He speaks of his troubles in Asia. His not coming to them was not out of levity. The constancy and sincerity of his doctrine.
By his troubles in Asia he comforteth them. and (against his Aduersaries the false apostles of the levves) alleageth to them the testimonie of his ovvne and also of their conscience, 17 ansvvering them that obiected lightnes against him, for not comming to Corinth according to his promis.
1Paul, an apostle of Jesus Christ by the will of God, and Timothy our brother: to the church of God that is at Corinth, with all the saints that are in all Achaia:Paolo per volontà di Dio Apostolo di Gesù Cristo, e il fratello Timoteo alla Chiesa di Dio, che è in Corinto, e a tutti i santi, che sono per tutta l'Achaia.PAVL an Apostle of IESVS Christ by the vvil of God, and Timothee our brother: to the Church of God that is at Corinth, vvith al the saincts that are in al Achaia.Paulus, Apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, et Timotheus frater, ecclesiæ Dei, quæ est Corinthi cum omnibus sanctis, qui sunt in universa Achaia. 2Grace unto you and peace from God our Father and from the Lord Jesus Christ.Grazia a voi, e pace da Dio padre nostro, e dal Signore Gesù Cristo.Grace vnto you and peace from God our father, and from our Lord IESVS Christ.Gratia vobis, et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo. 3Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, the Father of mercies and the God of all comfort:Benedetto Dio, e Padre del Signor nostro Gesù Cristo, Padre delle misericordie, e Dio di tutta consolazione,Blessed be the God and father of our Lord IESVS Christ, the father of mercies, and God of al comfort,Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis, 4Who comforteth us in all our tribulation, that we also may be able to comfort them who are in all distress, by the exhortation wherewith we also are exhorted by God.Il quale ci consola in ogni nostra tribolazione: affinchè noi pure consolar possiamo coloro, che in qualunque strettezza si trovano, mediante la consolazione, onde siamo anche noi da Dio consolati.vvho comforteth vs in al our tribulation: that vve also may be able to comfort them that are in all distresse, by the exhortation vvherevvith vve also are exhorted of God.qui consolatur nos in omni tribulatione nostra: ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt, per exhortationem, qua exhortamur et ipsi a Deo. 5For as the sufferings of Christ abound in us: so also by Christ doth our comfort abound.Imperocché, siccome abbondano sopra di noi i patimenti di Cristo; così pur è per Cristo ridondante la nostra consolazione.For as the passions of Christ abound in vs: so also by Christ doth our comfort abound.Quoniam sicut abundant passiones Christi in nobis: ita et per Christum abundat consolatio nostra. 6Now whether we be in tribulation, it is for your exhortation and salvation: or whether we be comforted, it is for your consolation: or whether we be exhorted, it is for your exhortation and salvation, which worketh the enduring of the same sufferings which we also suffer.Sia però, che noi siam tribolati, (lo siamo) per vostra consolazione, e salute, sia che siam consolati (lo siamo), per vostra consolazione, e salute, la quale si compie per mezzo della sofferenza di que' medesimi patimenti, che noi pur patiamo:And vvhether vve be in tribulation, for your exhortation and saluation: vvhether vve be exhorted, for your exhortation and saluation, vvhich vvorketh the toleration of the same passions vvhich vve also doe suffer:Sive autem tribulamur pro vestra exhortatione et salute, sive consolamur pro vestra consolatione, sive exhortamur pro vestra exhortatione et salute, quæ operatur tolerantiam earumdem passionum, quas et nos patimur:
7That our hope for you may be steadfast: knowing that as you are partakers of the sufferings, so shall you be also of the consolation.Onde stabile sia la speranza, che abbiamo di voi: sapendo noi, che siccome siete compagni ne' patimenti, così pur lo sarete nella consolazione.and our hope is firme for you: knovving that as you are partakers of the passions, so shal you be of the consolation also.ut spes nostra firma sit pro vobis: scientes quod sicut socii passionum estis, sic eritis et consolationis. 8For we would not have you ignorant, brethren, of our tribulation which came to us in Asia: that we were pressed out of measure above our strength, so that we were weary even of life.Imperocché non vogliamo, che a voi, o fratelli, sia ignota la tribolazione suscitata a noi nell'Asia, come sopra misura, sopra le forze siamo stati aggravati fino a venirci a noia la stessa vita.For vve vvil not haue you ignorant brethren: concerning our tribulation, vvhich happened in Asia, that vve vvere pressed aboue measure aboue our povver, so that it vvas tedions vnto vs euen to liue.Non enim volumus ignorare vos, fratres, de tribulatione nostra, quæ facta est in Asia, quoniam supra modum gravati sumus supra virtutem, ita ut tæderet nos etiam vivere. 9But we had in ourselves the answer of death, that we should not trust in ourselves, but in God who raiseth the dead.Ma noi abbiamo avuto in noi stessi avviso di morte, affinchè non abbiamo fidanza in noi, ma in Dio, che risuscita i morti:But vve in our selues had the ansvver of death, that vve be not trusting in our selues, but in God vvho raiseth vp the dead,Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non simus fidentes in mortuos, sed in Deo, qui suscitat mortuos: 10Who hath delivered and doth deliver us out of so great dangers: in whom we trust that he will yet also deliver us,Il quale da sì gravi pericoli ci ha liberati, e ci libera: in cui confidiamo, chi tuttavia ci libererà,vvho hath deliuered and doth deliuer vs out of so great dangers: in vvhom vve hope that he vvil yet also deliuer vs,qui de tantis periculis nos eripuit, et eruit: in quem speramus quoniam et adhuc eripiet, 11You helping withal in prayer for us. That for this gift obtained for us, by the means of many persons, thanks may be given by many in our behalf.Dandoci insieme la mano anche voi, con pregare per noi: onde del bene, che in grazia di molte persone noi abbiamo, siano da molti rendute grazie per noi.you helping vvithal in praier for vs, that by many mens persons, thankes for that gift vvhich is in vs, may be giuen by many in our behalfe.adjuvantibus et vobis in oratione pro nobis: ut ex multorum personis, ejus quæ in nobis est donationis, per multos gratiæ agantur pro nobis.
12For our glory is this: the testimony of our conscience, that in simplicity of heart and sincerity of God, and not in carnal wisdom, but in the grace of God, we have conversed in this world: and more abundantly towards you.Imperocché questo è il nostro vanto, la testimonianza della nostra coscienza, dell'esserci noi diportati con semplicità di cuore, e con sincerità di Dio, non con la saggezza della carne, ma con la grazia di Dio in questo mondo: e molto più presso di voi.For our glorie is this, the testimonie of our conscience, that in simplicity and sincerity of God, and not in carnal vvisedō, but in the grace of God vve haue conuersed in this vvorld: and more aboundantly tovvards you.Nam gloria nostra hæc est: testimonium conscientiæ nostræ, quod in simplicitate cordis et sinceritate Dei, et non in sapientia carnali, sed in gratia Dei, conversati sumus in hoc mundo: abundantius autem ad vos. 13For we write no other things to you than what you have read and known. And I hope that you shall know unto the end.Imperocché non altro scriviamo a voi, che quello, che avete letto, e riconosciuto. E spero lo riconoscerete sino alla fine,For vve vvrite no other things to you, then that you haue read and knovv. And I hope that you shal knovv vnto the ende:Non enim alia scribimus vobis, quam quæ legistis, et cognovistis. Spero autem quod usque in finem cognoscetis, 14As also you have known us in part, that we are your glory: as you also are ours, in the day of our Lord Jesus Christ.Siccome avete voi in parte riconosciuto, che noi siamo la vostra gloria, come voi pur la nostra, pel giorno del Signore nostro Gesù Cristo.as also you haue knovven vs in part, that vve are your glorie, as you also ours in the day of our Lord IESVS Christ.sicut et cognovistis nos ex parte, quod gloria vestra sumus, sicut et vos nostra, in die Domini nostri Jesu Christi. 15And in this confidence I had a mind to come to you before, that you might have a second grace:E con questa fidanza volli prima venir da voi, affinchè aveste una seconda grazia:And in this confidence I vvould first haue come to you, that you might haue a second grace:Et hac confidentia volui prius venire ad vos, ut secundum gratiam haberetis: 16And to pass by you into Macedonia: and again from Macedonia to come to you, and by you to be brought on my way towards Judea.E da voi passar nella Macedonia, e nuovamente dalla Macedonia venir da voi, e da voi esser incamminato per la Giudea.and by you passe into Macedonia, and againe from Macedonia come to you, and of you be brought on my vvay into Ievvrie.et per vos transire in Macedoniam, et iterum a Macedonia venire ad vos, et a vobis deduci in Judæam.
17Whereas then I was thus minded, did I use lightness? Or, the things that I purpose, do I purpose according to the flesh, that there should be with me, It is, and It is not?Tale adunque essendo stata la mia volontà, sono forse stato incostante? Ovvero quello, che io delibero, lo delibero secondo la carne, onde sia presso di me il si, e il no?Vvhereas then I vvas thus minded, did I vse lightenes? Or the things that I minde, do I minde according to the flesh, that there be vvith me, It is and It is not?Cum ergo hoc voluissem, numquid levitate usus sum ? aut quæ cogito, secundum carnem cogito, ut sit apud me Est et Non ? 18But God is faithful: for our preaching which was to you, was not, It is, and It is not.Ma fedele Dio, il nostro ragionare usato tra di voi non è sì e no.But God is faithful, because our preaching vvhich vvas to you, there is not in it, It is, and, It is not.Fidelis autem Deus, quia sermo noster, qui fuit apud vos, non est in illo Est et Non. 19For the Son of God, Jesus Christ, who was preached among you by us, by me and Sylvanus and Timothy, was not: It is and It is not. But, It is, was in him.Imperocché il Figliuolo di Dio Gesù Cristo, il quale tra voi fu predicato da noi, da me, da Silvano, e da Timoteo, non fu si, e no, ma in lui fu (sempre) il si.For the Sonne of God IESVS Christ, vvho by vs vvas preached among you, by me and Syluanus and Timothee, vvas not, It is, and, It is not, but, It is, vvas in him.Dei enim Filius Jesus Christus, qui in vobis per nos prædicatus est, per me, et Silvanum, et Timotheum, non fuit Est et Non, sed Est in illo fuit. 20For all the promises of God are in him, It is. Therefore also by him, amen to God, unto our glory.Imperocché tutte, quante sono, le promesse di Dio, sono in lui si: e in lui perciò (sono) amen a Dio per nostra gloria.For al the promises of God that are, in him It is: therfore also by him, Amen to God, vnto our glorie.Quotquot enim promissiones Dei sunt, in illo Est: ideo et per ipsum Amen Deo ad gloriam nostram. 21Now he that confirmeth us with you in Christ and that hath anointed us, is God:Or Dio è quegli, che con voi ci conferma in Cristo, e che ci ha unti:And he that confirmeth vs vvith you in Christ, and that hath anointed vs, God:Qui autem confirmat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos Deus: 22Who also hath sealed us and given the pledge of the Spirit in our hearts.Il quale ci ha eziandio sigillati, ed ha infuso ne' nostri cuori la caparra dello Spirito.vvho also hath sealed vs, and giuen the pledge of the Spirit in our hartes.qui et signavit nos, et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris.
23But I call God to witness upon my soul that to spare you, I came not any more to Corinth: not because we exercise dominion over your faith: but we are helpers of your joy. For in faith you stand.Or io sulla mia vita chiamo Dio in testimone, come, per essere con voi indulgente, non son più venuto a Corinto:And I call God to vvitnesse vpon my soul, that sparing you, I came not any more to Corinth,Ego autem testem Deum invoco in animam meam, quod parcens vobis, non veni ultra Corinthum: 24non perché noi la facciamo da padroni sopra la vostra fede, ma cooperiamo alla vostra consolazione: dappoiché state saldi nella fede.not because vve ouerrule your faith: but, vve are helpers of your ioy. for in the faith you stand.non quia dominamur fidei vestæ, sed adjutores sumus gaudii vestri: nam fide statis.
1:1
Estius
St. Timothy, it appears, had been sent to Corinth to confirm the faithful in the doctrine which they had received from St. Paul. After he had fulfilled this commission, he returned to St. Paul, and gave him an account how they had behaved, and what good effects his first letter had produced. He styles him brother, to conciliate to him the esteem and respect of the Corinthians. This epistle is not merely addressed to the Corinthians, but to all Achaia, of which Corinth was the capital. (Estius)
Others think that Timothy had left Corinth before St. Paul's first epistle had arrived thither; and that this determined St. Paul to send Titus with another disciple thither. See 2 Corinthians 12:18. From him St. Paul had the consolation to learn the happy effects produced by his first letter. See 2 Corinthians 6:7. 11.
1:4
Witham
Wherewith we also are exhorted by God. The Latin interpreter sometimes translates the same Greek word by exhorted, sometimes by comforted: so the sense may be, with which we are comforted by God. (Witham)
Calmet
St. Paul knew that his former letter had afflicted them exceedingly; here he comforts them by telling them that God had filled him with consolation in order to comfort them. The Greek rather signifies, by the consolation with which we are comforted. Either explanation is sufficiently clear, though the latter is stronger. We may here remark the great tenderness St. Paul had for the Corinthians, since he here insinuates that he had received comfort from God merely to communicate it to them. (Calmet)
1:5
St. Chrysostom
St. Paul here styles his own sufferings, the suffering of Christ, to shew that Christ takes part, and suffers in all his members. (St. Chrysostom)
Estius
Though it is generally understood to signify the sufferings undergone for Christ. (Estius)
Haydock
If we consider the very intimate union that exists between Jesus Christ, who is the head, and every one of the living members of his body, that is, the Church, that whatever any one suffers, for the cause of truth, Christ is said to suffer, as the Lord said to Saul, why persecutest thou me? and that whatever is given to any indigent brother in the name of a disciple, Christ receives as given to himself, can we want any further proof of the excellence and power of good works, which begin and terminate in charity? (Haydock)
1:6
Witham
Or whether we be exhorted,[Ver. 6. In the Greek we only read, eite de thlibometha, uper tes umon paraklesewos, kai soterias, tes energoumenes en upomone ton auton pathematon, on kai emeis paschomen eite parakaloumetha, uper tes umon parakleseos kai soterias.] for your exhortation and salvation. These words are not in the present Greek copies; the omission is not of moment, being in a manner a repetition of what is in the same verse: the sense is, that this happens to us for your instruction, and that you may be exhorted, or comforted by our example. This is also signified by the following words, which makes you bear (literally, which worketh the enduring) the like tribulations, as we suffer. (Witham)
Cajetan
Whatever happens to us, it will always be to your advantage. And certainly it is the greatest comfort when the faithful are in affliction, to see their pastors preaching and planting the faith of Christ, in the midst of afflictions and persecutions. This gives them the greatest courage to bear patiently all adversity, being convinced after the example of their divine master, that by many tribulations we are to enter into the kingdom of heaven. (Cajetan)
1:8
Witham
That we were weary even of life.[Ver. 8. Ita ut taederet nos etiam vivere, oste exaporethenai. See St. Chrysostom, om. b. p. 550.] The Greek seems to imply the condition of one, who knows not what way to turn himself, seeing no prospect to avoid the dangers. (Witham)
St. Chrysostom
The sufferings which we underwent in Asia were so great, that we despaired of escaping even with our life. We were in daily expectation of death; like the criminal, who has been condemned to death, we had no hopes of escaping, but we trusted in God, who has delivered us from all danger, by your intercession, ver. 11. He alludes to the tumult raised at Ephesus, and other afflictions which befell him on that account, which, though not mentioned in the Acts, (Acts 19:24[29?], etc.) were of such a nature as to make him weary of life. (St. Chrysostom)
1:9
Witham
The sentence. Literally, the answer of death, by which death seemed unavoidable; and this God permitted to teach us not to trust, or confide, in ourselves, but in him only, etc. (Witham)
1:11
Witham
That for this gift,[Ver. 11. Ut ex multorum personis, ejus, quae in nobis est donationis, per multos gratiae agantur pro nobis. The Greek is clearer, ina ek pollon prosopo, ton eis emas charisma, dia pollon eucharistethe uper emon.] or favour, obtained for us by many persons, etc. The words and construction are obscure, both in the Latin and Greek. It would seem a tautology if translated, that by many persons thanks may be rendered by many. Therefore the sense must be, that God must now be thanked by many persons for the benefit in preserving my life, and hearing the prayers of many persons, who before had prayed for my life. (Witham)
Cont. Vigil
St. Paul in soliciting the prayers of the Corinthians, did not suppose that this was derogatory to Christ's mediation, nor to the hope he had in God. And can it be more dishonourable to God to solicit the aid of saints in heaven than of sinners on earth? Or is it to be supposed, asks St. Jerome, that the intercession of our fellow-men beneath, is more available with God, than the prayers of those, who enjoy the beatific vision above. (Cont. Vigil.)
1:12
And sincerity of God,[Ver. 12. Sinceritate Dei, eilikrineia Theou, so montes Dei, that is magni.] which, according to the style of the Scriptures, seems the same as in great sincerity.
Witham
In the grace of God. and more abundantly towards you: the sense seems to be, that God had wrought more wonders and miracles by him for their conversion, than in other places. (Witham)
Estius
The apostle here indirectly attacks the false teachers, by saying that his doctrine was always the same, in one continued path of sincerity, and that he made no use of the wisdom of this world, like those false doctors, whose whole design was to insinuate themselves into the affections of the Corinthians by speaking what they knew would be agreeable to them. (Estius)
He declares that the subject of his glory was, the testimony his own conscience afforded him of having uniformly acted in their regard with sincerity and truth.
1:13
Witham
What you have read, in my former letter, or letters, and known by my preaching: this he says, to clear himself from the accusation of his adversaries, that his words, preaching, and promises were not to be regarded, saying different things at different times, and promising to come to them, which he had not done. (Witham)
1:17
Witham
When, therefore, I had a mind, and purposed to come to you, did I use levity? was it an effect of levity, of a fickle mind, and of a want of sincerity? or do I purpose and promise things according to the flesh, to human motives and interest, which make me say, and unsay again, so that in me is yes and no? (Witham)
1:18
But God is faithful: The sense seems to be, as God is faithful, or I appeal to God, who is faithful, that in what I have preached to you, there is not yes and no; my doctrine concerning the faith in Jesus Christ, is and was always the same. Whether I, or Silvanus, or Timothy preached the Son of God, that is, what we taught concerning the Son of God, was not yes and no, was not first one thing, and then another; but in him was yes only, that is, in him, and his doctrine, which we have taught, all is yes, firm, and unchangeable.
Witham
And all the promises of God, of sanctification and salvation, made to us in him, by his merits and grace, are equally yes, certain, and infallible; and therefore by him, and his promises are Amen to God, must needs be true, unto our glory, will turn to the salvation and glory of his elect in heaven. (Witham)
1:19
Challoner
It is, was in him. There was no inconstancy in the doctrine of the apostles, sometimes, like modern sectaries, saying, It is, and at other times saying, It is not. But their doctrine was ever the same, one uniform yea, in Jesus Christ, one Amen, that is, one truth in him. (Challoner)
1:20
The doctrine which the apostle delivered to them was not ambiguous, doubtful, or contradictory, first one thing, then another; on the contrary, it was such, that the apostle could say, (ver. 14.) we are your glory.
Calmet
Amen. All the promises made by God, with regard to Christ, are fulfilled in him; therefore we may say Amen, and give glory to God, through Jesus Christ, who hath fulfilled all his promises. (Calmet)
One of the distinctive marks, as the holy fathers affirm, between separatists and Catholics is; the former are fond of innovation, changes, and reform, the latter are scrupulously tenacious of what has been delivered from the beginning. See St. Irenaeus, lib. 1:chap. 18.; Tertullian, de praescript.; St. Basil, ep. 12. Vine: Lyr. See also Les Variations, by Bossuet.
1:21
Witham
This must needs be true, because he is God, who hath confirmed us with you, both us and you in Christ, in the faith, and grace of Christ crucified, who hath anointed us with divine graces, who hath sealed us, as it were, by an indelible character, in the sacraments of baptism, and confirmation, and ordination, when we were made ministers of Christ, who in this manner hath given the pledge [Ver. 22. Pignus spiritus, ton arrabona. That by receiving the earnest, says St. Chrysostom, p. 662, you may be assured to receive the whole.] of his holy Spirit in our hearts, a sufficient pledge and earnest of his graces in this life, and of the glory he has prepared for us in the next. (Witham)
By these texts, and Ephesians iv., the Catholic Church teaches, that we are anointed and consecrated to the service of God, and sealed with a spiritual and distinctive mark, called by divines, a character, (see St. Jerome in Ephesians iv.; St. Cyril, cateches. 17.) which, as it is indelible, can never be iterated. The same is true of confirmation, and holy orders. See St. Augustine, cont. Parm. ch. XIII. et Conc. Tarrac. ch. VI.
1:23
Now as to my not coming to you, I call God to witness, that I only deferred my coming out of kindness to you, and that I came not hitherto to Corinth, to spare you, when by reason of the disorders among you, I must have been forced to use severities against those who were not yet reformed.
Witham
Not that we lord it over your faith, nor desire to treat God's faithful with severity, or by shewing the power that God hath given us: but we rather desire to be helpers and promoters of your joy, that we may rejoice together with you in God. And now I have this greatest comfort to hear that you stand steadfast and firm in the faith of Christ. (Witham)
1:19
It is, was in him.... There was no inconstancy in the doctrine of the apostles, sometimes, like modern sectaries, saying, It is, and at other times saying, It is not. But their doctrine was ever the same, one uniform yea, in Jesus Christ, one Amen, that is, one truth in him.
1:3
In the liturgy The Epistle for a Martyr that is a Bishop.
1:4
〈Greek〉
1:5
5. Passions of Christ.] Al our afflictions, be Christs afflictions, for the coniunction betwene the head & body. Al the afflictions of the faithful be called Christes ovvne passions, not onely because they be suffered for him, but for that there is so straite coniunction and communion betvvixt him being the head, and euery of the liuing members of his body, vvhich is the Church, that vvhatsoeuer is suffered by any one of the same, is counted as a peece of his ovvne Passion. As likevvise vvhatsoeuer good vvorkes be done to any of them or by any of them, be accepted as done to or by Christ him self. Vvhich thing if the Protestants vvel vveighed, they vvould not maruel that the Catholike Church attributeth such force of merite and satisfaction to the vvorke of holy men. Merite and satisfaction.
5. The comfort abound.] Vvorldly men feele not the comfort of afflicted Catholikes. Vvorldly men that see onely the exterior miseries and afflictions that Catholikes do suffer being persecuted by the Heathen or Heretikes, deeme them exceding miserable. but if they felt or could conceiue the aboundance of consolation vvhich Christ euer giueth according to the measure of their afflictions, they vvould neuer vvonder at the voluntary toleration of vvhat torments so euer for Christes sake, but vvould vvish rather them selues to be in any dungeon in England vvith the comfort that such haue from God, then to liue out of the Church in al the vvealth of the vvorld.
•1. You helping in praier.] Intercessiō of Saincts or holy men for vs, no derogation to Christ. S. Paul knevv that the helpe of other mens praiers vvas nothing derogatorie to the office of Christes mediation or intercession for him, nor to the hope that he had in God: and therfore he craueth the Corinthians aide herein as a support and succours for him self in the sight of God. Vvith vvhat reason or Scripture then, can the Protestants say that the praiers of Sainctes be iniurious to Christ, or not to stand vvith the confidence vve haue in him? As though it vvere more dishonour to God that vve should vse the aide of Sainctes in heauen, then of sinners in earth: Hiero. cōt. Vigil. or that the intercession of these our fellovves beneath, vvere more auailable then the praiers of those that be in the glorious sight of God aboue.
1:11
11. By many mens.] Publike praiers & fastes. He meaneth, that as the praiers of many ioyned together for him, shal be rather heard, then of any alone: so their common thankes giuing to God for graunting their request, shal be more acceptable and glorious to God, then any one mans thankes alone. Vvhich thing doth much commend the holy Churches publike praiers, processions, stations, and pilgrimages, vvhere so many meete and vniformely ioyne their praiers and laudes together vnto God.
1:14
14. Your glorie.] Their glorie in heauen that conuert other. The Apostles, teachers, and preachers, that conuert countries or particular persons to Christ, and the peoples or parties by them conuerted, shal in the day of iudgement haue much mutual ioy and glorie of and for eche other, one giuing to the other great matter of merite in this life, and of revvard in the next. See 1 Thess. 2. v. 19.
1:18
18. It is, it is not.] The Protestants inconstancie in chā ging their writings, translations, seruice bookes, &c. As he dischargeth him self of al other leuitie touching his promis or purpose of comming to them, so much more of al inconstancie in preaching Christes doctrine and faith. Vvherein, one day to affirme, an other day to deny, to dissent from his fellovves or from him self, to change euery yere or in euery epistle to forme of his former teaching, to come daily vvith nevv deuises repugnant to his ovvne rules, vvere not agreable to an Apostle and true teacher of Christ, but proper to false prophets and Heretikes. Vvhereof vve haue notorious examples in the Protestants: vvho being destitute of the spirit of peace, concord, constancie, vnitie, and veritie, as they varie from their ovvne vvritings vvhich they retract, reforme or deforme continually, so both in their preachings, & forme of Seruice, they are so restles, changeable, and repugnant to them selues, that if they vvere not kept in avve vvith much a do, by temporal lavves or by the shame and rebuke of the vvorld, they vvould coine vs euery yere or euery Parliament, nevv Communions, nevv faithes, and nevv Christes, as you see by the manifold endeuours of the Puritans. And this to be the proper note of false Apostles and Heretikes, see in S. Ireneus li. • c. 18. and Tertul. de praescript. S. Basil. ep. 82.
1:22
22. Hath sealed.] The learned Diuines proue by this place and by the like in the fourth to the Ephesians, Eph. 4, 3•. that the Sacrament of Baptisme doth not onely giue grace, The indeleble character of Baptisme, Cō firmatiō, Holy Orders. but imprinteth and sealeth the soule of the baptized, vvith a spiritual signe, marke, badge, or token, vvhich can neuer be blotted out, neither by sinne, heresie, apostasie, nor other vvaies, but remaineth for euer in man for the cognisance of his Christendom, and for distinction from others vvhich vvere neuer of Christes fold. by vvhich also he is as it were consecrated and deputed to God, made capable and partaker of the rightes of the Church, and subiect to her lavves and discipline. See S. Hierom in 4. Ephes. S. Ambrose li. 1 de Sp. sancto cap. 6. S. Cyril Hierosol. Catechesi •7 at the end, and S. Dionysius Areopag. c. 2. Eccl. Hierarch. The which fathers expresse that spiritual signe by diuers agreable names, vvhich the Church and most Diuines, after S. Augustine, call the character of Baptisme. by the truth and force of vvhich spiritual note or marke of the soul, he specially conuinceth the Donatistes, that the said Sacrament though giuen and ministred by Heretikes or Schismatikes or vvho els so euer, can neuer be reiterated. See ep. •7. & li. 6 cont. Donatist. cap. 1. & li. 2 cont. Parmenianum 6. 1•. As the like indeleble characters giuen also by the Sacraments of Confirmation and Orders, do make those also irreiterable and neuer to be receiued but once. Vvhereas al other Sacraments sauing these three, may be often receiued of the self same person. And that holy Orders can not be iterated, see S. Augustine li. 2 cont. Parmen. c. 13. li. de bono coniug. c. 24. and S. Gregorie li. 2 Rggist. ep. 32. See Conc. Tarraco. to. •. Concil. The like of Confirmation is decreed in the most aūcient Councel Tarracon. cap. 6. Finally that this character is giuen onely by these said three Sacraments, and is the cause that none of them can be in any man repeated or reiterated, see the decrees of the Councels Florentine and Trent. Vvhich yet is no nevv deuise of them, as the Heretikes falsely affirme, but agreable (as you see) both to the Scriptures and also to the auncient fathers and Councels.
•4. Not because vve ouerrule.] Caluin and his seditious Sectaries vvith other like vvhich despise dominion, The Caluinistes vvil be subiect to no tribunal in earth, for trial of their religiō. as S. Iude describeth such, vvould by this place deliuer them selues from al yoke of spiritual Magistrates and Rulers: namely that they be subiect to no man touching their faith, or for the examination and trial of their doctrine, but to God and his vvord onely. And no maruel that the male factors and rebelles of the Church vvould come to no tribunal but Gods, that so they may remaine vnpunished at least during this life. for though the Scriptures plainely condemne their heresies, yet they could vvrithe them selues out by false gloses, constructions, corruptions, and denials of the bookes to be Canonical, if there vvere no lavves or iudicial sentence of men to rule and represse them.
Notvvithstanding then these vvordes of S. Paul, Tyrannical dominiō is forbid in Prelates, not Ecclesiastical Soueraintie for examination of faith or maners. vvhereby onely tyrannical, insolent, and proud behauiour and indiscrete rigor of Prelates or Apostles tovvards their flockes is noted, as also in the first of S. Peter cap. 5. (the Greeke vvord in these places, 〈Greek〉. and in the Gospel Mt. 20, 25. Mr. 10, 42. signifying lordly and insolent dominion:) yet he had and exercised iust rule, preeminence, and prelacie ouer them, not onely for their life, but also and principally touching their faith. for he might & did call them to account for the same, and excōmunicated heretikes for foresaking their faith. 1 Cor. 4, 5. 2 Cor. 10, 4. 13, 10. 1 Tim. 1, 20. Tit. •, 11. And al Christian men are bound to obey their lavvful Prelates in matters of faith and doctrine specially, and must not vnder that ridiculous pretence of obeying Gods vvord onely (vvhich is the shifte of al other Heretikes, as Anabaptistes, Arians, and the like, as vvel as the Protestants) disobey Gods Church, Councels, and their ovvne Pastors and Bishops, vvho by the Scriptures haue the regiment of their soules, and may examine and punish as vvel Iohn Caluin as Simon Magus, 〈Greek〉 for falling from the Catholike faith, for though God alone be the Lord, 1 Cor. 3, 9. author and giuer of faith, yet they are his cooperators and coadiutors by vvhom the faithful do beleeue and be preserued in the true faith, and be defended from vvolues, vvhich be Heretikes seeking to corrupt them in the same. 1 Cor. 4, 15. And this same Apostle chalengeth to be their father as he that begat and formed them by his preaching in Christ.
1:1
Origen † AD 254 Origen's Commentary on Matthew 14.1
… But two made a symphony, Paul and Sosthenes, when writing the first Epistle to the Corinthians; and after this Paul and Timothy when sending the second Epistle to the same.
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies on the Statues to the People of Antioch 1.6
… who have fixed their cells in solitude, and who have chosen that life which is free from all business, the matter now enquired into were no such difficulty; but that one thrust forward in the throng, and in whose hands the care of so many Churches was placed, and who superintended whole cities and nations; nay, the world at large,
1:2
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 1
[3.] So then having brought the whole nation together in one, and saluted them with his accustomed greeting, for, saith he, “Grace to you and peace from God our Father and the Lord Jesus Christ:” (
1:3
Tertullian † AD 220 The Five Books Against Marcion 5.11
If, owing to the fault of human error, the word God has become a common name (since in the world there are said and believed to be “gods many” ), yet “the blessed God,” (who is “the Father) of our Lord Jesus Christ,”
St Cyril of Jerusalem † AD 386 The Catechetical Lectures of S. Cyril 6.1
1. Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ
St Cyril of Jerusalem † AD 386 The Catechetical Lectures of S. Cyril 7.5
… for, I honour My Father , saith the Son; and again, Even as I have kept My Father’s commandments, and abide in His love . Therefore we also say like the Apostle, Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, the Father of mercies, and God of all consolation
St Gregory of Nyssa † AD 395 Against Eunomius 2.14
… for David says to the Father, “Thou, Lord, hast holpen me and comforted me ,” and the great Apostle applies to the Father the same language, when he says, “Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, Who comforteth us in all our tribulation
St Gregory of Nyssa † AD 395 Against Eunomius 2.15
… and he adds, “So He led them forth by the right way, that they might go to the city where they dwelt :” and, “when the Lord turned again the captivity of Sion .” In like manner also the comfort of the afflicted is ascribed to God, Paul thus speaking, “Blessed be God, even the Father of our Lord Jesus Christ, Who comforteth us in all our tribulation
St Ambrose of Milan † AD 397 Exposition of the Christian Faith 5.8
… For taking on Himself the form of a servant, He calls Him Lord, because He has submitted to service; being equal to Him in the form of God, but being a servant in the form of His body: for service is the due of the flesh, but lordship is the due of the Godhead. Wherefore also the Apostle says: “The God of our Lord Jesus Christ, the Father of glory,”
St John Chrysostom † AD 407 Letter to a Young Widow 1
… for that thou hast not been overwhelmed by grief, nor driven out of thy natural condition of mind when such great troubles suddenly concurred to afflict thee was not due to any human assistance but to the almighty hand the understanding of which there is no measure, the wisdom which is past finding out, the “Father of mercies and the God of all comfort.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 1
… i. 2 .) hear how aptly to the purpose in hand he begins, “Blessed be the God and Father of our Lord Jesus Christ, the Father of mercies and God of all comfort.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Ephesians 3
… And it is for this reason that Paul prays. “The Father of glory,” that is, He that hath given us vast blessings, for he constantly addresses Him according to the subject he is upon, as, for instance, when he says, “The Father of mercies and God of all comfort.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Ephesians 23
… 23 .), but the “earnest of the Spirit” ( 2 Cor. i. 22 .), “the citizenship which is in Heaven” ( Philip. iii. 20 .), which Paul and the whole company of the Apostles, those marvelous husbandmen, have taught us. It is not Caleb the son of Jephunneh, nor Jesus the son of Nun, that hath brought these fruits; but Jesus the Son of “the Father of mercies” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on 2 Timothy 3
… that we may not hear that voice full of horror, “Take him away, and cast him into outer darkness”: that we may not hear those words full of terror, “Thou wicked and slothful servant.” ( Matt. xxii. 13, and xxv. 26 .) For awful truly and terrible is that tribunal. And yet God is gracious and merciful. He is called a God “of mercies and a God of comfort” (
1:4
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 1
And observe, I pray you, herein also the lowly-mindedness of Paul. For though he were in peril because of the Gospel he preached; yet saith he not, he was saved for his merit, but for the mercies of God. But this he afterwards declareth more clearly, and now goes on to say, “Who comforteth us in all affliction.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
That for their sakes the Apostles were afflicted, he showed when he said, “whether we be afflicted, it is for your consolation and salvation:” he wishes also to show that for their sakes also they were comforted. He said this indeed even a little above, although somewhat generally
1:5
St John Chrysostom † AD 407 Homily on the Paralytic Let Down Through the Roof 2
… for elsewhere also it is said “even as the sufferings of Christ abound to us, even so our comfort also aboundeth through Christ, that we may be able to comfort those who are in any trouble, by the comfort wherewith we ourselves are comforted of God.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
… iii. 2, 3 .) And again: “For this cause when I could no longer forbear, I sent to know your faith, lest by any means the tempter hath tempted you: and our labor should be in vain.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
… And indeed he showed as much even before, when he said, “For as the sufferings of Christ abound [in us,] so our consolation also aboundeth.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 26
“For when I am weak, then am I strong.” ‘Why marvellest thou that the power of God is then conspicuous? I too am strong “then;”’ for then most of all did grace come upon him. “For as His sufferings abound, so doth our consolation abound also.” (
St Jerome † AD 420 The Letters of St. Jerome 108.19
19. In her frequent sicknesses and infirmities she used to say, “when I am weak, then am I strong:” “we have our treasure in earthen vessels” until “this corruptible shall have put on incorruption and this mortal shall have put on immortality” and again “as the sufferings of Christ abound in us, so our consolation also aboundeth by Christ:”
1:6
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
Ver. 6, 7 . “Or whether we be comforted, it is for your consolation and salvation. Knowing that as ye are partakers of the sufferings, so also are ye of the comfort.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
… and shall behold us glorified through each other. For that he may not appear himself alone to derive lustre from this glorying, he gives to them also a cause of boasting, and leads them away from their present distresses. And as he did in respect to the consolation when he said, “We are comforted for your sakes,” (
1:7
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
… Then that he may not seem to be bringing the encomium round to himself alone, see how he maketh them too to share these praises. For to the words, “Whether we be afflicted, it is for your comfort and salvation:” he adds, “which worketh in the patient enduring of the same sufferings which we also suffer.” (
St Jerome † AD 420 The Letters of St. Jerome 108.19
… am weak, then am I strong:” “we have our treasure in earthen vessels” until “this corruptible shall have put on incorruption and this mortal shall have put on immortality” and again “as the sufferings of Christ abound in us, so our consolation also aboundeth by Christ:” and then as ye are partakers of the sufferings, so shall ye be also of the consolation.
