pristinis habitationibus suis; et illa regio, quae prius gregem perditum continebat, incipiat esse ovile pecorum Christi; et Judas, id est vera confessio, habitet in funiculis maris, q. d. Cretenses, id est infideles, errones et haeretici, qui prius in Creta et in mendacio pascebantur," fient ovile Christi, ibique ejus veritate et sanctitate pascentur.
2:7
7. Et erit funiculus ejus (maris, puta sors et terra Philistinorum erit illius), QUI REMANSERIT DE DOMO JUDA, — q. d. Judaei reliqui ex captivitate Babylonica redeuntes possidebunt Philistaeam a Chaldaeis vastatam, ibique quasi in deserto pascent pecora sua. Factum id sub Machabaeis, Simone et Jonatha, qui ceperunt Gazam et Ascalonem, ac Philistæos subegerunt, uti ex Theodoreto et aliis dixi in Abdia, sub finem. Allegorice, Apostoli e Jerusalem et Juda prodeuntes Philistaeam converterunt, eamque fecerunt caulam et ovile Christi. Ita Philippus diaconus evangelizando perambulavit Gazam et Azotum, Actor. VIII; unde subdit: "Ibi pascentur in domibus Ascalonis," id est, "ubi prius diaboli et interfectorum manabat cruor. Ascalon enim interpretatur ignis homicida," inquit S. Hieronymus. Quia VISITABIT EOS (scilicet Judaeos qui remanserint in Babylone) Dominus Deus eorum, et AVERTET CAPTIVITATEM EORUM, — quia captivos per Cyrum remittet in Judaeam.
2:8
8. Audivi opprobrium Moab (cujus metropolis est Areopolis, id est civitas Martis), ET BLASPHEMIAS FILIORUM AMMON, — quorum metropolis est Philadelphia, ait S. Hieronymus, q. d. Audivi probra et convicia, quae in vos, o Judaei, jactarunt Moabitae et Ammonitae. Insultarunt enim vobis dum Jerusalem caperetur a Chaldaeis, ideo ipsos per eosdem Chaldaeos puniam, et pari modo evertam. Ita Chaldaeus, Albertus, Lyranus, Arias et Vatablus. Ubi nota: Pro blasphemias hebraice est gidduphim, id est sannas, probra, convicia, quae vulgus vocat blasphemias, id est maledicta. S. Hieronymus tamen et Theodoretus proprie accipiunt blasphemias, quas scilicet Ammonitae jactabunt in Deum, dicentes: Ecce Deus Judaeorum invalidus est, nec potest eos tueri a vi Chaldaeorum. Simili modo Rabsaces blasphemavit Deum, Isaiae XXXVII, 10. ET MAGNIFICATI SUNT (hebraice iagdilu, id est magnificarunt, active, scilicet tum animos, tum os et linguam) super terminos eorum, — arroganter scilicet et superbe irridendo Judaeos, ac jactando quod terram et terminos eorum a Chaldaeis vastatos essent invasuri et occupaturi, uti explicat Ezechiel cap. XXXV, 12, et Abdias vers. 12. Ita S. Hieronymus, Albertus, Lyranus et Arias. Potest secundo verti, magnificarunt, scilicet eos, super terminos suos, q. d. Ammonitae magnifica et superba locuti sunt contra populum meum, dum ipse abductus in Babylonem transivit per fines eorum. Ita Vatablus.
2:9
9. PROPTEREA VIVO EGO, DICIT DOMINUS EXERCITUUM DEUS ISRAEL (puta tutor et vindex Israelis, qui injurias et probra eis ab Ammonitis et Moabitis irrogata puniam et ulciscar), quia Moab ut SODOMA ERIT, ET FILII AMMON QUASI GOMORRHA, — nimirum funditus exscindentur, perinde ac si igne de coelo siderarentur, uti sideratae sunt Sodoma et Gomorrha, quibus vicina est regio Moab et Ammon. Simili enim modo ipsae vindicta caelesti a Deo per Chaldaeos afflabuntur et consumentur. Dico simili, non eodem: nam Deus non pluit ignem et sulphur super Moab, uti pluit super Sodomam. (Quocirca erunt) SICCITAS SPINARUM, — hoc est, ita desolabuntur, ut nil in eis sit reperire nisi siccas spinas. Pro siccitas hebraice est mimsac, quod R. Salomon vertit, crepitatio; Chaldaeus, derelictio; alii, exitus. Proprie mimsac est excursio, id est propagatio spinarum. Radix enim sakac significat excurrere: spina enim spinam serit, uti fraga fragum, itaque se propagat, ut brevi per totum campum excurrat, eumque occupet. Septuaginta pro mimsac legerunt dammesec, id est Damascus. Unde vertunt: Damascus derelicta erit, quasi hic sit prophetia contra Damascum. ET ACERVI SALIS, — q. d. Terra Moab et Ammon ex inundatione maris Mortui (quod mare salis in Scriptura vocatur) vicini, salsuginosa erit, et consequenter sterilis; Moab enim vicina erat mari Mortuo, Ammon vero mari Galilaeae. Pro acervi hebraice est michre, quod Chaldaeus, Pagninus et Vatablus vertunt, fossam vel fodinam salis. Sal enim aliud est marinum, quod ex aqua maris decocta coalescit; aliud terrestre, quod ex terra instar bituminis effoditur, ut fit Salisburgi, quod ex sale fossili dives est, ex eoque nomen accepit. Hic verum est illud Psalm. CVI, 34: "Posuit terram fructiferam in salsuginem, a malitia inhabitantium in ea." Idque "in aeternum," vel proprie et absolute, uti hic censent S. Hieronymus et Theodoretus; vel improprie et accommode, scilicet "in aeternum," id est ad longum tempus. Nam postea habitata et culta fuit Moabitis, aeque ac Ammonitis. Arabicus Antiochenus vertit: Erunt sicut Gomorrha, quia jam corrupta est fortitudo (gloria) eorum; et perierunt dantes consilium eis, et erit corruptio in saeculum; Arabicus Alexandrinus: Gomorrha et Damascus peribunt sicut palea manipulorum, et erit perditio eorum in aeternum; Syrus: Corrupta (depravata, adulterata) est planta (plantatio) earum, et periit maluchen, id est pulvis aspersivus earum, hoc est nitor, decor et ornatus earum. Hic enim pulvis est cinis cujusdam herbae, quam Arabes in solitudine colligunt et comburunt, ac in vicinis civitatibus ingenti copia divendunt. Hic enim cinis est quasi sapo, quo sericum imbuitur, ut bene coloribus tingatur: eodem utuntur feminae ad purgationem multarum rerum, quin et sui ipsarum; eo enim se lavant, ut nitidae et decorae appareant. Secundo, syrum meluch idem est quod hebraeum melach, id est sal. Unde vertas, periit earum sal, quia scilicet sale aspersa est terra earum, itaque sterilis et arida effecta est; quare tam sal, quam terra sale aspersa periit. Et sic consentit cum Nostro qui vertit: "Moab erit acervi salis," etc. Tertio, sal quia omnibus cibis miscetur, hinc significat communionem et communicationem, ut notat Andreas Masius in Lexico Syro-Chald. Biblior. Reg. pag. 119. Unde vertas: Nulla erit in Moab communicatio et hominum frequentia, quia in ea vastata erit solitudo. Omnes hae versiones eodem recidunt; significant enim magnam vastitatem et desolationem. Moraliter, vide hic vanitatem omnis magnitudinis et magnificentiae. Cygnea nuper, sed aurea fuit vox Philippi III Hispaniae regis in morte: "Nihil juvat regem esse, nisi ut in morte cruciet fuisse." Audite, principes; audite, praelati: idem sentietis, idem dicetis in morte, quod rex hic praepotens, sapiens et innocentis vitae. RELIQUIAE POPULI MEI DIRIPIENT EOS, — q. d. Reliquiae Judaeorum Babylone redeuntium diripient Moabitas et Ammonitas. Factum id a Machabaeis, puta a Juda, I Machab. V, 6, et ab ejus nepote Alexandro, uti docet Josephus lib. XII Antiq. cap. XI, et lib. I Belli, cap. III. Allegorice, plenius et melius fecerunt Apostoli, qui Ammon, Moab caeterasque gentium regiones subegerunt Christo. Ita S. Hieronymus, qui censet hunc sensum esse litteralem, sed verius est esse allegoricum.
2:10
10. Hoc eis eveniet pro superbia sua: quia blasphemaverunt, et magnificati sunt super populum Domini exercituum.
2:11
11. HORRIBILIS DOMINUS SUPER EOS. — Chaldaeus, Pagninus et Tigurina, terribilis; hoc enim est hebraeum nora, a radice iare, id est timuit. Verum Septuaginta nora vertunt, impavia, id est manifestus, a radice raa, id est vidit, q. d. Deus terribilem et manifestam vindictam per Chaldaeos, ac deinde per Machabaeos, exercebit in Moabitas et Ammonitas, utpote hostes Dei et irrisores Israelis. ET ATTENUABIT (hebraice, raza, id est emaciabit, macie conficiet, inquit Vatablus) omnes DEOS TERRAE, — puta orbis universi. Coepit hoc impleri per Chaldaeos in Ammon et Moab, cum inde idola aurea et argentea diripuerunt, ut censet Hugo: promotum est per Machabaeos, qui Ammonitas et Moabitas compulerunt ad judaismum et veri Dei cultum, uti dixi in fine Abdiae. Verum plane et plene in toto orbe id effectum est per Apostolos tempore Evangelii. Tunc enim peractum est excidium idololatriae, et vera Dei Christique religio, ubique gentium recepta, toti mundo dominata est. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, S. Augustinus lib. XVIII Civit. XXXIII, Eusebius lib. II De Demonstr. Evang. cap. XVI, et alii passim. Assurgit ergo Propheta a typo ad antitypum, a Judaeis ad Christum et Christianos, qui non tantum Moab et Ammon, sed omnes gentes occuparunt, Deique cultu, sublatis idolis, imbuerunt, q. d. Deus hostes suos suique populi, puta Ammon et Moab, eorumque deos dejiciet per Apostolos, facietque ut quaeque gens non in sola Jerusalem, uti Judaei, sed ubique terrarum, quaelibet in suo loco et regione, Christum Deumque verum colat, invocet et sacrificet. Unde pro et hebraice est ki, id est quia, quoniam; quod saepe habet emphasim, estque nota auxesis, significans idem quod imo, quinimo. Addit a Castro esse notam admirantis, et significare quid, q. d. Dixi Deum subacturum Ammon et Moab. Quid? parum dixi; addo multo majora: Attenuabit et disperdet omnes deos gentesque per universam terram. Verum exempla nulla produci possunt, quae hanc significationem evincant: quae enim ipse profert, potius significant ki idem valere quod imo. Omnes insulae gentium. — Judaei, uti dixi Isaiae XLIX, 1, non solum Cyprum, Cretam, Siciliam, sed
2:12
12. SED ET VOS AETHIOPES INTERFECTI GLADIO MEO ERITIS. — Haec non cohaerent cum iis quae proxime praecesserunt de idolorum excidio per totum orbem, sed superius referenda sunt ad vers. 9, q. d. Dixi vastandos esse a Chaldaeis Ammonitas et Moabitas; nunc addo dicoque: "Sed et vos, Aethiopes," ab iisdem vastabimini. Nabuchodonosor enim, anno quinto post excisam Jerusalem, invasit et subegit Aegyptum eique vicinam Aethiopiam, ut refert Josephus lib. X Antiq. XI, et lib. I Contra Apion.; et Isaias cap. XX, 3, et Jeremias cap. XXV. Addit S. Hieronymus Aethiopes postea quoque vastatos esse a Cyro, et a Cambyse vastante Aegyptum: Aethiopia enim sita est trans Aegyptum, ex qua venit regina Saba ad Salomonem, III Reg. X, 1, in qua jam degunt Abyssini, quibus imperat Preto-Joannes. Haec olim infesta fuit Judaeis tempore Asa regis Juda, ut patet II Paralip. XIV, 9; ideoque punita est et vastata a Chaldaeis. Porro Aethiopia est pars Africae, estque duplex, una Orientalis, altera Occidentalis. Inde Aethiopes alii vocantur Eoi, alii Hesperii: "Universa gens Aetheria appellata est, deinde Atlantia, mox a Vulcani filio Aethiope Aethiopia," inquit Plinius lib. VI, cap. XXX; licet alii ita dictam velint ab aithon, id est cremo, et ops, id est aspectus, eo quod solis vicinitate torreatur. Unde Aethiopes faciem habent tostam et atram; sunt enim subjecti zonae torridae. De quibus Virgilius Aeneid. IV: Oceani finem juxta solemque cadentem Ultimus Aethiopum locus est, ubi maximus Atlas Axem humero torquet, stellis ardentibus aptum. Perperam ergo Rabbini per Chusim, id est Aethiopes, accipiunt ipsosmet Chaldaeos, quasi eorum hic excidium per Cyrum praenuntietur. Aethiopes enim et Chaldaei toto climate, et, ut ita dicam, toto coelo distant et distinguuntur. Mystice, Aethiopes sunt peccatores qui ardent ira vel concupiscentia, eaque ita torrentur, ut sint aterrimi et incorrigibiles, in quibus verum est illud proverbium: "Aethiopem lavas, Aethiopem dealbas," juxta illud Jerem. cap. XIII, 23: "Si Ita Moschus in Prato spirit. cap. CLX. "Abbas, ait, Paulus narravit nobis, cum sederem in cellula, etc., ecce per fenestram ingressus est quasi puer Aethiops, et stans coram me saltare coepit, psallentique mihi dixit: Senex, nonne bene salto? Ego autem nihil respondi. Tum ille: Ecce putas te, male senex, magnum aliquid agere. Dico tibi, quia et in sexagesimo quinto et sexagesimo sexto psalmo errasti. Tunc surgens ego procubui ad orationem, et ille evanuit." Ita in Vitis Patrum, lib. V, tract. 5 De Fornicat. num. 23, narratur de quodam monacho, quod apparuerit ei daemon fornicationis specie Aethiopissae: "Stetit, ait, coram ipso velut mulier Aethiopissa, foetida et turpis aspectu, ita ut foetorem ejus sufferre non posset, et abjiciebat illam a se. Et illa dicebat ei: Ego sum quae in cordibus hominum dulcis appareo; sed propter obedientiam tuam, et laborem quem sustines, non me permisit Deus seducere te, sed innotui tibi foetorem meum." Aethiopes tamen, quibus sua placent, suusque color ater videtur pulcher, diabolum pingunt non atrum, sed album; non Aethiopem, sed Europaeum et candidum; ita et peccatoribus sua placet difformitas, morumque nigredo apparet et bella et elegans.
2:13
13. Et extendet (scilicet Deus per Chaldaeos percutiens Aethiopes) MANUM SUAM SUPER AQUILONEM, — ut scilicet percutiat quoque Assyrios, et eorum metropolim Niniven; Assyrii enim siti sunt ad aquilonem respectu Judaeae. De Assyriis enim hic agi, patet ex eo quod explicans subdit Propheta: "Et perdet Assur, et ponet speciosam," hebraice Niniven. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius, Lyranus, Vatablus, Ribera et alii. Quare perperam Arias et aliqui alii per Aquilonem accipiunt Babylonem, quasi ejus excidium per Cyrum hic praenuntietur. Nota: Post Jonam et Nahum, qui prophetarunt excidium Ninives, mittitur hic Sophonias ut idem prophetet, ut in ore duorum, imo trium testium stet et confirmetur hoc Dei verbum. Hinc sequitur Niniven eversam esse post regnum Josiae (sub eo enim vaticinatus est Sophonias) per Nabuchodonosorem, uti probavi Nahum cap. II, 1. PONET SPECIOSAM IN SOLITUDINEM. — Pro speciosam, Hebraeus, Chaldaeus et Septuaginta habent Niniven, quod hebraice significat speciosam. Speciosam ergo hic est nomen proprium, idem significans latine quod hebraice significat Ninive. Solet enim Interpres subinde pro nomine proprio ejus significatum reddere, praesertim quando in eo est vis aliqua, v. g. elegans annominatio, comparatio vel antithesis, uti hic est. Vide Canon. I, quem initio praefixi. Sensus enim est, q. d. Ninive olim fuit Ninive, id est speciosa domibus, palatiis, turribus et moenibus; at nunc Chaldaei hanc ejus speciem et decorem disperdent et desolabunt: adeo ut fiat lustrum ferarum et bestiarum. Unde subdit:
2:14