1:8
Tertullian † AD 220 On the Resurrection of the Flesh 48
… “For we would not, brethren, have you ignorant of our trouble which came to us in Asia, that we were pressed above measure, above strength, insomuch that we despaired even of life.”
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies on the Statues to the People of Antioch 14.1
… For inditing his second Epistle to the Corinthians, he speaks thus: “We would not, brethren, have you ignorant of our trouble which came to us in Asia, that we were pressed out of measure, above strength, insomuch that we despaired even of life; but we had the sentence of death in ourselves.”
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies of St. John Chrysostom 28
… Yea, for after these things again, He often suffered them to fall into more grievous tempests of fortune, and bare long with them. Wherefore Paul also said, “I would not, brethren, have you ignorant, that we were pressed out of measure beyond strength, insomuch that we despaired even of life;”
St John Chrysostom † AD 407 A Commentary on the Acts of the Apostles 42
… At this point, I suppose, it was that he wrote his Epistle to the Corinthians from Ephesus, saying, “I would not have you ignorant of the trouble which came to us in Asia.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
Ver. 8. “For we would not, Brethren, have you ignorant concerning our affliction which befell us in Asia.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 5
How then do these (words) hang upon those before them? Let us recall to mind what those were, and so we shall perceive this. What then were those before? What he said at the beginning. “I would not have you,” saith he, “ignorant concerning our affliction which befell us in Asia, that we were weighed down exceedingly, beyond our power.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Philippians 4
… ii. 27 .) And again he says, “We were weighed down exceedingly, beyond our power, insomuch that we despaired even of life. Yea, we ourselves have had the answer of death within ourselves, that we should not trust in ourselves, but in God, who delivered us out of so great a death, and will deliver.” (
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 107.7
… “I would not,” he saith, “have you ignorant, brethren, of our distress, which befell us in Asia, that “we were pressed above strength, and above measure” (I see all his “wisdom swallowed up”), “so that we were weary,” he saith, “even of life.”
Pope St Gregory I the Great † AD 604 Register of the Epistles of St. Gregory the Great 5.39
… and what we endure will not be hard. For We must through many tribulations enter into the kingdom of God ( Acts xiv. 22 ). And, We were pressed out of measure, yea and above strength, insomuch that we were weary even of life. But we ourselves, too, had the answer of death in ourselves, that we should not trust in ourselves (
1:9
St Basil the Great † AD 379 De Spiritu Sancto 29
… and that if they have become utterly savage, and are in an untamable state, He will grant to us at least to bear with long suffering all that we have to bear at their hands. In short “to them that have in themselves the sentence of death,”
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies on the Statues to the People of Antioch 14.1
… Therefore having said this, “We had the sentence of death in ourselves;”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
Ver. 9 . “But we had the answer of death in ourselves, that we should not trust in ourselves, but in God which raiseth the dead.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 9
… for “that I should not be exalted overmuch, there was given to me a thorn,” ( 2 Cor. xii. 7; ib. 6 .) he says: and again, “Lest any man should account of me above that which he seeth me to be, or heareth from me;” and in another place again, “that we should not trust in ourselves:” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Philippians 3
… This then, he says, shall not be so, I shall not now die, but “as always, so now also, Christ shall be magnified in my body.” How so? Ofttimes have I fallen into dangers, when all men gave us up, and what is more, when I myself did. For “we had the answer of death within ourselves” (
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 65.10
… For He hath prepared great preachers, and those same He hath called mountains; humble in themselves, exalted in Him. “Preparing mountains in His strength.” What saith one of those same mountains? “We ourselves in our own selves have had the answer of death, in order that in ourselves we should not trust, but in God that raiseth the dead.”
Pope St Gregory I the Great † AD 604 Register of the Epistles of St. Gregory the Great 7.7
… ix. 15 ); wherein We see another law in our members warring against the law of our mind, and bringing us into captivity by the law of sin which is in our members ( Rom. vii. 23 ); wherein Even in ourselves we have the answer of death, that we should not trust in ourselves (
1:10
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 2
Ver. 10 . “Who delivered us out of so great deaths. ”
1:11
St John Chrysostom † AD 407 A Commentary on the Acts of the Apostles 21
… Then, say, shall we not bewail this man? shall we not try to snatch him from his perils? For it is, yes, it is possible, if we will, to mitigate his punishment, if we make continual prayers for him, if for him we give alms. However unworthy he may be, God will yield to our importunity. For if
St John Chrysostom † AD 407 A Commentary on the Acts of the Apostles 37
… Therefore most necessary are the prayers offered up, here, for the world, for the Church, from the one end of the earth to the other, for peace, for those who are in adversities. And Paul shows this when he says, “That for the gift bestowed upon us by the means of many persons thanks may be given by many on our behalf” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on First Corinthians 41
… since God is wont to grant the petitions of those who ask for others. And this Paul signified saying, “that in a manifold Person your gift towards us bestowed by many may be acknowledged with thanksgiving on your behalf.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on First Thessalonians 1
But, as I said, if we be active also ourselves, the prayers for us avail too. Hear Paul saying, “For I know that this shall turn to my salvation, through your supplication, and the supply of the Spirit of Jesus Christ.” ( Philip. i. 19 .) And again, “That for the gift bestowed upon us by means of many, thanks may be given by many persons on our behalf.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on 2 Thessalonians 4
… It is in our behalf indeed that it is done, but it is wholly for your sakes. For we are appointed for your advantage, and for your interests we are concerned. Entreat every one of you, both privately and publicly. Mark Paul saying, “That for the gift bestowed upon us by means of many, thanks may be given by many persons on our behalf” (
St Augustine of Hippo † AD 430 The Confessions 10.4
5. But for what fruit do they desire this? Do they wish me happiness when they learn how near, by Thy gift, I come unto Thee; and to pray for me, when they learn how much I am kept back by my own weight? To such will I declare myself. For it is no small fruit, O Lord my God, that by many thanks should be given to Thee on our behalf,
St Augustine of Hippo † AD 430 Answer to the Letters of Petilian, the Donatist 2.106
… It is with this reference that the prophet says, "If the people shall sin, the priest shall pray for them: but if the priest shall sin, who will pray for him?" Seek therefore a priest of such a kind that he cannot sin, nor need that one should pray for him. And for this reason prayer is made for the apostles by the people;
1:12
St Basil the Great † AD 379 De Spiritu Sancto 18
46. And it is not from this source alone that our proofs of the natural communion are derived, but from the fact that He is moreover said to be “of God;”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 4
… Whence he saith, “Even if I be not an Apostle unto others, yet at least I am to you;” ( 1 Cor. ix. 2 .) and, “Though ye have many tutors, yet have ye not many fathers;” ( 1 Cor. iv. 15 .) and again, “By the grace of God we behaved ourselves in the world, and more abundantly to you ward;” (
St Jerome † AD 420 The Letters of St. Jerome 108.19
… him saying “thou art a Samaritan and hast a devil,” and another time “he casteth out devils through Beelzebub the chief of the devils.” But let us, she continued, listen to the exhortation of the apostle, “Our rejoicing is this, the testimony of our conscience that in simplicity and sincerity…by the grace of God we have had our conversation in the world.”
St Augustine of Hippo † AD 430 City of God 5.12
… for the glory with the desire of which the Romans burned is the judgment of men thinking well of men. And therefore virtue is better, which is content with no human judgment save that of one’s own conscience. Whence the apostle says, “For this is our glory, the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 On the Good of Widowhood 27
… but good report unto praise. I think that the Apostle took not the praise of men for any great thing, saying in another place, “But to me it is the least thing, that I be judged of you, or of day of man;” and in another place, “If I were pleasing men, I should not be a servant of Christ;” and again, “For our glory is this, the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Sermons on Selected Lessons of the New Testament 4.2
… Let every man,” saith he, “prove his own work, and then shall he have glorying in himself, and not in another.” And again, “For our glorying is this, the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Sermons on Selected Lessons of the New Testament 41.4
… For none is more subtle in invention than the devil. For he it is who at this time also invents all false accusations against the saints. He knows his accusations can have no avail with God, and so He scatters them among men. Yet what does this profit him, seeing the Apostle says, “Our glorying is this, the testimony of our conscience?”
St Augustine of Hippo † AD 430 Sermons on Selected Lessons of the New Testament 43.9
… “Now those wise virgins had brought oil with them in their vessels; but the foolish brought no oil with them.” What is the meaning of “brought no oil with them in their vessels”? What is “in their vessels”? In their hearts. Whence the Apostle says, “Our glorying is this, the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Ten Homilies on the First Epistle of John 6.2
… Seek there, and ye shall see many giving much to the poor; shall see others prepared to welcome death, insomuch that where there is no persecutor they cast themselves headlong: these doubtless without charity do this. Let us come back then to conscience, of which the apostle saith: “For our glorying is this, the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 54.8
… For all holy men are helped by God, but within, where no one seeth. For in like manner as the conscience of ungodly men is a great punishment, so a great joy is the very conscience of godly men. “For our glory this is,” saith the Apostle, “the testimony of our conscience.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 149.7
… “The saints shall exult in glory, they shall rejoice in their beds:” not in theatres, or amphitheatres, or circuses, or follies, or market places, but “in their chambers.” What is, “in their chambers”? In their hearts. Hear the Apostle Paul exulting in his closet: “For this is our glory, the testimony of our conscience.”
Theodoret of Cyrus † AD 458 Letters of the Blessed Theodoret, Bishop of Cyprus 104
… Above and beyond all these I have my conscience, and Him who sees my conscience. And I know too how the divine Apostle often appealed to the testimony of his conscience, for “our rejoicing is this, the testimony of our conscience”
Pope St Gregory I the Great † AD 604 Register of the Epistles of St. Gregory the Great 11.45
… 20 ). For one who has the witness of his life in heaven ought not to be afraid of the judgments of men on earth. Paul also, a leader of good men, says, Our glory is this, the testimony of our conscience (
1:13
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 13 . “For we write none other things unto you, than what ye read or even acknowledge.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 23
… Wherefore he also calls them witnesses, saying now, “among all men to youward,” and also before, “For we write none other things unto you, than what ye read or even acknowledge.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Philippians 15
… for I sought it not on this account. Whence is this, O Paul, that thou makest no vain boasting? To the Corinthians he saith, “For we write none other things unto you, than what ye read or even acknowledge.” (
1:14
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 14 . “As also ye did acknowledge us in part.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Philippians 4
… This glorying was, their establishment in the faith. For an upright life is glorying in Christ. And sayest thou, “Your glorying in me, through my presence with you again”? Yes, he answers; “For what is our hope, or crown of glorying? Are not even ye?” ( 1 Thess. ii. 19 .) Because “you are our glorying, even as we also are yours” (
1:15
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 15 . “And in this confidence I was minded to come before unto you.”
John Cassian † AD 435 The Conferences of John Cassian 17.25
… “But I call God to witness against my soul that it was to spare you that I came not as far as Corinth. For I determined this with myself that I would not come unto you in sorrow.”
1:16
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 16, 17 . “And by you to pass into Macedonia, and to come again from Macedonia unto you, and of you to be set forward on my journey unto Judæa. When I therefore was thus minded, did I show fickleness?”
1:17
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on First Corinthians 43
… and next, the power of the Spirit leading him wheresoever It willed, not where he himself desired. And this also he expresses in the second Epistle, when excusing himself on account of his delay, and saying, “Or the things which I purpose, do I purpose according to the flesh, that with me there should be the yea yea and the nay nay?” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 17 . “That with me there should be the yea yea and the nay nay.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 24
… just as in another place he said, “that we be not put to shame,” and added, “in this confidence of glorying.” ( Chap. ix. 4 .) And again, in another place, having said, “Or what I purpose do I purpose according to the flesh, that with me there should be the yea yea, and the nay nay?” (
Pope St Gregory I the Great † AD 604 The Book of Pastoral Rule 3.18
… Unless, then, levity of mind be previously guarded against, inconstancy of the thoughts is by no means conquered. From this Paul declared himself to be free, when he said, Did I use levity? or the things that I purpose do I purpose according to the flesh, that with me there should be yea and nay (
1:18
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 18 . “But as God is faithful, our word toward you was not yea and nay.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 24
… i. 17 .) And having shown that he cannot in all cases even fulfil what he promises, because he does not purpose after the flesh, lest any should make this suspicion stretch to the doctrine also, he adds, “But as God is faithful our word towards you was not yea and nay.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 28
And the word “again,” too, is as smiting them. For he means, ‘What happened before is enough;’ as he said also in the beginning [of the Epistle], “to spare you, I came not as yet to Corinth.” (
1:19
Eusebius of Caesarea † AD 339 The Church History of Eusebius 5.17.3
3. They cannot show that one of the old or one of the new prophets was thus carried away in spirit. Neither can they boast of Agabus, or Judas, or Silas,
St Ambrose of Milan † AD 397 Exposition of the Christian Faith 5.1
25. Christ therefore is, and always is; for He, Who is, always is. And Christ always is, of Whom Moses says: “He that is hath sent me.” Gabriel indeed was, Raphael was, the angels were; but they who sometime have not been are by no means with equal reason said always to be. But Christ, as we read, “was not it is, and, it is not, but, it is was in Him.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 19 . “For the Son of God,” saith he, “Who was preached among you by us, even by me, and Silvanus, and Timothy, was not yea and nay.”
St Augustine of Hippo † AD 430 On the Holy Trinity 15.15
… But that Word which is God, and can do more than we, cannot do this. For it “can do nothing except what it sees the Father do;” and it “speaks not of itself,” but it has from the Father all that it speaks, since the Father speaks it in a special way; and the great might of that Word is that it cannot lie, because there cannot be there “yea and nay,”
St Augustine of Hippo † AD 430 Reply to Faustus the Manichæan 19.7
… for all the promises of God are in Him yea;"
St Augustine of Hippo † AD 430 Sermons on Selected Lessons of the New Testament 25.8
… and so they think that He was a phantom. But when he saith, “It is I;” what else doth He say but that there is nothing in Him which does not really exist? Accordingly if He showeth His flesh, it is flesh; if bones, they are bones; if scars, they are scars. For “there was not in Him yea and nay, but in Him was yea,”
1:20
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 20 . “For how many soever be the promises of God,” in Him is the yea, and in Him the Amen, unto the glory of God by us.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Reply to Faustus the Manichæan 12.5
… And what promises, but about Christ? Elsewhere, speaking of Christ, he says concisely: "All the promises of God are in Him yea."
St Augustine of Hippo † AD 430 Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 28.9
… Of what things to come? Things which find their fulfillment in Christ. Whence the apostle says, “For all the promises of God are in Him yea;”
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 72.18
18. “And there shall be a firmament on the earth, on the tops of the mountains” ( ver. 16 ). For, “all the promises of God in Him are Yea,”
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 78.6
… But “when thou shalt have passed over unto Christ,” saith the Apostle, “the veil shall be taken away.” For “all the promises of God in Him are yea, Amen.”
St Augustine of Hippo † AD 430 Expositions on the Book of Psalms 108
… Since, “in many places, and in diverse manners,” as the Epistle to the Hebrews saith, “God spoke in former times to the fathers through the Prophets;” yet He spoke of Him whom He sent afterwards, that the words of the Prophets might be fulfilled: for “all the promises of God in Him are yea.”
1:21
Pope St Clement I † AD 99 The First Epistle of Clement to the Corinthians 3
… For this reason righteousness and peace are now far departed from you, inasmuch as every one abandons the fear of God, and is become blind in His faith, neither walks in the ordinances of His appointment, nor acts a part becoming a Christian,
St Gregory Thaumaturgus † AD 270 A Sectional Confession of Faith 20
… “The grace of our Lord Jesus Christ, and the love of God, and the communion of the Holy Ghost, be with you all.” And again, in that epistle he makes this explanation: “Now He which stablisheth us with you in Christ, and hath anointed us, is God, who hath also sealed us, and given the earnest of the Spirit in our hearts.”
St John Chrysostom † AD 407 Two Homilies on Eutropius 2.11
… And how does He act? He takes the sinner and espouses her to himself. And what doth He give her? a signet ring. Of what nature? the Holy Spirit. Paul saith “now He who establisheth us with you is God who hath also sealed us, and given the earnest of the Spirit.”
St John Chrysostom † AD 407 Two Homilies on Eutropius 2.12
… it has been drowned in the sea, yet the treasure was not shipwrecked: it has died yet the treasure survives. He gave therefore the earnest of the Spirit. Where are they who blaspheme the Spirit’s majesty? Give ye heed. “He that establisheth us with you in Christ is God who also hath given the earnest of the Spirit.”
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Second Corinthians 3
Ver. 21, 22 . “Now He which stablisheth us with you in Christ, and anointed us, is God; Who also sealed us, and gave us the earnest of the Spirit in our hearts.”
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 3
“And was confirmed unto us by them that heard [Him].” What is “confirmed”? It was believed, or, it came to pass. For (he saith) we have the earnest;
1:22
Tertullian † AD 220 On the Resurrection of the Flesh 53
What shall we say then? Has not the flesh even now (in this life) the spirit by faith? so that the question still remains to be asked, how it is that the animate (or natural) body can be said to be sown? Surely the flesh has received even here the spirit—but only its “earnest;”
Tertullian † AD 220 Five Books in Reply to Marcion 2
A pledge; that, by whose virtue men had been
St Basil the Great † AD 379 De Spiritu Sancto 16
… For this reason “In Hell there is none that maketh confession; in death none that remembereth God,” because the succour of the Spirit is no longer present. How then is it possible to conceive that the judgment is accomplished without the Holy Spirit, wherein the word points out that He is Himself the prize of the righteous, when instead of the earnest
St Cyril of Jerusalem † AD 386 The Catechetical Lectures of S. Cyril 1.2
… Put off , by confession , the old man, which waxeth corrupt after the lusts of deceit , that ye may put on the new man, which is renewed according to knowledge of Him that created him . Get you the earnest of the Holy Spirit
St Cyril of Jerusalem † AD 386 The Catechetical Lectures of S. Cyril 17.32
… And my speech , he says, and my preaching was not in persuasive words of man’s wisdom, but in demonstration of the Spirit and of power . And again, But He who sealed us for this very purpose is God, who gave us the earnest of the Spirit
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Ephesians 2
… ( Heb. vi. 18 .) where he says, “That by two immutable things in which it was impossible for God to lie, we may have a strong encouragement.” Thus here also he makes the things already bestowed a sure token of the promise of those which are yet to come. For this reason he further calls it an “earnest,” (Cf. also
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Ephesians 23
… Surely they prized it highly.” By becoming indolent and cowardly, and not choosing to undergo any labors to obtain it. Let not us then “despise” Heaven! This is what is meant by “despising.” Again, among us also has fruit been brought, fruit from Heaven, not the cluster of grapes borne upon the staff ( Num. xiii. 23 .), but the “earnest of the Spirit” (
St John Chrysostom † AD 407 The Homilies of St. John Chrysostom on the Epistle to the Hebrews 9
… If ye have tasted” (he says) “of the heavenly gift,” that is, of forgiveness. “And been made partakers of the Holy Ghost, and tasted the good word of God” (he is speaking here of the doctrine) “and the powers of the world to come” (what powers is he speaking of? either the working of miracles, or “the earnest of the Spirit”—
St Augustine of Hippo † AD 430 The Confessions 13.14
… I shall for ever confess unto Thee. In the morning I shall stand in Thy presence, and shall see “the health of my countenance,” my God, who also shall quicken our mortal bodies by the Spirit that dwelleth in us, because in mercy He was borne over our inner darksome and floating deep. Whence we have in this pilgrimage received “an earnest”
St Augustine of Hippo † AD 430 Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 96.4
… or “will guide you into all truth,” I do not think the fulfillment is possible in any one’s mind in this present life (for who is there, while living in this corruptible and soul-oppressing body, that can know all truth, when even the apostle says, “We know in part”?), but because it is effected by the Holy Spirit, of whom we have now received the earnest,
St Augustine of Hippo † AD 430 Lectures or Tractates on the Gospel According to St. John 97.1
1. The Holy Spirit, whom the Lord promised to send to His disciples, to teach them all the truth which, at the time He was speaking to them, they were unable to bear: of the which Holy Spirit, as the apostle says, we have now received “the earnest,”
1:23
St Athanasius of Alexandria † AD 373 Apology to the Emperor. (Apologia Ad Constantium.) 3
… But to your Piety I answer with a loud and clear voice, and stretching forth my hand, as I have learned from the Apostle, ‘I call God for a record upon my soul
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on Philippians 9
… He seems to have acted in like sort in his own person, when he delayed his coming to the Corinthians, that they might repent; wherefore he wrote, “to spare you I forbare to come to Corinth.” (
St John Chrysostom † AD 407 Homilies on First Thessalonians 3
… for a plot, it says, being formed against him by the Jews, he was detained three months in Greece. But it is another thing to remain for the sake of the dispensation, and willingly. For there he says, “Wherefore having no more place in these parts” ( Rom. xv. 23 .), and, “To spare you I forbare to come unto Corinth.” (
St Augustine of Hippo † AD 430 Letters of St. Augustin 211.2
2. The apostle, writing to the Corinthians, says: “Moreover, I call God for a record upon my soul, that to spare you I came not as yet to Corinth. Not for that we have dominion over your faith, but are helpers of your joy.”
Pope St Gregory I the Great † AD 604 The Book of Pastoral Rule 2.6
… In one case holiness of conduct merited the communion of equality; in the other avenging zeal brought out to view the just claims of authority. Paul, too, knew not himself as preferred above his brethren who acted well, when he said, Not for that we have dominion over your faith, but are helpers of your joy (
1:1
CONTENTS He consoles the Corinthians, whom in the First Epistle he had sharply rebuked, and absolves the excommunicated fornicator, who was now penitent. He then proceeds to treat of true repentence, of the dignity of the ministers of the New Testament, of the duty of avoiding the company of unbelievers, of patience, of almsgiving for the poor saints at Jerusalem, of the duty of rejecting the false Apostles who set themselves up as rivals to S. Paul among the Corinthians, and depreciated him, and rendered it necessary for him to sing his own praises in self-defence. Then he threatens some of the Corinthians who still refused to submit to his apostolic authority. The whole Epistle may be said to be a defence and laudation of his apostleship. The Greek MSS., the Syriac, and the Latin Complutensian have a note at the end that it was written at Philippi in Macedonia, and sent by Titus and Luke. Baronius, however, thinks that it was written at Nicopolis, A.D. 58, when the Apostle, after being forced to leave Ephesus, where he wrote his First Epistle, after the uproar raised by Demetrius, left Timothy as Bishop of Ephesus, and came to Troas; then, not finding Titus there, he proceeded into Macedonia, and from thence into Greece; thence he sailed by the Ægean Sea and touched at Crete, where he left Titus. At length he came to Greece again, to Nicopolis, where he had determined to winter (Tit. iii. 12). Cf. Baronius, vol. i. p. 575. It is likely that he wrote this Epistle there in quietness, but the point cannot be decided certainly; for S. Paul, while travelling up and down through Asia, might have gone to and returned from Philippi, and might have stayed there long enough to write it. S. Luke, as is well known, does not record all the stoppages or all the journeyings of the Apostle. Cf. Acts xx.
1:6
Which is effectual in the enduring of the same sufferings. This salvation, as the wished for end, produces patience. Others, as Theophylact, take it, "Salvation is wrought in patience." Ambrose takes it to mean that patience is the meritorious cause of salvation, and that salvation, therefore, produces patience as its final cause, for the efficient and final causes have a mutual relation. Salvation, as the final cause, orders and works patience, and in turn patience, as the efficient cause, works out salvation. The meaning, then, is that your consolation and salvation alike effectually produce patience, our exhortation animates you to hope for salvation, and to bear bravely on its behalf whatever sufferings arise from obedience to the faith. My exhortation or consolation, therefore, works effectually endurance by stirring, you up to it; the salvation thence hoped for works endurance objectively. Just so the resolution to attain some end makes us lay hold of and employ means. Ver. 8. Which came to us in Asia. From the tumult raised by Demetrius, recorded in Act 19:29. So S. Thomas understands this passage, as do all other interpreters except Cajetan, who thinks that there is a reference here to some persecution not mentioned in Scripture.
1:8
We were pressed out of measure, above strength. Above the strength of nature, not of grace more than the body could bear, not the mind; for by the help of grace Paul bore this tribulation undauntedly and overcame it. "God is faithful," he says, in 1Co 10:13, "who will not suffer you to be tempted above that ye are able" to bear by the help of grace. Moreover, he does not say that he was tempted, but pressed or afflicted above his strength, inasmuch as the body is a heavy burden, though the soul preserve her fortitude, and fortitude overcome temptation.
Insomuch that we despaired even of life. Nature would have preferred death to suffering such afflictions. But there was no despair when the charity and grace of God were considered, by which Paul was enabled to bear any afflictions whatever in God's service. This despair or weariness was felt by many saints. Cf. Job 10:1 and 1Ki 19:4. The Greek word denotes also anxiety and perplexity. Hence Chrysostom renders it, "We were in doubt," and Vatablus as in the text. Hence follows (ver. 9), "But we had the answer of death in ourselves." The Latin version gives tædium, or weariness. Ver. 9. But we had the sentence of death in ourselves. "But," here, has the meaning of "moreover." Nature and inclination presaged and expected nothing but death; and when I thought of the state of my life, my mind answered that I must die if God did not lend miraculous aid. So Ambrose and Theophylact. The Greek word here rendered "sentence" means, (1.) answer. (2.) According to Photius, it denotes the crisis of an illness. The meaning, then, would be: We were so afflicted that our life was despaired of by nature and by experienced men, who, looking at our case as doctors might, judged it beyond recovery. (3.) It denotes sentence, as in the text. We seemed to have received our sentence, and to be destined accordingly to inevitable death. Ver. 10. Who delivered us from so great a death. "From so great dangers," according to the Latin. The meaning is the same. Ambrose reads "from so great deaths." The Hebrews are wont to apply the name of death to great dangers, violent persecutions, grief, and agony that are akin to death, and that seem to threaten a speedy death. So Chrysostom. Cf. Psa 18:5, and 2Co 11:23. Ver. 11. That by the means of many persons. Primasius reads this, "By a company of many persons," that is, children, youths, and old men. S. Paul's meaning is, that through many people in a great concourse of men, thanks may be publicly given to God for S. Paul's deliverance and safe return, as the common father and Apostle of all. For the gift bestowed upon us. That thanks may be given, says Vatablus, by many, on our behalf, for the gift of grace that was given to us. As gratitude demands that thanks be given, in proportion to the benefit bestowed, to the great Giver for our creation, redemption, justification, education, and growth, so also should thanks be given for the gift of deliverance. Ver. 12. For our rejoicing is this, the testimony of our conscience. "For" introduces the reason why the Corinthians should give thanks and pray for Paul. It is because he was their Apostle, who, with great grace and efficacy, preached to them the Gospel and converted them; and in proof of this he calls upon his own conscience and theirs. Observe here the force and quiet that come from a good conscience. "No theatre," says Cicero, "for virtue is so great as that of conscience." Juvenal, too (Sat. xiii.), says. "The summit of happiness is to have a mind conscious of its own integrity." S. Augustine again (contra Secund. Manich. c. i.) says: "Think of Augustine what you like, my conscience shall not be my accuser in the presence of God." See notes to 1Ti 1:5. Not with fleshly wisdom. I have not preached with human philosophy or eloquence, but with grace, zeal, efficacy, and the Holy Spirit. Ver. 14. We are your rejoicing, even as ye also are ours. We are the object of your rejoicing as your teachers; ye, as good disciples, are the object of our rejoicing; and this rejoicing will chiefly be seen in the day when the Lord will come to judge all men. Ver. 15. I was minded to come unto you before, that ye might have a second benefit. The first benefit was that of his First Epistle; his second would have been his visit to them in person. So Theophylact. Or else the first benefit was his first visit, when he converted them; his second would be his second visit, to confirm them in the faith. Ver. 16. And to pass by you into Macedonia. To pay them a flying visit, and then return from Macedonia to them again, so as to stay longer with them. This is what he means in 1Co 16:5, where he says that he would come to them after he had passed through Macedonia. Here he adds further to this that he also wished to see them on his way to Macedonia. So the Greek Fathers harmonise the passages; but Lyranus and S. Thomas reconcile them differently, but not so probably. Ver. 17. When I therefore was thus minded, did I use lightness ? That is, when I proposed to come to you and did not. The Greek word for lightness is derived from the word for a stag. In a like way we speak of the wisdom of the serpent, the innocence of the dove, the stubbornness of the ass, the headiness of the elephant.
1:17
Or the things that I purpose, do I purpose according to the flesh ? S. Paul did not form his determinations relying on human prudence and lightness, which readily change men's designs, through worldly advantage or convenience, or the influence of superiors, nay, through the mere fickleness and changeability of natural inclination. So Ambrose.
That with me there should be yea yea, and nay nay. I was not so unstable and purposeless as at one time to promise to come and at another to refuse, as boys often do. So Anselm. Ver. 18. But as God is true, our word toward you was not yea and nay. I call the true God to witness, who is a faithful and true witness, that in teaching you I did not deceive you, and, therefore, that it was not my intention to fail you when I promised to come to you. This teaches the preacher to beware of lightness and fickleness of life, lest the people infer from it that the truth which he preaches is equally unfixed and uncertain. Ver. 19. For the Son of God... was not yea and nay, but in Him was yea. My preaching and teaching about Christ was not variable, inconstant, and contradictory, but was a constant, uniform statement, for I always said and taught the same of Christ. Ver. 20. For all the promises of God in Him are yea. All the promises of God in the Old Testament relating to the Messiah were constant and true, and have been fulfilled in Him. 1 The yea yea here, and in S. Mat 5:47, have a threefold signification: (1.) constant asseveration, as opposed to inconstancy and deceit; (2.) truth or reality, as opposed to falsity or unreality; (3.) simple affirmation, as opposed to an oath. Cf. S. Jas 5:12.
1:19
And in Him Amen. "And therefore we say, Amen" is the Latin rendering; that is, we affirm that those promises were true. So Chrysostom and Ambrose. For further notes on "Amen," see 1 Cor. xiv. 16. Add to this that Amen is usually an adverb denoting truly, firmly, faithfully, and thence came to be the name of the abstract qualities of truth, firmness, and faithfulness. Cf. Isa 65:16; Jer 11:5; Isa 25:1; Rev 3:14, Rev 7:12. The meaning, therefore, here is: Through Him, Christ, the Amen, i.e., truth, faithfulness, and constancy, we give glory to God, saying: All that God promised concerning Christ is Amen, i.e., most true, and has been most truly fulfilled by God. Ver. 21. Now He which stablished us. Some think that this is an ellipse, and we must understand the meaning to be, He which stablisheth us prevented, the execution of my purpose. But it is far better to refer these words, as others do, to what immediately precedes them. The promises of God have been fulfilled in Christ; but He who by His power and authority fulfils them is God Himself: as He promised, so in fact does He stablish us, anoint us, and seal us in Christ. In the third place, it would not be amiss to refer these words to what was said in ver. 18, "Our word toward you was not yea and nay." In other words I am not fickle and inconstant in my speech, my preaching, and promises. It is God who gives me this constancy, and therefore let no one think that I am arrogant enough to ascribe it to my own strength and fortitude, since I profess that I have it, not from myself but from God. As God in Himself and in His promises is yea, that is, is ever constant, firm, and unchangeable, so does He strengthen us, and make us firm and constant in the faith and in what we promise.
1:22
And hath anointed us in God, who also hath sealed us, and given the earnest of the Spirit in our hearts. This seal, says Calvin, is that special Divine faith by which each has a certain knowledge that he is predestinated. But this seal is uncertain and unreliable, and this faith is false and foolish presumption. For the Apostle, who had as great faith as possible, fears reprobation in 1Co 4:27. His Divine faith, therefore, did not give him certain assurance of his predestination. Moreover, he frequently impresses on all the faithful that they carefully work out their own salvation with fear and trembling, and by so doing he takes from them all ground for assurance of their salvation. Add to this that no one is certain that he has this Divine faith, or that he will always have it; nay, many have fallen away from this faith of Calvin's who before believed with him that they were of the number of the predestinate. I say, then, 1. that God hath sealed means, He has confirmed His promises as though He had stamped them with His seal, by giving, according to them, as a pledge of our future inheritance, His grace, by which He has sealed and anointed us to be the sons of God, separated from the sons of the devil. So Chrysostom, Theodoret, Œcumenius. This seal is altogether certainly known to God, but to us is only a matter of probability. This establishing, anointing and sealing take place through one and the self-same grace. Similarly, in Eph 1:13 he says that we have been sealed with the Holy Spirit of promise. 2. This passage may be referred to baptism; for (a) in baptism God anointed us with the oil of His grace; (b) He gave the earnest of the Spirit in the testimony of a good conscience; (c) He sealed us with the 'character' of baptism. Cf. Bellarmine (de Effectu. Sacr. lib. ii. c. 20). The exposition of Theophylact and Chrysostom is to be referred to this. They say: " He hath anointed us and sealed us to be prophets, priests, and kings." Cf. Chrysostom (Hom. 3) on these words, who points out how Christians who govern their passions are kings anointed by God. 3. It is the best explanation which refers these words to the sacrament of Confirmation, which, in olden times, was received by all the faithful to strengthen them against persecution. S. Paul has expressly distinguished, "He hath established us," "He hath given the earnest of the Spirit,". "hath anointed us," "hath sealed us." But these four things cannot be distinguished anywhere save in the sacrament of Confirmation. These words point to four effects of the sacrament of Confirmation: (1.) The gift of faith, by which we are strengthened in Christ. Hence, as was said in ver. 18, S. Paul's faithful preaching of Christ was firm and constant, because God had strengthened him for it in Christ by means of the sacrament of Confirmation, i.e., through Christ and His merits. (2.) The second effect is the grace of charity, with which we are abundantly anointed, as with a spiritual chrism. The Greek, indeed, for anointed is the very word whence come "Christ" and "Christians," so that "Christians" are "the anointed ones." Hence S. Augustine (Serm. 342) says: "The word 'Christ' is from chrism, i.e., anointing. Every Christian, therefore, is sanctified, in order that he may understand that he not only is made a partaker of the priestly and royal dignity, but also an adversary of the devil." (3.) The third fruit is the earnest of the Spirit, which is the testimony of a good conscience given by the Holy Spirit, and which is as the earnest of the future glory promised, and to be given by the Holy Spirit. For the sense in which the Holy Spirit is the pledge or earnest, see notes to Eph 1:14. (4.) The fourth fruit is the seal and sign of the Cross on the forehead, signifying the "character" imprinted on the soul, by which we are sealed as His servants, or rather His soldiers and leaders. Cf. Ambrose (de his qui Mysteriis Initiantur, c. vii.), Suarez (pt. iii. qu. 63, art. 1 and 4). Ver. 23. Moreover, I call God for a record upon my soul. From this it is lawful for a Christian to take an oath, says S. Augustine (qu. 5, inter. 83); for the Apostle here takes an oath, and that one of execration. If I lie, he says, may God be my judge and condemn my soul.