14. ACCUBABUNT IN MEDIO EJUS GREGES, OMNES BESTIAE GENTIUM, — scilicet vicinarum, quae eo adducent suos greges et pecora, ut herbidum Ninives solum depascantur. Ita S. Hieronymus, Theodoretus, Remigius et Lyranus. Aliter Clarius, qui per greges et bestias accipit gentes hostiles et saevas, quae cum Chaldaeis confaederatae expugnaverunt Niniven. Verum hoc mysticum esse patet ex sequentibus. Simile est illud Ovidii, lib. I Heroid.: Semisepulta virum corvis feriuntur aratris Ossa, ruinosas occulit herba domos. Onocrotalus. — Est avis similis cygno, ita dicta a sono quem edit: rudit enim instar asini. Nam onos est asinus, krotan est sonare: unde krotalos est sonitus et crepitus. Hebraice dicitur kaa, id est vomens, eo quod in faucibus habeat ingluviem et sinum instar uteri, quo pisciculos cum aqua excipit; sed aquam revomens, piscibus vescitur. Unde avis haec gutturosa cognominatur. Audi Plinium lib. X, cap. XLVII: "Olorum similitudinem onocrotali habent, nec distare existimarentur omnino, nisi faucibus ipsis inesset alterius uteri genus. Huc omnia inexplebile animal congerit, mira ut sit capacitas: mox perfecta rapina, sensim inde in os reddita, in veram alvum ruminantis more refert." Addit Aelianus pelecanes (sic ipse vocat onocrotalos) conchis se complere, easque, cum stomachi calore concoxerint, evomere, atque ita testis jam alvi calore diductis, eligere ex his quae sunt esculenta. Quapropter onocrotalus immunda est avis, Judaeis lege vetita Levit. XI, 18; est enim gulosus et gulosi exemplum, aeque ac symbolum. Audi Alciatum in emblemate gulae, eam ita pingentem: Gurgulione gruis tumida vir pingitur alvo, Qui larum, aut manibus gestet onocrotalum. Septuaginta hic vertunt, chamaeleontem; sed Levitic. XI, 18, et Psalm. CII, 7, vertunt, pellecanum; quia, ut ibi annotat S. Hieronymus, onocrotalus dicitur quoque pellecanus, forte a pelle cana quam habet: est enim instar cygni, qui totus est candidus, et quasi canus. Ita et Oppianus in Ixeuticis, onocrotalum vocat pellecanum, et Gesnerus in Onocrotalo, recenset speciem onocrotali pellecano congenerem. Porro hoc animal, uti et ericius, quia solitudinis avidum, hinc summam designat desolationem, q. d. Ninive ita a Chaldaeis evertetur et desolabitur, ut amplius in ea non habitent homines, sed onocrotali et ericii, aliaque lucifuga et solivaga animalia. Ericius. — Hebraice kippod, quod ex litterarum affinitate cypselos esse censet Forcrius in Isaia XXXIV, 11, quae sunt aves instar hirundinum, rapidissime volantes super paludes, et vocantur apodes, eo quod breves habeant pedes. Rabbini vertunt, testudinem, quam Itali vocant tartarucam; Tigurina vertit, castorem, qui et fiber dicitur, animal amphibium homini inimicum, aeque ac crocodilus, de quo Plinius lib. XXXII, cap. III. Verum Septuaginta, S. Hieronymus, Pagninus, Vatablus et alii constanter hic et Isaiae XXXIV, 11, vertunt, ericium. Porro ericius, sive herix, vel hericius, est herinacius, qui graece echinos, a vulgo porcellus hortensis nuncupatur, animal spinis horridum, quas ad libitum, vel remittit, vel exertat, dum in globum se colligit. Furunculus est pomorum, quae spinis suis infigens, iis se onerat, et in antrum suum asportat, in quo tota hieme se condit. Unde symbolum est furis et raptoris, qui manus furaces cum solum se videt, exertat, et clepit quidquid potest; sed cum videri se conspicit, eas contrahit et occultat. Audi Plinium lib. VIII, cap. XXXVII: "Praeparant hiemi et herinacei cibos, ac volutati supra jacentia poma, affixa spinis, unum, non amplius, tenentes ore portant in cavas arbores. Iidem mutationem aquilonis in austrum, condentes se in cubile, praesagiunt: ubi vero sensere venantem, contracto ore pedibusque, ac omni parte inferiore, qua raram et innocuam habent lanuginem, convolvuntur in formam pilae, ne quid comprehendi possit praeter aculeos. In desperatione vero urinam ex se reddunt tabificam, tergori suo spinisque noxiam, propter hoc se capi gnari. Quamobrem exinanita prius urina, venari ars est, et tum praecipua dos tergori alias corrupto, fragili, putribus spinis atque deciduis, etiamsi vivat subtractus fuga: ob id non nisi novissima spe maleficio illo perfunditur." Et mox: "Calidae aquae aspersa resolvitur pila, apprehensusque pede altero e posterioribus suspendio ac fame necatur: aliter non est occidere et tergori parcere. Hac cute expoliuntur vestes." VOX CANTANTIS IN FENESTRA, — q. d. In fenestris jam desertis et desolatis considebunt canentque aviculae. Ita Chaldaeus, Tigurina, Pagninus et Vatablus. Alii, q. d. Loco musicis, et aviculis olim suaviter canentibus in fenestra, succedet horridus cantus corvi in superliminari. Verum passim interpretes vocem cantantis a corvo sejungunt et dispescunt. Corvus in superliminari, — scilicet crocitabit tristi et ferali voce. Hebraice est choreb, id est aestus, siccitas, desolatio, vastitas. Ita Chaldaeus, Tigurina, Arias, Vatablus. Secundo, Aquila vertit, gladius: quia pro choreb, aliis punctis legit chereb: gladius enim omnia desolat et devastat. Tertio, Septuaginta et S. Hieronymus vertunt, corvus: quia pro choreb per chet, legerunt goreb per ain, aut certe censuerunt chet positum pro ain. Hae enim duae litterae, cum sint gutturales fortissimae aspirationis, ideoque sono vicinissimae, hinc subinde permutantur, uti pariter aleph permutatur cum he, quia utraque levis est aspirationis. Moraliter, corvorum instar cras, cras canunt, qui emendationem vitae, et sana consilia procrastinant, eaque de die in diem differunt, de quibus S. Augustinus serm. 16 De verbis Domini: "Ipsa, ait, res est quae multos occidit, cum dicunt cras, cras, et subito ostium clauditur. Remansit foris cum voce corvina, quia non habuit gemitum columbinum. Cras, cras corvi vox est." Talibus et poeta Martialis intonat lib. I, epigram. LVII: Cras vives? hodie jam vivere, Posthume, serum est. Ille sapit, quisquis, Posthume, vixit heri. Idem lib. I, epigram. XVI: Non est, crede mihi, sapientis dicere, Vivam, Sera nimis vita est crastina, vive hodie. Et Seneca epist. 12: "Sic, ait, ordinandus est dies omnis, tanquam cogat agmen, et consummet atque expleat vitam, etc. In somnum ituri laeti hilaresque dicamus: Vixi, et quem dederat cursum fortuna, peregi. Crastinum si adjecerit Deus, laeti recipimus. Ille beatissimus est, et securus sui possessor, qui crastinum sine sollicitudine exspectat. Quisquis dixit: Vixi, quotidie ad lucrum surgit." Fecit hoc S. Marcella, de qua S. Hieronymus epist. 16 ad Principiam ejus filiam: "Sic, ait, aetatem duxit et vixit, ut semper se crederet esse morituram: sic induta est vestibus, ut meminisset sepulcri, offerens se hostiam rationabilem, vivam, placentem Deo." Ita S. Antonius moriens suis praescripsit, ut quotidie mane cogitent, sibique persuadeant illum diem fore vitae ultimum: quocirca ita vivant, ac si eo die sint morituri, uti refert S. Athanasius in ejus Vita. E Societate nostra P. Joannes Maldonatus editis libris celebris, quotidie quinquies, mortis memoriam, imo praesentiam, sibi ob oculos ponebat, indagabatque numquid esset in conscientia, quod in hora mortis eum angere et affligere posset; et si quid reriret, illico illud per confessionem, vel eo modo quo congruebat, tollebat, itaque stabat semper in procinctu quietus et securus, paratus ad mortem. Beatus qui hoc sui de morte examen crebro secum obit. Beatus qui vivit tanquam semper moriturus, et studet tanquam semper victurus, ait S. Hieronymus. Symbolice, feralis corvi vox, Cras, cras, strages et funera quae praesentit quibusque inhiat, non raro portendit futura, vel facta significat, uti hoc loco. QUONIAM ATTENUABO ROBUR EJUS. — Legit Interpres arze uzzo, id est emaciabo, attenuabo robur ejus, puta Ninives. Jam legunt arza era, id est cedrum ejus nudabo, q. d. Destruam per Chaldaeos tecta et tabulata Ninives fabricata ex cedro: hinc concident ruentque; quo fiet, ut corvi sedeant in superliminari ex ruina reliquo. Ita Chaldaeus, Arias, Pagninus, Vatablus et alii. Hebraeum enim arza tam est nomen, idem cum erez, significans cedrum tignumque et tabulatum cedrinum, quam verbum, significans attenuabo, a radice raza, id est attenuavit. Rursum pro era, id est nudabo, Septuaginta quoque legerunt uzzo, id est robur ejus, quod ipsi interpretantur anastema, id est altitudo. Ita Romana, vel, ut Complutensia, anastropha, id est coronatio; vertunt enim, quia cedrus altitudo, vel coronatio ejus, q. d. Ninive cingebatur domibus cedrinis altissimis et fortissimis, quasi corona: at Chaldaei hanc ei coronam detrahent, et in terram dejicient. Aliter nostrum cum hebraeo textu moderno conciliat Arias, nimirum dicendo robur esse quercum, quae est species arze, id est cedri. Nam, ut ait Marinus in Lexico: "Cedrorum species multae sunt, teassur, id est buxus; tirza, id est ilex; algumim, beros, id est fraxinus; oren, id est ornus; berothim, id est buxus." Verum prius, quod dixi, verius est, ut patet conferenti verba nostri interpretis cum verbis Hebraeis.
2:15
15. HAEC EST CIVITAS GLORIOSA. — Est exclamatio ad pathos, q. d. Videte ad quas aerumnas devenerit, in quas ruinas corruerit Ninive, civitas illa olim gloriosa et inclyta. Sic ait Virgilius lib. II Aeneid.: Fuit Ilium, et ingens Gloria Teucrorum. Sic de eadem Ninive jam vastata admirans Nahum cap. III, 18, exclamat: "Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum?" Sic de Jerusalem excisa obstupescens Jeremias Thren. II, 15: "Haeccine, ait, est urbs perfecti decoris, gaudium universae terrae?" Septuaginta vertunt: Aute polis he phaulistria: haec est civitas illa malis dedita, nequam et scelerata, aut magis proprie, vilipendens, ut vertit interpres Romanus, et subsannatrix. OMNIS QUI TRANSIT PER EAM, SIBILABIT, — Vel subsannando, vel exsibilando Niniven ita humiliatam et vastatam, ut vult S. Hieronymus; vel potius admirando et obstupescendo tantam cladem et ruinam, ut censet Theodoretus. Simili modo "movebit manum," id est complodet manus, vel eas extendet ostendendo Ninives rudera, sive irridendo et insultando, sive potius obstupescendo et commiserando. Tropologice, multo magis gemens sibilet manusque complodat, quicumque videt Niniven, id est Ecclesiam aliquam, congregationem, vel animam olim speciosam virtutibus, quae erat templum Dei et sedes angelorum, per peccatum a daemone vastari, fierique cubile leonum et draconum, praesertim cum eam coelo destinatam videt damnari, et ruere in tartara. Gemens ergo et attonitus dicat cum Isaia, cap. XIV, 11, 12: "Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris? Detracta est ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum: subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes." Et cum Baruch cap. III, 10: "Quid est, Israel, quod in terra inimicorum es? inveterasti in terra aliena, coinquinatus es cum mortuis; deputatus es cum descendentibus in infernum." Causam subdit: "Dereliquisti fontem sapientiae. Nam, si in via Dei ambulasses, habitasses utique in pace sempiterna. Disce ubi sit prudentia, ubi sit virtus, ubi sit intellectus: ut scias simul ubi sit longiturnitas vitae et victus, ubi sit lumen oculorum et pax. Ubi sunt principes Gentium, et qui dominantur super bestias, quae sunt super terram? qui in avibus coeli ludunt, qui argentum thesaurizant, et aurum, in quo confidunt homines, et non est finis acquisitionis eorum? etc. Exterminati sunt et ad inferos descenderunt." Similia lamenta pathetica habet Ezechiel de ruina regis Tyri, cap. XXVIII, 11; de Pharaonis ac Aegyptiorum, cap. XXXII, 18 et seq.; et S. Joannes in damnatione Babylonis meretricis, Apocal. cap. XVIII, 10. S. Hieronymus haec omnia de Ninive vaticinia accipit de haereticis et hypocritis: "Qui auditores, ait, sunt legis, non factores, quod frustra speciosos se esse jactent, cum habitent in eis greges, vitiorum scilicet multitudo, et bruta animalia corpori servientia, et omnes bestiae terrae, quae corda eorum comedunt; et chamaeleontes, qui non habent unum colorem, sed diversis peccatis, nunc avaritia, nunc luxuria, nunc crudelitate, nunc libidine, nunc tristitia, nunc exsultatione per momenta mutantur: et ericii in praesepibus eorum, animal spinosum et plenum sentibus, et vulnerans quidquid contigerit. Sed et bestiae cubabunt in foraminibus, id est in cordibus eorum: et corvi, immundae aves, in portis eorum, vel in ore, vel in auribus, quod aut loquantur semper, aut audiant mala. Post quae in-
aut lo- COMMENTARIA IN SOPHONIAM PROPHETAM, CAP. III. quantur semper, aut audiunt mala. Post quae infertur, ideo Ecclesiam hæc passuram fore, vel esse perpessam, quod in superbiam se elevaverit. » Et mox : « Ubi enim prius habitabat Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus, et angeli ejus ministeriis præsidebant, tunc habitabunt bestiæ, de quibus Propheta Psalm. LXXIII, complorat dicens : Ne tradas bestiis animam confitentem tibi. » Et inferius : « Dicamus per animam de qua Christus recesserit, et quæ prius templum Dei fuerat, et esse desinit, transire serpentem, et sibilare in ea, et venena suæ malitiæ evomere, et non solum hoc facere, sed opera quoque sua, quæ τροπικῶς; manus vocantur, movere, » juxta illud Proverb. XVIII, 21 : « Mors et vita in manibus linguæ. »
2:1
v. 4 « Convenite, congregamini, gens mon amabilis !
Declarata belli importunitate et futurae calamitatis acerbitate, ut S. Cyr. advertit, commode sermonem transfert ad poenitentiam, quando verisimile erat eum facile persuasurum timentibus scilicet; « interdum enim animo obdurato et ad turpiora et exsecranda magnopere inclinato haud facile voluntatem saltem agendae poenitentiae concipimus, quo tamen saepe terror invitos compellit » (S. Cyr.). Quare eos vates adhortatur, ut ad se redeant, animos lascivia diffluentes colligant (ex hebr.), vel secundum vulg. ut ad preces et communem supplicationem sese collizant
2:2
v. 9 priusquam pariat iussio quasi pulverem transeuntem diem, antequam veniat super vos ira furoris Domini, antequam veniat super vos dies indignationis Domini » ; — i. e. colligimini in unum, ut communibus studiis et precibus Dei iram avertatis eumque vobis placatum et propitium reddatis (Rib. Tir. sim. S. Hier. lans. Lap.) ; gens non amabilis : est.litotes (Sanct. Lap.) ; scil gens quae amore Dei indigna est (S. Hier. Aib.), quae potius Deo exosa et odio dignissima est (Rib.). Adhortatio similis ei est, quam Iocl 2, 19 legimus ; « ita congregati clamaverunt Ninivitae (Ion. 3) et Iudaei » (Iud. 3, 9. 45. Rib.). Idque praestandum est, antequam iussio i. e. praeceptum vel decretum Dei de puniendis peccatoribus (Aib.) pariat i. e. adducat et efficiat diem calamitatis et miseriae, qui dies erit sicut irruens pulvis vel pulvis transiens. Eius comparationis vim varie explanant : cernunt in pulvere ingruente aliqui vim turbinis omnia miscentis, obnubilantis, diripientis et auferentis (Lap. Tir. Calm.); aliqui diei adventum inexspectatum, repentinum adiungunt: « transibit quasi pulvis 1. e. veniet praeter spem, ut pulvis magna vi venti agitatus, qui violentus ruit et omnium oculos obcaecat » (Rib. sim. Sa, Mar. Men.) ; alii in pulvere cernunt facilitatem effectus : « ita facile veniet quasi pulvis pertransiens » (S. Hier.), alii captivitatem omnia auferentem : auferentur ab hoste babylonio, sicut a vento palea, aut pulvis & turbine dispergitur (Sanct.), tandem Schegg : uti ventus pulverem paleamque excitat, ita iussio Dei diem iudicii. Explanatio maxime obvia videtur in eo esse, ut dies iudicii a Deo adduci dicatur et facillime et cite, sicut ventus paleam et facile et cito dispellit (cf. Jans.). In ventorum flatu et impetu iram Dei habes adumbratam. Membrum hoc altero explanatur (Alb. Rib.) : antequam veniat etc. Textum hebr. aliqui non de instituendis coetibus, sed de inquisitione in animos et mores accipiunt : inquirite in vos ipsos et colligite (cf. Ros. Keil, Reinke) ; verbum Vivp significat colligere v. g. stipulam, ligna; vid. Ex. 5, 7. 12 Num. 15, 33, 1 Reg. 17, 10. 12 ; in hithpael hoc loco solum occurrit : se colligere : LXX et S. Hler. Syrus, Chald. de coetu colligendo interpretantur : cuv&y6o1t xai auvbtOnts. Recentiores se colligere i. e. in semetipsum descendere, in se recipere vertunt (cf. Ges. Thes. p. 194&) et addunt, hithpael et qal copulari ad vim augendam (cf. Is. 29, 9). Hoc bene dicunt ; verum iure Schegg veterum explicationem retinendam censet, quae facilius e significatione. primitiva fluit, quam recentiorum, et tam unanimi veterum suffrag:o commendatur. Sed is congregandi notionem in eum sensum inflectit, ut sit congregatio fugae capessendae causa; simile quid iam Calm. innuit. Alii notionem hithpael significatione sese purgare, liberare a stipulis et quisquiliis exprimi opinantur ; quare vertunt : purgate vos ipsos et dein alios purgate (cf. Fürst C.) ; alii ad dialectos cognatas confugere malunt ; at infelici conatu ; ita Ewald ex arabico (?) interpretatur : pallescite etc. — Graecum cvvóé6g:e explicat T^eod. de curatione quae figurate per pharmaca et vincula indicatur (sira. Cyr.) ; Theod. M. legit evvósz0n:s comprecamini, quam lectionem inveniri etiam Theod. commemorat, sed prorsus reiicit. Varie quoque explicant epitheton, quo gens designatur ro33 Nb. Verbum mp5 habet significationem desiderarecf. Iob 1&, 15. Ps, 17, 12. ; eadem notio in niphal exprimitur cf. Gen. 31, 30. Ps. 84, 3 et secundum eam veteres etiam hic explicarunt : LXX &zaí?cvtov ; idem Syrus ; quae versio forte declarari potest paraphrasi Chald. : « gens nolens converti ad legem » q. d. gens non desiderans legem ; S. Hier. certe interpretatus est : gens non desiderata a Deo, non dilecta, quae « amore Dei indigna » reputatur. Haec versio usu verbi commendatur neque est, cur eam relinquamus, quamvis recentiores aliter vim vocis efferant. Statuunt enim ex voce chaldaica T|p2 (cf. Levy, Chald. W. I p. 311) et hebr. T|D5 argentum * (a pallore dictum ?) verbi significationem primariam pallescere ; unde : gens quae non pallescit i. e. quia pudor ct rubore et pallore proditur : gens quae non pudefit, gens sine pudore, inverecunda (cf. Ges. Thes. p. 703. Fürst C. Keil, Trochon) vel, quia timor quoque pallore vultus indicatur, gens, quae nullo timore coercetur, contumax (cf. Fürst L. Reinke) ; num inde originem habet illud &xai6svxov LX X ? Ceterum vy. 2 ita commodius ex hebr. vertitur : anfequam decretum pariat (i. c. antequam effectum sortiatur, edat id quod & Deo statutum est) — veluti gluma (sti- . sula) irruit dies * — antequam veniat etc. Etsi omnes, tamen praecipuo quodam iure et effectu alloquitur pios Dei cultores propheta, quos ad maius virtutum religionisque studium excitat, quo sibi divinam protectionem, insigne in publicis ac communi- , bus rerum ruinis beneficium ac proin indebitum, fortasse singulari ratione promereantur;
2:3
v. 3 « quaerite Dominum, omnes mansueti terrae, qui iudicium eius estis operati ! quaerite iustum, quaerite mansuetum ! si quomodo abscondamini in die furoris Domini » ; — alloquitur vates afflictos, miseros, humiles, eosque mansuetos et erga Deum pios — hisce enim describendus est *27 mansuctus qui dicitur plerumque secundum vulg. — et cum ii iam Dci cultui operam dent, legem impleant, iustitiam 3ectentur, monentur, ut eum etiam maiore studio ac devotione quaerant, etiam impensius iustitiam colant, humilitatem, mansuetudinem rebus in asperis et piam animi demissionem exerceant (cf. Est.). Simul maiorem divini iudicii exspectationem et terrorem impiis iniicit ; si enim de ereptione piorum dubitat, quid de peccatoribus futurum esse censendum est, quale supplicium et quam certe impios manebit (S. Hier. Rib.) ? Dene Cyr. ad h. l. : « quaeritur a nobis Deus, si seclusa omni socordia ardenter optamus efficere quae illi accepta sint » ; hoc studio ardentissimo id consequentur, uti sperare licet, quod Deus quandoque amicis suis concessit, ut scil. mediis etiam in calamitatibus publicis salvi consistant. Sed cum vates de ea re tamquam incerta loquatur et ex altera parte Deus toties sua virtuti promiserit praemia, haec praemia quia in hac vita non certo neque semper adsint, eo solo iam nomine in vitam post mortem necessario transferenda esse, ex hoc quoque prophetae loquendi modo omnes concludere debebant. Neque enim de praemio, sed solum de remuneratione terrestri et temporali vates loqui potuit cum quadam dubii specie; insuper furorem Domini non posse cadere in pios, nisi quatenus isti tamquam totius populi membra simul cum toto populo ex communi vulnere et afflictione publica laborant, per se satis liquet. At. quo maiore fervore etiam temporalem afflictionem vel avertere vel imminuere suis precibus et virtutum meritis satagant, exempla quaedam iudicii divini in exteras gentes proponit, ex quibus inter alia hoc quoque addiscant : si Deus Philisthaeos aliosque qui eum non noverunt, tam severe puniturus est, quomodo vos, qui tam arcte mihi devincti iisdem sceleribus me irritatis, impune id vobis cessurum sperare potestis (cf. Tir. ad Soph. 2, 4)?