1:23
That to spare you I came not as yet unto Corinth. Lest I should be forced to exert my apostolic authority against the vices of the offenders among you: it was to spare you from being grieved by my coming to correct you. So Anselm. Cf. also chap. ii. 1. S. Paul here gives the real reason why he had not kept his promise, or his purpose of visiting Corinth, which was that the Corinthians had not yet given up the vices of which he had admonished them in his First Epistle, and deserved therefore to be rebuked still more sharply and punished. But he deals gently with them, and by his absence he wished tacitly, and by his Epistle openly to remind them once more of their duty, and so correct them with gentleness. Let prelates learn from this not to be ever chiding and rebuking those under them for their faults, lest they make them hard and callous. And more than this, the faults of some people, especially those that are more high-minded and sensitive, are more effectually corrected if they are pointed out patiently and indirectly than if they are rebuked openly, or actually visited with punishment. Cf. S. Gregory (Pastor. pt, iii. c. 8 and 9). As yet. That is, after his first visit, or after the First Epistle. Ver. 24. Not for that we have dominion over your faith, but are helpers of your joy. This is a well-known rhetorical figure of speech, by which he tones down what had been said before of his power. He means: I said that 1 was unwilling to punish, and wished you of your own accord to correct yourselves; but I said this not from love of power, or as though I wished to act arbitrarily, but to improve you, that when you were so corrected you might rejoice both on earth and in heaven. This rebuke of mine, therefore, is not so much a rebuke as a support and help to your joy. So Anselm.
For by faith ye stand. "Which," says S. Anselm, "works by love and is not forced by dominion." In your faith I have nothing to correct, but only in your actions; and, since you are of the faithful, I will not imperiously scold you, but gently admonish you by this letter, that so you may all rejoice with me. Since you are of the faith, I have little doubt but that you will at once listen to my admonitions.
1:1
De istis ergo ministris tractat hic apostolus, ostendens in hac epistola eorum dignitatem etiam scribens Corinthiis. In qua quaedam praemittit. Primo salutationem; secundo prosequitur epistolam, ibi benedictus Deus, et cetera. In salutatione autem tria ponit: primo enim describit personas salutantes; secundo personas salutatas, ibi Ecclesiae quae est, etc.; tertio bona optata, ibi gratia vobis, et cetera. Circa primum primo describitur persona salutans principalis, quia Paulus; secundo persona adiuncta, quia Timotheus. Persona salutans describitur ab humilitate, quia Paulus, qui Latine dicitur modicus. Iste est ille modicus, de quo Is. LX, 22: minimus erit in mille, et cetera. Vel a doctrina, quia Paulus dicitur os tubae. Ista est illa tuba de qua Zach. IX, 14: dominus in tuba canet, et cetera. Et competit quod dicitur Is. LVIII, 1: quasi tuba exalta vocem tuam, et cetera. A dignitatis auctoritate, quia apostolus, et cetera. Ubi tria ponuntur. Primo quod sit legatus, unde dicitur apostolus, id est principaliter missus. Soli enim duodecim apostoli electi missi sunt a Christo. Lc. VI, 13: elegit duodecim, quos et apostolos, et cetera. Alii autem discipuli non missi sunt principaliter, sed secundario. Et inde est quod apostolis succedunt episcopi, qui habent specialem curam gregis domini. Alii autem sacerdotes succedunt septuaginta duobus discipulis, qui gerunt vices commissas sibi ab episcopis. Est ergo eius dignitas quia apostolus. I Cor. IX, 2: si aliis non sum apostolus, sed tamen vobis sum, et cetera. Gal. II, 8: qui operatus est Petro, et cetera. Sed quare vocat se hic apostolum, dicens Paulus apostolus, cum in epistola ad Romanos scribit se servum? Ratio huius est, quia Romanos reprehendit de dissensione et superbia, quae est mater dissensionis, quia inter superbos semper iurgia sunt. Unde ut eos revocet a dissensione, inducit eos ad humilitatem, vocando se servum. Corinthii vero erant pertinaces et rebelles, et ideo, ut reprimat eorum proterviam, usus est hic nomine dignitatis, dicens se apostolum. Secundo ponitur cuius sit legatus, quia Iesu Christi. Infra V, 20: pro Christo legatione fungimur. Tertio ponitur modus quo adeptus est legationem, quia non iniecit se ut pseudo. Ier. c. XXIII, 21: non mittebam eos, et ipsi currebant. Non est datus populo ex divino furore, iuxta illud Iob XXXIV, 30: qui facit regnare hypocritam, et cetera. Osee XIII, 11: dabo tibi regem, sed in furore meo. Est adeptus apostolatum ex voluntate Dei et beneplacito. Act. IX, 15: vas electionis est mihi iste. Et ideo dicit per voluntatem Dei. Persona autem adiuncta est Timotheus. Unde dicit et Timotheus frater. Frater, inquam, propter fidem, Matth. XXIII, 8: omnes vos fratres estis, etc., et propter dignitatem, quia episcopus: et inde est quod Papa vocat omnes episcopos fratres. Connumerat autem sibi Timotheum, quia cum ipse transisset per eos, sicut dixit in I Epist., ult. cap., possent credere quod malitiose retulisset apostolo ea de quibus ipse scribit ad eos. Consequenter ponuntur personae salutatae, et primo principales, secundo adiunctae principalibus, in hoc quod dicit Ecclesiae Dei, quae est totus populus fidelis, tam clerici quam laici. I Tim. III, 15: ut scias quomodo oporteat te conversari. Quae est Corinthi, quia Corinthus erat metropolis Achaiae. Sed adiunctae personae sunt omnes sancti, qui sunt unius spiritus sancti gratia renati. I Cor. VI, 11: sed abluti estis, sed sanctificati, et cetera. Qui sunt in Achaia, cuius metropolis est Corinthus. Istis autem personis salutatis optat apostolus bona. Unde dicit gratia vobis, et cetera. Et circa hoc duo facit. Primo ponit ipsa bona; secundo ipsorum auctorem, ibi a Deo patre, et cetera. Ponit autem ista duo extrema bona, ut in eis intelligantur media. Primum enim bonum est gratia, quae est principium omnium bonorum. Nam ante gratiam nihil est nisi diminutum in nobis. Ultimum autem omnium bonorum est pax, quia pax est generalis finis mentis. Nam qualitercumque pax accipiatur, habet rationem finis; et in gloria aeterna et in regimine et in conversatione, finis est pax. Ps. CXLVII, 3: qui posuit fines tuos pacem. Quis autem sit auctor horum bonorum ostendit, subdens a Deo patre, et cetera. Et haec duo possunt dupliciter distingui, quia cum dicit a Deo patre, potest intelligi pro tota Trinitate. Nam, licet persona patris dicatur pater Christi per naturam, tamen tota Trinitas est pater noster per creationem et gubernationem. Is. LXIII, 16: et nunc, domine, pater noster es tu. Ier. III, 19: patrem vocabis me. A Deo ergo patre nostro, id est a tota Trinitate proveniunt bona. Matth. VII, 11: si vos cum sitis mali, et cetera.
1:2
Sed si Deus pater noster accipiatur pro tota Trinitate, quare additur persona filii, cum dicit et domino Iesu Christo? Numquid est alia persona a Trinitate? Dicendum quod additur non propter aliam personam sed propter aliam naturam, scilicet humanitatis assumptae a filio in personam divinam: quam quidem Trinitati connumerat, quia omnia bona proveniunt nobis a Trinitate per incarnationem Christi; et primo gratia, Io. I, 17: gratia et veritas, etc., secundo pax, Eph. II, 14: ipse est pax nostra, et cetera. Item cum dicit a Deo patre nostro, potest intelligi persona patris solum; et, licet tota Trinitas sit pater noster, ut dictum est, tamen persona patris est pater noster per appropriationem; et sic hoc quod dicit et domino Iesu Christo, intelligitur de persona filii. De persona autem spiritus sancti non fit hic mentio, quia, sicut dicit Augustinus, cum sit nexus patris et filii, ubicumque ponitur persona patris et persona filii, intelligitur persona spiritus sancti.
1:3
Hic incipit epistola in qua apostolus duo facit. Primo enim excusat se de eo quod non iverat ad eos, sicut promiserat; secundo prosequitur intentionem suam, cap. III, ibi incipimus iterum, et cetera. Circa primum duo facit. Primo ponit excusationem de mora; secundo morae assignat causam, secundo cap., ibi statui autem, et cetera. Circa primum duo facit. Primo enim reddit eos benevolos; secundo excusationem ponit, ibi et hac confidentia, et cetera. Circa primum duo facit. Primo captat eorum benevolentiam, recitando quaedam in generali; secundo quaedam in speciali, ibi non enim, et cetera. Benevolentiam autem eorum captat apostolus ostendendo quod quidquid facit, totum facit ad eorum utilitatem. Et circa hoc duo facit. Primo praemittit utilitatem quae ex ipso aliis provenit; secundo rationem eorum assignat, ibi quoniam sicut abundant, et cetera. Circa primum tria facit. Primo enim ponitur gratiarum actio; secundo actionis gratiarum modus, ibi qui consolatur, etc.; tertio causa, ibi ut possimus et ipsi consolari. Agit ergo gratias toti Trinitati, a qua provenit omne bonum. Et ideo dicit benedictus Deus, id est tota Trinitas. Item personae patris, cum dicit et pater domini nostri Iesu Christi, per quem, scilicet Christum, pater nobis omnia donavit. Sed sciendum quod nos benedicimus Deum, et Deus benedicit nobis, sed aliter et aliter. Nam dicere Dei, est facere. Ps. XXXII, 9: dixit et facta sunt. Unde benedicere Dei est bonum facere, et bonum infundere, et sic habet rationem causalitatis. Gen. I, 28, et XXII, v. 17: benedicens benedicam tibi, et cetera. Dicere autem nostrum non est causale, sed recognoscitivum seu expressivum. Unde benedicere nostrum idem est quod bonum recognoscere. Cum ergo gratias agimus Deo, benedicimus sibi, id est recognoscimus eum bonum et datorem omnium bonorum. Tob. XII, v. 6: benedicite Deum caeli, et cetera. Dan. III, v. 57: benedicite, omnia opera, et cetera. Recte ergo gratias agit patri, quia misericors est, unde dicit pater misericordiarum, et quia consolator, unde dicit et Deus totius consolationis. Et agit gratias de duobus, quibus homines maxime indigent. Primo enim indigent, ut auferantur ab eis mala, et hoc facit misericordia, quae aufert miseriam; et misereri est proprium patri. Ps. CII, 13: quomodo miseretur pater filiorum, et cetera. Secundo indigent ut sustententur in malis quae adveniunt. Et illud est proprie consolari, quia nisi homo haberet aliquid in quo quiesceret cor eius, quando superveniunt mala, non subsisteret. Tunc ergo aliquis consolatur aliquem, quando affert ei aliquod refrigerium, in quo quiescat in malis. Et licet in aliquibus malis homo possit in aliquo consolari et quiescere et sustentari, tamen solus Deus est, qui nos consolatur in omnibus malis. Et ideo dicit Deus totius consolationis; quia si peccas, consolatur te Deus, quia ipse misericors est. Si affligeris, consolatur te, vel eruendo ab afflictione per potentiam suam, vel iudicando per iustitiam. Si laboras, consolatur te remunerando, Gen. XV, 1: ego merces tua, et cetera. Et ideo dicitur Matth. V, 5: beati qui lugent, et cetera. Materiam autem gratiarum actionis subdit dicens qui consolatur, et cetera. Quasi dicat: ideo benedictus, quia consolatur nos in omni tribulatione. Infra VII, 6: qui consolatur, et cetera. Causam autem huius ponit, cum dicit ut possimus et ipsi consolari. Ubi notandum est, quod in donis divinis est ordo. Ad hoc enim Deus dat aliquibus specialia dona, ut ipsi effundant illa in utilitatem aliorum. Non enim dat lumen soli, ut sibi soli luceat sed ut toti mundo. Unde vult quod de omnibus bonis nostris, sive sint divitiae, sive potentia, sive scientia, sive sapientia, accrescat aliqua utilitas aliis. I Petr. c. IV, 10: unusquisque gratiam quam accepit, et cetera. Hoc est ergo quod apostolus dicit consolatur nos in omni tribulatione. Sed quare? Non ut solum nobis hoc sit ad bonum, sed etiam ut aliis prosit.
1:4
Unde dicit ut possimus et ipsi consolari eos, et cetera. Possumus enim consolari alios per exemplum consolationis nostrae. Qui enim non est consolatus, nescit consolari. Eccli. XXXIV, v. 11: qui non est tentatus, qualia scit? Qui sunt in omni, id est in qualibet pressura. Is. c. LXI, 1 s.: spiritus domini misit me, etc., ut consolarer omnes lugentes, etc., Eccli. c. XLVIII, 27: consolatus est lugentes, et cetera. Possumus, dico, consolari per exhortationem ad tolerantiam passionum, promittendo praemia aeterna, qua scilicet exhortamur vos per Scripturas et internas inspirationes, ut patienter sustineamus, et alios exhortemur exemplo nostro, et per ipsas Scripturas. I Cor. c. XI, 23: ego enim accepi a domino, et cetera. Is. XXI, 10: quae audivi a domino, et cetera. Posita utilitate quae ex apostolis aliis provenit, dictorum consequenter rationem assignat, dicens quoniam sicut abundant, et cetera. Et quia duo dixerat, scilicet quod Deus consolatur nos in omni tribulatione, et quod possimus et ipsi, etc., hic rationem horum duorum exponit, et primo ostendit quomodo Deus consolatur nos in omni tribulatione; secundo quomodo consolatio nostra convertitur in consolationem aliorum, ibi sive autem tribulamur, et cetera. Dicit ergo: recte dico quod consolatur nos in omni tribulatione nostra, quia secundum quod abundant passiones Christi in nobis, et cetera. Dicit Christi, id est inchoatae a Christo. Ez. IX, 6: a sanctuario meo incipite. In Christo enim inceperunt passiones pro peccatis nostris, quia ipse peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum, I Petr. II, v. 24, deinde per apostolos, qui dicebant mortificamur tota die, Ps. XLIII, 22 etc., deinde per martyres qui secti sunt, tentati sunt, etc., Hebr. XI, 37; ultimo ipsi peccatores pro suis peccatis patienter iram domini portabunt, quia peccaverunt ei.
1:5
Vel passiones Christi, id est quas sustinemus propter Christum: Act. V, 41: ibant apostoli gaudentes, et cetera. Et Ps. XLIII, 22: propter te mortificamur, et cetera. Sicut, inquam, huiusmodi passiones abundant, sic abundat per Christum consolatio nostra. Ps. XCIII, v. 19: secundum multitudinem dolorum, et cetera.
1:6
Postquam apostolus ostendit quod Deus consolatur servos suos in tribulationibus, scilicet ministros fidei et praedicatores, hic consequenter manifestat, quod eorum consolatio cedit ad bonum aliorum. Et circa hoc duo facit. Primo manifestat qualiter eorum consolatio sit ad aliorum utilitatem et salutem; secundo ordinem huius consolationis et salutis insinuat, ibi quae operatur tolerantiam, et cetera. Circa primum advertendum est, quod tria dicit apostolus se recepisse: tribulationem, cum dicit: in omni tribulatione nostra, consolationem, cum dicit: qui consolatur nos, exhortationem, cum subdit: ut possimus et ipsi, et cetera. Accipiendo ergo haec tria passive, dicimus, quod apostoli consolantur, tribulantur et exhortantur. Unde et tria ostendit apostolus cedere ad consolationem aliorum, et hoc in quodam ordine. Et primo eorum tribulationem, cum dicit sive, inquit, tribulamur, et cetera. Quasi dicat: vere quidquid recipimus est in bonum vestrum, quia sive tribulamur, pro vestra exhortatione et salute, quia scilicet nostro exemplo monet vos Deus ad passionum tolerantiam, unde provenit vobis salus aeterna. Unde I Machab. VI, 34 legitur, quod ostenderunt elephantis sanguinem uvae, et mororum, ut acuerent eos ad bellum. Quod fit, quando tepidis et pigris adhibentur passiones sanctorum in exemplum. Secundo ostendit, quod eorum consolatio in aliorum utilitatem cedit, cum dicit sive consolamur. Quasi dicat: ipsa nostra consolatio, qua nos spe praemii consolamur, est ad consolationem vestram, inquantum exemplo nostro vos etiam eamdem spem praemii habentes, gaudetis. Tertio ostendit quod eorum exhortatio passiva est ad bonum aliorum, dicens sive exhortamur, per internam inspirationem vel per flagella, hoc est pro vestra exhortatione, scilicet ut vos ad maiora animemini, et salutem speretis. Unde dicitur II Mach. ult., quod exhortati sermonibus Iudae, et cetera. Adiuvantibus autem vobis, et cetera. Huius autem consolationis et salutis ordinem insinuat, cum subdit quae operatur tolerantiam, et cetera. Et circa hoc duo facit. Primo ostendit patientiam habitam in adversis; secundo manifestat fructum, qui ex patientia provenit, ibi ut spes firma, et cetera. Dicit ergo: dico quod haec ad vestram salutem cedunt, quae salus est vobis in hoc, inquantum exemplo nostri estis fortes ad tolerantiam passionum, et ut patienter sustineatis passiones quas et nos patimur. Lc. XXI, 19: in patientia vestra possidebitis animas vestras. Iac. V, 10: exemplum accipite, fratres mei, et cetera.
1:7
Ex qua quidem patientia provenit vobis fructus, quia ex hoc spes nostra firma est pro vobis, quod vos efficiamini haeredes vitae aeternae. Rom. V, 3 s.: tribulatio patientiam operatur, patientia vero spem. Gregorius: tanto spes in Deum solidior surgit, quanto quis graviora pro nomine eius pertulerit. Nam ex passionibus quas sustinent sancti Dei pro Christo, consurgit eis spes vitae aeternae. Et causa spei huius est, quia sumus scientes, quia sicut estis socii nostri in passionibus, eritis socii et consolationis, id est vitae aeternae. II Tim. II, 11: fidelis sermo, nam si commortui sumus, et convivemus, et cetera. I Petr. IV, 13: communicantes Christi passionibus gaudete, et cetera. Consequenter cum dicit non enim volumus vos, captat eorum benevolentiam, recitando quaedam in speciali. Et circa hoc tria facit. Primo enim describit persecutionem quam passus est in Asia; secundo specialem ei consolationem collatam, ibi qui de tantis, etc.; tertio subdit consolationis causam, ibi nam gloria, et cetera. Dicit ergo primum: non solum ea quae dicta sunt de tribulationibus in generali, bonum est vos scire, sed non volumus vos ignorare, quia scire est utile vobis, inquantum exemplo nostri patientiores estis. Nolumus, inquam, vos ignorare de tribulatione nostra, et cetera. Thren. III, 19: recordare paupertatis meae, et cetera. Haec est illa persecutio, de qua legitur Act. XIX, 23 ss., quae facta est apostolo ab Asiano quodam argentario concitante plebem contra eum, quam quidem apostolus exaggerat a tribus. Ex loco, quia in Asia, et hoc est quod dicit quae, scilicet tribulatio, facta est in Asia, id est, apud Ephesum, quae est in Asia, ubi debuisset magis honorari et consolari.
1:8
Ex acerbitate, quia supra consuetudinem humanarum passionum, et ideo dicit quoniam supra modum sumus, et cetera. Item supra posse, et ideo dicit supra virtutem. Sed contra I Cor. X, 13: fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra, et cetera. Respondeo. Dicendum quod pati supra virtutem potest intelligi dupliciter. Vel supra virtutem naturalem, et de hac loquitur hic, supra quam Deus aliquando permittit sanctos tentari; vel supra virtutem gratiae, et de hac intelligitur illud I Cor. X, 13: fidelis Deus, etc., supra quam non permittit aliquem Deus tentari. Et quod apostolus loquatur hic de virtute naturali, ostendit consequenter cum dicit ita ut taederet nos vivere. Constat enim quod inter alia vivere magis desideratur. Quando ergo est tanta persecutio, ut et ipsa vita reddatur taediosa, manifestum est quod est supra virtutem naturae. Et hoc est quod dicit ita ut, etc.; quasi dicat: sic erat gravis persecutio, ut vita esset nobis taediosa. Iob X, 1: taedet animam meam vitae meae. Contra Iac. I, 2: omne gaudium existimate, fratres mei, et cetera. Respondeo. Dicendum quod tribulatio potest considerari dupliciter. Vel secundum se, et sic est taediosa; vel in comparatione ad finem, et sic est iucunda, inquantum propter Deum et spem vitae aeternae sustinetur. Et non solum erat nobis taediosa vita, sed eramus certi de morte. Unde dicit sed ipsi in nobis responsum mortis, id est certitudinem mortis, habuimus; quasi dicat: opinio mea dictabat mihi hoc, quod deberem mori. Vel aliter, responsum mortis, id est ipsa ratio diceret et eligeret mori propter taedium vitae. Exaggerat etiam tribulationem ex causa, unde dicit ut non simus in nobis, etc., scilicet ut reprimatur humana superbia. Ier. XVI, 19: domine, fortitudo mea et robur, et cetera. Sed in omnibus confidamus de Deo. Ier. XVII, 7: benedictus qui confidit in domino, et cetera.
1:9
Et ideo dicit sed in Deo qui suscitat, et cetera. I Reg. II, 6: dominus mortificat et vivificat.
1:10
Sed quia dominus non derelinquit sperantes in se, ideo subdit apostolus consolationem ei factam a domino, dicens qui de tantis periculis, et cetera. Et circa hoc tria facit. Primo describit consolationem praesentem contra mala praeterita; secundo consolationem futuram; tertio causam spei. Dicit ergo: consolati sumus a Deo, qui eripuit nos in praeterito de tantis periculis, et eruit in praesenti, quia non cessat liberare, Is. XLIII, 2: cum transieris per aquas, etc., in quem speramus, quoniam eripiet, et adiecit in futuro, Eccli. II, 9: qui timetis dominum, sperate in illum. Huius autem spei causam nobis praebent orationes vestrae. Unde dicit adiuvantibus vobis nos in orationibus, quas pro nobis facitis. Prov. XVIII, 19: frater qui iuvatur a fratre, et cetera. Rom. XV, 30: obsecro vos, fratres, per dominum Iesum Christum, et per charitatem sancti spiritus, ut adiuvetis me in orationibus vestris, et cetera. Quae quidem orationes necessariae sunt, quia Deus multa bona confert uni ad preces multorum. Cuius ratio est, quia Deus de bonis quae confert, vult exhiberi sibi gratias et quod multi ex hoc teneantur ad gratiarum actiones, hoc autem fit quando ex eo quod dat uni ad preces multorum, obligat sibi omnes, ad quorum preces confert bonum aliquod, ut sic non solum ille cui confert, sed etiam ipsi rogantes, gratias referant Deo. Et hoc est quod dicit ut ex multarum personis. Et dicit ex multarum facierum, vel quantum ad aetatem, vel quantum ad conditionem, vel quantum ad diversitatem gentium vel morum.
1:11
Eius quae in nobis est donationis, id est pro illa donatione, scilicet fidei, quae in nobis est, per multos agantur gratiae Deo pro nobis. Eph. V, 20: gratias agentes Deo et patri. Vel aliter: ut ex multarum personis facierum, id est conditionum personis. Dico eius donationis, quae est in nobis, id est, quae habent idem donum, scilicet fidei vel charitatis, id est ex multis personis illorum qui sunt in fide Christi, agantur, et cetera. Et sic secundum hanc expositionem per diversas facies intelliguntur diversae virtutes, ut facies unius dicatur illa virtus in qua praeeminet: sicut facies Iob, patientia; facies David, humilitas, et sic de aliis.
1:12
Posita consolatione apostolo a Deo facta post persecutionem, hic consequenter consolationis causam assignat, quae est de spe divini auxilii. Et circa hoc duo facit. Primo proponit causam spei; secundo adducit ad hoc testimonium eorum quibus scribit, ibi non enim alia, et cetera. Dicit ergo: dico quod speramus adhuc eripi a domino et consolari, nam gloria, etc., quasi dicat: causa huius est bona conscientia nostra. Spes enim est expectatio futurorum ex gratia et meritis proveniens. Unde et circa hoc tria facit. Primo ostendit gloriam quam habet de testimonio purae conscientiae; secundo causam huius gloriae insinuat, ibi quod in simplicitate; tertio manifestat unde proveniat haec causa, ibi et non in sapientia carnali. Dicit ergo: ideo spero et confido de Deo, quia gloria nostra, id est, glorior ex testimonio et puritate conscientiae nostrae, ex quibus secure potest confidere de Deo. I Io. III, 20: si cor nostrum nos reprehenderit, et cetera. Rom. VIII, 16: ipse spiritus testimonium, et cetera. Notandum autem quod conscientiae testimonium verum est, quia non decipit. Multi enim exterius videntur boni, qui in conscientia sua non sunt boni. Et semper durat. Sed non dicit conscientiae aliorum sed nostrae, quia semper homo plus debet stare testimonio conscientiae suae de se, quam testimonio aliorum; quod non faciunt illi qui reputant se bonos ex hoc quod alii sunt mali, non ex hoc quod ipsi in veritate boni sint; et illi qui gloriantur de bonitate alicuius boni viri, qui eis aliqua affinitate coniungitur. Causam autem huius gloriae insinuat, dicens, quod in simplicitate, etc.; quae consistit in duobus. In duobus enim consistit puritas conscientiae, ut scilicet ea quae facit sint bona, et quod intentio facientis sit recta, et ista dicit apostolus de se. Primo quod habet intentionem rectam ad Deum in operibus suis, et ideo dicit quod in simplicitate, id est in rectitudine intentionis. Sap. I, 1: in simplicitate cordis, et cetera. Prov. XI, 3: simplicitas iustorum, et cetera. Secundo quod ea quae facit sunt bona, et ideo dicit et sinceritate operationis, Phil. I, v. 10: ut sitis sinceri et sine offensa. Unde autem proveniat huius gloriae causa, manifestat subdens sed non in sapientia carnis. Hoc potest dupliciter legi. Primo ut referatur ad hoc quod immediate praecedit, scilicet Dei; et tunc est insinuativum, unde veniat ei sinceritas et simplicitas; quasi dicat: multi antiqui fuerunt sapientes in sapientia terrena, sicut philosophi, et multi Iudaei pure vixerunt confidentes in iustitia legis, sed nos non in sapientia carnali, quae secundum naturas rerum, vel desideria carnis est, sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo. Rom. VIII, 6: prudentia carnis mors est, et cetera. I Cor. II, 4: non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, et cetera. I Cor. XV, v. 10: gratia Dei sum id quod sum. Vel etiam secundum hunc modum non in sapientia, etc., id est, quasi innixus humanae sapientiae, sed gratiae Dei. Prov. III, 5: ne innitaris prudentiae tuae. Alio modo potest exponi, ut hoc quod dicit in simplicitate, etc., referatur ad puritatem vitae; hoc vero quod dicit non in sapientia, etc., referatur ad veritatem doctrinae, quasi dicat: sicut vita nostra est in simplicitate et sinceritate Dei, sic doctrina non est in sapientia carnali, sed in gratia Dei. Sed tamen duae primae magis valent. Et licet sic bene conversati simus in mundo isto, tamen abundantius quantum ad vos, quia scilicet ab aliis Ecclesiis receperat sumptus, ab eis non. Infra XI, 8: alias Ecclesias expoliavi. Et ratio huius potest esse, quia avari erant, unde, ne contristaret eos, noluit ab eis recipere sumptus. Consequenter huius sanctae suae conversationis testimonium eorum invocat, dicens non enim alia, etc., quasi dicat: haec quae scribimus vobis, non sunt vobis incognita, quia iam legistis ea in prima epistola, et cognovistis per experientiam operum. I Io. II, v. 7: non mandatum novum.
1:13
Et licet non perfecte cognoveritis, quia comparastis vobis pseudo-apostolos, spero tamen quod usque in finem, scilicet vitae, cognoscetis, scilicet perfecte, sicut usque modo cognovistis nos ex parte. Cuius ratio est, quia cum quis videt aliquem aliquid bene incipere, debet sperare quod semper bene proficiat. Et quare? Quia qui coepit in vobis opus bonum, etc., ut dicitur Phil. I, 6.
1:14
Et cognoscetis, quia nos sumus gloria vestra, id est, per nos debetis consequi gloriam aeternam, ad quam homo pervenit per fidem Christi, quam praedicamus vobis. Prov. XVII, 6: gloria filiorum sunt patres eorum. Ita dico sumus gloria vestra, sicut et vos gloria nostra estis, quia per vos a nobis instructos habere speramus praemium aeternae gloriae. I Thess. II, 19: quae est spes nostra aut corona gloriae nostrae? Nonne vos? Et haec gloria erit nobis ex vobis, in die domini nostri Iesu Christi, id est, in die iudicii, qui dicitur Christi, quia tunc faciet voluntatem suam cum peccatoribus, puniendo eos, qui in hoc mundo fecerunt voluntatem suam, contra Christi domini voluntatem peccando. Ps. LXXIV, 3: cum accepero tempus, ego iustitias iudicabo, et cetera. Apoc. XX, v. 12: libri aperti sunt, et cetera.
1:15
Apostolus, captata benevolentia Corinthiorum, consequenter excusationem suam addit, et circa hoc tria facit. Primo enim ponit intentum; secundo sub quaestione accusationem contra eum ab eis factam exponit, ibi cum ergo hoc, etc.; tertio excusat se, ibi fidelis autem Deus. Circa primum sciendum est quod apostolus in prima epistola (quam nos non habemus) missa ab eo Corinthiis, vel per nuntium, promiserat eis quod primo iret ad eos antequam iret in Macedoniam, et per eos iret in Macedoniam, et iterum inde rediret in Achaiam, in qua est Corinthus, et de Achaia in Iudaeam; postmodum, in secunda epistola, quam nos habemus primam, scribit eis quod primo iret in Macedoniam, et postmodum iret in Corinthum. Quia ergo videtur secundum hoc contrarium primae promissioni, apostolus excusat se modo de hoc, ponens primo ipsam promissionem primo factam, et ideo dicit et hac confidentia, quasi dicat: vos scitis puritatem et sinceritatem meam, et estis testes mei, et gloria mea, ideo in hac confidentia, id est in hoc confisus, quia per alterutrum glorificari speramus, volui primo venire ad vos, ut secundam gratiam haberetis, quia secunda visitatio et confirmatio in fide, dicitur secunda gratia respectu conversionis, quam primo habuerunt ministerio et praedicatione ipsius.
1:16
Et per vos transire in Macedoniam, et iterum a Macedonia venire ad vos, et a vobis deduci in Iudaeam. Iste est ordo primae promissionis, sed in praecedenti epistola est ordo contrarius, sicut dictum est. Consequenter huius mutationis accusationem, qua accusabant eum Corinthii, ponit sub quaestione, dicens cum ergo hoc voluissem, et cetera. Duo imponebant ei ex hoc, levitatem, quia mutaverat propositum, Eccli. XXVII, 12: stultus ut luna mutatur, et carnalitatem, quia visum erat eis, quod ex aliquo carnali et humano affectu hoc fecisset.
1:17
Unde haec duo tangit, et primo levitatem, unde dicit numquid levitate usus sum, si non feci quod aliquando volui? Absit. Est. XVI, 9: nec putare debetis, si diversa iubeamus, ex animi levitate venire. Ps. XXXIV, 18: in populo gravi, et cetera. Secundo tangit carnalitatem cum dicit aut numquid ea quae cogito, facienda vel dimittenda, secundum carnem cogito, id est secundum aliquem carnalem affectum, ut sit apud me, est et non, id est affirmatio et negatio? Infra X, 2: arbitrantur nos tamquam secundum carnem ambulemus. Iac. c. I, 8: vir duplex animo, et cetera.
1:18
Exposita eorum accusatione, consequenter excusat se, dicens fidelis autem Deus, etc., et circa hoc duo facit. Primo insinuat se non fuisse mentitum; secundo ostendit modum quomodo non fuit mentitus, ibi qui autem confirmat, et cetera. Quod autem non fuerit mentitus, excusat se dupliciter, scilicet ex consuetudine, et ex causa. Ex consuetudine quidem, quia non debet credi quod aliquis de facili mentiatur, qui numquam inventus est mendax, et secundum hanc expositionem fidelis Deus, etc., accipitur in vi iuramenti, quasi: testis sit mihi Deus, quod sermo meus, scilicet praedicationis, qui fuit apud vos, non est in illo est et non, id est, non est in illo falsitas. Deut. XXXII, 4: Deus fidelis, et absque ulla, et cetera. Si autem sumatur fidelis Deus, etc., pro veritate divinae promissionis, tunc est sensus: fidelis est Deus, id est servat promissa sua. Promiserat autem mittere ad vos praedicatores veritatis, Ier. III, 15: dabo vobis pastores iuxta cor, etc., et ideo cum sim missus ab eo, sermo noster qui fuit, etc., sicut supra. Ex causa excusat se, cum dicit Dei enim filius. Et hoc dupliciter, scilicet motiva et efficiente, ibi qui autem confirmat, et cetera. Causa autem motiva ad non mentiendum est, quia qui assumit aliquod officium, naturaliter movetur ad ea quae congruunt illi officio, et non ad contraria. Sed constat quod officium apostolicum est praedicare veritatem; non ergo movetur ad contrarium veritatis, quod est mentiri. Et circa hoc tria facit. Primo probat veritatem dicti sui per dictum Christi; secundo veritatem Christi per dictum Dei, ibi quotquot autem, etc.; tertio concludit suum propositum, ibi ideo et per ipsum, et cetera. Dicit ergo primo: dico quod dicta nostra debent reputari vera, et vera sunt, quia praedicavimus Christum in quo non fuit aliqua falsitas.
1:19
Et hoc est quod dicit Dei enim filius Christus, qui est praedicatus per nos in vobis; per me, scilicet principaliter, et Sylvanum, secundario (iste est Sylas de quo habetur Act. XVIII, 5) et Timotheum, de quo supra. Isti enim duo fuerunt cum apostolo, quando primo convertit eos. In illo, scilicet filio Dei, non fuit est et non, id est, falsitas, vel non fecit quod non convenit. Sed fuit in illo est, id est veritas; nam verum et ens convertuntur. Io. c. XIV, 6: ego sum via, veritas et vita. Sed quia posset videri dubium hoc quod dicit, quod in Christo non fuit falsitas, ideo statim hoc probat, subdens quotquot autem, et cetera. Et probat hoc modo. Constat quod in illo quod est manifestativum divinae veritatis non potest esse falsitas; filius Dei venit ad manifestandum divinam veritatem in promissionibus a Deo factis complendis per ipsum; ergo in ipso non est falsitas. Et hoc est quod dicit: non est in filio Dei est et non, sed est, quia quotquot promissiones Dei, scilicet sunt factae hominibus, in illo, id est in Christo, est, id est in Christo verificantur et complentur. Rom. XV, 8: dico Iesum Christum ministrum fuisse, et cetera. Ad confirmandas, et cetera.
1:20
Ex his ergo concludit, quod postquam dicta sua vera sunt, quia praedicat filium Dei, in quo est veritas, ideo et per ipsum, scilicet Christum, dicimus, amen Deo, id est verum. Apoc. III, 14: haec dicit, amen testis fidelis, et cetera. Is. LXV, 16: qui benedictus est in terra, benedicetur in Deo, amen, et cetera. Et istam veritatem dicimus Deo, id est, ad honorem Dei, scilicet manifestantes eius veritatem et gloriam nostram, quia gloria nostra est conversio vestra. Vel gloria nostra, quia gloria nostra est ostendere et praedicare verbum Dei. Consequenter cum dicit qui autem confirmat, etc., probat apostolus quod non est mentitus, per causam efficientem. Licet enim homo ex libero arbitrio possit uti lingua sua ad verum vel ad falsum loquendum, nihilominus tamen Deus potest confirmare hominem sic in vero, ut non nisi vera loquatur. Si ergo Deus aliquem confirmaret in vero, manifestum est quod non diceret falsum; sed Deus confirmat nos in veritate; ergo, et cetera. Et ideo dicit quod Deus est qui confirmat vos nobiscum in Christo, id est, in vera praedicatione Christi, quasi dicat: si Christus esset extra nos, possemus mentiri, sed ex quo est nobiscum, et nos sumus in Christo, non mentimur. Ps. LXXIV, 4: ego confirmavi columnas eius, et cetera. Sumus ergo in Christo dupliciter, scilicet per gratiam et per gloriam. Per gratiam quidem sumus inquantum uncti sumus spiritus sancti gratia, et effecti sumus membra Christi, et iuncti sibi. Qua etiam gratia Christus unctus est secundum quod homo. Ps. XLIV, v. 8: unxit te Deus, et cetera. Et ex plenitudine istius unctionis redundavit in omnes suos, sicut unguentum in capite, scilicet Christo, quod descendit, et cetera.
1:21
Et ideo dicit quod unxit nos Deus. Unxit, inquam, in reges et sacerdotes. Apoc. V, 10: fecisti nos Deo, et cetera. I Petr. II, 9: vos autem genus electum, et cetera. Unionem autem quae est per gloriam, non habemus in re, sed in spe certa, inquantum habemus firmam spem vitae aeternae. Et habemus duplicem certitudinem spei huius unionis consequendae. Una est per signum, alia per pignus. Per signum evidens, quia fidei. Unde dicit signavit nos signo fidei Christi. Item signum crucis. Ez. IX, 4: signa thau, id est signum crucis. Apoc. VII, 3: quoadusque signemus servos Dei nostri, et cetera. Et hoc per spiritum sanctum. Rom. VIII, 9: si quis spiritum Christi non habet, et cetera. Et ideo speciale et certum signum est vitae aeternae consequendae configurari Christo. Cant. VIII, 6: pone me ut signaculum, et cetera. Vel signavit signo vitae.
1:22
Per pignus vero maximum, quia spiritus sancti, et ideo dicit dedit pignus spiritus in cordibus nostris. De quo certum est quod nullus potest eum accipere a nobis. Sed nota, in pignore duo sunt consideranda, scilicet quod faciat spem habendae rei, et quod valeat tantum, quantum valet res, vel plus; et haec duo sunt in spiritu sancto. Quia si consideremus substantiam spiritus sancti, sic valet tantum spiritus sanctus quantum vita aeterna, quae est ipse Deus, quia scilicet valet quantum omnes tres personae. Si vero consideretur modus habendi, sic facit spem, et non possessionem vitae aeternae, quia nondum perfecte habemus ipsum in vita ista. Et ideo non perfecte beati sumus, nisi quando perfecte habebimus in patria. Eph. I, 13: signati estis spiritu. Consequenter cum dicit ego autem testem, etc., excusat se de eo quod non venit: et hoc per iuramentum quod maius est. Et circa hoc tria facit. Primo ponit suam excusationem; secundo respondet tacitae quaestioni, ibi non quia dominamur; tertio exponit quod dicit, ibi nam fide statis. Excusat se autem per iuramentum duplex.
1:23
Unum attestationis, cum dicit ego autem testem Deum invoco, aliud execrationis, cum dicit in animam meam, id est, contra animam meam. Rom. I, 9: testis est mihi Deus, et cetera. Testem, inquam, invoco Deum, quia non veni ultra, id est, post primam vicem, vel postquam discessi a vobis; et hoc feci, parcens vobis, scilicet quia ipse sciebat eos incorrigibiles. Unde si ivisset tunc, aut punivisset, et sic forte recessissent totaliter a fide; aut non punivisset, et sic dedisset occasionem magis peccandi. Sed quia aliquis posset dicere: quare dicis parcens vobis? Numquid dominus noster es?
1:24
Ideo consequenter hoc removet, dicens non, dico, quia dominamur fidei vestrae, sed adiutores, etc., quasi dicat: non dico hoc ut dominus, sed ut coadiutor. I Petr. V, v. 3: non enim dominantes in cleris, et cetera. Adiutor, inquam, gaudii vestri, vel emendationis vestrae. Quare autem dicat, fidei vestrae, exponit consequenter, dicens nam fide statis, id est, statis in gratia ista Christi per fidem.
1:1
1. Paulus, Apostolus Jesu Christi per i voluntatem Dei. Idem initium cum eo, quod erat prioris epistolae, nisi quod hic non additur epitheton: vocatus. Expli- i cationem require ex illius loci commentario, simul ex iis, quae commentati sumus in epist. ad Pom.
Et Timotheus frater. Timotheus, ut ex epist. priore cap. 4. et ult. constat, a Paulo Corinthum missus fuerat hac potissimum causa, ut fideles illic in doctrina, quam a Paulo acceperant, confirmaret. Quo perfunctus officio et ad Paulum reversus, retulerat de eorum statu atque profectu, necnon de pseudapostolis, propter quos scripserat Paulus: Videte, ut sine timore sit apud vos, 1 Corinth. 16. Hunc ergo, tamquam suum ad Corinthios legatum, deque iis bene meritum, honorat adjuncto ejus nomine in fronte epistolae, quam ad illos scribit. Fratrem vero nominat, non tam propter fidei communionem, qua ratione omnes Christiani inter se fratres erant et dicebantur, quam propter dignitatem ministerii Evangelici, in quo eum socium agnoscebat et quasi coapostolum, licet ipse multis alioqui nominibus superior: haud dissimili ratione, qua Romanus Pontifex omnes episcopos appellat fratres. Hanc enim comparationem adhibet S. Thomas. Porro non hic solum, sed et in aliarum aliquot epistolarum initio similes ob causas Timothei nomen adjungit suo; ut ad Philippenses, ad Colossenses, ad Philemonem, et in utraque ad Thessalonicenses. Quod cum honoris causa faciat, simul, ut significet, Timotheum eadem secum in his, quae scribit, sentire; non est tamen, ut quis suspicetur, Paulum in componendis epistolis a Timotheo fuisse adjutum, nihilo magis, quam in epistola ad Galatas ab illis, quos sibi in salutatione consociat, dicens: Et qui mecum sunt omnes fratres.
Ecclesiae Dei, quae est Corinthi, cvm omnibus sanctis, qui sunt in universa Achaia. Graece: In tota Achaia. Subaudi: scribunt, quae sequuntur. Nam quia Corinthus Achaiae metropolis erat, ad quam caeteri ejusdem provinciae confluebant, vult Apostolus, epistolam totius Achaiae fratribus communicari, maxime, quod verisimile sit, iisdem fere monitis ac remediis omnes indiguisse. Sanctos autem vocat, quia sanctae erant eorum Ecclesiae, tametsi non singuli sancti. Vide,
1:2
2. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo audi: multipli^etur. Salutatio vere Apostolica, quae totidem verbis habetur in duabus epistolis praecedentibus, et repetitur in omnibus paene sequentibus. Ejus expositionem pete e commenl. epist. ad Rom. Hactenus epigraphe nominis cum salutatione. Sequitur exordium ipsius epistolae.
1:3
3. Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi! Benedictio in Scripturis ad Deum relata laudem significat, qua nimirum bona de Deo praedicantur. Itaque sensus est: Benedictus sit Deus, id est, laudetur a nobis Deus propter opera suae bonitatis erga nos exhibitae. Porro genitivus Domini nostri Jesu Christi, licet accipi possit, ut et Deum, et Patrem respiciat (est enim Deus hominis, Pater Verbi; et ad Deum refert Tertullianus ]ib. 5. contra Marc. cap. 11., citans hoc tantum modo: Benedictui Deus Domini nostri Jesu Christi), convenientius tamen ad Patrem solummodo refertur, ut post illud: Benedictus Deus, hypostigma figatur; uti faciendum monent post Theodoretum Theophylactus et Oecumenius.
Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. Graece: 7iaar;~ TtapaxAr]asou^, omnis consolationis, sicut et legitur textu Ambrosii, et apud Hieronymum iu comment. Jesaiae 40., ubi versus aliquot hujus loci recitat. Incipit Apostolus explicare laudis divinae materiam; et sensus est: Qui idem Deus ac Jesu Christi Pater etiam Pater est misericordiarum, quatenus tamquam benignus parens multiplicia misericordiae ac beneficentiae suae dona in homines effundit; et Deus autor omnis consolationis, quia non levem et modicam, sed perfectam consolationem afflictis tidelibus et amicis suis impertitur. Phrasis usitata, vocare Deum patientiae, solatii, spei, pacis, quod sit horum autor, Rom. 15. et alibi. Innuit autem priori membro, Deum, qui Pater est Jesu Christi per naturam, nostrum esse Patrem per misericordiam. Vel certe Patrem misericordiarum Hebraea phrasi dicit Patrem valde multum- Subque misericordem et beneficum. Nam quod Cajetanus imaginatur, Deum vocari Patrem misericordiarum, tamquam ab ipso genitarum per ejus voluntatem; quo nimirum sensu dicitur etiam pluviae pater, Job. 38., speculatio mihi videtur a mente Pauli aliena. Posterior pars ostendit, etiam Patrem vocari posse paracletum, id est, consolatorem. Nam 1'ilium et Spiritum sanctum esse paracletos, ipse Filius apud Joann. cap. 14. declarat illis verbis: Ego rogabo Patrem, et alium paracletum dabit vobis Spiritum veritatis.
1:4
4. Qui consolatur nos in omni tribulatione nostra. Nos intelligit se ipsum et socios Evangelii ministros; nam hos etiam afflictionis socios ac participes habuerat; nisi malis numerum pluralem positum pro singulari. Id enim et in sequentibus hujus capitis observare est. Non recte quidam participium 6 TiapaxaXcov, consolans, transtulit verbo praeteriti temporis, qui consolatus est. Non enim solum respicit Apostolus ad consolationem praeteritam, sed significare vult aliquid perpetuum erga electos; ac si diceret: Consolator noster. Etenim proprium est electorum, in aestu tribulationis non relinqui sine refrigerio consolationis divinae.
Ut possimus et ipsi consolari eos, qui in omni pressura sunt. Voculam et Graeca non habent, nec eam legerunt Hieronymus et Primasius; tametsi confert ad sensum, ideoque etiam addita ab interprete Syro. Expressius autem e Graeco vertunt alii: In hoc, ut possimus nos consolari eos, qui sunt in quacumque af\lictione. Quam interpres prius tribulationem, nunc pressuram vertit, cum Graece eadem sit dictio OXi^tQ.
Per exhortationem, qua exhortamur et ipsi a Deo. Potius ex Graeco vertendum fuit: Per consolationem, qua consolamur ipsi a Deo (verbo consolamur accepto passive); quomodo legitur in textu Ambrosii. Cujus item lectionis vestigia sunt apud Primasium efc Sedulium; nec secus citat Hieronymus. Denique suffragatur editic Syriaca. Neque enim in Graeco diversa sunt vocabula, sed eadem, quae noster interpres modo consolationem et consolari, modo exhortationem et exhortari transtulit; nec erat ratio mutandi consolationem in exhortationem, licet alioqui tam verbum, quam verbale nomen utramque significationem habeat. Et quidem ex Hiercnymi citatione conjicio, locum hunc unum esse ex iis, quos ille in vulgata versione novi Testamenti correxit; sed correctionem hanc, ut alias multas, per usum inveteratum veteris editionis excidisse. Sentit Apostolus, suam consolationem, quam in pressuris acceperat a Deo, non sibi solummodo profuisse; sed et hunc ex ea fructum provenire, quod per illam alios etiam afHictos consolari posset, sive exemplo suo, quod alii intuentes facilius adinissuri sint consolationem; sive quia afflicti et consolati magis idonei sunt, qui fomentum consolationis aliis afflictis adhibeant; adeo, ut dicat S. Thomas: Qui non e»t comolatus, nescit consolari. Innuit autem Paulus, ad ministros Evangelii inter caetera pertinere etiam consolandi onicium, atque ad id aptos reddi, dum et ipsi tribulationibus pressi consolationem a Deo p^rcipiunt.
1:5
5. Quoniam, sicut abundant passiones Christi in nobis. Graece sIq ^jmac, ad nos, vel erga nos. Quamvis et bene habet in nobis, quod et Erasmo placuit. Sensus: Quemadmodum passiones et afiiictiones, quas pro Christo et Evangelio patimur, exuberant in nos, abundant in nobis etc. Utitur abundantiae vocabulo propter multitudinem et gravitatem afflictionum, quas passus fuerat, et quibus paene obrutus, ut ex sequentibus patebit. Chrysostomus, eumque secuti Theoplivlactus et Oecumenius, passiones Christi interpretantur, quas Christus patitur in membris suis, quorum unum et praecipuum erat Paulus, qui alibi dicit, adimplere se ea, quae desunt passionum Christi in carne sua, Col. 1. Addunt et illud, Christum in quibusdam membris suis plura pati, quam fuerit passus in semet ipso; idoue significari, cum dicit Apostolus, passiones Christi in se abundare, id est, ut ajunt, plures ac majores esse, quam in ipsius Christi persona fuerint. Verum, ut taceam, quam dure sonet hujus expositionis sententia, quamque sit aliena a recepta Theologorum de acerbitate passionum Christi doctrina; certe prior sensus planioi atque simplicior est, quem tradunt Latini, tam veteres, quam posteriores. Congruit etiam, quod sequitur:
Ita et per Christum abundat consolationostra. Conjunctio transposita. Nam Graeca sic habent: Ita per Christum abundat et consolatio nostra. Quae eadem Hieronymi lectio est; annuitque textus Syriacus. Ita Christus, inquit, eos, qui pro nomine ipsius patiuntur, non relinquit solatio destitutos; sed pro magnitudine passionum etiam consolationis materiam et effectum subministrat. Ut enim Christus nobis est afflictionis occasio, sic idem ipse etiam consolationis est causa, tam efficiens, ut Deus, quam meritoria, ut homo pro nobis passus; quod genus causae significari solet hac phrasi: per Christum. Videtur autem alludere Paulus ad id, quod David canit in Psalm. 93. Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo, consolationes tuae laetificaverunt animam meam.
1:6
6. Sive autem tribulamur pro vestra exhortatione et salute. Hic rursus pro exhortatione reddi potuit, ac ni fallor, debuit: consolatione • tametsi commentator Ambrosii hoc duntaxat loco exhortationem legit: Sive autem, inquit, angustiam patimur pro vestri exhortatione et salute. Graeci tractatores utra significatione Graecam dictionem rcapa/cAiqatv acceperint, haud omnino liquet. Nam et interpretes eorum variant, aliis exhortationem, aliis consolationem vertentibus. At quia tam superiora, quam sequentia consolandi significationem exigunt, non est verisimile, Paulum in hac parte vocabulum idem Graecum diversa significatione posuisse. Proinde videtur hic esse sensus: Sive affligimur, pro vestri consolatione et salute affligimur; quatenus scilicet afflictiones nostrae cedunt in vestri consolationem et salutem. Etenim magna revera consolatio fidelium est in afflictione positorum, cum vident, Apostolos, aliosque Evangelii ministros, inter tot afflictiones et persecutiones, invicto constantique animo praedicasse et plantasse fidem Christi. Nam et ea res animum illis addit, ut et ipsi magistrorum suorum exemplo fortiter ferant adversa, certi, eam esse viam ad salutem, eodem Apostolo testante, quod per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei, Act. 14. Haec Cajetani est expositio, Graecorum commentariis consona, quam et Erasmus sequitur in paraphrasi. Confirmatur autem per ea, quae continuo sequuntur juxta Graecam lectionem, de qua paulo post agemus.
Sive consolamur pro vestra consolatione, sive exhortamur pro vestra exhortatione et salute. Ita multi codices, secundum quos in universum tria sunt membra totius periodi: primum tribulationis, secundum consolationis, tertium exhortationis. Verum praestantiores et antiquiores libri, ii maxime, quibus in castigandis bibliis usi fuere Theologi Lovanienses, quibus addo veteres concordantias, medium membrumnon agnoscunt. Qua de re consule notationes viri doctissimi F. Lucae. Unde satis apparet, veterem interpretem id solum ex Graeco in Latinum vertisse, quod alii codices habent tertio loco. Secundum vero membrum: sive consolamur pro vestra consolatione, videtur insertum ex alia quapiam translatione, cum id, quod in Graeco est, aliter atque aliter redditum fuisset Latine; ac fortasse de reliquiis est Hieronymianae correctionis, qua substitutum fuerit pro altero; sed nimia scribarum diligentia factum, ut nec alterum textui deesset. Etenim tam Graeci codices, quam Syriaci unum duntaxat membrum hoc loco faciunt; quod quidem ex Graeco, propter amphiboliam dictionum, verti poterat utroque modo, cum Syriaca lectio solam admittat versionem: Sive consolamur etc. Nec ullo modo suspicandum est, Graeca hic esse diminuta. Nam si coneris supplere, medio membro consolationis addito, jam inepta erit in Graecis xaoToXoyia, cum sint eadem, ut dixi, in Graeco vocabula, a nostris varie reddita. Hoc sane, quot de diversa harum vocum translatione dicimus, accidit etiam alibi; velut Rom. 15., ubi vulgata versio consolationem Scripturarum habet, idque recte; textus autem Ambrosii pro consolatione legit exhortationem, minus recte; quemadmodum illic annotavimus. Rectius idem textus Ambrosii hoc loco: Sive consolationem consequimur, pro vestri consolatione et salute, non addito membro exhortationis. Nam utique de consolatione sermonem instituit Apostolus, qua Deus ipsum in suis afflictionibus consolatus fuerat, ut sit sensus: Consolationes etiam, quibus nos Deus in afflictionibus recreare dignatus est, cedunt in veetri consolationem et salutem; quia nimirum consolatio magistri merito discipulos excitabat spe consolationis ad similia ferenda, quorum tolerantia proficiebat ad salutem. Quamquam illam particulam: et salute, multi Latini codices in hoc membro non addunt, uti nec in Syriaco legitur. Sed tamen in Graecis omnibus habetur, et plane ab Oecumenio exponitur. Ejus omittendae causa fuisse videtur, quod non apparet, qr.omodo verbum subsequens operatur cum salute cohaereret; cum non salus, quae in fine exspectatur, sed praesens consolatio tolerantiam passionum operetur; salus autem sit hujus tolerantiae effectus et praemium. Attamen quomodo bene cohaereat, statim liquido patebit. Illud quispiam mirabitur, in textu Romanae castigationis adhuc exstare hujus loci tria membra, cum Graecus textus, sicut ostendimus, non admittat plura duobus. Verum non dubito, quin correctores illi bene viderint, unum membrum hic redundare ex diversa translatione; sed quia eis non constabat, variantibus exemplaribus, utrum ex duobus membris posterioribus a nostro interprete scriptum fuisset, judicarunt, utrumque textui relinquendum, ut lectori vel expositori remaneret electio ejus, quod melius ac sincerius ipsi videretur; aut certe, quia satis intelligebant, tertium membrum esse veteris interpretis, et tamen secundum, cujuscumque sit, magis respondere menti scriptoris, id est, Apostoli, non putarunt hoc, quod melius est et vulgatae versionis exemplaria jam occupavit, e textu pellendum esse.
Quae operatur tolerantiam earundem passionum, quas et nos patimur. Multa mss. legunt: Quae operatur in tolerantiam; nonnulla vero, quibus accedunt veteres concordantiae: in tolerantia. Quae quidem est Graecorum codicum atque interpretum lectio. Nec sensu discrepat, quod in Ambrosiano textu legitur: per patientiam. Ut autem hujus partis verum intellectum, a quo praeter alios Latinos etiam Erasmus et Cajetanus aberrarunt, assequamur, oportet, ut verbum operatur passive exponamus. Siquidem in Graeco participium est passivum ivspYOouivY]_, id est, effecta, ut exponit Benedictus Arias, vel potius (quia praesentis temporis est participium), quae efficitur; quomodo bene et dilucide verterunt Oecumenii et Theophylacti interpretes. Erasmus quidem meminit activae lectionis ivepyouaTjc;; sed ea vix usquam apparet, nec ea Rob. Stephano annotata est. Imo Chrysostomus aperte testatur, Paulum non dixisse IvspyouoYjQ, hoc est, quae efficit, sed IvepYoouivYjq, id est, quae efficitur. Est igitur sensus Apostoli: Quae salus efficitur, gignitur ac paratur, obtinenda tandem a vobis per tolerantiam talium afflictionum, quales nos patimur, id est, per hoc, quod similes afflictiones patienter sustinetis. Jam enim dictum est, patientiam salutis esse causam. De hac passiva Graeci verbi significatione propter eos, qui putant, esse mediae significationis, pluribus agemus, exponentes illud Gal. 5.: Sed fides, quae per charitatem operatur, et illud 2 Thess.: Nam mysterium jam operatur iniquitatis. Porro sciendum est, toto hoc loco diversum esse textus ordinem in Graecis exemplaribus ab eo, qui est in Latinis. Nam Graeca, quibus duo tantum membra superius leguntur, hanc partem: Quae operatur priori membro subnectunt hoc modo: Sive autem affligimur, pro vestri consolatione et salute, quae efficitur in tolerantia earundem passionum, quas et nos patimur. Sive consolamur, pro vestri consolatione et salute. Tum sequitur: Et spes nostra firma pro vobis; nisi quod in editione Complutensi seu Regia, et Aldina, aliisque non paucis antigraphis apud Rob. Stephanum annotatis, hoc postremum: et spes nostra firma pro vobis, consequenter etiam priori membro subjungitur; quem eundem lectionis ordinem itidem conspicere est in Graecorum commentariis; imo et in textu Ambrosiano. Ordinis confundendi praebuit occasionem, uti conjicio, homoeoteleuton duorum membrorum. Nec de vero ordine facile est pronuntiare, praeterquam quod illis verbis: Et spes nostra firma pro vobis, melius convenit locus, quem habent in Latinis et plerisque Graecis exemplaribus, quem etiam eis tribuit Hieronymus. Caeterum editio Syriaca, quod ad ordinem attinet, plane consonatLatinorum lectioni, juxta quam hic sequitur:
1:7
7. TJt spes nostra firma sit pro vobis. Graece: Et spes nostra firma pro vobis. Eadem lectio cum addito verbo: est, in multis est et melioribus Latinis mss.: Et spes nostra firma est pro vobis. Sic habent et concordantiae veteres et biblia a Theologis Lovaniensibuscastigata. Quamquam ad sensum non admodum refert, utro modo legatur; quemadmodum et illud, utrum, quod in Graeco est: Grcsp UH&V, Latine reddas: pro vobis, an de vobis. Nam sensus idem est: Spem, inquit, firmam et certam animo cepi pro vobis, id est, de consolatione et salute vestra; idque propter communicationem passionum. Siquidem, ut ait Rom. 5., tribulatio patientiam operatur; patientia autem probationem, probatio vero spem; spes autemnon confundit. Unde sequitur:
Scientes, quod, sicut socii passionum estis, sic eritis et consolationis. Interpres explicandi gratia de suo adjecit verbum: eritis, cum alioqui de proximo supplendum videretur: estis. Item socios dixit, quod in Graeco est: xoivcuvol, participes, ut alii vertunt; sed utrumque bene. Sensus: Cum sciamus, vel quia scimus, uti nobiscum estis participes afflictionum, intellige: patienter toleratarum; sic et consolationis fore participes. Consolationem autem dicere videtur, quam in hac vita Deus afflictis impendit, ut exponit Cajetanus. Nam de ejusmodi consolatione supra locutus est. Adde, quod in futura beatitudine proprie locum non habet consolatio, quae est in malis; cum illic nullum sit malum. Veruntamen consolationem praesentem considerat Apostolus velut arrham salutis ac gloriae futurae, secundum id, quod alibi dicit: Si compatimur, ut et conglorificemur. Rom. 8. Juxta contextum Graecorum interpretum, de quo supra, qui sic habet-: Sive consolamur, pro vestri consolatione et salute, scientes, quod etc., commodior est quidem hujus partis coordinatio cum praecedenti; nam istud: Spes nostra firma est pro vobis, scientes, etc. soloecam facit orationem. Verum Paulo non est insolens, grammaticas leges negligere, dummodo constet de sensu, quemadmodum probe constat hoc loco. Sic alias abrupte, sine nomine et verbo, utitur eodem participio, ut Rom. 13.: Et hoc scientes tempus, etc.
1:8
8. Non enim volumus ignorare vos, fratres, de tribulatione nostra, quae facta est in Asia. Repetitur in Graeco pronomen primae personae: De afflictione nostra, quae facta est, sive quae contigit nobis in Asia. Textus Syriacus et Ambrosianus tantum legunt posteriore loco. Significatur autem Asia minor, in qua est Ephesus. Commemorat Apostolus afflictionem gravissimam, qua pressus fuerat, et ex qua liberatus consolationem a Deo acceperat. Cujus nimirum occasione dixit superiora. Sed quaenam illa fuerit afflictio, quaeritur. Cajetanus negat, se quidquam authenticum alibi de hac afflictione legisse. Theophylactus et Oecumenius, Chrysostomum secuti, referunt ad eam, quae significata fuit illis verbis prioris epistolae, cap. 16.: Et adversarii multi. Quod non est verisimile. Refert enim Apostolus hanc afflictionem tamquam recentiorem, et quae Corinthiis nondum innotuerit. Hoc enim vult ille sermo: Nolumus vos ignorare. Qua ratione nec ad illud referri potest: Si ad bestias pugnavi Ephesi, 1 Cor. 15., sive eaedem fuerint illae bestiae cum illis adversariis, sive diversae. Rectius igitur Theodoretus et Latini fere omnes interpretantur hunc locum de tumultu adversus Paulum Ephesi per Demetrium argentarium concitato, qui describitur Act. 19. Quamvis enim illa afflictio, quantum apparet ex narratione Lucae, non admodum diuturna fuerit, gravissima tamen fuit, et periculi plena, ut in eam vere competant, quae hic consequenter a Paulo dicuntur. Nam de uno quodam periculo, non de pluribus eum agere, satis etiam illud arguit, quod inferius dicit juxta fidem Graeci textus: Qui de tanta morte nos eripuit. Porro commemorat eam afflictionem, non ut adventus sui tarditatem excuset, uti putant nonnulli; nam Ephesinus ille tumultus non tam fuit Apostolo causa morandi diutius, quam festinantius inde discedendi, quod patet ex sequentis capitis vicesimi initio. Sic enim et alibi festinato discessit ac fugit, ubi periclitabatur, ut Damasci, Iconii, Lystris, Actor. 9. et 14. Sed ea ratio est, ut hac tanti sui periculi narratione benevolentiam Corinthiorum sibi conciliet, quemadmodum annotavit S. Thomas; simul ut ad gratiarum actionem pro beneficio suae liberationis Deo reddendam eos excitet. Hanc enim causam ipse non multo post indicat.
Quoniam supra modum gravati sumus, supra virtutem. Supra modum, Graece xax3 (iTzep^oXrjv, per excessum, quomodo et alibi loquitur Paulus, ut in priore epist. cap. 12., vers. ult. 5 alias U7cep{3aXdvT<D<;, excedenter, ut hujus epist. cap. 11., ubi nos legimus: In plagis supra modum. Quod sequitur: gravati sumus, malo fuimus; nam gravatum esse etiam praesenti tempori convenit. Sensus: Scire vos volo, quod attinet ad afflictionem, quam Ephesi passus sum, eam usque adeo gravem ac vehementem fuisse, ut et modum et vires meas excesserit, ita plane, ut ei ferendae par non essem. Annotant Graeci, plus aliquid esse supra vires. quam supra modum. Nam supra modum esse dicuntur, quae permagna sunt, etsi non omnino viribus majora; quasi supra mediocritatem. Jam quomodo non repugnet hic locus illi sententiae, qua dixit 1 Cor. 10: Fidelis Deus, qui non patietur, vos tentari supra id, quod potestis, ex illius loci commentario satis intelligi potest. Nam hoc quidem loco non aliud sentire videtur Apostolus, quam afflictionem suam fuisse tantam, ut et communem modum et vires ordinarias hominis, etiam in Dei gratia constituti, excederet; quam tamen ipse superaverit potentiore gratia roboratus. Alia solutio est, Apostolum non dicere, quod supra vires tentatus fuerit, sed gravatus, ita nimirum, ut afflictio major viribus fuerit, non tentatio. Tunc autem atfiictio vires excedit, quando sua magnitudine hominem opprimit et exstinguit, etiamsi animus patientiam non amittat. Et huic sensui convenit, quod sequitur:
Ita ut taederet nos etiam vivere. Non absurde potest intelligi taedium vitae passus Apostolus ob gravitatem afflictionis. Nam et Beatus Job inter adversa dixit: Taedet animam vitae meae, cap. 10. Caeterum textus Ambrosianus sic habet: Ita, ut desperaremus nos etiam vivere, id est, vitae spem abjiceremus. Quod voluit paraphrastes Syrus his verbis: adeo, ut propinqua esset vita nostra, ut projiceretur. Tertullianus quoque lib. de resurrect. carnis, cap. 48. legit: ut de vita haesitaremus. Atque in hanc sententiam alii quoque interpretes vertere malunt verbum Graecum, alioqui ambiguum, e£a7COp7]{Hjvat, quod idem legitur infra cap. 4., ubi noster vertit: sed non destituimur. Itaque sentit Apostolus, pressuram malorum fuisse tantam, ut nec spes, nec consilium esset evadendi; quomodo 1 Reg. 23. de Davide legimus, quod desperabat, se posse evadere a facie Saul. Sensum hunc exprimunt etiam Graecorum scholia. Favet idem, quod sequitur:
1:9
9. Sed in nobismet ipsis responsum mortis habuimus. Connexio talis est: Adeo, ut non sperarem, me supervicturum, sed responsum mortis in memet ipso haberem, id est, omnino existimarem, me moriturum. Quidam responsum mortis dici putant metaphora sumpta a crisi medicorum; ac si diceret Apostolus, se et suo et aliorum judicio non potuisse mortem evadere; quomodo propter certa morbi symptomata de aegroto judicare solet medicus. At medici judicium hoc non a7i6xpijia_, sed xptatv appellant. Potius arbitror, phrasim esse Hebraeam, qua significetur sententia, dictamen, decretum mortis. Nam respondere pro dicere consuetudo Scripturae est, ut Dan. Sensus igitur Apostoli est, pressuram tam gravem fuisse, ut non aliud ipsi loqui videretur, quam mortem instantem; vel, ut ipse sibi in animo non aliud loqueretur, ac de se non aliter statueret, quam sibi moriendum esse. Quem posterioiem sensum habet interpretatio Syriaca: Et de his sententiam mortis tulimus. Significat, in extremo vitae periculo certaque mortis exspectatione positum se fuisse.
Ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo. In nobis, Giaece lcp3 saoTolQ, in nobis ipsis, quod magis emphaticum est. Ut ne confidamus, inquit, nostris viribus, id est, industriae, prudentiae, consilio nostro, sed auxilio Dei. Declarat fructum, quem electis adferre solet afnictionis magnitudo. Qui fructus est, non sibi fidere, sed ad Dei auxilium in omnibus respicere, et dicere cum Propheta: Oculi mei semper ad Dominum, Psahn.
Qui suscitat mortuos. Id est, qui non tantum viventes servare potest et eripere periculis, verum etiam mortuos ad vitam revocare; quod quidem multis exemplis comprobavit.
1:10
10. Qui de tantis periculis nos eripuit, et eruit. Verisimile est, interpretem scripsisse: et eripit, maxime cum et futurum ejusdem verbi continuo sequatur: eripiet. Cur enim verbum diversum, idque ambigui temporis hic interposuisset, cum idem Graecis sit verbum: Sic autem habent: Qui ex tanta morte eripuit nos et eripit. Mortem vocat mortis periculum, sicut infra cap. 11: in mortibus frequenter. Quo sensu dixit etiam in priore epist. cap. 15.: Quotidie morior. Chrysostomus plurali numero legit: e tantis mortibus; necnon Origenes hom. 11. super Levit., et inter Latinos Ambrosiaster, cujus textus sic habet: Qui de tantis mortibus liberavit nos et liberat. Ex quibus apparet, olim exstitisse Graecos codices, qui pluralem numerum haberent; quos secutusvetus noster interpres, reddita sententia, verterit: de tantis periculis. Nunc tamen in omnibus Graecis legitur, ut dixi: de tanta morte. Quae eadem lectio est Theophylacti et Oecumenii, et Syri interpretis. Caeterum Apostolus, addens etiam praesentis temporisverbum: et eripit seu liberat, innuit, se nihilominus adhuc versari in continuis periculis, quorum semper alia aliis succedant, etsi non omnia paris gravitatis. Nec enim verbum eripit referendum ad tantam mortem, sed ad mortes simpliciter, id est, mortis pericula, secundum illud, quod dixit 1 Cor. 4.: Usque in hanc horam persecutionem patimur.