2:4
v. 4 « Quia Gaza destructa erit et Ascalon 1n desertum ; Azotum £n meridie eiicient et Accaron eradicabitur » ; — easdem quattuor urbes Amos enumerat (4, 6-8) omissa quinta Geth ; in prima et ultima cernitur in hebr. facilis et apta paronomasia (cf. Cyr. Alb. Rib.), ac si latine diceres : Capua capietur ; Cremona cremabitur (cf. Mich. 1, 10-15). Iis annuntiatur derelictio (hebr. Gaza erit derelicta), vastatio, abductio in captivitatem, eversio et ruina ; in meridie i. e. cum plenam fortunae ac prosperitatis lucem sibi adesse opinentur, proin subito atque inexspectato, uti Ier. 45, 8 : « induxi... vastatorem meridie ; misi super civitates repente terrorem » (cf. 2 Reg. 4, 8. Schegg, Keil); alii plena luce, manifesto, in aperto explicant (cf. Hier. Cyr. Theod. M. Rib. Mar.) ; neque id alii interpretationi contradicit, sed potius ex priore consequitur. De impletione vide Ier. 41, 4. Zach. 9, 5. 4 Mach. 5, 68; 10, 84. Ex urbibus principalibus calamitas et castigatio serpet in universam regionem et totam gentem ; ita post urbium praecipuarum ruinam maiori cum emphasi integrae terrae calamitas effertur
Nexum cum antecedentibus, quem alii aliter adstruunt (cf. apud Sanct.), ita commode apteque effert Lap. : « dat causam cur furorem Dei expavescere debeant ideoque studere, ut per opera poenitentiae et iustitiae eum a se avertant, quia scil. tantus erit furor Dei, tantum robur et impetus Chaldaeorum, militum eius, ut ipsi venientes in Iudaeam etiam vicinos Philisthinos, qui saepe Iudaeis sunt dominati, sint vastaturi ; q. d. multo ergo magis vos, o Iudaei, Chaldaeos formidare debetis » (sim. Men.) ; nam, ut adnotat S. Hier. : «tanta vastitas Iudaeae terrae veniet et tam sublimis victor huc babylonius ascendet exercitus, ut etiam potentissimas urbes Philisthinorum, quae vobis semper aequo certamine restiterunt, eadem captivitas apprehendat» (sim. lans.) ; unde
2:5
v. 5 « vae qui habitatis funiculum maris, gens perditorum ! Verbum Domini super vos Chanaan, terra Philisthinorum, et disperdam te, ita ut non sit inhabitator » ; — maris funiculus est ora maritima, tractus maris non adeo latitudine, quam longitudine praestans, quare funiculo comparatus, idque eo magis, quia funis et funiculus ex more veterum, qui in dimetiendis distribuendisque agris funiculis utebantur, sors vel pars terrae alicui attributa nominari solebat (cf. Theod. Theod. M. Alb. Tir. Calm.). Gens perditorum i. e. « quia et ipsiqui iuxta mare habitant, perient atque tollentur » (S. Hier.). vel potius, ut interpretationi alias a S. Hier. propositae explicatio sit consona : quia ipsi erant perditores ac vastatores, iustas poenas oppressionum dabunt (cf. Jans. Rib. Sanct. Lap.) ; «quod terra Palaestinorum terra sit Chanaan, nulli dubium est.,. in tantam venies vastitatem, quae laetabaris in eversione Iudaeae, ut omnes tuae urbes munitissimae in ovilia sint pastorum » (S. Hier.). Hebr. Qr» 3 LXX vertunt sápoixot. Konzóv ; ita quoque Syrus. Adnotat S. IHier. : « ubi nos transtulimus gens perditorum, LXX dixerunt advenae Cretensium . . . pro goi legerunt gar et pro. chorethim, quod dicitur perditorum, nomen Cretae insulae putaverunt. Denique et Aquila et quinta editio interpretati sunt £0vo; oA£8ptov ct Theodotio Eüvoz oAs0plac, Symmachus quoque oAsÜccodpevovy, quae omnia cum interpretatione nostra faciunt ». Etiam S. Cyr. praeter lectionem LXX novit alteram c3o0osup£vov. Verbum igitur explanarunt ex 3*2 exscindere. Eandem etymologiam etiam, Chald. sequi videtur : « populus qui peccat, ut deleatur ». Eadem vox legitur Ez. 25, 16, ubi S. Hier. verüt interfectores, LXX. Kef:z: et saepius in libris historicis : 1 Sam. 30, 44. 2 Sam. 8, 18 ; 15, 18 ; 20, 23 (geri) ; 20, 1. 1 Reg. 1, 38. &4. 1 Chron. 18, 17 quibus in locis vox et à LXX retinetur (Xops0i, Xsoc0i, XeAe0t, Xepn90) eta S. lier. Cerethi. Nomen hoc Cretensium et immigrationem a Creta insula factam ctiam complures e recentioribus atfirmant (cf. Schenkel, Bibellexikon III p. 496. 601 ; IV. p. 644. liehm, Handwoerterbuch d. bibl. Alterth. p. 240; Vigourouz, La Bible et les découvertes mod. 3. ed. III p. 344) aliis dubitantibus vel etiam negantibus (cf. Herzog, Realencyklop. f. prot. Theol. 9. ed. XI. p. 624 seq.). Superbia Philisthaeorum prostrata et eorum gente deleta regio usibus pastorum inserviet et demum in possessionem ludaeorum cedet, postquam exsilio soluto in gratiam cum Domino redierunt
2:6
v. 6 « et erit funiculus maris requies pastorum et. caulae pecorum,
2:7
v. 1 et ert funiculus eius qui remanserit de domo fuda, ibi pascentur ; in. domibus Ascalonis ad. vesperam requiescent ; quia visitabit eos Dominus Deus eorum et avertet captivitatem eorum» ; — i. e. ora ista maritima reli quiis Iudaeorum (hebr.) cedet in possessionem ; ibi pascent greges et ruinae palatiorum superborum iis stabula praebebunt, quibus vespere et per noctem gregés tutabuntur. Consuetum est, regionis* vastitatem, destructionem urbium, incolarum vel paucitatem vel internecionem ita adumbrare, ut pro urbibus et hominum commerciis greges et pascua proponantur (cf. Is. 7, 24. 22; 34, 13. Mich. 3, 12). Philisthaei igitur, Dei inimici, deiicientur et evanescent ; eorum spolia cedent in utilitatem populi Dei; «quae igitur haec tanta virtus aut. quomodo istud fiet ?... desiit lis irasci, condonavit eis delicta et rursus, ut quondam, Israelitis militat victoriamque de adversariis citra laborem largitur » (S. Cyr.). Haec scil. est lex Dei et norma inconcussa, ut populus Israel post castigationem et captivitatem instauratus inimicorum suorum spoliis augeatur (cf. Is. 14, 1. 25; 49, 18). Uti reliqui prophetarum, ita Sophonias quoque exsilium et captivitatem praedicit et postea instaurationem fore indicat (cf. Os. 2, 18,3, 5; 14, 8. Am. 8, 8 etc. Mich. 2, 12. 13 etc.), et praeterea omnem aliorum regnorum fortunam et ruinam ad Dei re- £znum stabiliendum et propagandum fieri haud obscure innuit (cf. 2, 41 ; 3, 9). Ceterum de impletione notat Theod. : « inlibris Machabaeorum invenimus et Ionatham et Simonem Gazam et Ascalonem et Ptolemaida vi cepisse et sub potestatem suam redegisse. At certum et indubitatum finem prophetiae post Salvatoris nostri ascensionem videre est » ; etiam Accaron et fineseius in possessionem venerunt Ionathan (1 Mach. 10, $9 ; cf. 1 Mach. 14, 60-63) — alia vide Abd. v. 19. Gazam expugnavit et destruxit Alexander Iannaeus (Josephus, Ant. 13, 13. 3 ; Dell. iud. 1, 4. 2; cf. Lap. lans. Calm. Reinke). In hebr. v. 6 legitur B7 n32 n3; quid sibi velit 132. varie explicant; aliis est infin. a i332 fodere i. e. funiculus ille, ora maritima erit in campos, ubi fodiunt pasto- res (?), ubi effodiunt pastores caulas in crvptis subterraneis ad vitandum solis aestum (cf. Ros. heil) 3 alii vocem exsistere volunt n2, T3 cum signilicatione cisternae, foveae (cf. Ges. Thes. p. 712. Fürst C.) ; alii cum significatione campi vel pascuorum VFürst L. Reinke), vel pabuli, ferculi (cf. 2 Reg. 6, 23 hebr. Schegg) ; unde ora mariüma in campos, cisternas vel foveas erit pastorum, vel in locum ubi cibos parant pabulumve praebent gregibus. LXX habent xai Éo:xt Kp: vog xotpyiov ; idem Syrus ; unde TY13 nomen insulao interpretantes, uti Philisthaeorum partem Cretenses, ita eam regionem Cretam appellari censuerunt. Chald. vero « domum mansionis » explicat. In significatione fossae adstruenda recentioribus iam Mar. praeivit, eaque et usu verbi 7322 spectato et commoditate pastorum maxime commendatur. Ita ager iste plenus cisternis pastoritiis et septis ovium describitur. S. Hier. vocem istam vexatam non tangit : dubito, an legerit ; scribit enim : « ubi nos diximus et erit funiculus maris requies pastorum et omnes interpretes huic translationi congruerunt, scribitur in LXX : et erit Creta pascua gregis et ovile pecorum ». Certe sine ullo sensus dispendio ea vox poterit omitti ; at quominus certo e textu. eiiciatur, LXX obstare videntur et Syrus, qui sane vocem similem, sed alio loco collocatam legerunt.