In quem speramus, quoniam et adhuc eripiet. Speramus, Graece TjXiuxausv, speravimus, id est, quem collocavimus, et, ut Erasmus et Hentenius verterunt: spem fixam habemus. Estque illud praeteriti temporis verbum hac ipsa significatione frequens in Scriptura veteris testamenti, nonrinatim in Psalmis, idque ex proprietate linguae sacrae. Qua de re vide, quae diximus ad illud 1 Cor. 15.: Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus. Habent Graeci sua quaedam huicsimiliapraeteriti temporis verba, quemadmodum observat Erasmus; ut: didvx, timore correptus sum; y£*[rj$a, gaudio affectus sum. Sensus: In quo spem firmam collocatam habemus, quod et deinceps erepturus sit, scilicet e malis adhuc obventuris.
1:11
11. Adjuvantibus et vobis in oratione pro nobis. Graece: Cooperantibus et vobis pro nobis oratione seu deprecatione. Quamquam in Graeco non est consuetum compositum aovspyouvrwv, sed tricompositum aovoTCOOpyoovTWV, quod significat cooperationem subservientem. Hinc alius quidam sic vertenuum putat: Vobis item una pro nobis deprecationi subservientibus: tametsi magis placet, ut sexto casu reddatur tertius Graecus, Tfl fisqaeCj deprecatione, seu per deprecationem, uti vertit Erasmus; nec tam significetur cooperatio subservicns, quam suffulciens ac sustentans; quasi dicat Apostolus: Idque maxime futurum confido, si vos mihi per orationes vestras, ad Deum pro me fusas, subsidio fueritis. Interpres Ambrosii sensum ita dedit, minus plene: Accedente pro nobis etiam vestra oratione. Magna Pauli modestia, qui passim aliorum precibus se commendat, nec in ea re metuit offensam unius mediatoris Christi, quam stolide nobis Catholicis, suffragia sanctorum cum Christo regnantium implorantibus, objicere solenthaeretici. Nec vero, si proprie loquendum sit, dum id facimus, mortuos invocamus, quod odiose nobis impingunt sectarii. Scimus enim, eos, qui mortui sunt, non esse, donec resuscitentur ad vitam. Sed animas invocamus eorum, qui in Domino mortui sunt; quas vivere ct cum Christo regnare, qui ucgat, apertis Scripturis contradicit.
Ut ex multorum personis, ejus quae in nobis est donationis, per multos gratiae agantur pro nobis. Ex multorum personis. Ita legimus ex cnstigatione Romana, cum prius in omnibus paene libris scriptum haberetur: ex multarum personis facierum. Nam et Graeca tantum habent: sx 7toXAd>v TcpoctuTCtov. Sed cum dictio TCpogojTcov et faciem, et personam significet, et duo genitivi sic accipi possint, ut alter ab altero regatur, hinc accidit interpretationis varietas, ut quatuor modis haec particula verti possit: Ex multis faciebus. Ex multis personis. Ex multorum faciebus. Ex multorum personis. Quo postremo modo nostrum interpretem vertisse, verisimile est. Cum autem in quibusdam codicibus ex alia versione, forte non minus antiqua, legeretur: ex multorum faciebus (quo propinquant exemplaria Malmundariense majus, et Constantiense, quae habent: ex multorum facie, et textus Ambrosii, qui sine praepositione legit: multorum faciebus), inde factum improba scribarum diligentia, 11 1 in codicibus vulgatae editionis simul utrumque vocabulum legeretur, altero in genitivum mutato. Latini veteres, excepto Ambrosio, quid legerint, non liquet, nisi quantum colligi potest ex eorum commentariis. Pelagius et Sedulius exponunt: ex multorum conventu. Primasius: ex multarum conventu personarum. Nec illud praetereundum est, quod admonet glossator ordinarius, aliam translationem habere: in multorum facie. Quod et legitur in prioribus editionibus textus Ambrosiani, nec dissonat ab eo, quod legit Chrysostomus sv TcoAAw TcpogtoTcto, in multa facie, sive in multis faciebus; nisi forte littera v desideratur, ut legendum sit Iv TcoAAtbv Tipo<;o>7ca>, in multorum facie, ut plane conveniat cum dicta translatione Latina. Praeter haec notanda peculiaris ac rara locutio, qua passive to /apta/xa sbx<xpio- TTjdyjvai dicit Apostolus, id est, pro dono, seu doni causa gratias agi, quod etiam Latine dici ppsset, tametsi minus explicate: donum gratum et acceptum haberi. Jam et illud: Aia 7coAAtov, per multos, etiam verti potest: per multa, id est, Oecumenio exponente, multis modis. Quamquam id Paulum voluisse, non est verisimile. Non enim alio sensu dixit hoc loco: 6\a TcoXAtov, quam infra cap. 9. in sermone simili: Sed etiam abundat in hoc, quod per multos gratiae agantur Deo, juxta Graecam lectionem; ubi multos homines intelligi, non est dubium. Eundem Oecumenium pro vobis, non pro nobis legisse, perspicue docet ejus commentarius. Quae lectio etiam aliorum est codicum non paucorum, Graecorum et Latinorum; cujus et glossa meminit inter lineas scripta. Sed tamen plures utriusque linguae codices primam habent personam, Graecis item tractatoribus Theodoreto et Theophylacto, necnon interprete Syro suffragantibus, denique et contextu propensius eam optante. Nunc, ut sensum adferamus probabilem hujus loci, qui multos torsit, primum arbitror, vulgatam lectionem Graecam in Latinam ita commode transferri posse, quomodo transtulit Erasmus: Ut ex multis personis pro dono, in nos collato, per multos gratiae agantur pro nobis. Quidam vero sic exponunt: Multis vobis pro me orantibus, fiet, ut 'propter beneficium liberationis et incolumitatis, ex multis personis, id est respectu multorum, in me collatum, etiam per multos gratiae Deo pro me agantur. Sensum hunc meditatus est Valla, quibusdam aliis probantibus, eumque suggerit ordo verborum, qui est apud Ambrosiastrum: Vt, quod multorum faciebus donum in nos collatum est, per multos in gratiarum actione celebretur pro nobis. Nec tamen erit diversus sensus, si cum Theophylacto verba Apostoli distinguas ad hunc modum: Ut ex multis personis, id est, a multis hominibus, pro dono, in nos per multos, id est, ob multorum preces collato, gratiae Deo pro nobis agantur. Huic constructioni Graeca non refragantur, sicut de priori censet Erasmus propter articulum minus apte positum ad eam sententiam. Quamquam illud: per multos, molius ad sequentia refertur, id est, ad gratiarum actionem, velut infra cap. 9. verbis paulo ante citatis. Quod si juxta vetera quaedam exemplaria, quorum supra memini, legamus: in multorum facie, sensus occurret hujusmodi: Ut inter multos et coram multis (quomodo glossator Augustini nomine eam lectionem interpretatur) et magna hominum frequentia (quomodo Chrysostomum similiter legentem exponit Erasper multos itidem gratiae Deo pro nobis agantur; nimirum ut multi sint clara voce gratias agentes, idque fiat coram multis, id est, in publico fidelium coetu. Sic enim loquitur David: In medio Ecclesiae laudabo te, Psalm. 21., et: Confitebor tibi in Ecclesia magna, in populo gravi laudabo te, Psalm. 34. Hic commentarius in speciem probabilis est. Sed tamen obstare ei videtur, quod §v Tipo^cozw pro eo, quod est coram et in conspectu, non invenitur alias usurpatum in sacris litteris, quemadmodum ostendemus ad illud proximi capitis: in persona Christi. Ut igitur a vulgata Graeca lectione non recedamus, existimo, sensum, quem primo loco dedimus, caeteris esse praeferendum, et collocationem articuli, de quo scrupulum movet Erasmus, non nimis urgendam; sed perinde accipienda verba Apo stoli, ac si, reducto antrorsum articulo, dixisset: fva xo Ix tcgaaojv 7cpo<;oj7:ojv sl$ ^ua^ ^apiajjia. Nam articuli rite collocandi non ita magnam rationem habuisse Paulum, qui se fatetur imperitum sermone infra cap. 11., facile crediderim. Cujus rei ne longe petamus exemplum, en obvium est in verbis proxime praecedentibus: adjuvantibus et vobis urcsp tJuojv iq <5s7josi. Quod ipse Erasmus ita, vertit: per deprecationem pro nobis, tamquam a Paulo scriptum esset: ttJ U7I£p TJUOJV <$S7]OSl. Quin et hujus partis sensum, quem probamus, idem Erasmus in sua paraphrasi non obscure approbat, Apostolum ita loquentem faciens: ut, quemadmodum multorum votis, et in multorum commodum servamur, ita multifariam per multos agantur gratiae Deo pro nobis servatis. Porro docet hic locus, ubi multi Deum orant, non solum facilius id, quod petitur, impetrari (quia difficile est, multorum preces non exaudiri), verum et alterum fructum insignem continuo sequi, ut iidem multi de dono vel donis impetratis Deo gratias agant. Qui quidem fructus, quia semper cum laetitia conjunctus est, et cum beatis in aeternum permansurus, utique summopere est exoptandus.
1:12
12. Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae. Rationem adfert fiduciae, qua dixerat: In quem speramus, quoniam et adhuc eripiet. Gloria, Graece fcod^OiC; gloriatio. Sensus: Id, de quo glorior, et in quo confido coram Deo, testimonium est conscientiae meae, quasi dicat: Propterea spero, me liberatum iri a Deo e pressuris, quae mihi adhuc instant; quia bene mihi conscius sum, ac de eo gloriari possum apud vos. Bona quippe conscientia. fiduciam parit impetrandi, Joanne testante 1. Epistol. 3.: Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum; et quidquid petierimus, accipiemus ab Eo, quoniam mandata Ejus custodimus, et ea, qaae sunt placita coram JEo, facimus. Meminit autem gloriae propter pseudapostolos, aemulos suos, contra quos apertius suam causam agit infra post medium Epistolae.
Quod in simplicitate cordis et sinceritate Dei.. Cordis in Graeco et Syriaco non additur. Vetustiores quoque Latinos non legisse, satis perspicitur ex eorum commentariis; quibus addo Lombardum, Aquinatem, Liranum, Carthusianum. Postremo nec Augustinus in Speculo, nec veteres concordantiae, nec in ullis exemplaribus castigatio Lovaniensis agnoscunt. Irrepsit huc, opinor, ex aliis Scripturae locis, in quibus fcimplicitas cordis commendatur, ut Sap. 1., Eph. 6., Col. 3.; eoque facilius, quod ad explendam sententiam desiderari videretur. Verum alibi saepe simplicitas ad animum relata legitur in Scripturis, non addito genitivo cordis aut animi; vel in hac ipsa epist., Vocabulum Dei non ad solam sinceritatem, ut quidam volunt, sed etiam ad simplicitatem refertur; non ut sensus sit: in simplicitate Dei, id est, quomodo Deus simplex est et sincerus, ut exponit Pelagius; sed ut simplicitas et sinceritas Dei dicatur, quae Deo digna est, aut quae ex Deo est., aut, quod magis germanum puto, quae coram Deo talis est; vera scilicet ac minime fucata animi simplicitas atque sinceritas; quemadmodum justitia Dei vocatur vera et coram Deo justitia, Rom. 1. 3. 10., et gloria Dei gloria coram illud 1 Thess. 2.: Ita loquimur, non quasi hominibus placentes, sedDeo, qui probat corda nostra. Dicit igitur Apostolus, suam conscientiam sibi testari, quod simplici, recto et sincero animo, qui Deo judice probetur, conversatus sit. Simplicitas haec opponitur duplicitati, dum quis, aliud agens, aliud intendit. Sinceritas autem ipsam intentionem rectificat, de qua sic eodem loco ad Thessal.: Neque enim, inquit, a liquando fuimus in sermone adulationis; neque in occasione avaritiae; nec quaerentes ab hominibus gloriam.
Et non in sapientia carnali. Et Graecis abest, necnon Latinis quibusdam antiquis; verum id absque sensus detrimento. Sapientiam carnalem intolligit eani, quam in priore Epistola vocavit humanam, et hujus mundi, et saeculi sapientiam, cap. 1. et 2., et a qua quosdam appellat sapientes secundum carnem, ibidem cap. 1., id est, sapientiam humano studio atque ingenio comparatam, cujusmodi fuit sapientia philosophorum.
Sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo. Graece et Syriace: in mundo, sine pronomine, quemadmodum et legit Augustinus in Speculo: item Primasius et veteres concordantiae. Notandum est, Apostolum duo a se removere, ac duo sibi adscribere. Primum sibi tribuit simplicitatem ac sinceritatem conversationis in munere Apostolbo, per quod tacite removet a se vitium hypocrisis ac depravatae intentionis, quo laborabant ejus adversarii. Deinde sapientiam carnalem a se excludit, opponens ei et agnoscens in se gratiam Dei. Hujus autem oppositionis ea ratio est, quia, si Christus et Apostoli fuissent usi sapientia saeculari in praedicando Evangelio, jam conversio hominum ad fidem non fuisset attributa gratiae et potentiae Dei, sed hominumsapientiae. Quodmanifestesiguificant illa Apostoli verba prioris Epist. cap. 2.: Sermo meus et praedicatio mea non in persuasibilibus humanae sapientiae verbis, sed in ostensione spiritus et virtutis, ut fides vestra non sit in sapientia hominum, sed in virtute Dei. Quo et illud pertinet, quod ejusdem Epist. cap. 1. dixit, se missum a Christo evangelizare, non in sapientia verbi, ut non evacuetur crux Christi; et iterum: Ea, quae stulta suntmundi, Deum elegisse, ut confundat sapientes, ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus. Hoc igitur est, quod nunc Apostolus dicit, suam conscientiam praeter caetera sibi testari, quod non usus fuerit adminiculo sapientiae saecularis; sed a gratia Dei fructum suae praedicationis exspectans, in Apostolico munere versatus sit apud homines. Gratiam Dei dicere videtur gratuitam ac potentem Dei operationem, tam in signis exterioribus miraculorum, quae per eum Deus faciebat, quam in occulto tractu plurimorum ad credendum Evangelio per ipsum praedicato; ut conveniat, quod hic dicitur, cum verbis modo citatis ex priore Epistola: Sed in ostensione Spiritus et virtutis, acrursus: In virtute Dei. Caeterum oblique notat Apostolus toto hoc versu pseudoapostolos, qui nec sincere, sed quaestus et gloriae captandae studio, nec in gratia Dei, sed in sapientia carnali Christum praedicabant.
Abufidantius autem ad vos. Vel.: apud vos, ut habet textus Ambrosii, vel: erga vos, ut alii verterunt, quod Graece est 7ipoc; ujjiag. Dicit: abundantius sive potissimum apud vos, non quod apud alios minus sincere conversatus fuisset; sed quia majora sincerae suae conversationis argumenta apud Corinthios ostenderat, ut quibus gratis ac sine stipendio praedicasset Evangelium, parcens eorum infirmitati.
1:13
13. Non enim alia scribimus vobis, quam quae legistis et cognovistis. In Graeco verbis praesentis temporis sic legitur: quam quae legitis aut etiam cognoscitis. Latini codices in tempore variant. Vulgares habent: legistis et cognovistis; praestantiores: legistis et cognoscitis; pauci, sed praestantissimi: legitis et cognoscitis, quibus annuunt et veteres concordantiae, et tam textus, quam commentarius Ambrosii. Syrus quoque praesentis temporis verba reddidit. At quoquo modo legas, obscura est sententia propter verbum legitis aut legistis; id quod alii ad praesentem Epistolam, alii ad priorem referunt; quasi sensus sit: Ea, quae scribimus de nostra sincera cenversatione, consentanea sunt iis, quae in hac epistola legitis, vel quae in priore legistis. Cajetanus de utraque simul exponit. Verum difficultas remanet, quomodo recte doceat Apostolus, ea, quae scribit, vera esse, ex suis ipsius scriptis, quae legere possent Corinthii; cum nemo se ipsum legitime sibi testem assumat, ipso etiam Domino teste, Joann. 5.: Si, inquit, ego testimonium perhibeo de me ipso, testimonium meum non est verum. Addit quidem Apostolus: Et cognoscitis, quo verbo ad ipsorum Corinthiorum conscientiam sese refert. Sed per hoc non tollitur scrupulus, quem facit verbum legitis. Tolletur autem penitus, si pro: legitis, ex Graeco vertas: recognoscitis, seu recordamini. Nam Graecum verbum ava- Y'.vcoox£T£ significat utrumque. Sane Theophylactus, cum non satis se expediret in reddendo sensu Apostoli secundum priorem magisque reteptam Graeci verbi significationem, confugit ad hanc posteriorem, quam et videre est expressam a Syro interprete. Is enim Graeca sic vertit: quam ea, quae agnoscitis, et vobis persuasa habetis. Erit igitur hic sensus: Non sunt vana, quae scribo de recta et sincera mea apud vos conversatione. Vos ips? mihi testes estis. Neque enim alia scribo, quam quae vos ipsi recognoscitis, id est, quorum facile meminisse potestis, et quae etiamnum experimento cognoscitis. Vis sermonis Apostolici esse videtur in duabus praepositionibus, verbum ftvcoaxsTS componentibus, ava et £7:1, quasi dicat: et rccognoscitis antiqua, et insuper etiam cognoscitis recentia.
Spero autem, quod usque in finem cognoscetis. Graece cum interposita copula: quod et usque. Erasmus et Hentenius: quod usque ad finem quoque cognoscetis.
1:14
14. Sicut et cognovistis nos ex parte. Addens: ex parte, perstringit Corinthios, quod, plus satis auscultantes aemulis et obtrectatoribus Pauli, minus adhuc bene et honorifice de suo Apostolo sentirent Sunt, qui illud, ex parte ad cognoscentes referant, hoc sensu: Quidam vestrum, non omnes, cognovistis integritatem meam. Non enim sum nescius, istic esse quosdam, qui arbitrentur nost tamquam secundum carnem ambulemus, infra cap. 10. Sed melius ad rem cognitam, id est, ad Paulum refertur, sicut exposui. Nam et alibi sic loquitur, ut 1 Cor. 13.: Ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus.
Quod gloria vestra sumus. Graece xauy^/AO, gloriatio, quam et vox Syriaca significat. Porro dubium est, utrum illa praecedentia: Spero autem, quod usque in finem cognoscetis, sicut et cognovistis nos exparte, referenda sint ad superiora, ut sit sensus: Spero, quod etiam deinceps semper magis ac magis experturi sitis et cognituri, vera esse, quae scribo de integritate meae conversationis; quemadmodum et nunc, aliquousque me talem esse, re et experientia cognovistis; an vero cohaereant cum eo, quod sequitur: quod gloria vestra sumus, videlicet hoc sensu: Spero, vos usque in finem cognituros, sicut jam ex parte cognovistis, nos esse gloriam vestram. Qui totum ad superiora referunt, hic non legunt quod sed quia, idque causaliter accipiunt. Utrumque enim significat Graecum ozi, et in Latinis codicibus utrumque reperitur. Imo plerique omnes mediae aetatis enarratores una cum glossatore et Ambrosiastro quia legerunt. Veruntamen nobis magis probatur eorum distinctio, qui priorem partem ad superiora, posteriorem vero huc referunt. Et prioris quidem partis sensus jam patet: posterior autem sic exponitur: Quemadmodum et jam ex parte de me cognovistis et persuasum habetis, quod sim gloria sive gloriatio vestra, hoc est, quod ex me sit vobis gloriandi materia; nempe quod nacti sitis talem Apostolum, tamque sincerum Evangelii praedicatorem, qui non sua quaerat, sed tantum ea, quae Jesu Christi sunt ac vestiae salutis. Ne vero, tamquam immoderatius sese efferens, arroganter hoc dicere videatur, addit, quod ad laudem Corinthiorum faciat:
Sicut et vos nostra in die Domini nostri Jesu Christi. Graece tantum: in die Domini Jesu; tametsi textus Syriacus Latino consonat. Haec pars: ln die Domini etc, non ad utrumque membrum praecedens referenda est, sed tantum ad istud: Etvosnostra, scilicet gloria seu gloriatio estis. Sentit enim Apostolus, se vicissim in adventu Domini ad judicium de Corinthiis gloriaturum, tamquam apud quos egregie laboraverit, non sine copioso fructu fidei et salutis eorum; ac proinde quasi dicturum ad judicem Christum: Domine, quinque talenta tradidisti mihi; ecce, alia quinque superlucratus sum; ut vicissim audiat illud: Euge, serve bone et fidelis, intra in gaudium Domini tui, Matth. 25.
1:15
15. Et hac confidentia volui prius venire ad vos. In Graecis hic ordo est: Et hac fiducia volebam ad vos venire prius, ut intelligas, adverbium prius non cum verbo volebam, sed cum venire construendum esse. Volebam, Graece I|3ou~ Aojxrjv, quod significat velle cum consilio ac deliberatione, videlicet deductum a nomine ^ouXtj, consilium. Delabitur Apostolus ad excusationem dilati sui adventus, rationem redditurus, cur juxta promissum ad eos nondum venerit. Cum autem hactenus plurali numero de se locutus fuerit, utique modestiae causa, quod versaretur in iis commemorandis, quae ad suam laudem pertinerent, hic jam, ubi de purganda culpa agitur, numerum mutat, ac singulariter de se loquitur, ne quemquam alium involvere secum in causam videatur. Hac, inquit, fiducia vestrae bonae existimationis de me, quae spem dabat, fructum me vobis adventu meo allaturum, constitueram ad vos venire prius, id est, primum, jam pridem; vel, priusquam in Macedoniam proficiscerer. Utra expositio potior sit, ex sequentibus judicabitur.
Vt secundam gratiam haberetis. Hoc est: Ut ex secundo meo adventu secundam acciperetis gratiam, qui dudum accepistis primam, quando primum istuc veniens ad fidem vos convtrti. Annotat Oecumenius XaPtv* & es^ gratiam, hic ab Apostolo dici XaPav; id est, gaudium. Sunt etiam, qui arbitrentur, Apostolum nouxaPtv> sedx^pav scripsisse. Siquidem et Theodoietus x^Pav legit et exponit. Veruui hi non satis attendisse videntur ad morem sermonis Apostolici. Nam et alibi sic loquitur, velut Roman. 1.: Desidero videre vos, inquit, ut aliquid impertiar vobis gratiae spiritualis. Gratiam igitur intelligit spirituale beneficium ad veram pietatem pertinens, uti sunt fides, spes, charitas, caeteraeque Christianae virtutes et earum incrementa. Cujusmodi sane beneficium accepturi erant Corinthii per Apostoli sui ministerium, si ad eos venisset. Nam, ut ex priore constat epistola, multa Corinthiis adhuc deerant, tam fidei, quam morum doctrinam spectantia, quae praesentem curam magistri postularent. Hinc, opinor, in textu Ambrosiano legitur: ut plenam gratiam haberetis. Apparet autem ex his verbis, Apostolum antea semel tantum Corinthi fuisse, quoniam hic secundae gratiae meminit. Sed hoc an ita sit, et si ita est, quomodo non sit ei contrarium, quod infra cap. 12. ac rursum cap. 13. scribit, se tertio venturum ad Corinthios, diseutiemus, quum ad eum locum capitis 12. perventum erit. Juxta eos, qui Paulum prius, quam haec scriberet, secundo Corinthum adiisse putant, dici posset, gratiam secundam hic intelligi gratiam iteratam quocumque numero. Nam Graecum 8s6xepov aliquando significat iteratum, sive posterius, non habita numeri ratione. Quod autem Graeci secundam gratiam interpretantur gratiam geminam seu duplicatam, epistolae nimirum, ac deinde praesentiae Pauli (quod secutus Erasmus vertit: ut geminam apud vos inirem gratiam), mihi longius petitum videtur.
1:16
16. Et per vos transire in Macedoniam, et iterum a Macedonia venire ad vos. Supple e versu praecedenti volui seu volebam. Quaeritur, quo pacto consentiant ista cum illis, quae scribit in priore epist. cap. ult. Nam illic venturum se pollicetur, postquam Macedoniam pertransiisset. Haec autem verba plane significant, eum prius voluisse Corinthum ire, atque inde transire in Macedoniam. Forte putabit quispiam, eum lcqui de promisso, quo dixerat cap. 4. prioris epistolae: Veniam ad vos rito. Verum si id dixit, cogitans, prius Corinthum venire, quam iret in Macedoniam; igitur in eadem epistola mutavit consilium, utpote postea scribens, se prius in Macedoniam profecturum. Quam in una eademque epistola consilii mutationem Paulo adscribere, nescio, an sit boni interpretis. Et nos quidem illa duo promissa non esse inter se contraria, suis locis ostendimus. Ad quaestionem itaque respondent Chrysostomus et Theophylactus, Paulum non dicere: Scripsi, me per vos transiturum in Macedoniam; sed: volui, tamquam diceret: Plus volui, quam scripsi. Nam animus mihi fuit ad vos proficisci prius etiam, quam iturus essem in Macedoniam. Eodem fere modo respondent Theodoretus et Oecumenius. Secundum istos igitur non sibi contrarius est Paulus; sed hic aliquid amplius dicit se voluisse, quam in priore epistola scripserat, hoc est, non modo post iter Macedonicum, quemadmodum illic pollicitus est, verum etiam ante illud invisere Corinthios. Sed huic Graecorum responsioni potest objici: Si Paulus voluit tantum, et non scripsit, neque per nuntium mandavit (id enim tantundem esset, ac si scripsisset), quid opus erat, ut de ejusmodi voluntate seu proposito non impleto sese in epistola tam operose purgaret? Deinde: Si scripsit, se prius invisurum Macedones, quam Corinthios, ut ex priore epistola est manifestum; mox autem aliud voluit, nempe prius ire Corinthum, quam in Macedoniam; et hanc rursus voluntatem commutavit cum priore: non semel igitur, sed secundo mutavit consilium. Quae res certe majoris inconstantiae speciemhabet. Nec vero de ea se Paulus excusat, sed de una tantum consilii mutatione, significata per unum: est et non. Illud meo judicio verisimilius, quod apud S. Thomam et Liranum hac de re legitur, Apostolum Paulum in prima epist. ad Corinthios data, quae non exstat, et cujus mentionem facit in epistola superiore cap. 5. (vel per nuntium, addit Thomas), promisisse Corinthiis id, quod hic refert; nempe se prius venturum ad eos, quam iret in Macedoniam. Caeterum postea, mutato consilio, in secunda epistola, quae nobis prima est, scripsisse, quod prius in Macedoniam profecturus esset, atque inde venturus Corinthum. Quod quia priori promissioni contrarium erat, de eo nunc, inquiunt, Apostolus sese excusat. His similia commentatur Cajetanus. Utcumque vero se res habeat de prima epistola non exstante, cujus hic mentionem Cajetanus non facit, et de qua quid nobis videatur, suo loco diximus; in eo sane videntur admodum loqui probabiliter autores isti, quoJ promissionem, de qua non praestita se nunc Apostolus excusat, diversam fuisse dicunt ab illa, quae in superiore epistola habetur, eaque priorem, et quidem ei contrariam. Nam quod attinet ad verba promissionis, quae in priori leguntur epistola, nihil illis contrarium hucusque fecerat, et adhuc integrum ipsi erat, illud promissum complere scilicet a Macedonia (cujus in transitu, vel certe post transitum scribitur haec epistola) proficiscendo Corinthum; idque adeo se facturum adhuc pollicetur hujus epistolae cap. 12. et 13., quod ipsum etiam praestitit. Nam e Corintho postea scripsit epistolam ad Romanos, ut ostendimus in argumento illius epistolae. Sed et Lucas refert Act. 20., Paulum, postquam Macedoniae partes perambulasset, in Graeciam venisse, id est, in Achaiam, ubi Corinthus est. Vide, quae diximus ad illud 1 Cor. 16.: Veniam ad vos, cum Macedoniam pertransiero. Quin et prior epistola tale quid etiam, quale dicunt hi scriptores, innuere videtur, illis maxime verbis: Nolo enim vos modo in transitu videre, nempe sicut antea constitueram, et facturum me vobis significaveram. Cum enim multa corrigenda essent apud Corinthios, quae in transitu corrigi non possent, sed egerent longiori mora, simul ob alias causas hac epistola suis locis indicandas, mutat Apostolus consilium de transitu, et promittit, se, postquam Macedoniam pertransisset, venturum, ac justo tempore apud eos moraturum, sic inquiens: Apud vos autem forsitan manebo, vel etiam hiemabo; et iterum: Spero enim, me aliquantum temporis manere apud vos. Quod quidem tempus fuit mensium fere trium, uti Lucas significat Act. 20. Videat lector Chrysostomi commentarium ad illa verba Pauli inferiora: Testem Deum invoco, quod parcens vobis nondum veni Corinthum, et comperiet, eum tandem in hanc, quam probamus, sententiam descendere. Dicit enim ac probabilius censet, Paulo in animo fuisse, priusquam superiorem epistolam scriberet, ad Corinthios se conferre; caeterum, suadente charitate, sese continuisse, ne eos incorrectos offenderet.
Et a vobis deduci in Judaeam. In priori epistola dixerat indefinite: Ut vos me deducatis, quocumque iero, ac de profectione sua in Judaeam tantum illud: Quod si dignum fuerit, ut et ego eam, mecum ibunt; videlicet tunc adhuc incertus, an illuc profecturus esset. Interea vero per Spiritum edoctus, quod, transita Macedonia et Achaia, Hierosolymam ire deberet, ut habetur Actor. 19., nunc definite Judaeam nominat, quo sit deducendus; eo maxime, quod, probata Macedonum liberalitate, jam constitutum esset, pecuniam, quae colligebatur in usum pauperum sanctorum, qui erant Hierosolymis, ab ipso perferendam esse. Ita Paulus hac mentione suae profectionis in Judaeam tacite et velut in transcursu Corinthios submonet ejus ofiicii, ad quod inferius ex instituto eos hortatur.
1:17
17. Cum ergo hoc voluissem, numquid levitate usus sum? Graece: Hoc igitur volens, numquidnam levitate usus sum? Volens, pooAouevoc, Ambrosius: cogitans, id est, deliberate proponens ac statuens. Sensus autem est: Numquid volens ac statuens illud facere, quod tamen postea non feci, leviter ac temere illud volui? Sensum hunc postulat Graecum praesentis temporis participium. Non igitur hic quaerit Apostolus, an animi levitate mutaverit prius consilium; sed an prior illa voluntas et propositum cum levitate fuerit conjunctum. Quod quidem videri poterat ob mutationem consilii subsecutam. Eundem sensum aperte exhibet translatio Syriaca: Hoc igitur, quod cogitavi, numquid tamquam levis cogitavi? Confirmat etiam, quod sequitur:
Aut quae cogito, secundum carnem cogito? Graece: Aut quae volo, secundum carnem volo? Est enim idem in Graeco verbum, quod interpres supra semel et iterum vertit velle. Significat autem, ut diximus, velle cum deliberatione et consilio, quod est cogitare. Quare et Erasmus exemplo nostri interpretis hic vertendum sibi putavit: cogito. Secundum carnem cogitare est cogitare more hominum carnalium, id est, in cogitationibus suis ac studiis obsequi carnali cuipiam affectui, velut avaritiae, ambitionis, aut consequendi cujuscumque commodi temporalis. Nota, Paulum duas causas prioris consilii suscepti a se removere; levitatem animi, qua fit, ut quis temere proponat et statuat, quod postea cogatur mutare; et intentionem depravatam ex affectu carnali, quo vitio similiter impelli solent homines ad ea statuenda ac promittenda, quorum ipsos postmodum poeniteat. Ex quibus intelligi vult, prius suum ccnsilium, quo cogitaverat Corinthios invisere, priusquam iret in Macedoniam, quamvis illud postea mutaverit, reprehensionem non mereri. Nam et sapientis est, consilium mutare ex re nata, quae prospici non potuit. Cur autem mutaverit, eoque suum adventum distulerit ultra, quam promisisset, causas adfert inferius, partim sub finem hujus capitis et initio sequentis, partim sub finem capitis 12.