2:8
v. 8. « Audivi opprobrium Moab et blasphemias filiorum Ammon, quae exprobraverunt populo meo et magnificati sunt super terminos eorum » ; — quae in obsidione et expugnatione chaldaica adversus populum Dei peccarunt, tempore nostri oraculi nondum contigerant ; quare verba haec quae praeterita facinora commemorant, non cum S. Tier. Rib. aliisque ad cladem extremam urbis referenda sunt, sed cum Calm. ad pristina illa et antiqua odia, quibus Israelitas saepissime persequi et. affligere studuerint (cf. Num. 22. Iud. 3, 12 ; 40, 7. 1 Reg. 11, 1 etc. 29 Reg. 10. 4. Reg. 4,41; 3, 5; 13, 20). Ex qua indole facile colligi potuit, quid acturi essent in expugnatione chaldaica. « Cum enim duarum illarum gentium antiquum esset odium in genus Iacob, si quid gravius illi contigisset, cum plausu excipiebant et sibilo et quasi alienum malum in suo deputarent lucro, sibi de alienis gratulabantur incommodis » (Sanct.). Convicia autem in populum Dei iacta merito ad vindictam revocantur a Domino : audivi; nam «cum directe Israelitas peterent irrisoriae voces, tamen in Deum quem Iudaeorum intuebatur religio, oblique ferebantur, cum dicerent aut infidelem esse Deum qui noluerit, aut infirmum, qui nequierit populum cui talia iam olim promisisset, defendere » (Sanct. Superbiam eam et, insolentiam etiam ultimum membrum ex hebr. ! significat : fastuose, insolenter locutus est contra terminos Iuda, uti scite iam adverterunt Jans. Rib. Mar. Men. Tir. et ita intellige etiam magnificati sunt i. e. extulerunt se, cum irrisione et arrogantia contra terram Iuda se gloriabundi extulerunt. Quod alii de occupatione terrae Iuda explicant, vel in universum, vel tempore captivitatis Manassis, vel post expugnationem a Chaldaeis factam (cf. S. Hier. Theod. M. Sanct. Calm. Schegg, Trochon), et revera accidit et iam ab Amos eis exprobratur (Am. 4, 13) ; verum hoc loco phrasis hebr. aliud indicat, utbene adverüt lans. : «secundum phrasin hebr. in Scripturis frequentem : magnificaverunt os vel linguam suam i. e. magnifice superbeque locuti sunt super terram Israelis ; quid autem dixerint, pulchre declarat simili plane phrasi Ez. 35, 10 » ; idem pluribus demonstrat Rib. Sed iam olim Abraham patri et patriarchae dictum erat : « maledicam maledicentibus tibi» (Gen. 49, 3) idque posteris eius repetitum (Gen. 27, 29. Num. 24, 9) ; quare Deus fidelis sollemni asseveratione se vindictam capturum spondet
Ab occidentali parte vates oculos dirigit in orientalem, ad Moab et Ammon, qui antiquis inimicitiis populo Dei infensi nulla non opportunitate potiebantur Israelitas maledictis, conviciis, iniuriis proscindendi. Quare
2:9
v. 9 « propterea vivo ego, dicit Dominus exercituum, Deus Israel, quia Moab ut Sodoma erit et fili Ammon quasi Gomorrha, siccitas spinarum et acervi salis et desertum usque in aeternum. Reliquiae populi mei diripient eos et residui gentis meae. possidebun: illos » ; — iurat per vitam suam i. e. uti certum est me vivere meque vi et potentia valere immensa, me esse vivum Deum, cum idola sint mortua, sint nihil, ita fixum ratumque est, interitum ignominia plenum imminere illis; « Dominus exercituum, qui possum implere quod comminor, et Deus Israel qui in populo meo ipse patior iniuriam » (S. Hier. sim. Sanct.). Sodomaeorum ac Gomorrhaeorum exemplum, quo eversionem ac vastationem funditus fieri saepius s. literae indicant (cf. Deut. 29, 23. Is. 13, 19. Ier. 49, 18; 50, 40. Am. 4, 11. Rib.) , hoc loco eo magis sese offerebat, « quia duo hi populi, Moab et Ammon, iuxta mare mortuum habitabant, atque ideo spectabant quotidie triste illud monumentum et bustum pulcherrimarum antea civitatum, quas lacus ille mortuus oppleverat » (Sanct.) ; atque comminatio haec eo maioris ponderis erit censenda, quia « recusare non poterant, quominus óccursarent oculis etiam securis et invitis in foetore intolerabili, in pestilenti habitu, in ambustis saxis ... vestigia quaedam non obscura coelestis incendii » (Sanct.). Vastitas illa proverbiali figura exprimitur : regio olim fecunda iam erit arida, sicca !, ut vix spinae nascantur ; aliud sterilitatis indicium est fossa salis (hebr. Lap.) ; cf. Deut. 29, 23. Ps. 106, 34: « po suit terram fructiferam in salsuginem » ; « quod sequitur desertae erunt (urbes) usque in aeternum, aut destructionem regni eorum interpretabimur (quia postea subversae a Chaldaeis, regnum suum perdiderunt et deinceps vel ab Antiochis, vel a Ptolemaeis tentae, novissime romano imperio colla submiserunt), aut certe ózxepfjo):xog dici accipiendum est : lolam (O»w^5) quippe aeternitatem sonat et saeculum, ex quo et pro uno saeculo et pro aliquanto tempore et una aetate accipi potest» (S. Hier.). Id quidem verum est ; sed propheta interitum inimicorum Dei ob oculos ' habens eorum potentiam et conditionem florentem ita iri prostratum vaticinatur, ut nunquam ad statum redituri sint pristinum, dum e contra populus Dei ex ruina et clade servatus (reliquiae, residui) in nova quadam theocratia a Deo sit collocandus et spoliis inimicorum et dominatione in illos donandus et exaltandus. Pauca quaedam huius occupationis et dominii vestigia et initia cernere poteris cum Rib. lans. Sanct. Mar. in iis, quae de Iuda legimus 4 Mach. 5, 6 seq. et quae losephus refert (cf. Ant. 43, 13. 5; 15. 4), verum prophetam non tam ea minora spectare, sed tempus messianicum, quo populus Dei reliquorum dominium tenebit (cf. Is. 44, 4. 2; 49, 23 etc.), et imperium spirituale ob oculos habere, ex v. 41 extra controversiam ponitur. Vastitas vero et destructio eis obtingent pro superbia et insolentia : v 10. « Àioc eis eveniet pro superbia sua, quia blasphemaverunt et magnificali sunt super populum Domini exercituum » ; — vide v. 8 magnificati sunt ; acriter invehuntur alii quoque prophetae in superbiam et fastum arrogantiamque Moabitarum, cf. Is. 46, 6. Ier. 48, 29. Ez. 25,81 Am. 29, 4. Convicia illa et contumelias in Dominum esse iactata et populi Iuda calamitates quasi Domini impotentiam esse irrisioni habitas, addito illo super. populum Domini ex. clare effertur. Quare Deus suae eloriae vindex et ultor exsistet. Potentiam enim inimicorum prosternens idola quoque eorumque cultum destruet, ut sui cognitionem et cultum ubique propaget. Unde de hisce suppliciis divinitus inflictis quam maxi- Ae valent verba cantici Hab. 9, 3 : «cum iratus fueris, misericordiae recordaberis » et Tob. 3, 13: « cum iratus fueris, misericordiam facies »;
2:11
v. 14 « horribilis Dominus super eos et attenuabit omnes deos terrae et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulae gentium » ; — hebr. proprie emaciabit, impotentes ostendet, penitus perdet omnes deos terrae; gentium enim regna totidem sunt idololatriae ac superstitionis fomenta et fulcra ; quare illis destructis idolorum numen inane demonstratum est. Omnia vero supplicia et iudicia ad id provide a Deo dirigi docet, vates, ut per universum orbem veri Dei cognitio spargatur et religio. Id autem ita fore docet, ut viri de loco suo i. e. in suis singuli locis et regionibus Deum adorent suppliciter et sacri cultus officia obeant. Insulae gentium de regionibus longinquis longe lateque per maria dissitis dicuntur, cf. Gen. 10, 5. Ps. "14, 10. Is. 11,11 ; 24, 19; 42,4. Ier. 91, 10. Ez. 27, 3 etc. Proinde apertum hic proditur vaticinium, Dei cultum, adorationem, sacrificia, quae in vetere testamento uno in templo hierosolymitano rite fiebant, iam novo rerum ordine fore omni in loco et consequenter vetus foedus esse abolendum, quod ad unum populum et sanctuarium unum referebatur ; eius in locum successuras esse omnes gentes atque tot fore sanctuaria, templa, quot per universum orbem regiones inveniantur. Fore ut desinat unum illud sanctuarium aliaque aliis in terris rite iri consecratum, iam etiam Is. 19, 48. 19 indicatur et aperte describitur Mal. 1, 11. Qui loci etiam propterea notatu dignissimi sunt, quia docent, . quomodo alia vaticinia, fore scil. ut omnes gentes veniant ad montem Sion, ascendant in Ierusalem, mon sint intelligenda, non ita videlicet, quasi omnes more Israelitarum in montem Sion vel urbem sanctam convenirent (cf. Mich. 4, 4 seq.). Dei cultum ubique dilatatum et ubique exercitum hisce verbis declarari, veteres unanimiter agnoverunt (cf. Cyr. Theod. IIier. Theod. M. Rib. Mar. Ros. Calm. etc.). Frustra aliqui recentiores (Fr. Ad. Strauss, Keil, Trochon) eam explicationem tollere student supplentes viri de loco suo venientes in. lerusalem ; sed quo pacto ea ingerunt in textum, quorum ne minimum quidem adest vestigium ? ubi enim in toto hoc vaticinio Ierusalem fit mentio? et quis - perspicuam illam aclimpidam sententiam : « unusquisque ex suo loco adorabit Dominum » mutari licere sibi persuadebit in hanc: adorabit Dominum, cum ex suo loco accesserit ad Iudaeos? Haec iam non est interpretatio, verum perversio verborum sensusque in peregrina dis- Gentibus perlustratis, quae occidentem et orientem versus prope accolebant, vates iam mentem oculosque dirigit ad meridiem et septemtrionem gentesque longe dissitas, ut tali enumeratione Dominum ostendat totius orbis Deum, qui non, ut dii gentium, unius populi finibus includitur, verum omnibus summa potestate praeest. (juare prius illius gentis mentio fit, quae in remotissimis recessibus ex Iudaeorum opinione erat recondita (cf. Is. 18, 29 post quem non est alius?)
2:12
v. 129 « Sed et vos, Aethiopes, interfecti gladio meo eritis » ; — de gladio Domini cf. Is. 21, 4; 34, 5; 66, 16. Aethiopes inter copias Aegyptiorum haud raro recensentur (cf. 2 Par. 12, 3; 46, 8. Nah. 3, 9. Is. 20, 4. Ier. 46, 9); ante Psammetichum tres reges Aethiopes, quorum praecipuus erat Tharaca (cf. & Reg. 19, 9. Is. 31, 9), Aegypto dominati erant; quare simul eum iis Aegyptios intelligere licebit ; neque a vero aberrabimus, si simul cum Aegyptiis etiam Aethiopes a Nabuchodonosore victos asseruerimus. Chaldaeos enim tamquam suorum iudiciorum exsecutores a Domino mis- 'Sos esse, a leremia discimus (ler. 25, 9. 11). Aliam autem eamque sublimiorem victoriam Dei de Aethiopibus reportandam, ad quam etiam tendit clades a Sophonia iis praedicta, lege apud Is. 49, 14. Ps. 6*1, 32. Dein Sophonias eidem regno et urbi, cui Nahum, excidium a Deo constitutum denuntiat, quod aeque per Chaldaeos est effectum
2:13
v. 13 c et extendet manum suam super aquilonem et perdet Assur; et ponet speciosam in solitudinem et in invium et quasi desertum » ; — cum exercitus Assyriorum et Chaldaeorum a parte aquilonari in Iudaeam venirent, factum esse videtur, ut ipsa ea regna a prophetis simpliciter in aquilone collocarentur neglecta accuratiore determinatione situs. In hebr. legitur optativus, ita ut propheta simul cum vaticinio suum exprimat desiderium, suam precationem, ut Dominus hostes insultantes demum prosternat et immensam idololatriae pompam deiiciat (cf. Nah. 9, 4 etc.). In hebr. legitur : et ponat Niniven, uti etiam habent LXX, Syrus Chald. et S. Hier. quoque agnoscit, qui tamen hoc loco interpretationem ex etymologia hebraica! petitam (cf. 12, à decorum, amoenum) ponere maluit : « quia Ninive speciosa interpretatur » (vide etiam pro- . log. in Naum ; M. 23, 1231). Cur autem urbis praecipuae meminerit propheta, Sanct. declarat : «est autem familiare prophetis, ut cum in provincias grave aliquod vaticinium intorquent, illarum caput et regiam sedem appetant ; quia ibi quodammodo civitates reliquae continentur », In hebr. ponat.. . in solitudinem, siccam ut desertum i. e. regio non solum erit vastata et derelicta, sed sterilis, arida, cuivis cultui inepta. Hanc autem vastitatem et solitudinem propheta per singula depingit accuratius, quo magis omnium animis oculisque subiiciat ingens discrimen inter metropolis pompam immensam et ruinam futuram
2:14
v. 44 «et accubabunt in medio eius greges, omnes bestiae gentium et onocrotalus et ericius 1n lininibus eius morabuntur, vox cantantis in fenestra, corvus in superliminari, quoniam attenuabo robur eius » ; — ubi superbaerant et magnifica palatia, ferae solitudinis et deserti morabuntur (cf. Is. 13, 21; 34, 11) ; bestiae gentium i. e. pecora vicinarum tribuum vel gentium (cf. Alb. Rib. Lap. Men. Mar. Tir.) et textus latinus commode ita intelligitur; LXX praebent «à 05eía *z; y?c etsim. Chald. — Voz cantantis i. e. aves occupabunt ea, quae ex palatiis reliqua sunt, in foraminibus ruinarum nidificabunt ; notat S. Hier. onocrotalorum esse duo genera, aliud aquatile, aliud solitudinis. De corvo idem advertit * « quod et nos et LXX similiter transtulimus, in hebr. ponitur hareb (251), quod secundum lectionis diversitatem vel siccitas, vel gladius vel corvus accipitur ; unde et Aquila gladium !, alii siccitatem interpretati sunt»; verum 23h est desolatio, vastitas ; corvus vero 3$. Hebr. "acnmn-» est lectio mira et, ut videtur, falsa. Commoda enim explicatio, quae et grammaticae et sensui conveniat, dari nequit. Keil explicat: omnis generis animalia turmatim ; sed quomodo probabit *33 unquam esse turmatim ; nequé Iool 1, 6 neque Prov. 30, 35 ullo pacto similem suadent interpretationem ; ibi enim nomen hoc de locustis dicitur, quae tamquam gens et multitudo magna irruunt, hic Dy adhibetur de populo formicarum, quae quandam inter se civitatem constituant ; optime sane; sed quid ad nostrum locum ea exempla conferant, haud facile dixeris. Alii interpretantur, omnia animalia gentis, idque volunt significare : omnis generis animalia gregalia i. e. ferae omnes, quae gentem solent facere, quae gregalia sunt et socialia ; sensus utique tolerari potest : sed quomodo verba hebr. ad eum sensum referantur, frustra explicaveris. Etiam minus placet, quod placuit Schegg : omnia animalia gentis i. e. Iudaeorum, Iudaeos scil. esse adducturos greges suos in regionem Ninives, uti v. "1 dicuntur eos pascere in finibus Philisthacorum. Verum quis credet, prophetam id innuere velle, pastores Iudaeorum usque in Niniven esse perrecturos? Dein diffi cile tibi persuaseris, *33 h. 1. de Iudaeis dici, neque id ullo modo ex. v. 1. 9 consequitur; ibi enim sensus ex contextu et membro parallelo manifestus est, hic vero minime. rv cf. Gen. 1, 24. Num. 2&, 3. 15. Ps. 114, 8 etc. — vide Olshausen (Lehrbuch der hebr. Spr. 2 123 e). — Pro liminibus hcbr. verte án corollis, vel capiiulis columnarum cf. Am. 9, 1. Ultimum demum membrum in textu as. explica: cedrum eius vel opus eius cedrinum nudavit i. e. tabulata cedrina et structuras cedrinas Deus vel hostis deiiciet et perdet (cf. fib. Lap. Calm. heinke). S. Hier. literas similes legit my YN attenuabo robur eius cf. v. 11 pro y nrw verum nomen n7*N hoc tantum loco invenitur et explicatio eius solum coniectura probabili fieri 1. Idem etiam Sym. transtulit secundum cod. syr. hexapl. ad h. 1, — Etiam Syrus, ut videtur, praebet gladium wa3^n, quamvis vox baec teste Bernstein etiam translate de vastatione ac depopulatione dicatur ; propria vox pro vastatione est N2*1r1. Idem valet de $yriaca versione Agg. 1, 11. Urbs olim nobilissima et maximi imperii caput ad tam vastam tristemque solitudinem est redactum ! Quam rerum conversionem, quae sit mutatio dexterae Domini, ut attente perpendant, vates ipsa longiore considerationis norma invitat