Ut sit apud me: Est et non? Haec pars sub eodem cadit interrogationis tenore cum praecedenti; maxime secundum Latinam lectionem. Est, Graece vat, etiam, adverbium affirmandi. Geminatur autem in Graeco tam affirmatio, quam negatio, duntaxat hoc loco. Sic enim legitur: Tva -q Tcap3 suol to val, val, xat to ob, &6; id est, ut sit apud me: Etiam, etiam, et Non, non? quae geminatio est, est, non, non, legitur etiam in textu Ambrosii juxta priores editiones, haud obscure suffragante commentario; legitur et in translatione Syriaca. Caeterum Graeca propter appositum articulum tq plenius transferri possunt, vei hoc modo: ut sit apud me illud: Etiam, etiam, et illud: Non, non; vel sic: ut apud me etiam sit Etiam, et non sit Non. Quomodo transtulit Erasmus, cui favere videtur sermo similis in epist. Jacobi, cap. 5. juxta Graecam lectionem: Sit autem vestrum: Est, est, et Non, non. Sed de eo videbimus suo loco. Chrysostomus ac caeteri Graeci partem hanc ita accipiunt, quasi Paulus pro absurdo habeat, ut sit apud ipsum Etiam, etiam, id est, constantia affirmationis, et Non, non, id est, constantia negationis; eo nimirum, quod Spiritu dictante ac jubente vir spiritualis cogatur aliquando consilia mutare; sicut de Paulo scribitur Act. 16., quod semel et iterum prohibitus fuerit a Spiritu sancto proficisci in eam regionem, quam volebat. Verum quia non mutare consilium, etiam ubi oportet, non est levitatis, sed obstinati animi, Paulus autem levitatis et inconstantiae, non autem pertinaciae crimen hic a se depellere studet; fit, ut praesenti loco parum apte quadret ille Graecorum commentarius. Porro nonnulli sine interrogatione legendam putant hanc partem, ut ad interrogationem praecedentem: Aut quae cogito, secundum carnem cogito? subaudiatur responsio: Nequaquam. Cujus deinde ratio sequatur: ut sit apud me: Etiam, etiam, et Non, non, hoc est, ut, quod afiirmo, maneat afiirmatum, et quod nego, maneat negatum, nec consilium temere mutem, sed ubique vestris serviam commodis, hac in parte mihi semper similis et constans. Hunc sensum velle videtur Ambrosiaster, ejusdemque meminit Erasmus in annotationibus, atque eum tradit in paraphrasi. Etsi vero nonnihil probabilitatis huic sensui conferant loca Matth. 5. et Jacobi 5., quibus praecipitur, ut sermo noster sit: Est, est; Non, non; multo tamen planior erit hujus loci contextus, si totus usque ad finem interrogative legatur, hoc itidem plano et aperto sensu: Num levis, num carnalis sum? ut propterea sit apud me: Est, et non? id est, modo affirmare, modo negare? dicere et non praestare? Cui sensui non obstat, quod in Graeco duplicantur adverbia; nam id factum videri potest fortioris affirmationis aut negationis significandae causa; idque ex more Hebraeorum, quo et Christus usus est, dicens identidem apud Joannem: Amen } amen dico vobis; quod non est aliud, quam: Etiam, etiam, aut, vere, vere dico vobis. Qua ratione sensus erit hujus partis: Ut rem eandem nunc vehementer affirmem, nunc vehementer negem. Haec si non placeant, restant suspiciones una et altera Graecae lectionis vitiatae. Prior est, in Graeco fortasse desiderari negationem, qua addita legatur: Vt non sit apud me: Est, est, et Non, non? Sic enim erit sermo perspicuus, habensque similitudinem sensus cum Scripturis Matth. 5. et Jacobi 5. Altera, quae pluribus probatur, geminationem adverbiorum huc in Graecum textum irrepsisse ex dictis locis Matthaei et Jacobi, cum scriptum esset simpliciter, quemadmodum infra semel et' iterum: Etiam et Non. Quam conjecturam auget constans lectio veteris et vulgatae editionis, et omnium ejus interpretum, ut versimile sit, eam in quibusdam Graecis olim exstitisse. Porro videtur Apostolus his verbis non prorsus a se removere: Est et Non, sed eatenus tantum, ut proveniat ex causis memoratis, scilicet ex animi levitate vel affectu carnali. Prorsus autem et omnino removet a Deo divinisque promissis; necnon a se, quatenus erat Christi Apostolus, et verborum ejus interpres. Dicere enim poterant ejus adversarii: Si dicta tua et promissa non sunt certa, sed ex occasione mutabilia, poterit igitur et in sermone tuo, quo Christum nobis praedicasti, mutabilitas reperiri; ut sit in eo: Est et Non. Huic objectioni jam consequenter occurrit, dicens:
1:18
18. Fidelis autem Deus, quia sermo noster, qui fuit apud vos, non est in illo: Est, et non. In multis codicibus legitur: qui fit apud vos, quemadmodum et sequenti cap. vertit: quae fit a pluribus, cum neutribi verbum in Graeco sit expressum. Hoc quidem loco sic habet: quia sermo noster, qui ad vos (6 rcpog ujia<;), non fuit: Etiam et non. Erasmus et Hentenius vertunt: sermo noster erga vos, id est, quo usus sum apud vos. Particulam in illo ut Graeca pariter et Syriaca non agnoscunt, ita nec Latinus exhibet textus Ambrosii etPrimasii. Quod vero apud eosdem huic versui proxime subjungitur: Sed Est in illo est, id hoc loco nulli alii codices habent, nec ei quidquam respondet in illorum commentariis, ut plane crediderim, inconsiderate adscriptum esse. Sensus Apostoli: Deus verax est et infallibilis in dictis et promissis; et ideo sermo praedicationis nostrae, quo vobis Christum annuntiavimus tamquam Dei Apostoli, non talis fuit, ut mutari posset ex affirmatione in negationem, id est, nihil in eo incertum et mutabile; sed omnia firmissima veritate constant. Conjunctionem causalem cum sancto Thoma per redditivam ejus interpretor, quia per ideo. Quae quidem ejus acceptio non est infrequens in sacris litteris. Exempla sunt in Psalmo 85. Clamavi ad te, quia exaudisti me. Psalm. 114.: Dilexi, quoniam exaudiet Dominus. Oseae 9.: Omnes nequitiae eorum in Galgal, quia ibi exosos habui eos. Vide etiam infra ad illud capitis 4.: Credidi, propter quod locutus sum. Quidam istud: Fidelis Deus, volunt esse formulam obtestantis aut jurantis, ac si dicat: Deum veracem testor, aut, Deus est mihi testis fidelis, quod sermo noster, etc. Quem sensum adfert etiam S. Thomas priore loco. Sed profecto verisimilius est, id Apostolum consueta phrasi dixisse enuntiative. Sic enim scribit in priore epist. cap. 1.: Fidelis Deus, per quem vocati estis in societatem Filii ejus; et iterum cap. 10.: Fidelis Deus est, qui non patietur, vos tentari supra id, quod potestis. Jam quod nonnulli partem hanc interpretantur de sermone Pauli, quo promiserat se venturum, tamquam neget, eum fuisse vanum et inconstantem, eo, quod non temere, sed justa ratione consilium mutasset, non habet connexionem cum sequentibus, quae tamen optime cohaerent cum sensu, quem nos dedimus.
1:19
19. Dei enim Filius Jesus Christus, qui in vobis per nos praedicatus est. Illud per nos non dicit, ut multa superiora, de sua tantum persona, sed de pluribus, quos continuo nominat.
Per me, et Silvanum ei Timotheum. Meminit ejusdem Silvam velut coapostoli sui in epigraphe utriusque epist. ad Thessalonicenses. Meminit et Petrus in fine primae suae epistolae. Hunc autem eundem esse cum Sila, Pauli collega, de quo frequens in Actis Apost. mentio per cap. 15. 16. 17. 18., videlicet Hebraeo nomine (quod missum, id est, Apostolum significat, Hieronymo teste in epist. 143., quae est ad Damasum, et in comment. epist. ad Gal. 1.) flexione quadam in Romanum commutato, consentiunt omnes fere interpretes. Nam quod Hieronymus in epist. memorata censet, vitiose Silvanum pro Sila legi in epistolis Paulinis, in hoc ei non assentior, quandoquidem Don uno loco, sed pluribus, omnium exemplarium consensu, legitur tam Graece, quam Latine 2iAooavo<;, Silvanus. Quod autem in Menologio Graecorum ad diem tricesimum Julii annotantur tamquam duo diversi, Silas et Silvanus Apostoli, errore factum non dubito. Potius fuerat scribendum: Silas sive Silvanus Apostolus. Porro Silam et Timotheum fuisse Pauli cooperarios in praedicando Corinthiis Evangelio, potest intelligi ex illis verbis Actor. 18.: Cum venissent autem de Macedonia (nempe Corinthum ad Paulum) Silas et Timotheus, instabat verbo Paulus. Venerant enim a Paulo accersiti, ut ejusdem libri cap. 17. dicitur, certe non ob aliud, quam ut ipsum in illa nova plantatione Evangelii adjuvarent.
Non fuit: Est et non; sed Est in illo fuit. Graece: Non fuit: Etiam et non; sed Etiam in ipso fuit. Totius periodi sensus hic reddi potest: Jesus Christus, Dei Filius, qui apud vos per me, et Silvanum et Timotheum praedicatus est, cum sit aeterna veritas, ideoque nec fallere possit, nec falli, non fuit mutabilis ab affirmatione ad negationem, ut aliquid eorum, quae diceret, mutato consilio non praestaret; sed fuit in eo constans affirmatio. Cum ergo nos simus Apostoli et legati Jesu Christi, eoque nomine non aliud, quam Christi verbum et Evangelium ac promissa vobis annuntiaverimus (nam et hujus legationis nostrae fidem operatione signorum testatam atque probatam fecimus), utique consequitur, nostrum ad vos de Christo sermonem non fuisse mutationi obnoxium. At 6ciendum, extremam partem ita verti posse: sed Etiam per ipsum fuit, sive factum est, Graece fiyovev, ut sensus sit: Sed affirmationes et promissiones divinae per ipsum completae sunt et complentur. Ita statim ipse noster interpres vertit Graecum sv ccutoj, per ipsum. Et huic sensui valde congruunt sequentia.
1:20
20. Quotquot enim promissiones Dei sunt, in illo Est. Graece: in ipso Etiam, supple: sunt; quod recto ordine dicas: sunt etiam in ipso. Et quamvis Graeca lectio neutra parte habeat verbum sunt, in utraque tamen subintelligendum est; quemadmodum probe expressit textus Ambrosianus. Itaque sensus est: Omnes Dei promissiones, quascumque vobis annuntiavimus, per Christum sunt ratae, validae et immutabiles, quia per eum complentur; sive quatenus est Filius Dei, per quetn omnia facta sunt, ut habet symbolum fidei nostrae; sive quatenus homo, per cujus meritum, et non aliter, Deus in nobis implet sua promissa. Quod posterius magis videtur Apostolus velle. Nominat autem in praecedenti sententia Dei Filium, ut rationem innuat, quare Christus non f uerit: Est et non. Id enim non habet ah humana natura, sed a divina. Merito Vallam hoc loco reprehendit Erasmus, quod particulam in illo vel in ipso referat ad adverbium etiam, dicatque, ab aliis imperite ad Christum referri. Qua in re certe suam ipse prodit imperitiam. Nam ne ad etiam referatur, palam repugnat priori quidem loco etiam antepositum, posteriori autem praepositus ei articulus t6 casu nominandi, qui cum dativo auTto non potest cohaerere.
Ideo et per ipsum Amen Deo ad gloriam nostram. Ideo non est in Graecis, uno vetusto codice excepto, quem annotavit Rob. Stephanus, in quo scriptum erat: dio xai dC auxoD, ideo et per ipsum. Quemadmodum et legitur in textu Syriaco. Caetera Graeca sic habent: Et in ipso Amen Deo ad gloriam per nos. Quae eadem prorsus est lectio textus Ambrosiani, nisi quod pro: in ipso, nobiscum legat: per ipsum, quod est alterius explicatio. Pelagium quoque, et Primasium atque Sedulium legisse: per nos, ex eorum scholiis est manifestum. In quibus autem Latinis c^dicibus legitur: ad gloriam vestram, mendosos esse, non dubium est; ut et eos, in quibus adscriptum est verbum: dicimus, sive ante Amen, sive post Deo. Hoc enim, inquit Haimo, non est de textu, sed de glossa, scilicet ordinaria, quae id supplendum putavit, quomodo Syrus Paraphrastes supplet verbum: damus, id est, respondemus: Amen. Quamquam non videtur opus hujusmodi supplemento, maxime secundum Graecam lectionem. Nam Apostolus dicens: in ipso Amen, repetit id ipsum, quod dixerat: in ipso etiam; ut, quemadmodum illic, ita et hic, verbo sunt subaudito, oratio perficiatur. Repetit autem, ut ipsa repetitione rem magis confirmet, affirmationem, per adverbium Graecum val declaratam, velut obsignans affirmatione significata per Hebraicum Amen, id est, fiat, firmumque sit; quod vocabulum jam usu receptum erat in Ecclesiis Graecorum atque Gentilium. Dicit igitur, omnes Dei promissiones per Christum esse Amen, id est, veraces, firmas et immutabiles, Deo ad gloriam, hoc est, ad Dei gloriam, uti reddidit interpres Syrus. Glorificatur enim Deus in Christo, per quem implet sua promissa. Docet hic locus, per Christi meritum omnia bona salutaria nobis provenire. Sequitur autem loco: nostram, in Graeco: per nos, id est, per ministerium nostrum. Loquitur enim de se suisque coapostolis, quos supra nominavit, per quos, ut et per alios fidos Christi ministros, Evangelium ejus yua praedicatione propagantes, Deus gentes ad fidem et salutem vocabat, eoque pacto promissiones implebat patribus factas, nominatim illam Gen. 22.: In semine tuo benedicentur omnes gentes.
1:21
21. Qui autem confirmat nos vobiscum in Christo, et qui unxit nos, Deus. Quoniam proxime dixerat: per nos implentur Dei promissiones, explicat illud, ac totum rursus in Deum autorem refundit. Pro eo, quod habemus: Nos vobiscum, exemplaria quaedam legunt e converso: vos nobiscum; sed priorem lectionem germanam esse, probat consensus codicum et interpretum Graecorum, adstipulante versione Syriaca cum plerisque etiam Latinis exemplaribus. Addit autem Apostolus: vobiscum, id, quod de se dicit, commune ex parte f aciens Corinthiis, ut eos in hac sua defensione benevolos habeat. Potestque particula vobiscum repeti ad tria sequentia verba, unxit, signavit, dedit pignus, etc. Competunt enim haec omnia suo modo toti Ecclesiae. Unde et Ephesiis attribuit, quod sint obsignati Spiritu sancto, Ephes. 1. Quamquam alioquin, ut hic ad singula repetatur, non est necesse. Deus est, inquit, qui nos Evangelii sui ministros una vobiscum confirmat in Christo, vel (ut Graeca habent, et vetera quaedam Latina) in Christum, id est, facit firmiter Chiisto inhaerere; vos quidem per fidem, de qua paulo post dicit: Nam fide statis; nos autem praeter hoc faciens fideles Evangelii sui ministros, et inter tot tentationes et adversitates firmitatem atque constantiam suppeditans, ne quid aliud, quam quod ab eo accepimus, cujus Apostoli sumus, vos doceamus. Idem Deus est, qui nos imxit, videlicet Spiritu sancto, id est, delibutos reddidit multorum et magnorum Spiritus sancti donorum infusione, quae praebent argumentum rectae et sincerae nostrae praedicationis. Pelagius et Primasius etiam chrismatis hic meminerunt, dicentes: Unxit nos Spiritu sancto vel chrismate, quasi sit allusio ad chrismatis unctionem, quae fit in sacramentis. Locum hunc paulo aliter legit commentator Ambrosii: Qui autem confirmat nos vobiscum, Christus Dominus est; et qui unxit nos, Deus\ eandemque lectionem studiose explanat et urget pro consubstantialitate Filii cum Patre. Nusquam tamen alibi hanc lectionem reperio.
1:22
22. Qui et signavit nos. Graece, 6 dk ocppaYiaau-SvoQ TJuag, qui etiam obsignavit nos, nempe Spiritu sancto, id est, tamquam sigillum quoddam nobis impressit Spiritum sanctam, largiendo varia ejus charismata, quae sigilli instar nos probent veros Dei nuntios ac ministros. Nam sigillum principis impressum aut appensum diplomati certam fidem facit inter homines. Spiritum sanctum intelligi in utraque parte praecedenti, declarat pars sequens:
Et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris. Pignus, Graece ap peaj36jva, arrhabonem, sive arrham, quae nimirum dari solet ad confirmationem contractus aut promissi. Nam pignus aliam notissimam apud Latinos significationem habet. Sed interpres pignus pro arrha posuit ob significationis quandam affinitatem. Sensus: Qui idem Deus dedit in cordibus nostris arrham suarum promissionum ipsum Spiritum sanctum. Et quidem intransitive pignus Spiritum legit AugustinuslocisaBeda recitatis, necnoncommentator Ambrosii, qui et in eundem sensum exponit, ita scribens: Qui et signavit nos, dando Spiritum suum nobis pignus, ut non ambigamus de promissis ejus. Hic rursus Spiritum intellige secundum varia ejus dona, quae largius effusa fuerunt in Apostolos, quam in caeteros fideles. Conferendus est hic locus cum eo, qui est Ephes. 1., ubi leguntur haec verba: Signati estis Spiritu promissionis sancto, qui est pignus haereditatis nostrae, ubi et a nobis hae metaphorae sigilli et pignoris sive arrhae plenius explicantur. Jam ex his colligi vult Apostolus Paulus, nulla ratione credendum, quod suae praedicationi tot modis divinitus confirmatae subesse possit aliqua justa falsitatis aut incertitudinis suspicio.
1:23
23. Ego autem testem Deum invoco in animam meam. Postquam depulit a se crimen inconstantiae, tandem eis aperit causam mutati consilii ac promissi non praestiti. Poterat hic esse principium secundi capitis, cum quo ista cohaerent. Nam et textus Syriacus hinc facit sectionis initium, et Chrysostomus ab hoc loco novam homiliam incipit. Caeterum Apostolus, quo certius persuadeat, quod dicturus est, juramentum adhibet, idque non simplex, sed cum adjuncta exsecratione. Deum, inquit, advoco testem ejus, quod loquor (id enim est jurare); ac ni ita sit, Deus, injuria affectus, quod falsi testis vocatus sit, ulciscatur in animam meam, id est, in me. Nam anima pro homine synecdoche est in Scripturis usitatissima. Non igitur his verbis jurat Apostolus per animam suam, ut quidam existimant (quod et sensisse videtur, qui vertit ex Syriaco: Ego vero testor Deum per animam meam): sed juratperDeum expresse nominatum, addita exsecratione sive maledicto, cui animam suam, id est, semet ipsum subjiciat, si fallat; ac si diceret: Perdat me Deus, nisi vera dixero. Sunt, qui sic exponant: Deum invoco testem animi mei. Sed hi ad Scripturae phrasim non attendunt. Porro jurasse per animam suam solus Deus in Scripturis legitur, ut Jeremiae 51. et Amos 6. Siquidem solus jurat per se ipsum, quia non habet majorem, per quem juret, Hebr. 6. Locum hunc inter alios observat Augustinus epist. 89. quaest. 5., ut doceat, Christiano juramentum non esse illicitum, ubi necessitas aliqua postulat, ut juretur. Quae quidem Paulo fuit in re praesenti, scilicet ut adversus aemulorum calumnias suam existimationem et Apostolatus sui dignitatem apud Corinthios tueretur.
Quod parcens vobis non veni ultra Corinthum. Non ultra, Graece ouxeTi, non adhuc, id est, nondum, ut habet textus Ambrosianus. Deum testor, inquit, me propterea nondum venisse Corinthum, sed alio abivisse, secus, quam promiseram, quod parcerem vobis, id est, evitarem occasionem vos puniendi pro peccatis commissis ac poenitentia non deletis, qualia nimirum commemorat infra cap. 12., quorum et meminit superioris epist. cap. 4. 5. et 6. Unde et ult. cap. hujus epist. dicit: Haec absens scribo, ut non praesens durius agam pro potestate, quam Dominus mihi dedit. Itaque parcere est non durius agere. Hanc rationem retardati sui adventus amplius declarat capite proximo.
1:24
24. Non quia dominamur fidei vestrae. Quia dixerat: parcens vobis, quasi potestatem habens puniendi (nam ejusdem est parcere et punire), ne tamquam Dominus hoc dixisse videatur, removet hanc de se opinionem. Neque enim soli domini puniunt, sed etiam patres. Simul autem oblique taxat pseudapostolos, quos dominantes et omnia imperantes, ac velut tributorum exactores, ferebant Corinthii. Hoc est enim, quod infra scribit capite 11.: Sustinetis, si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur, si quis in faciem vos caedit. Ista namque facere solent domini. Eadem vero longissime aberant a moribus Apostoli Pauli. Quod dicit: fidei vestrae, Cajetanus exponit: vobis fidelibus. Theophylactus ex mente Chrysostnrni hoc modo: Non quod sit mihi jus in fidem vestram. Liberae namque voluntatis fides est, neque quisquam cogit nolentem credere. - ' Porro Theodoretus et apud Oecumenium Photius sic interpretantur: Non quod domineuiur vobis fide, id est, propter fidem vestram, quam nostro magisterio didicistis; quasi propter eam jus aliquod ac potestatem, qualis est dominorum, ego et consortes mei in vos usurpare velimus. Atque hic videtur esse germanus sensus, quem et Gaignaeus probat, et sua versione expressit Erasmus: Non, inquit, quod dominemur vobis nomine fidei. Sensus hic probabilis fit ex articuli xrjc collocatione, quemadmodum observat idem Erasmus in annotatione. Neque scripsit Apostolus: ttj<; ujulwv izioTSO)^, sed oixibv tjjc TctaTSOJ^ ut subaudiatur evexa,, causae significativum. Est autem dominari praeesse cum ostentatione potestatis, eaque abuti ad privata commoda; quod non solum a praelatis ecclesiasticis abesse debet, verum etiam a saecularibus. Quod si dominari esset praecipere, minari, punire, ut quidam adversus ecclesiasticam potestatem hunc locum interpretantur, non bene Paulus a se dominationem removeret, qui et praecepta dedit, tam Corinthiis, quam aliis, et in promptu habet ulcisci omnem inobedientiam, infra cap. 10., et minatur Corinthiis in utraque epistola (minantis enim verba sunt: In virga veniam ad vos? 1 Cor. 4., et: Si venero iterum, non parcam, infra cap. 13.), et infamem illum apud eos fornicatorem severe puniendum iisdem Corinthiis praecepit, 1 Cor. 5.
Sed adjutores sumus gaudii vestri. Adjutores, Graece aovepyoi, cooperatores. Quin potius, inquit, ideo dixi: parcens vobis, quod una studeamus procurare gaudium vestrum. Potest autem intelligi illa cooperatio, vel Pauli cum suis coapostolis, vel Pauli cum iis, ad quos scribit. Quamquam magis arbitror intelligendum pricri modo. Loquitur autem de gaudio opposito tristitiae, quam illis pepererat ipsius objurgatio; de qua eorum tristitia mox initio capitis sequentis, ac rursum cap. 6. et 7. Ad hoc enim parcebat eis, ne tristitiam haberent puniti', sed gaudium absque severitate punitionis correcti. Unde et haec epistola magna parte consolatoria est.
Nam fide stntis. Minus recte apud Primasium legitur ex alia quapiam versione: stetistis. Graecum enim praeteriti temporis verbum: soT?jxaT£, significationem habet actus perseverantis, ut Matth. 20.: Quid hic statis (saTigxaTs) tota die otiosi? Theoph ylactus hanc partem refert ad illud praecedens: Non quia dominamur fidei vestrae; tamquam Apostolus dicat: Nam quod ad fidem attinet, statis, non excidistis ab ea; quare non est, quod metuatis, ne fidei causa potestatem Apostolicam, quam dominationem aemuli mei interpretantur, in vos exerceam. Verum sunt alia quaedam apud vos merito punienda, de quibus scribo, me vobis parcere. Eodem refert B. Thomas, licet sensum non explicet. Cajetanus vero jungit cum eo, quod proxime praecessit, hoc sensu: Indigetis gaudio, quoniam fide constantes estis. Equidem malim hunc sensum: Digni estis gaudio, quia statis in fide. Et ideo nolumus vos contristare, sed magis suggerere materiam gaudii, quod constans fides vestra meretur; tantum abest, ut fidei nomine dominationem apud vos affectemus. Fide stare dicit pro eo, quod est in fide stare. Quomodo Gal. 5. juxta Graecum textum: Kbertate stare, id est, in libertate stare. Sed de ea scriptura suoloco; quum alioqui possit, quod hic dicitur, etiam sic intelligi, quomodo S. Thomas exponit: Per fidem statis in ista gratia Christi. Caeterum non negat Apostolus, inter Corinthios fuisse, qui vacillarent in aliqua parte fidei; quales erant, qui dicebant, resurrectionem non esse, 1 Cor. 15. Verum in hoc eos laudat, quod fidem Christianam non desererent, sed in ejus confessione permanerent. Annotat Erasmus, in quibusdam Graecis exemplaribus haberi: SQTTJxajisv, stamus. Sed eam lectionem, ut mendosam et contextui incongruam, alii merito rejiciunt.
1:2
2. Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro et Domino Iesu Christo, eadem est quae in reliquis epistolis; efr 1 Cor. 1,3 t. Ut neophytorum animos ad apologiam suam recipiendam quasi praeparet sibique conciliet, Apostolus in gratiarum actione intimam suam cum ecclesia corinthia coniunctionem ita exponit, ut communicationem quandam societatemque bonorum inter se et illam adesse ostendat, Deum enim benignissimum celebrat (1,3), quippe a quo tribulationibus et consolationibus ideo afficiatur, ut omnia haec in utilitatem neophytorum cedant (1,4-6); quia igitur neophytos suae ipsius consolationis participes fore scit, sicut tribulationum suarum socii sint. (1,7), eis refert, quomodo nuper magnum periculum eorum precibus adiutus effugerit spemque exprimit fore, ut similiter aliis ex periculis eripiatur (1,8-11). À celebrando igitur benignissimo Deo Apostolus gratiarum actionem exorditur sollemni quadam formula usus, quam in simili argumento etiam ad Eph. scribens adhibet (EpA. 1,3; et cfr
1:3
1 Petr., 1,3) : 3. Benedictus Deus et Pater Domni nostri Iesu Christi, Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. Prima verba (Benedictus Deus) antiquae formulae in Vetere Test. usitatissimae nim "2 (e3oyazas Kóptoc Gen. 9,26 ; 15,20 etc.) respondent; eodem autem modo, quo hebr. 32 graecum e5Xoysiv ct latinum &enedicere alio sensu, si de Deo. alio si de homine praedicatur, explicandum esse, patet; Deus enim, si alicui creaturae benedicit, ei bona naturalia aut supranaturalia vcre confert; homo vero, si alteri creaturae benedicit, ei optare et precari tantum bona potest, et si Deo benedicit, ei laudes dumtaxat gratiarumque actiones pro bonis acceptis refert. Hic tertius sensus etiam adiectivo verbali £93oy7o; (benedictus) competit, quod in Novo Test. cum solo Dei nomine coniungitur; idem igitur est quod cum gratiarum actione laudandus !, vel uti aliis placet : /audatus. Utra ex his signifi- . cationibus praeferatur, per se parum refert; priorem tamen praeferet, qui ad locos parallelos (11,31 6 àv eJXoyaró; ei; vou; aióvas : Rom. 1,95 6; icri eDXoya có; tg c0); aiovac : Rom. 9,5) et ad modum attenderit, quo Paulus alias suas gratiarum actiones exorditur (e9gaptovó O«à vel exyapwoeiv ópeOopev, gratias ago, vel agere debemus Deo.) Difficultas quaedam in sequentibus verbis : Deus et Pater Domini N. I. Chr. (cfr 11,31; Rom. 15,6; Eph. 1,3; Col. 1,3; 1 Petr. 1,3) invenitur, quía non satis apparet, num genetivus (Domini N. I. Chr.) a solo nomine immediate praecedente (Pater) an ab utroque (Deus et Pater) dependeat. Cum T/eod. longe plerique, quibus de Deo CAristi loqui inconveniens esse videbatur, nomen primum interpunctione quadam a reliquis separandum esse arbitrantur (« est enim Deus noster, Domini autem Pater » 7/eod.); quin etiam aliqui cum TÀom. et Dion. nomen Dei de SS. Trinitate interpretantur, cui altero in membro persona Patris adiungatur. Altera quidem haec explicatio, uti recte iam monuit Just., graeco textu reprobatur : « unicus enim articulus 6 O6; xai IIxv/o facit, ut una eademque persona intelligatur »; prior autem (Deus, qui est Pater, ó Os;, 2; oct 52772) teneri potest et a plerisque tenetur (Oec. Theoph. Gl ord. llam. Lomó. Est. Iust. M Ev. Bisp. Dr. L R etc. — Mey. Kl Br. Weiss etc.). Attamen nulla est ratio, cur ad constructionem lane satis coactam confugiamus, nec quidquam obstat, quominus de Deo Verbi incarnati eum CArys. et Mopsv. (in Eph. 1,3), eum 7er. (c. Marc. V. 11) et S. Hier. ?, immo cum Domino ipso loquamur, qui se ad Patrem suum et Patrem nostrum, ad Deum suum ct ad. Deum nostrum ascendere dixit (oan. 20,17). Xc profecto cadem ratione, qua in simili formula : TQ Otà xai zazo uv (Phil. 5,20; Gal. 1,4) Paulus genetivum civ ad utrumque nomen retulit. in nostro quoque genetivum ad utrumque 1. Cfr Theod. Mopsu. in Eph. 1,3 : Tó £0boyvióz &vzl 1692 Enatvttatat xai üaugdteatat dftoz. retulisse censendus est; quod enim £st. obiicit, « apostolici moris non esse Deum Iesu Christi dicere » (in Rom. 15,6), id aliis Apostoli verbis clarissimis erroneum esse demonstratur !. Itaque recte Herv. : « benedictus Deus, qui Christum secundum humanitatem creavit et secundum divinitatem genuit, atque ita est Deus et Pater eius ». De sola persona Patris ergo Apostolus loquitur, cui misericordiam appropriat, quia Filium suum unigenitum dans in eo et per eum nos benedixit in omni benedictione spirituali in coelestibus (Eph. 1,3). Eum enim appellat Patrem misericordiarum, quia misericordia ei « maxime propria est ac peculiaris et naturalis » (5 qóest ovyxtxXapouévn. Chrys.) *. Genetivo qualitatis (otzvtpiv misericordiarum) multo expressius, quam si adiectivum (oi«cípuov misericors Luc. 6,31 ; Jac. 95,11) adhibuisset, Paulus misericordiam Patri appropriat. Ad pluralem attendentes nonnulli Deum Patrem misericordiarum appellari putant, quia « ab eo miserationes tamquam e fonte promanent » (Theod.), vel quia « tamquam benignus parens multiplicia misericordiae ac beneficentiae suae dona in homines effundat » (Est.); in hac igitur appellatione « nomen patris multo aliter esse sumendum , quam si Deus Pater Christi aut hominum appelletur; nam Christi patrem eum esse natura, hominum patrem adoptione, misericordiarum autem, uti aliarum omnium rerum, patrem creatione » (ust. cfr Cat. etc.). Àt oixriouot, quo plurali Alexandrini hebraicum plur. 2"Zr^ (viscera tamquam sedes misericordiae, misericordia) reddiderunt, de speciminibus vel documentis misericordiae non adhibetur, sed in Novo Test. ipsum misericordiae attributum significat, si de Deo sermo cst; quamobrem nomen patris quoque in hacappellatione metaphorice de auctore vel largitore intelligere non licet. Porro quia Pater Domini N. est Pater benignissimus, dives in misericordia (EpA. 2,5), ideo ctiam nobis est. Deus totius (vel rectius : omnis) consolationis (Oso; &x«1.; z422x)6:02) ; quaecumque enim vera consolatio nobis advenit, ei auctori et largitori debetur; itaque sicut Spiritus S., qui nomine paracleti (consolatoris) ««*' é&oyív salutatur, et Filius, cui idem titulus competit (oan. 185,16), ita Pater quoque vere est consolator. lam ut ad gratiarum actionis suae argumentum transeat, Apostolus tertium hunc titulum accuratius explanans finem ostendit, quem Pater in consolandis Apostolis habet :
1:4
&. qw consolatur nos tn omni tribulatione nostra, ut possimus et ipsi consolari eos, qui in omni pressura sunt, per exhortationem , qua exhortamur et ipsi a Deo. Cuius sententiae explicationi pauca praemittamus oportet de latina eius interpretatione. Levissimum est, quod interpres nomen 6Aieoc eadem in sententia duobus latinis vocabulis tribulationis et pressurae reddidit, quum utroque res satis apte exprimatur. Neque grave est, quod ad significationis differentiam, quae exoritur, si xà« substantivis articulo notatis aut articulo non notatis praemittitur, non attendens in praecedente versu phrasin Gux; nda xapaxXotox transtulerit : Deus fotius consolationis, in hoc autem versu verba éri mden t5 0e reddiderit : in omnt tribulatione ', atque in sequente membro oi iv wácz, 0Acpec recte dixerit eos esse, qui in omni pressura sunt. Gravius est, quod in aliis vocabulis, quibus tota argumentatio innititur, transferendis nescio quam ob causam sibi non constiterit. In tota enim hac pericope (3-7) Paulus iisdem vocibus mapaxaJsiv et. rapaxYctox semper utitur, quae, quum proxime alloqui et alloquium designent, alloquium autem vel docendi vel exhortandi vel consolandi vel rogandi causa fiat, omnes has significationes pro contextu admittunt. Atqui in nostra pericope significationem consolandi et consolationis contextus postulat eamque interpres plerumque recte expressit; in ultimo tamen huius sententiae membro et in v. 6. sensum exhortalionis parum apte inserens nexum idearum aliquantulum obseuravit. « In Apostolo exhortationem pro consolatione esse dictam » monuit iam S. A»nbr. (in Ps. 118. ad v. 6); nonnulli vero antiqui Latini (cfr S. Hier. in Is. 10,1; A'",; Prim. ctc.) ultimum nostrae sententiae membrum rectius legerunt : per consolationem , qua ipsi consolamur a Deo. Demum attendas veliin, interpretem pro suae aetatis usu verbis deponentibus consolari et exzhortari aliquoties activum, aliquoties passivum sensum attribuere. Patrem igitur benignisimum Apostolus cum gratiarum actione tamquam consolatorem apostolicorum operariorum celebrat: qw consolatur nos in tola tribulatione nostra. Pronomine nos non omnes fideles, sed proxime Paulum et Timotheum, epistolae auctores, et latiore sensu alios evangelicos operarios designari, ex sequente membro elucet, quo explicatur, qua ratione corum consolatio ad reliquos 1. Lectio éri tá 9e in nullo, ut videtur, codice iuvenitur: CArys. tamen sententiata fideles pertingat. Recte porro C/ys. ad participii praesentis (6 mapzxa- )àv qui consolatur) usum nos attendere iubet : « neque enim semel aut iterum, sed continuo Deus solatium eis praestat, neque nunc consolatur, nunc rursus deserit, sed semper et perpetuo eos consolatur; ideo dixit : ó rapzxaXov, minime vero : ó zagaxa)Xécx;; ideo quoque addit : zn omni tribulatione , non in hac vel illa tantum, sed in omn? », vel potius 22 tota. Omnes enim singulas tribulationes, quibus ipse et reliqui operarii apostolici in suis muneribus exercendis affliguntur, complectitur et quasi unam continuam considerat, in qua continuum quoque solatium experiuntur. . Cuius continuae, quae Apostolis praestatur, consolationis finis est, ut possint. (et) zpsi consolari eos, qui in omni pressura sunt, per consolationem, qua consolantur (et) ipsi a Deo (vel potius : qua zps: afficiuntur a Deo. Duas particulas et abundare diximus in VV. LL). Paucis his verbis genuini viri apostolici nobis delineatur imago, qui omnia, . quum tribulationes tum consolationes, sibi a Deo immitti scit, ut fidelium usui et profectui inserviant; neque immerito CArys. et Theod. modestiam humilitatemque Pauli admirantur, qui consolationem acceptam suis meritis suaeve dignitatise non debere fatetur, sed se eam propter fideles accepisse proclamat. In donis divinis enim est ordo, atque Deus, si aliquibus specialia dona largitur, ea per illos in aliorum utilitatem effundi vult (cfr ZAom.). Sicut sol lumen splendoremque accepit, ut non tam sibi quam universo orbi luceret, Apostoli gratias speciales multas accipiunt, ut ad munus suum exercendum magis idonei reddantur fidelesque melius docere, exhortari, regere atque in salutis via promovere possint. Itaque consolatio quoque, sive internum intelligitur donum, quo recreati et confirmati tribulationibus perdurantibus iisque non obstantibus munus suum exercebant, sive externum auxilium, quo ex periculis eripiuntur (cfr v. 10), illis eum in finem conccedebatur, ut ea ad consolandos et confirmandos neophytos uterentur. Ac profecto non tantum Apostolorum exemplo, quos in summis tribulationibus eadem semper cum alacritate et hilaritate labores omnes subire aut interdum maximis ex periculis divino auxilio ereptos videbant, fideles iam confirmabantur, quum sibi quoque divinam gratiam in suis difficultatibus non defuturam discerent, sed etiam Apostoli ipsi divinam consolationem experti edocebantur, quomodo fideles consolari possent ac deberent; « qui enim non est consolatus, nescit consolari » (TAom.). In hac vero tribulationum et consolationum schola Apostoli diligentissime sunt versati : à. quoniam sicut abundant passiones Christt in nobis, ita et per. CAristum abundat consolatio nostra, atque in illa idonei sunt facti, qui alios consolarentur. Passiones Christi (xà «atiqunza. To) Xpucoo) non satis recte a multis intelliguntur tribulationes, quae propter Christum perferuntur (A'* Pel. Lomb?. Thom?. Cai. Est. Nat. Pic. M Ev. Dr. etc. — Acath. multi), nam genetivus CAristi ad hanc ideam exprímendam non est aptus; neque tribulationes intelligi possunt, quas Christus in suis membris patitur (CArys. Oec. Theoph. Iust. Bisp. — Grot. de W etc.), nam nomine Christi hoc loco non designatur mysticum eius corpus; sed intelligi debent tribulationes, « quas Christus prior pertulit et nobis perferendas reliquit » (Herv.), « quas ad similitudinem Christi perferimus » (Lomó)., quae « inchoatae sunt in Christo propter peccata nostra » (Thom !.) ac quodammodo in nos derivantur (cfr Lap. Mai. LR. etc.). Eas propter Christum et in Christo perferendas esse, ut vere sint passiones Christi, procul dubio verum est, sed haec non est appellationis ratio, aeque parum atque vestigia tribulationum, quas perpessus est, Apostolus ideo vocat s£zgmata Domini Iesu (Gal. 6,11), quia propter Christum et tamquam membrum eius ea acceperit, sed quia ex eis tamquam genuinus Christi Apostolus, qui similia ac Dominus eius pertulerit, cognoscatur. Harum igitur passionum magnam partem Paulus et apostolici operarii perferunt, at eadem quoque in mensura per Christum, cui passionibussuis assimilantur, accipiunt consolationem, quam in alioseffundant. « In passionibus, inquit T/Aeod., et in consolatione adhibuit verbum abundare (xtgwceótw), ut et illarum et huius ostenderet magnitudinem ». Parum recte vero Chrys. verbum «tpicctótwy ita urget, ut Paulum plura Christo pertulisse asserat !. Sententiam suam generalem, qua se aliosque Apostolos propter fideles consolationem a Deo accipere asseruit, Paulus, ut suam cum ecclesia corinthia intimam unionem testetur ad ipsos Corinthios iam traducit, suas tribulationes non minus quam suas consolationes consolationi et saluti eorum inservire docens :
1:6
6. sve autem tribulamur pro vestra exhortatione et salute ; sive consolamur pro vestra consolalione; sive exhortamur pro vestra exhortatione et salute, quae operatur tolerantiam earundem passionum, quas et nos patimur. Quae rectius iuxta meliorem lectionem graecam (efr VV. LL.) reddimus : szve autem tribulamur, pro vestra consolatione et salute; sive consolamur (consolationem accipimus), pro vestra consolatione, quae operatur in tolerantia earundem passionum, quas et nos patimur. Leclionem, quam praeferimus, cum antiqua 7t. etiam meliores Vulg. codd. (Fuld. Am. eic.) exhibent, in eo solo dissentientes, quod pro consolatione aut in priore aut in altero aut in utroque membro exhortationem non recte posuerint. Duo autem membra tantum agnoscunt etiam cum Cai. iuniores Latini interpretes, ex quorum numero recte £st. : « illud quispiam mirabitur, in textu Clementinae editionis adhuc exstare huius loci tria membra, quum graecus textus [et antiquus latinus] non admittat plura duobus. Verum non dubito, quin correctores romani bene viderint, unum membrum hic redundare ex diversa interpretatione; sed quia eis non constabat, utrum ex duobus membris posterioribus a nostro interprete scriptum esset, iudicarunt utrumque in textu relinquendum, ut lectori vel expositori remaneret electio eius, quod melius ac sincerius eis esse videretur ». Revera dubium non est, quin secundum et tertium membra Vulgatae Clem. sint duae eiusdem sententiae graecae versiones et tertium (sive exhortamur pro vestra exhortatione et salute) prorsus sit omittendum. — Altera differentia inter graecum textum et Vulgatam Clem. est in sententia relativa : quae operatur etc. ; graecam enim phrasim (7 évepyouuévne ev ómouovi TOv aü1Qv raUnudtov) vertere debemus : quae operatur in tolerantia earumdem passionum , atque ita meliores et antiquiores codd. latini (Fuld. Am. etc.) legunt; neque dissimilis est lectio Italae (Afer etc.) : quae operatur per tolerantiam etc. — Demum addamus, Vulgatam Clem. etiam contra fidem meliorum codd. latinorum (Fuld. Am. eic.) et graeci textus sequentem sententiam intime cum nostro versu coniungere, quum habeat : ut spes nostra firma si£ pro vobis; legendum enim est : e£ spes nostra firma pro vobis (S. Hier. in Is. 40,4 Fuld. Am.), xai 3$, £c $uiv fis&aía ürip bu. Constructionem utriusque membri genuini esse ellipticam, commate post verba. /ribulamur et consolamur posito innuimus; ellipsis vero repetitis verbis facillime suppletur (sive tribulamur, tribulamur pro vestra consolatione; sive consolationem consequimur, eam consequimur pro vestra consolatione). Itaque sensus est manifestus : omnia, quae Paulo eiusque sociis a Deo immittuntur, Corinthiorum utilitati inserviunt eosque in via salutis promovent. Etenim si Apostoli tribulationes experiuntur, hae Corinthiis prosunt non tam, quia ad consolationem et salutem eis merendam aptae sunt, quam potius quia Apostolorum illas fortiter perferentium exemplo edocentur, hanc esse viam salutis quoniam per multas tribulationes oportet nos intrare in regnum Dei (Act. 14,21), ac proin etiam incitantur et confirmantur, ut eadem ratione, qua Apostoli, suas res adversas perferentes ad salutem annitantur. Quodsi vero Apostoli interna aut externa consolatione in suis tribulationibus a Deo adiuvantur, haec quoque in Corinthios transit (cfr v. 4) efficitque, ul recreati et confirmati in crucis via alacriter progrediantur; operatur enim, i. e. efficacem se praestat vimque suam manifestat illa consolatio in forti similium passionum tolerantia. Dico : similium passionum ; namque eaedem passtones, quas et nos patimur non satis apte a Theod. aliisque eaedem numero intelliguntur, ita ut Corinthii passiones Apostolorum velut suas considerent iisque compatiantur ; sed eaedem sunt specie, i. e. similes (cfr CArys. etc.). Difficilior explicatu est lectio Vulgata Clem. : « sive exhortamur, pro vestra ex- hortatione et salute, quae opcratur tolerantiam earumdem passionum, quas et nos patimur ». Quoniam enim relativa sententia (quae operatur) cum praecedente substantivo salutis est connectenda, non satis intelligitur, quomodo salus nostra patientiam operari possit. Quam difficultatem ut effugiant, aliqui pronomen relativum quae) ad prius dumtaxat substantivum (pro vestra exhortatione, quae) referunt Herv. Dion. etc. !); quac constructio aptum quidem gignit sensum, sed verbis adaptari nequit. Neque verbis consonat Lomb. ct Thom. explicatio : « dico, quod haec ad vestram salutem cedant, quae salus vobis est in hoc, in quantum exemplo nostri estis fortes ad tolerantiam passionum »; haec enim salutis delinitio cui probetur nescio. Aptius iuniores nonnulli explicant : « quae salus, quasi finis exoptatus » vel clarius : « quae salutis spes operatur tolcrantiam » (Lap. Pic. etc.); at num salus in Scripturis idem est, quod spes salutis? Similis quoque, licet minor, cst difficultas in graeci textus rec. lectione : etzs ot 0Xi66pi0x, Ozilp tn; UpGv xxpaxAdsste xxl Gwtrplac vr; lvspyoupávre iv Urouovi] ziv abziov zaÜnuázuv xA, (sive tribulamur, pro vestra consolatione ct salute, quae operatur in tolerantia carumdem passionum ctc.). Etenim si verbum ivteysís0at (operari) passivo sensu sumitur (Oec. Theoph. Est. Nat. M Ev. etc. — Calv. Rück. Ew. etc.), ut sensus exoriatur : « quae consolatio et salus efficitur (vcl perticitur) in. tolerantia (i. e. per tolerantiam) earundem passionum », haud satis intelligitur, cur praepositio év (loco praep. &i£ vel $z6) sit adhibita, ncque cur duo substantiva (ragaxAf2s:06 ct auzrzia;) unico articulo tam arcte coniungi potucrint, ut ambo participio (ivspyouuivrc) deliniantur; salus (sot76la) enim per passionum tolerantiam effici apte quidem dicitur, at quomodo consolatío (sapix*r315) per eam efficitur vel perficitur? Si vero verbo ivzopeis0a: sensus medialis (eflicaccm se praestare) attribuituc (cfr Bisp. Ramb. ctc. — Mey. Kl. Br. ctc.), apte cum substantivo zagáxArzst connectitur (consolatio efficacem se praestat in tolerantia passionum), sed minus recte cum subst. awzreíz, nisi huic siznificatio spes salutís vel salus sperata tribuitur; id quod fieri nequit. Atque cadem dilficultas manet, si per €v ótx ovotv. duo substantiva rapáxAgou xal owtwpía in unam quasí idcam coniunguntur; erit enim consolatio, quae ex sperata salute exoritur. Itaque lectio, quam optimi codd. gracci (B N A C) cum [t. antiquioribusque codd. Vulg. (Fuld., Am. Harl. etc.) et Copt., Aeth. tuentur, retinenda cst, ita ut ante participium évtgrovu£vac (vel ante relativum quae operatur) substantivum owzrpiuxs (salutis) omittatur. Propter intimam hane, quam inter sese interque Corinthios iuxta Dei voluntatem (v. &) adesse asseruit, consolationum communionem societatemque Apostolus nunc pergere potest :
1:7
7. et spes nostra (est) firma pro vobis , scientes quod sicut socii passionum estis , sic eritis et consolationis. Cuius sententiae constructio quidem minus accurata est, quia participium scientes (ti96vec) ita est positum, ac si scriptum sit : et firmiter speramus pro vobis scientes etc., sed sensus est clarus. Illa enim societas Apostolum de Corinthiis optime sperare iubet, siquidem suam consolationem, quam a Deo consequitur, ad eos transituram et in eorum tribulationibus tam efficacem sese manifestaturam esse scit, ut, sicut in eis iam nunc abundant passiones Christi, etiam per Christum abundatura sit consolatio eosque sibi ipsi hac quoque ratione assimilatura. llinc adducitur, ut ultimae calamitatis, quam in Asia expertus est, gravitatem (8. 9) divinumque, quod in ea per fidelium preces obtinuit, auxilium cum iis communicet simul spem suam exprimens, Deum propter fidelium preces tale auxilium sibi semper esse praestiturum (10. 11).
1:8
8. Non enim volumus ignorare vos , fratres , de tribulatione nostra, quae facta est in. Asia, quoniam supra modum gravati sumus supra virtutem, ita ut taederet nos etiam vivere, vel accuratius iuxta graecum : z/« «t de tpsa vita desperaremus !. Gravissimum mortis periculum fuit, quod non nisi divinitus adiutus evadere potuit; supra nodum enim, supra virtutem se gvavatum esse ac de vita iam desperasse dicit. luxta CArys., quem plerique sequuntur (Thom. Est. Mai. etc. — Heinr. (orb. etc.), duae locutiones adverbiales (supra modum, supra virtututem, x28 5ccpeoXv, oio OUvatww) ita inter se sunt parallelae, ut prior obiectivam, altera subiectivam periculi gravitatem describat : « unam quideni eandemque rem his verbis intelligere videtur, non tamen una est, sed sunt duae. Etenim ne quis diceret: quid, sisupra modum quidem periculum erat, tibi autem non magnum? subdidit : et magnum erat et vires »1eas superabat ». At si id dicere voluisset, Paulus, opinor, pronomen personale (supra virtutem meam) non omisisset ; quare cum aliis (Cai. M. Ev. eic. — Mey. etc.) expressiones illas subordinatas esse arbitramur : supra virtutem, i. e. magis, quam hominis virtus ferre potest, gravatus erat Apostolus, atque onus, quod sustinuit, non parum, sed plurimum (xa0' óep6oXv) vires hominis superavit. Ne apostolus, qui dixerat : « Fidelis Deus est, qui non patietur vostentari supra id quod potestis » (1 Cor. 10,13), sibi ipsi contradicere videatur, prioris sententiae fautores de viribus naturalibus sermonem esse (TAhom., Dion., Mai. etc.) aut de afflictione, minime vero de tentatione agi (Est. etc.) monent : in nostra autem sententia nihil obstat, quominus virtutem intelligamus hominis in gratia constituti et ordinariis gratiae auxiliis adiuti ; Paulo enim extraordinarium auxilium, quo extraordinarium periculum superari potuit, non defuisse, docent ea quae sequuntur. Quamnam tribulationem sibi in Asia factam intelligat, in controversia est neque cum certitudine definiri potest ; Corinthii eam iam cognoverunt atque solam nunc eius gravitatem velut rem novam formula sua consueta (nolumus vos ignorare cfr 1 Cor. 10,1; 12,1 etc.) eis annuntiat. Plerique ad seditionem per Demetrium argentarium, brevi postquam prior epistola ad Cor. scripta erat, Ephesi contra Paulum excitatam (Act. 19,23-40) alludi censent (Theod. Thom. Dion. etc. Est. Lap. Nat. Pic. etc. M Ev. Dr. L R. etc.), atqué hanc opinionem probabiliorem esse arbitramur. Licet enim Lucas de periculo mortis, quod Paulus illa in occasione subierit, diserte non loquatur, satis tamen indicat, eum in proximo vitae discrimine fuisse, quum et discipulos et ethnicos amicos eum impedivisse referat, ne in publicum prodiret (Act. 19,30. 31). Macedonia hanc epistolam exaraverit, nec ullo modo demonstrat, non Ephesi, in provinciae Asiae capitc, sed in alia minore provinciae civitate eum in mortis periculo fuisse. Tantum igitur periculum persecutio a Demetrio argentario provocata, qua Ephesum citius quam voluerat relinquere coactus est, Paulo creavit, wt taederet eum. etiam vivere vel potius : ut de vita ipsa desperaret neque sese imminentem mortem evasurum esse putaret. Hanc enim explicationem postulat sententia sequens :
1:9
9. sed zpsi tn nobismet ipsis responsum mortis habuimus; totum scilicet rerum statum considerans et omnia periculi momenta perpendens sibi ipsi fateri cogebatur, se mortem non posse effugere. Locutionis (responsum mortis à &xózptua 09 Üxvzcov) sensum recte explicat T/hom. « certitudinem mortis » , verba ipsa autem accuratius CArys. : « Quid est : responsum mortis habuimus? Sententiam, iudicium, exspectationem mortis; hanc enim vocem res ipsae emittebant atque eventus ipsi hoc responsum dabant, certissime nos esse morituros ». « Àt non permisit Deus, ut haec desperationis sententia effectum sortiretur, sed effecit, ut minae mortis intra nostram suspicionem sisterent » (Theod.). ls enim in tanta permittenda calamitate fuit Dei finis, ut non simus fidentes in nobis, sed in Deo, qui suscitat mortuos, vel rectius in Deo mortuorum resuscitatore (Ei à Os và &yetgovzt zoe vexpodz) ; sententia enim haec relativa (qui suscitat mortuos), quum participio graeco exprimatur, sequentibus (qu£ nos eripuit, in. quem speramus) non. est parallela, quippe quae etiam in graeco textu relativae sint (96 8pócao , eic ov 3Axpiv). Deus igitur, qui Apostolos tribulari permisit propter fidelium consolationem et salutem (v. 6), tam graves calamitates, uti recte adnotat CÀrys., propter eorum ipsorum utilitatem eis immisit, ut omnem sui fiduciam exuentes ad Omnipotentem confugerent ab eoque solo auxilium. sperarent. Apposite autem Paulus, ut Dei omnipotenliam designet, eum resuscitatorem mortuorum appellat innuens, eum a forliore nos ex ultimo vitae discrimine eripere posse (efr T/Aeod. ete.). Neque satis apte CÁys. cum aliis in hac resurrectionis commemoratione polemicam allusionem ad Corinthios illos deprehendit, qui mortuos resurrecturos esse negabant (1 Cor. 15.); in aliis enim epistolis in haud dissimili argumento Paulus omnipotentiam divinam etiam ex mortuorum resuscitatione definit (Iom. $,17 ; Hebr. 11,19). Porro hoc Omnipotentis auxilium iam expertus est et continuo experitur et se in futuris periculis experturum esse confidit :
1:10
10. qu de tlantis periculis nos eripuit et eruit (melius : eripit, quia idem verbum graecum £5soUo« retinetur in omnibus tribus membris), zn quem speramus !, quoniam et adhuc eripiet. Pulchrior et significantior est graeca lectio : àg ix 72Xtxoórou Ümvírou (vel vuAuxoírev Üxvz£-cwv) ipóczro ipis, quam eodem modo antiqui Latini (S. Hier. in Eph. 1,13, Ruf. in interpret. Orig hom. in. Lev. 11, 2, A'tr etc.) reddiderunt : « quí ex tantis (vel : talibus) mortibus nos eripuit »; tantas enim fuisse calamitates innuit, ut Apostoli non tam morti proximi sed iam mortui esse viderentur, quia nulla mortis effugiendae apparebat possibilitas; eadem metonymia Paulus in priore epistola utitur, ubi se quotidie mori, i. e. in ultimo vitae discrimine versari asserit (1 Cor. 15,31). Ceterum singulari (£x «22«zoórov 02virov) , quamvis omnium fere graecorum codicum auctoritate fulciatur, anteponendum arbitror pluralem (ix cnY«xoózov 0avZ1ov) non tantum, quia antiquissimis testimoniis Orig.? It. et Syr. nititur, sed etiam contextui magis congruit. Etenim quum singularis de uno illo periculo, quod antea commemoravit (v. 8), intelligi debeat ac proin ad solum primum verbum épócaro (eripuit) quadret, ad duo alia verba ($ótvxt, pocta, eripit, eripiet), quia obiecto suo carerent, aliquid esset supplendum ; sin pluralem legimus, nullum supplementum requiritur. Itaque continuum in omnibus periculis quamvis gravibus auxilium Dei expertus illud sibi in posterum non defuturum Apostolus confidit, quia se fidelium omnium atque etiam Corinthiorum precibus adiutum iri sperat :
1:11
11. adiuvantibus et vobis (rectius : coadiuvantibus et vobis nimirum una mecum et cum aliis fidelibus, cuvwrzovpyoóvzav xai opi) in oratione pro nobis, ut ex multorum personis, etus quae in nobis est donationis, per multos gratiae agantur pro nobis. Ad quae verba Thom. : « quae quidem orationes necessariae sunt, quia Deus multa bona uni confert ad preces multorum. Cuius ratio est, quia Deus de bonis quae confert vult exhiberi sibi gratias et quod multi teneantur ex hoc ad gratiarum actiones : hoc autem fit, quando ex eo, quod dat uni ad preces multorum, obligat sibi omnes, ad quorum preces confert bonum aliquod, ut sic non solus ille, cui confert, sed etiam ipsi rogantes referant gratias Deo ». A qua explicatione parum dissentit CArys., quum beneficium ad fidelium omnium preces Apostolo collatum omnibus precantibus concedi atque ita omnes ad gratias agendas obligari dicat. Illud enim manifestum est, utilitatem non tantum communis orationis sed etiam precum ab aliis fusarum commendari atque simul necessitatem actionis gratiarum inculcari, quippe quae praevisa Deum ad beneficium petitum concedendum quasi permoveat. gnari concederemus !, usus tamen praepositionis éx difficultatem creat, quum ultimam quidem causam, ez qua aliquid, tamquam e fonte, procedit (2,9 etc.), at non causam intermediam , per quam aul cuius respectu aliquid datur aut obtinetur, indicet. — Omnes difficultates secunda constructio evitat, quae in eo solo a consueto loquendi modo recedit, quod ante locutionem &àx xoXJóv, quam velut adiectivam appositionem subiecto immediate praecedenti (xó el; fc 7&pwpa) adiungit, articulum omittat (xà el; fiac xápwpa [19] 5i x0XA&v), at haec articuli omissio apud Paulum non est infrequens (cfr ad 4 Cor. 2,7). Aptissime quoque expressio Zx moXAóv mposunov explicatur, si cum verbo e$gagt707, connectitur; ex multorum enim facie (vel : ex multis faciebus) relucebit gratitudo, qua beneficium Paulo per multos obtentum celebratur.
1:12
1,12. Nam gloria nostra haec est , testi- 1,12. f, 4Xg xay not; fiiv afitr, doz(v, xo iunioribus pro persona adhibetur. Apud Alexandrinos vero, qui hebr. Q'22 (facies, vultus etc.) et D*2N. (nares, facies, etc.) vocabulo npocórov transtulerunt, sensum personac Veram inter sese et inter Corinthios adesse bonorum communionem, in gretiarum actione Paulus asseruit; quae cnim mala patitur et bona experitur, ea omnia in eorum utilitatem cedunt, ipse vero eorum precibus adiuvatur, ut tribulationes superare possit. lam ad primam epistolae partem, qua ab adversariorum calumniis sese vindicat transiturus rationem explicat, propter quam se eorum precibus semper adiutum iri confidit. Eam autem in conscientiae suae testimonio invenit, quod semper apud eos summo animi candore conversatus sit (v. 12); quem candorem eos in hac epistola et semper in se inventuros esse sperat (v. 13), ita ut in die iudicii et Corinthii de ipso atque ipse vicissim de eis gloriari possint (v. 15). Praeprimis igitur se haud immerito eorum precibus adiuvari monet : 19. nam gloria nostra haec est testimonium conscientiae nostrae, quod in simplicitate (cordis) et sinceritate. Dei, (et) non in. sapientia carnali, sed in gratia Dei conversati sumus in hoc mundo (iv zà xósuo) : abundantius autem ad vos. Utrum cum Vulg. Clem. et plerisque iunioribus interpretibus priora verba (gloria nostra haec est) interpunctione a reliquis ita separemus, ut completam habeamus sententiam , cuius praedicatum (Aaec est) sequentibus tamquam appositione quadam explicetur (scilicet testámonzum conscientiae), an potius cum antiquioribus (cfr Chrys. etc., Herv. Thom. etc.) interpunctione praetermissa unam continuam sententiam agnoscamus, cuius subiectum sit 7/»ria nostra haec (4 Xa y 765 pv a1) et praedicatum /estimontum conscientiae est, parum interest, quum sensus vix mutetur, Aptior (amen est secunda constructio (cfr 1 Cor. 8,9 5 éZouciz 5u&v 57, licentia vestra haec). quia verbis : gloriatio nostra haec Npostolus ea complectere vult, quae firmam suam futuri Dei auxilii et bonae Corinthiorum erga se voluntatis spem ac fiduciam exprimens gloriatus erat (« in quem speramus, quoniam et adhuc eripiet coadiuvantibus et vobis in oratione. pro nobis »). Neque enim xx57 7615 idem est, uti aliqui volunt(Est. Ma. ete.), quod xa57z4x (id de quo aliquis gloriatur, materia gloriandi). sed est ipse actus gloriandi seu gloriatio (7,&. 1& etc.; 1 Cor. 15,31 etc.). Iam haec eius gloriatio nihil aliud est nisi festimonzum conscientiae verbis expressum, vel quod idem est: haec gloriatio innititur testimonio conscientiae , quo certus redditur, se semper summo in candore animi apud omnes et maxime apud Corinthios ita esse conversatum, ut et Dei auxilio et precibus Corinthiorum sit dignus. Candorem animi Paulus duobus vocabulis exprimit : in simplicitate et sinceritate (3v &mAávwtI ' xoi eQuxgwiín,) quorum prius omnem duplicitatem vel astutiam (vavovoyíav cfr &,2), alterum fraudem fucumque omnem (3óXov cfr &,9. vel x«wzAeup 2,17) excludit. Simplex (&z2oX;) iuxta ea, quae cogitat, semper loquitur agitque sibique constans in doctrina non variat alia hodie, alia cras docens; sincerus (euxptvág vel rectius eDuxptvíc quasi in solis luce probatus etn, «pivo) sese exhibens, sicuti est, nec ad commoda consequenda nec ad incommoda evitanda umquam a veritatis tramite recedit. Porro simplicitatatem et sinceritatem intelligi genuinam, docet genetivus Dei, qui ad utrumque substantivum pertinens qualitates illas a Deo datas esse innuit (Lomb. Mai. Bisp. etc.), sicut iustitia, quae a Deo nobis infunditur, vocatur iustitia Dei (Suxatocóvn Co) Rom. 1,17 etc.). Nimis arcte autem genetivum explicant, qui simplicitatem et sinceritatem intelligunt, quae Dei sinceritati sit similis (PeZ.), aut quae secundum Deum sit (Cai.), aut quae coram Deo valeat (Est. Nat. Pic.). Nam haec omnia complectitur explicatio nostra, quae divinam qualitatum originem indicari tenet quamque rectam esse, ex altero membro apparet, quod priori illustrationis causa opponitur : zn sapientia carnali, i. e. in sapientia illa, quae ex carne peccato infecta et corrupta (cfr &d 1 Cor. 9,15) originem trahens astuta est et mendax et pro carnis mobilitate variabilis (cfr v. 17). Multi quidem sapientiae carnalis nomine eam designari putant, quam in priore epistola velut sapientiam hominum, huius saeculi etc. (1 Cor. 2,5. 6 etc.) sapientiae suae altiori Paulus opposuit quamque definiunt « sapientiam humano studio atque ingenio comparatam, cuiusmodi fuit sapientia philosophorum » (Est. ec. — Heinr. etc.); at recte iam monuit TAeod. « carnalem sapientiam hic non dici eloquentiam, sed astutiam et calliditatem (m«- voupyíav) ». Neque enim de doctrinis earumque tradendarum methodo, sed de conversationis integraeque vitae suae ratione (i. e. de sapientia practica) hic agit eamque, sicut simplicitati et sinceritati Dei, etiam gratiae Dei opponit : non in sapientia carnali, sed in gratia. Dei. Quibus ultimis verbis genetivum De? quasi explicans disertius divinam simplicitatis suae originem insinuat fonte indicato, ex quo eam hausit. Quod vero cum CArys. nonnulli censent, nomine gratiae Dei designari virtutem, qua Apostolus Corinthi signa et miracula edidit, id a contextu longe abesse videtur. luxta conscientiae suae testimonium igitur summo cum animi candore, quem divinae gratiae debent, Paulus et Timotheus semper conversati sunt in hoc mundo (vel potius : in. mundo iv *à xácyo, ex hoc mundo enim erant egressi efr ad 1 Cor. 1,20), abundantius autem ad (i. e. apud vel inter) Corinthios ; quae verba non ita intelligere licet, ut minore cum simplicitate et sinceritate in aliis ecclesiis conversati sint, sed ut Corinthi diutius commorati plures sui candoris manifestandi occasiones habuerint alque plura sincerae suae conversationis argumenta Corinthiis praebuerint. Antiquiores plerique in hoc membro allusionem ad Apostoli gratuitam praedicationem deprehendunt (cfr CArys. Theod. ctc., Ate Pel. Herv. Thom. etc.); Corinthi enim a neophytis sustentationem non acceperat aliasque ecclesias exspoliare, quam Corinthios gravare maluerat (11,7 sqq.; 1 Cor. 9,1 sqq.). At hunc candorem, quem maxime Corinthi manifestasset, adversarii negabant; quapropter Paulus ad neophytorum experientiam appellat :
1:13
13. non enim alia scribimus vobis , quum quae legistis et cognavistis. Pro duobus ultimis perfectis graeci codices omnes praesens exprimunt : * X xvaytwócuszt 7, xa éxvyivóoneze (quam quae leqitis aut etiam cognoscitis, vel, si paronomasiam imitari volumus : quam quae legitis aut etiam intelligitis) ; latini codices variant : « vulgares, inquit Est., habent : Jegistis et cognovistis , praestantiores : legistis et cogno- , Scitis, pauci sed praestantissimi : legitis et cognoscitis » ; antiqui interpretes latini plerique cum Fuw/d. sequuntur primam lectionem, quam Clem. Vulg. adoptavit (Pel. Haym. Here. Lomb. Thom. Lyr. quam explicatam non inveni. Consueta lectio latina facillima est aptumque praebet sensum : Paulus pro simplicitate sua et sinceritate, sive praesens docet sive absens scribit, idem semper est sibique constat; neque enim alia nunc scribit in hac epistola, quam quae Corinthii in prioribus eius literis iam Jegerunt aut ex eius praedicationibus cognoverunt vel didicerunt; ex eo igitur, quod Apostolus sibi in sua doctrina semper constiterit et constet, Corinthii ad eius candorem concludere possunt ac debent. Jamvero graeca lectio eodem sensu, opinor, explicari potest; quum enim priores Pauli epistolas manibus suis tererent atque praedicationis eius memoriam retinerent, neophyti etiam eo tempore, quo Apostolus hanc epistolam scripsit, priores epistolas Jegere praedicationemque eius zn£el/igere recte dicuntur; praesentia igitur textus graeci eundem sensum exprimunt, quem praeterita textus latini. suam sinceritatem manifestasse) velle probare; atqui novum assertum, quum nemo sibi ipsi sit idoneus testis, sufficiens non esset argumentum, eoque minus suíficeret, quía de nova esset re, quae commemorata nondum erat. Iam vero eundem suum candorem, quem hucusque ex parte cognoverint, Apostolus sperat a Corinthiis semper cognitum iri atque eos de se tamquam sincero et fideli magistro in die iudicii esse gloriaturos, sicut ipse de iis velut genuinis suis discipulis sit gloriaturus. Hic est sensus ultimae sententiae exordii : 1&4. spero autem , quod usque in finem cognoscetis, sicut et cognovistis nos ez parte, quod gloria vestra sumus, sicut et vos nostra, in die Domini nostri Iesu Christi. Duae sunt huius sententiae constructiones, quibus tamen sensus vix mutatur. Vulgata Clem. interpunctione sua, quam nonnulli iuniores interpretes approbant (Est. Nat. Pic. M Ev. Mai. etc. — Rück. de W. etc.), prima verba a sequentibus plane separat intimiusque praecedenti sententiae adiungit (non enim alia scribimus vobis, quam quae legistis aut cognovistis; spero autem quod et usque in finem cognoscelis) ita ut a verbis sZcut et cognovistis nos ex parte quasi nova sententia inchoetur. At duobus incommodis haec constructio laborat : verbum cognoscetis (£xvyvotote) enim. suo obiecto privatur, ct verbo cognovistis (ixérvoze), quod in pronomine 9ipás (nos) suum iam obiectum habet, alterum additur. Ad prius incommodum tollendum, monent quidem huius constructionis fautores, ex praecedentibus obiectum esse supplendum, sed id non nisi arbitrarie fieri, docct supplementorum propositorum varietas (epistolarum cogitationumque mearum consensum, aut sinceritatem meam, aut perseverantiam meam, aut genuinam meam agendi rationem etc.). Alterum paucissimi cum A'r? tollere conantur statuentes ultimum sententiae membrum (2ztzas5- T3Ux oov icuév, quod [vel : quia] gloria vestra sumus) esse causale atque rationem afferre, cur Paulus a Corinthiis ex parte cognitus sit ; quam rationem esse parum aptam, nemo non videt. Rectius igitur cum Graecis (Chrys. Theod. Dam. ctc.) Latinisque plerisque (Lom. Thom. Cai. lust. Bisp. L RH. Dr. Ramb. etc. — Heinr. Gocb. etc.) unam conltinuam sententiam agnoscimus, cui verba sicut et. cognovistis nos ex parte parenthetice ita sunt inserta, ut a verbo cognoscetis obiectum (guod gloria vestra sumus, etc.) separent. Qua constructione admissa sensus est planus : spero fore, ut usque ad finem (vel vitae vestrae vel huius saeculi, i. e. semper) cognoscatis, me vestram gloriam in die ultimi iudicii futurum esse, sicut ex parte id iam nunc cognovislis. Gloriam (2254.4) sese appellat Corinthiorum , quia sperat cos in die iudicii, quando omnia aperta sunt, de se velut sincero et genuino Evangelii magistro esse gloriaturos; quod ne arrogantius dixisse videatur, vicissim eos appellat gloriam suam, quippe de quibus tamquam veris discipulis gloriaturus sit (cfr 1 Tess. 2,19; PA. 9,16). Quo autem sensu eos ez parte cognovisse dicat, non satis constat. Plerique cum Chrys. imperfectam, quam nunc habeant, Apostoli cognitionem perfectae, quam in die iudicii habituri sint, opponi (cfr 1 Cor. 13,12.) censent (Pel. Prim. Herv. Thom. Cai. Iust. Est. Nat. Mai. etc. — Goeb. Schn. etc.); cui sententiae Theod. minus recte addit, Apostolum Corinihios-pungere, quod caluninias adversus ipsum sparsas non omnino repulerint; vituperio enim in fine huius exordii non est locus. Vix minus probabilis est aliorum sententia, qui illo ez parte numerum eorum, qui Apostolum ita cognoverint, ut de eo velut sincero magistro glorientur, restringi censent (PAot. Oec. Pic. M Ev. Bisp. L R. Dr. Ram. etc. — Heinr. Kl Br. etc.) : sicut et cognovistis me, sed non omnes. Priorem tamen sensum praefero, quia cum sequente sententia aptius congruit. PARS PRIMA APOLOGETICA CALUMNIARUM viscpaPoeoPuEOEM REFUTATIO (1,15-7,16). Ut apostolica Pauli auctoritate destructa errores suos facilius propagarent, iudaizantes eius adversarii Corinthi quoque, uti multis aliis in ecclesiis, calumniis sparsis famam eius lacerare inceperant. Velut hominem levem inconstantemque , qui temere ac pro arbitrio consilia doctrinasque variaret. velut doctorem superbum et arrogantem, qui se ipsum commendare non cessans fidelibus imperitare studeret, eum traduxerant. continuisque suis criminationibus, quibus veritatis speciem verbis actionibusque eius maligne detorsis dabant, in nonnullorum animis suspiciones iam excitaverant. Quod quum rescivisset, Apostolus non cunctatus falsas illas incusationes, antequam Corinthum reverteretur, refutandas duxit, ne praesens in illos, qui nimis creduli calumniatoribus aures praebuissent, durius agere cogeretur. Itaque in hac prima epistolae parte calumniarum fundamentis destructis sese quum levitatis mutabilitatisque (1,15-2,17), tum arrogantiae ac superbiae (3,1-5,6) immerito incusari ostendit; fine deinde, quem in ministerio suo prosequitur, exposito causaque, qua in illo exercendo impellitur ac regitur, explicata omnem calumniarum ansam adversaris eripit (5,11-6,10); tenerrima demum exhortatione finem imponit apologiae suae neophytos rogans, ut sibi eundem amorem, quo eos amplectitur, rependant, eisque continuum suum amorem, quo eos semper dilexerit ct nunc diligat, demonstrans (6,11-7,16). 8 1. De levitatis inconstantiaeque calumnia (1,15-2,17). Paulus Ephesi commorans, antequam de Corinthiorum schismatis , perversa in incestuosum indulgentia alisque vitiis quidquam audiverat, per Corinthum in Macedoniam proficisci et ex Macedonia Corinthum reverti statuerat , idque etiam, ut videtur, in epistola deperdita fidelibus nuntiaverat. De tristi autem ecclesiae corinthiae statu certior factus consilium iüneris ita mutaverat, ut per Macedoniam in Achaiam proficiscens diutius Corinthi commorari posset (cfr 1 Cor. 16,5 sqq.). Iamvero haec consilii mutatio adversariis Apostoli ansam praebuerat primae calumniae : qui enim in consiliis capiendis levis et mutabilis esset, eum in doctrinis quoque tradendis sibi non constare criminabantur. Contra quae Paulus exposito calumniae fundamento perfectam suam in docendo constantiam asserit ultimam eius rationem innuens (1,15-22); testem deinde invocans Deum explicat, cur pristinum itineris consilium mutaverit (1,23-2,11), continuamque suam erga Corinthios caritatem manifestans gratias agit Deo, a quo tamquam fidelis et sincerus minister approbatus sit (2,12-17). 1. — Levilalis calumniae Paulus constantiae suae assertionem opponit (1,15-22). Incipit Apostolus a pristino itineris consilio commemoratido, ex cuius mutatione adversarii suam levitatis incusationem desumebant (15-17); contra quam calumniam fortiter asserit suam in docendo constantiam (v. 18), quae ipsius trini Dei veracitati innitatur (19-92). In exordii fine Apostolus suam defensionem iam praeparavit, quum simplicitatis sinceritatisque divinitus sibi datae, qua omnis mutabilitas ex carnis affectibus exorta excluditur, testes Corinthios ipsos citaret, atque ad eam transiit spe fiduciaque expressa fore, ut bonam opinionem, quam de se tamquam sincero Evangelii praecone ex parte concepissent, usque in finem retinerent; etenim huic fiduciae prius, quod postea mutare coactus erat, itineris consilium innitebatur.