2:15
v. 15 « haec est civitas gloriosa habitans in confidentia, quae dicebat 1n corde suo : ego sum et extra me non est alia amplius. Quomodo facta est in. desertum, cubile bestiae ! Omnis qui transit per eam, sibilabit et movebit manum suam » ; — hebr. Aaec est urbs exsultabunda i. e. agens tripudia, laetis clamoribus et victoriis &cstiens atque lasciviens. Fastum vero et superbiam, quibus divinos sibi honores viresque arrogabat, optime delineant verba : ego sum... cf. Is. 41, 8; sibi enim ad omnia sufficere existimavit, se esse unicam, nullamque urbem dignam, quae secum comparetur (cf. Theod. M. Rib. Sanct. Men.), reliqua omnia esse flocci nihilique pensanda, uti arrogantissimorum spirituum est loqui. Ad rem advertit Sanct. : « cum amplificare volumus alicuius ruinam, illius antiquae fortunae ac maiestatis recordamur, quae quo altiores fuere, eo gravior apparet et miserabilior ruina ». De ea obstupescens et tam repentinum casum admirans dicit : quomodo... quod « non est interrogantis et discere cupientis, sed mutationem potius insperatissimam admirantis » (Cyr.). Sibilabit cf. Mich. 6, 16. Ier. 19, 8. De eius ruina omnes cum irrisione et subsannatione exsultabunt ; tyrannide enim sua omnes sibi inimicos reddidit, ita ut ca- Bus eius omnibus sit laetitiae (cf. Nah. 3, '1). Hebr. *oEN adverbii loco videtur significare, ut Olshausen (Lehrb. d. hebr. Spr. B. 222) statuit : non amplius, praeterea non, tantum. Fortasse ita explicari potest : DEN est finis, terminus ; inde facile derivatur significatio negationis vel desinendi, quae saepe usuvenit cf. Deut. 32, 36. Iob 6, 1 (vulg. : absque ulla spe) ; Prov. 26, 20 (vulg. : cum defecerint DEN2); Dan. 8, 26 (vulg. : sine manu) ; 2 Reg. 14, 26 etc. quare simpliciter verti potest nihilum v. g. Is. 34, 12 erunt in nihilum , &0, 17; 41, 12. 29. Forma vero *CZN cum iod paragogico quod vocant non caret analogia (cf. Olshausen l. c. 2. 123 d). Inde sensus eius locutionis efficitur : ego et iam nihilum, vel ego et nihil amplius i. e. ego sola sum et praeter me nihil exsistit, quod sit consideratione dignum. Quare versio S. Hier. sensum refert, sed forte eum nimis restringit ad comparationem cum alia urbe instituendam. Verba potius eam spirant arro - gantiam, qua sibi soli omnem vim, virtutem, suffieientiam attribuat et ità se pro numine divino esse habendam declaret. Atque talis acceptio etiam ad Is. 47, 8 optime est accommodata. Syrus : non est. iterum sicut ego 1. e. nulla praeterea. civitas similis est mihi. LXX oux £ott uec &pb ct. Si Deus scelera gentium ultione prosequitur, quanto magis censeri debet animadvertere in populi sui urbisque electae iniquitatem ? Quare sermo propheticus ita ad lerusalem convertitur, ut statim prima voce gravitas iudicii poenaeque magnitudo efferatur 3, 4 « Vae provocatrix et redempta civitas, columba » !| —i. e. vaeurbi, quae Dominum ad iram provocare non cessat; «quae dulcem et misereri volentem in amaritudinem provocavit » (Alb.) eiusque iram et vindictam serie scelerum continuata in se assidue incitat ; culpa vero augetur, quia sit redempta civitas, quam Dominus e servitute in libertatem saepius redemerit, quae proinde iam sola tanti boni gratitudine Domino devinciebatur, verum quae sicuti columba vecors, seducta, non habens cor (cf. Os. "1, 41) stupet (cf. Jans. Rib. Lap. Sa, Men. Tir. Gord. Schegg). Alii columbae titulum, tamquam laudis praeconium ad tempora anteacta feliciora referunt (cf. Her. Alb.), vel ita, ut sit amica sponsae appellatio, uti in Cant, Canticorum saepius adhibetur (Sanct.), vel ut ad pulchritudinem referatur; «quanta eius pulchritudio erat! hoc enim. denotat columbae vocabulum, quod animal videtur inter aves apprime delectabile et cum dignitate incedens » (Theod. M. Theod.) ; addit Cyr. dici fortasse propterea quoque columbam, quia uti columba quamvis remotissime a dulcissimo sibi nido asportata sit, tamen ad sua revolare et reverti soleat opportunitatem nacta, ita populus quoque ab Aegypto eiusque superstitione avolaverit. 48, 71. 12 ; 92, "1 vulg. contristari ; 22, 29 vulg. affligere etc.). Eodem modo fon columlam, sed gladium intellige saevientem Ier. 25, 38; 46, 16 ; 50, 16. Chald. expla- 18t: «urbs, quae iram mulüplicat » ; LXX. expresserunt. columbam ; Syrus urbem onae intellexit, de qua re vide Theod. M. et Lap. Quamvis T'ieod. M. multis in Svro- 1um de urbe Ionae explanationem invehatur et LXX acriter tueatur, tamen de urbe Ninive esse sermonem vult. Alterius acccptionis quorundam meminit S. ]Iicr., Iona 3sse idem ac Iavan i. e. Graeciam : a facie gladii Graeciae. — Reinke statuondum censet nomen AzW violentia, oppressio. Iam quam merito urbs vocetur rebellis vel contumaz, focdata, saeeiens vel ferociens (cf. hebr.), propheta per singula proponit; et primo quidem urbis rebellionem et contumaciam in omni vivendi ratione vituperat :
2:4
ACCARON (EBR. EGRÂN; ASIR. AMQARRÂNA)
I Profeti nominano A. con Gaza, Ascalon e Azoto, predicandone la rovina (Am. 1, 8; Ier. 25, 20; Soph. 2, 4; Zach. 9, 5-7). Nel 147 Alessandro Bala, re di Siria, donò A. col suo distretto a Gionata Maccabeo (I Mach. 10, 89).
SOFONIA (EBR. ŞĒPHANJĀH « JAHWEH PROTEGGE »)
… ira e di angoscia, di tumulto e fragore »; ibid. 1, 15; vi si ispira l'inizio del Dies irae); emerge il motivo di un'invasione nemica, in cui è forse ritratta la permanente paura del colosso assiro. È descritto poi in breve il « giudizio sulle genti » (ibid. 2, 4-15), che coinvolge vicini e lontani: Filistei, Cananei, Moabiti, Ammoniti, gli stessi Assiri; infine un giudizio particolare per Gerusalemme (ibid. 3, 1-8), di cui è rilevata la corruzione. …
2:5
… Poiché il paese d'origine dei Filistei (v.), loro parenti, era Caphtor, comunemente identificato con Creta (v.), i C. pare fossero i «Cretesi», come intesero i Settanta traducendo nei libri profetici (Ez. 25, 16; Soph. 2, 5) C.
… Anche nel Vecchio Testamento i F. vengono associati ai Kéréthim (Cretesi); cf. Soph. 2, 5; Ev. 25, 16; e probabilmente anche la formula Kéréthi e Pélethi (II Sam. 8, 18; 15, 18; 20, 7, 23), nella quale Pélethi sembra essere il nome dei F. (Pélethi), assimilato al precedente Kéréthi. …
2:8
… Perciò essi godettero delle sciagure di Israele (Soph. 2, 8) e della distruzione di Gerusalemme da parte di Nabuchodonosor (Ier. 9, 24 sg.; Ez. 21, 33-37; 25, 1-7), anzi vi cooperarono sotto Joachim (II Reg. 24, 2), e il loro re Baalis fece …
… Abel [op. cit. in bibl.], p. 280). Si adempirono così le profezie contro M. (Is. 15-16; Ier. 48; Ez. 25, 8-11; Soph. 2, 8-11), spesso crudele e inumano (Am. 2, 1).
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · Douay-Rheims originale (Douai 1609-10), trascrizione EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Pubblico dominio.