1:15
15. Et hac confidentia (nimirum quod de me semper sitis gloriaturi) volui prius (quam irem in Macedoniam) venire ad vos, ut secundam gratiam (me ex Macedonia ad vos revertente) haberetis,
1:16
16. et per vos transire in. Macedoniam et iterum a. Macedonia venire ad vos, et a vobis deduci in Iudaeam. Rerum statum, qui ad hunc locum intelligendum supponatur necesse est, ea ratione, quam supra indicavimus, accurate iam TÀom. explicat, quocum iuniores plerique consentientes duo itineris consilia, quae inter se pugnaverint, a Paulo cum Corinihiis communicata esse admittunt : prius, de quo hic agitur, per epistolam deperditam aut per nuntium, alterum in praecedente epistola (1 Cor. 16,5 sq.) eis annuntiavit; iuxta prius Epheso per Corinthum in Macedoniam et ex Macedonia iterum per Corinthum in ludaeam iter faciens neophytos bis in transitu videre voluit; iuxta alterum, quod revera exsecutus est (cfr Act. 19,21 ; 20,1 sqq.), Epheso per Macedoniam in Achaiam tendere sibi proposuit, ut Corinthi diutius commoratus ecclesiae res perturbatas in meliorem statum redigeret (cfr Cai. Est. M Ev. Mai. Bisp. etc.). À qua sententia Graeci (CArys. Theod. Oec. Theoph.) aliique nonnulli (Salm. Iust. Nat. Pic. etc.) recedunt, qui Paulum nostro in loco de proposito mere interno loqui censent, quod habuerit eodem tempore, quo verba 1 Cor. 16,5 sqq. scripsit : « neque enim dixit : scripsi per vos me transiturum in Macedoniam, sed : volui; etiamsi enim non sie scripsi, inquit, studebam tamen et volebam venire ad vos, priusquam Macedoniam inviserem » (CAhrys.). At si de proposito mere interno agitur, quod hoc solo in loco Paulus patefacit, nec quomodo mutabilitatis ab adversariis incusari potuerit intelligitur, nec cur huius interni propositi mutationem tam studiose vindicare (v. 23 sqq.) voluerit. Priore igitur in explicatione standum est, de duabus itineris promissionibus inter se pugnantibus agi. Ac revera in praecedente epistola novum suum consilium Corinthiis annuntians Apostolus ad pristinum, quod mutaverit, satis aperte alludit : prioris enim epistolae verba : nolo vos modo i transitu videre (1 Cor. 16,7) a Corinthiis intellecta non essent, nisi Paulus eis antea promisisset, se eos zn transttu esse visurum. Id autem fecerat, quando propositum , de quo hic agitur, cum eis communicaverat; juxta illud enim bis quidem, sed in transitu tantum, in Macedoniam proficiscens et ex x Macedonia revertens, eos vidisset. - Porro ut ad reliqua veniamus, bisi in transitu eos videre voluerat, ut secundam gratiam haberent; sciebat enim se in abundantia benedictionis Evangelii ad eos esse venturum suoque adventu eis aliquid gratiae spiritualis allaturum esse (cfr Rom. 15, 29; 1,11); iure merito igitur tamquam finem itineris gratiam, quam habituri sint, indicat; neque recte Chrys. aliique 1zetv hoc loco aov significare dixerunt; nusquam enim in Novo Test. vocabulum xovxo; sensu gaudii adhibetur. At cur de secunda gratia loquitur? Iuxta Pel., quem haud pauci se- : quuntur (Herv. Thom. Dion. Cai. Est. M Ev. etc. — Wolf. Beng. Ros. etc.) sensus verborum est, « ut ex secundo meo adventu secundam gratiam acciperetis, qui dudum accepistis primam, quando primum istuc veniens ad fidem vos converti »; at iter, cuius consilium Paulus hic exponit, esttertium, quod Corinthum suscepit (12,14 ; 13,1) ; tertiam igitur, minime verosecundam, gratiam adventum suum nominare debuisset. Chrys. primam gratiam Corinthios per has literas accepisse putat, cui velut secunda accessura sit ipse Pauli adventus (cfr etiam Att" Lomb. Lap. eic. — Fl. Bl. etc.); at haec secunda gratia ita enuntiatur, ut itineri, de.quo sermo est, omnino propria et peculiaris fuisse sit dicenda. Quamobrem sola Theod. senteutia adoptari potest, quam cum ust. plerique moderni approbant (Pic. Bisp. Mai. Dr. etc. — Mey. Goeb. eic.) quamque supra iam indicavimus. Si consilium itinerispristinum exsecutus esset, Paulus per Corinthum in Macedoniam iter faciens neophytis primam gratiam quandam attulisset, ex Macedonia autem per Corinthum in Iudaeam revertens alteram priori addidisset; itaque v. 16. est explicatio praecedentis sententiae atque particula xai (et), a qua inchoatur, est epexegetica (et quidem , vel nimirum), ita ut duo membra secundae sententiae prioribus ex ordine respondeant (prius venire ad vos : per vos transire in Macedoniam; — secundam gratiam. afferre : iterum a Macedonia venire ad vos). Quod consilium Apostolus, quum illud de bona Corinthiorum erga se voluntate confisus ceperat, de eorum schismatis aliisque vitiis certior factus mutare debuerat, quia diuturniorem commorationem ad ecclesiae corinthiae statum ordinandum requiri vidit. Qua mutalione in praecedentibus literis annuntiata adversarii eius abutebantur, ut eum utpote virum levem, qui in agendi sua ratione carnalibus affectibus regeretur, etiam iu docendi ratione fidem non mereri criminarentur. Quod immerito fieri duabus interrogationibus ostendit, quarum prior de unico facto agens (attende ad aoristum «1j Zaopía iyeneipzw) calumniae fundamentum, altera totam vitae rationem respiciens (attende ad praesens x«*X cáp«z DowXsóouzx) calumniam ipsam negat :
1:17
17. quum ergo hoc voluissem (rectius : vellem BovXóysvoc), sed postea consilio ob sufficientem rationem mutato executioni. non mandarem , numquid levitate usus sum? Aut quae cogito (decerno ÉouAelouat) secundum carnem cogito, ut sit apud me Est et Nox eodem tempore ac pro arbitrio? Qui secundum spiritum res considerat ac decernit, ad ea quae Deus vult sola attendit illaque, quae Deum velle certe cognovit, sibi proponit omnique cum studio exsequitur; sibi igitur semper constabit neque pro libitu rem affirmabit aut negabit nec in suis promissionibus aliud cogitat aliud dicit. Qui vero secundum carnem decernit, quia carnalibus affectibus, qui mobiles variabilesque sunt, obsequitur nihilque nisi sua commoda, quae etiam variabilia sunt, assequi conatur, mutabilis sit necesse est, atque eodem tempore rem affirmabit aut negabit, prout eam suae utilitati temporali servire aut non servire putat. |: * val val x«i «5 ob oU vestrum autem Est sit Est et Non sit Non) respicimus, Graecorum constructionem per se aptam esse patet, neque negamus, hominem carnalibus suis affectibus non minus ad obstinationem quam ad levitatem adduci posse. Nihilominus toto contextu explicatio Graecorum excluditur : neque enim de obstinationis calumnia Apostolus in tota reliqua epistola usquam agit, atque hoc loco, quum in immediate praecedente interrogatione tum in immediate sequente assertione, de levitate sola loquitur. Itaque duplicationem particularum vaí et oó ob vehementiorem affectum adhibitam esse rectius dicemus (cfr Matth. 5$ 375 in sequente enim argumentatione eas non amplius iterat. Duae interrogationes ita sunt propositae, ut negativum responsum postulent; recte autem eas negari Apostolus demonstrat, sed ordine inverso ; fundamentum enim calumniae, mutatum itineris consilium , interim praetermittens, ut ad illud postea (v. 23 sqq.) revertatur, calumniam ipsam praeprimis aggreditur ab asserenda sua in docendo constantia exorsus :
1:18
18. Fidelis autem Deus, quia sermo noster qui fuit apud vos (rectius : sermo noster ad vos ó Xyoc fiov à mpóc opas) non est in illo Esr et Nox. Duobus vocabulis (2n i//o), quae cum omni- ' bus graecis codd. versiones omnes atque ipsa quoque J/. omittunt, insertis Vulgata sensum quidem non mutavit, sed sententiam anacoluthicam reddidit; melius cum A'r? legimus : Fidelis autem Deus, quia sermo noster apud (ad) vos non est Esr et Nos. Porro duae sunt apud modernos huius asserti explicationes, quas ambas iam 770m. velut probabiles proponit. Secundum alios enim Apostolus iureiurando constantiam suam confirmat : « per Dei fidem (vel: fidelis Deus mihi testis est, quod) sermo nóster ad vos non est Est et Non, ita ut idem asseramus aut negemus, prout carnales affectus nos impellunt » (Mat. Bisp. Dr. Ramb. eic. — de W. Kl Br. Goeb. etc.); similes enim iuramenti formulas alibi quoque ab eo adhiberi monent (11,10 £crwv Ax Üeux. Xpiovoo iv £pot, 9t xv&. Rom. 18,11 Co éyo, Óvt x73). Cui explicationi, quamvis per se apta sit, cum aliis tamen (cfr M Ev. LR. etc. — Mey. Ileinr. eic.) alteram, quae inter antiquiores communis fuit, praeferimus, ita ut fidelitas Dei velut ultima ratio apostolicae constantiae afferatur; haud infrequens enim est apud Paulum formula vtcvoc 0 Occ; (fidelis est Deus cfr 1 Cor. 1,19; 10,13; 1 Tess. 5,95 etc.) neque vero usquam ab eo in iuramentis adhibetur. lam quomodo fidelitas Dei sit constantiae paulinae fundamentum, apte explicat Thom. : « fidelis Deus servat sua promissa; promiserat autem mittere ad vos praedicatores veritatis, et ideo quum ab eo ad vos sim missus, - sermo noster ad vos non est Est et Non, i. e. non est in eo falsitas » vel potius mutabilitas; fidelis ergo esse apparet Deus in eo, quod sermo noster ad vos non sit variabilis (xtevóc à sóc tig ixeivo, Óct. x72). Nomine sermonzs sola intelligenda est Pauli praedicatio, si hodiernam Vulg. (sermo qui fuit apud vos) aut textum rec. graecum sequimur (9 Xóyog pov 6 wpós óp.Xg ox iyévevo vai xoi oj); sin vero meliores codices latinos (Fuld. Am. etc. : sermo qui /£/ apud vos) aut graecos (à Xóvoc JMuv ó mpós opu olx. £o vtv val xai 09) sequimur, sermo latiore sensu de tota Apostoli ratione loquendi intelligi potest, ut praeter praedicationem etiam eius promissiones, assertiones etc. complectatur. At arctiorem sensum esse praeferendum, docet sequens argumentatio, quae Apostolum in doctrina non variare duplici ex capite demonstrat; argumentum enim apostolicae praedicationis in se est verissimum et immutabile (19. 20), atque praedicatores ipsi multiplici auxilio divino sunt confirmati ab omnique mutatione conservantur immunes (21. 92). Incipit igitur ab immutabili praedicationis argumento :
1:19
19. De: enim Filius, Iesus Christus, qui in vobis: per nos praedicatus est, per me et Silvanum et Timotheum, non fuit Esr et Nox, sed Esr in illo fit. Explicationi iuverit praenotasse , qua ratione Paulus in hac epistola pronomina variet interdum plurali (nos) interdum singulari (ego) usus. Quia duo sunt epistolae auctores, Paulus et Timotheus, pronomen plur. per se adhiberi debuit, atque revera in exordio (v. 3 sqq.). multisque aliis in locis ita adhibetur, ut ad utrumque referatur oporteat; quia tamen Paulus est auctor primarius, qui individuum suum discipulum quasi testem dumtaxat et fideiussorem defensionis suae sibi associavit, illis quoque in locis de magistro potius quam de discipulo pronomen (nos) intelligendum est; id quod facile apparet, si attendimus, eadem in sententia eum aliquoties a singulari ad pluralem transire (11,6. 12. 21 etc.). Singulari enim utitur saepissime, quum interdum suam solius persuasionem exprimere velit ac frequenter, ut adversariorum calumnias refutet, suam solius rationem agendi explicare et vindicare debeat (cfr 1,13. 15-17. 23; 2,1-10. 12. 13etc.). Alii vero sunt loci, in quibus pronomine plur. (nos) praeter Timotheum simul alterum quendam ex discipulis, uti hic Silvanum, aut omnes Apostolos operariosque evangelicos, quin etiam omnes fideles secum complectitur. Neque vero sine ratione illud pronomen nos hic accuratius explicavit cooperariis suis enumeratis, quibuscum ecclesiam corinthiam fundaverat (Act. 18,5 !) ; argumentum enim praedicationis nec mutari nec variare insinuat, sive ab hoc sive ab illo annuntiatur. Clarius tamen illud mutationi non esse subiectum illius descriptio docet. Dei Filius enim (ó 100. €co5 29 YU) Iesus Christus est solum integrumque apostolicae praedicationis argumentum (cfr ad 1 Cor. 9,2); atqui Christus, utpote Dei Filius (magna cum emphasi enim, maxime iuxta textum graecum, in quo particula y£p non nisi quartam locum occupat, ab hoc titulo sententia inchoatur, quia in eo tota veritatis et immutabilitatis ratio fundata est) non fuit vel potius non /actus est (obx éyévrvo) Esr et Now, ut idem in eo affirmaretur et negaretur, sed merum Esr, quod mutari aut variare plane nequit, in i/lo fuit, vel potius factum est (3yéovtv) ; verissimum ergo et plane immutabile est praedicationis argumentum, atque Deus pro sua fidelitate invigilare debet, ut hoc argumentum sine ulla falsitate et variatione annuntietur. Qua vero ratione Iesus Christus factus sit merum Esr, in quo nulla adsit negatio, Apostolus explicat :
1:20
20. quotquot enim promissiones Dei sunt, fn illo (factae sunt, yeyóv2ov, hoc enim verbum ex praecedente yéyovev suppleatur oportet) Esr, ideo et per ipsum AuEN Deo ad gloriam nostram, vel rectius : Deo ad gloriam per nos (cfr VV. LL.). Promissiones Dei (iz«yysMa: 0:09), uti plerumque apud Paulum (1,1; Rom. 9,&; Gal. 3,16. 291; Hebr. 6,19; 7,6; 11,13. 17 etc.), hic intelliguntur illae, quae de Messia eiusque regno patriarchis iam factae atque per prophetas filiis Israel semper clarius et accuratius sunt propositae. lam vero illae omnes sine ulla exceptione (quotquot promissiones Dei sunt) in Christo factae sunt Esr, « i. e. in illo exhibitae, in illo adimpletae sunt » (S. Aug. c. Faust. NIX. 7), vel si mavis : ipso eventu in illo comprobatae sunt; in tota enim hoc contextu graeca particula vat, quae latino Esr redditur, non tam est nude affirmantis, quam asseverantis et confirmantis; impletione autem promissiones quam maxime confirmantur et comprobantur. Quia autem in Christo verae esse apparuerunt, ideo et per eum fideles illarum habent certitudinem, ita ut illis Aue acclamare possint ad gloriam Deo (qui illas in Christo adimplevit) idque per nos, quatenus per nostrum ministerium promissiones ipsae illarumque in Christo est electus (Act. 15,40). Cum eo igitur macedonicas ecclesias faadavit atque Philippis pro nomine Domini vincula et flagella est perpessus (Act. 16,19 &1q.); in Macedonia, at neophytos consolaretur, relictus paucis mensibus postea Corinthi iterum se Paulo adiun1it et ab eo auclor secundarius epistolarum ad Thessalonicenses est adhibitus (1, 3 Thess. 1,1). Postea nec in Actibus nec in Pauli epistolis (excepto hoc loco) nominatur; probabile est, eum epistolam ad Galatas detulisse el ecclesiis Asiae Min. eadem ratione a Paulo esse praepositum, qua Tilus crelensibus, Timotheus ecclesiis provinciae Asiae postbac praefecti adimpletio eis annuntiatae sunt et annuntiantur. Procul dubio Paulus liturgicum usum prae oculis habuit, iuxta quem plebs episcopo preces praeeunti Amen acclamat, ut eas approbet suasque faciat (cfr 1 Cor. 15,16) ; atqui promissionibus in Christo adimpletis acclamat Amen, qui illas per Apostolorum ministerium sibi annuntiatas firma fide amplectitur et profitetur. Quodsi quis lectionem Vwu/g. retinere velit, explicare poterit : ideo et per Christum fideles dicunt Amen profitentes suam fidem in Deum, qui promissiones implevit (ideo et per ipsum Amen Deo) ad nostram i. e. Apostolorum gloriam, per quos ad fidem pervenerunt; « quia gloria nostra est conversio.vesira, seu gloria nostra est ostendere et praedicare verbum Dei » (TAom.). dux» cum Chrys. aliisque Graecis multi iuniores (Cai. Est. Pic. Mai. etc.) ita sequuntur, ut duobus membris unum idemque significari censeant : « Ut ipsa repetitione rem magis confirmet, affirmationem per adverbium graecum vaf (Esr) i&m declaratam repetit velut obsignans affirmatione significata per hebraicum Amen , i. e. fiat firmumque sit » (Est.), Neque enim lectio ipsa probabilis est (cfr VF. LL.) neque eius sensus est aptus. — Neque recte in ultimo membro latino (ideo et per ipsum Amen Deo ad gloriam nostram) aliqui moderni inserunt verbum : dicimus (per ipsum diiam tempore eadem, qua hodie, formula (per Dominum Iesum Christum etc.) preces liturgicas esse terminatas (Dr. Ramb. etc.). Illud enim verbum (dicimus) , quod antiquitus in nonnullis codicibus latinis legebatur, non de textu, sed de glossa esse, recte iam monuit Haym.; neque ullo modo pro subiecto huius verbi fideles omnes intelligi possunt (nos fideles omnes dicimus Amen Deo per Christum), sed sive graecum textum (36 fuv) sive latinum (ad gloriam.nostram) retinemus, prima illa persona plurali soli Apostoli designantur, id quod verba immediate. sequentia evidenter docent (qui autem confirmat nos vobiscum eto.). Argumentum igitur apostolicae praedicationis verissimum est et immutabile; sed praedicatores ipsi quoque, utpote auxilio divino confirmati, in tradenda doctrina mutationi non sunt obnoxii ; ita enim Paulus tem transiens :
1:21
21. qui autem confirmat (6 9€ feGaxiw) nos vobiscum in Christo (lege : in. Christum !) et qui unzit nos (est) Deus,
1:22
99. qui et signavit nos et dedit pignus (lege : arrham &jjaGavx) Spiritus in cordibus nostris. Ad constructionem sententiae quod attinet, subiectum est à Beóauav xai ypicas (qui confirmat et qui unzit), praedicatum vero 0eó; (Deus) cum sua appositione ( xa egpxytodpuavog xai 0oóq qui et signavit et dedit); verbum autem ict» (est) inter subiectum et praedicatum suppleatur oportet (cfr 5,5). Totam enim firmitatem quum operariorum apostolicorum tum fidelium a Deo dependere ostendit, qui solus homines mutabiles confirmare, i. e. constantes stabilesque reddere (de hac verbi £:6zwov significatione cfr 1 Cor. 1,8; Col. 2,7; Hebr. 13,19), potest ac revera auxilio suo continuo (attende ad partic. praes. ó &e&axov) utrosque corroborat, ut semper in Christum tendentes fide et caritate ei constanter inhaereant, vel iuxta CÁrys. : « utrosque ita confirmat , ut eos a fide in Christum dimoveri non sinat ». At non eadem ratione Deus Apostolos et fideles confirmat; illos enim adiuvat, ut in doctrina tradenda nec vacillent nec varient, hos vero corroborat, ut acceptam doctrinam firmiter retineant. Namque Paulus, licet in primo membro sibi Corinthios , vel potius se Corinthiis 1. Ita cum graeco textu consentientes legunt meliores codices Vulg. (4míat. elc). (nos vobiscum) adiungat, non tantum ut eos sibi in hac defensione benevolos reddat (Esz.), sed maxime ut eos velut testes immutabilitatis habeat, in tribus tamen sequentibus membris, in quibus quasi fundamentum istius confirmationis describit, de solis apostolicis operariis loquitur (unxit nos, signavit nos, in cordibus nosrzs). Ad contextum autem non satis attenderunt, qui in his quoque membris ex primo illud civ ópiv (vobiscum) suppleri posse (Es£.) aut debere (Mai.) putarunt; sese enim suosque socios ab inconstantiae calumnia vindicare vult. Quam ob causam a vero quoque aberrasse censendi sunt aliqui antiquiores (Pe/. Prim. Haym. etc.) et moderni (Dr. Ramb. etc.), qui in secundo membro (qui unzit nos) allusionem ad confirmationis sacramentum vident!. Neque interpretem, sed oratorem egit Chrys., quum in fine homiliae ad exhortationem transiens omnes Christianos in baptismo reges sacerdotes prophetas ungi et creari dixit; immediate antea enim verba de solis apostolicis operariis recte erat interpretatus; quapropter accommodatio illa, qua ad exhortationem utitur, iunioribus interpretibus, qui verba Apostoli literali sensu de unctione Spiritus S. in baptismo intelligere volunt (TAeopA. Haym. Herv. Dion. lust. etc)., non patrocinatur. Iamvero verbum ypítv (ungere) ab Alexandrinis quidem ad externam illam illitionem designandam adhibetur, qua in vetere oeconomia reges summique sacerdotes atque interdum prophetae quoque inaugurabantur simulque internis donis ad munera sua theocratica rite exercenda divinitus instruebantur (1 Heg. 9,16 etc.; Exod. &0,13 etc.; 3 Reg. 19,16), at in Novo Test. dumtaxat tropice ita usurpatur, ut Deus solus ypíev (ungere) dicatur ac proin materialis illitio excludatur?. Atque paucos tantum Deus 72i (s1zisse) refertur; praeter Iesum enim (Luc. 5,18 cfr Is. 61,1; Act. 5,27; 10,38; Hebr. 1,9 cfr Ps. 45,8), qui est Unetus (Christus) xaz' 320v, siquidem « exultationis oleo eum prae consortibus eius perfudit humanitatem divinitate ita ungens, ut utramque faceret unum » (S. Greg. Naz. Or. 10,5), Paulum sociosque eius dumtaxat a Deo unctos esse hoc in loco legimus. Atqui ex hoc tam raro et tàm singulari. verbi yo(ev usu iure colligere nobis videmur, Paulum de dono, quod omnibus fidelibus concedatur, non loqui, sed de speciali gratia, qua ipse sociique eius velut altevi Christi (ad nomen Xpi670) enim suo oícag evidenter alludit) apti idoneique sint redditi ad opus ab ipso Christo inchoatum continuandum doctrinamque eius sine errore tradendam. Vocationem igitur et praeparationem ad munus apostolicum, vel potius muneris apostolici collationem eamque Spiritus S. communicationem , quae ad illud rite obeundum requiritur, intelligit; in hac enim unctione, quam acceperunt (attende &d usum participii aor. ypícac), nititur continua eorum confirmatio in doctrinae traditione (cfr Est. Nat. M Ev. Bisp. L R. etc.), neque immerito S. Thom. (Summ. c. gent. IV. 21) ex nostro loco colligit, « unctionem ad habilitationem hominis ad perfectas actiones pertinere ». In appositione deinde, quae nomini Dei additur : qui et signavit nos et. dedit arrham Spiritus (ita ut. sit) in cordibus nostris, ratio indicatur, ex qua lectores iure deducant, Paulum sociosque eius unctionem illam a Deo revera accepisse; qui enim secundum hoc donum eis contulit, illud prius eis negare non potuit. Quam vera sit haec argumentatio, explicatio. verborum docebit. Ad quae interpretanda rectissime quidem antiqui et moderni illa afferunt, quibus Apostolus Ephesios alloquitur : « in quo (Christo) et credentes signati estis Spiritu promissionis sancto , qui est arrha haereditatis nostrae » (Eph. 1,13 sq. cfr 4,30); ad nostram enim sententiam intelligendam haud parum iuvant. A vero tamen aberrant plerique, qui utrumque textum eodem plane sensu interpretantur, quia non attendunt, nostro in loco de solis operariis apostolicis, in ep. ad Ephes. de omnibus Christianis (vel potius Ethnicochristianis) agi, ita ut de eadem obsignatione sermo non sit. Duo maxime, quae huic sententiae explicandae inserviunt, ex ep. ad Eph. discimus : obsignationem dato Spiritu S. fieri, atque Spiritum S. ipsum esse arrham ulterioris doni. Unde elucet, nostro in loco particulam xaí, qua duo appositionis membra connectuntur, esse epexegeticam, ita ut secundo membro prius explicetur (signavit nos, nimirum dedit arrham Spiritus etc.); elucet quoque, genetivum vveij.«70; (Spzritus) esse appositionem ad praecedens nomen arrham! (nimirum dedit arrham, i. e. Spiritum, ut sit in cor- ' dibus nostris, vel etiam : dedit Spiritum tamquam arrham). Porro duae sententiae in eo quoque consentiunt, quod verbum signand: (copy) idem in utraque valeat, quod « sigillo suo impresso aliquid suum esse testari » ; Spiritu S. dato Deus veluti sigillo impresso et Ephe- : sios et Paulum sociosque eius ad se pertinere suosque esse testatus est; at pro diverso modo, quo Spiritus S. utrisque datus est, diversimode utrique ad Deum pertinent. Ephesii enim, sicuti omnes fideles, accepto Spiritu adoptionis (Jom. 8,15) obsignati sunt tamquam filii Dei, qui ius haberent ad aeternam haereditatem (cfr ad Gal. 4,6) : Paulus sociique eius praeterea illis instructi sunt Spiritus S. donis, quibus non tantum apti idoneique ad tradendam doctrinam reddebantur (de hac interna enim praeparatione iam in praecedente versu sermo erat : qui unzit nos), sed etiam tamquam veri et genuini Apostoli aliis innotescebant. De praedicationis suae efficacia igitur proxime loquitur, quae omnibus manifesta operarios apostolicos a Spiritu S. revera adiuvari doceat : eodem sensu in praecedente epistola regnum Dei non esse in sermone, sed in virtute dixerat (1 Cor. &, 90) nostramque sententiam quasi explicans ecclesiam corinthiam signaculum apostolatus sui appellaverat (1. Cor. 9,3). Atqui efficacia praedicationis a singulari Spiritus S. dono dependet, quo vera esse divinitus demonstratur simulque auditorum animi ad eam recipiendam praeparantur et disponuntur. Obsignationem apostolicam ergo collatione charismatum Spiritus S. factam esse rectissime dicemus (cfr Cai. Est. Nat. Pic. M Ev.! Bisp. etc.); immerito autem acatholici plerique moderni, quamvis in hac appositione rationem, qua Paulus se unctum esse demonstret, indicari nobiscum teneant, nihil aliud nisi communem obsignationem , quae omnibus Christianis datur, deprehendunt (Mey. Heinr. Schn. Goeb. etc.); neque enim viderunt illegitimam esse conclusionem : « signati sumus Spiritu adoptionis, ergo unctio quoque, qua in doctrina tradenda stabiles reddimur, nobis non est negata ». Legitima autem est conclusio : « charismatum dono omnibus manifesto obsignati sumus tamquam genuini nuntii evangelicae doctrinae; ergo etiam internam unctionem accepimus, qua idonei reddimur ad doctrinam illam sine errore tradendam ». Iam hanc charismatum largitionem Apostolus vocat arrAam. Plerique interpretes, qui de charismatis hic agi nobiscum consentiunt, in ultimo hoc membro Apostolum de Spiritu S. velut arrha aeternáe felicitatis, quae nobis promissa est, eadem ratione loqui putant, qua Ephesiis Spiritum S. dixit esse arrham haereditatis nostrae (cfr Cai. . Est. etc.); minus apta tamen est haec explicatio, siquidem charisma- -tum collatio per se ius ad aeternam beatitudinem non tribuit. Arbitror igitur, Apostolum boc in loco. charismata, quibus Spiritus S. praedicationem apostolicam efficacem reddit, velut arrham considerare maioris illius doni interni, de quo in praecedente versu locutus est, nimirum unctionis, qua Spiritus S. operarios apostolicos in tradenda doctrina ab errore immunes conservat stabilesque reddit. Hac enim ratione pulcherrimum et efficacissimum argumentum in his duobus vv., habemus, atque tres personas divinas Paulus velut testes suae constantiae citat : Pater enim operariis apostolicis dat Spiritum charismatum , ut eos tamquam genuinos suos legatos omnibus manifestet; ex hoc dono illis collato colligi potest ac debet, eos internis quoque donis Spiritus S. esse instructos, quibus ab errore in Evangelio praedicando custodiuntur; atque ita patet eos esse confirmatos in Christum. 5. Si quis autem contristavit, non me coMristavit ; sed ez parte, ut non onerem omnes tos. 6. Sufficit illi qui eiusmodi est, obiurgatio haec quae fit a pluribus : 1. its ut econtrario magis donetis,, et con- Gliquid donastis, et ego : nam et ego quod donavi, si quid donatí, propter vos in 1,23. xaloügat Biz zhw pw duyiy, 'Eyó 0i gáp2x zo» Orov dze ** onóópévog opiov ojxízt XA0cv tlg Rópiwüov. 24. o)y Üu xupuóoutv Üpüv 56 nlottux, &AXà Guvepyol 2aycv 17,4 42p3s Opinv: Tjj yàp rls:et iovjxazt 2,1. Ixpa OP dpavrü ToUro, tb pi] zdAw dv Arn mxpog Ugdg Qv. 92. cd qàp Ho buds, xai zl; 6 d)zcalvw s t0 uy] Ó Avxoüpsvos i de); 3. xxi Éyoxja voUto adi, fva gi Ov» Xóznv oj, à2' Óv £s ps yaipey, mmxow Pini návcag Ügag, Us f$ Pp yapk závteov (Oyucw otlv. 4. i và 0A 6yses 9»v0j Tic xag6la; Eyp«bx Uuiv Ou noXAOw Gaxpéwv 5. El àt zu Asoónnafe, olx igi Aünnxt», Q)Àk dzó uízow, ivx uy izi6apo, ES " . "m , £f záv:ag Üg&;. 6. ixavov i» totoó:o f$, iutula aja f bz6 cv zA:sóvev, 7. Qtr 1obwavilov bua; a2i3asÜat xal rapaxa- Xíaai, uf, me T5 omiptsolíor Ajnr xatazo0f 0 zot;3:0;. iyér xai yàp yon $ mijdenm Hd xiy a yàg dy kydot9uat, £T m 9:02, 11. Ívx u rAtovexzzÜQQtw bb 769 Galxs3f 02 àp allo) cà voruxta Apostolus, postquam suae doctrinae stabilitate constantiaque demonstrata calumniam adversariorum ipsam iam refutavit, ad fundamentum, cui levitatis criminatio innitebatur, reversus, cur pristinum itineris consilium mutaverit, explicat. Mutati autem consilii dilatique itineris vera ratio erat eius erga Corinthios caritas; etenim quum audisset, quo in statu esset ecclesia, noluit statim iuxta pristinum suum consilium ad eos proficisci, ne praesens severius contra aliquos agere esset coactus, sed tempus resipiscentiae concedens per epistolam prius eos corrigere statuit (1,23-2,4) ; quibus narratis eo adducitur, ut de incestuoso (1 Cor. 5,1 sqq.), quem resipuisse audivit , quid iam agendum sit, exponat (2,5-11). Quae duae particulae arcte inter se connectuntur, siquidem caritas, qua se eos amplecti in priore asserit, quanta sit, in secunda facto ostendit. . - Ad ea igitur, quibus Deus apostolicam constantiam extra dubitationem posuit (1,18-22) respiciens atque, quia in tota hac sectione suam solius rationem agendi vindicat, primàm personam singul. adhibens (cfr 18. wi7ó; Óà à Otó;... 93. iyà 9£..) a sollemni asserlione verae causae dilati itineris exorditur :
1:23
23. ego autem testem Deum (rov Ocóv, eundem illum qui nos confirmavit, etc.) invoco in (ixi) animam meam, quod parcens vobis non veni ultra (« postquam a vobis recessi » Haym. etc.) Corinthum. Iluramenti haec formula, quae Hebraeis non fuit consueta (id quod asserit /tamb. temere citans Rut 1,17) sed alio in Scripturae loco non reperitur, pro duplici significatione, quam praepos. ét hic admittit (in i. e. contra, vel super, uti legit S. Aug.), atque etiam pro duplici modo, quo anima (ivy) considerari potest (velut principium aut vitale aut rationale), duplici modo ab antiquis et modernis explicatur. Plerique enim hanc, uti alias iurandi formulas, ellipticam esse censentes (supplentesque : si mentior aut si fallo) Deum tamquam mendacii vindicem invocari volunt : « si mentior, Deum invoco contra animam meam » (Haym.), « &€ Si diceret : Perdat me Deus, nisi vera dixero » (Est. cfr GJ ord. Lomó. Thom. Lyr. Dion. Cai. Lap. Pic. Nat. M Ev. Disp. etc. — Grot. Os. Kloep. Heinr. etc.). Alii non minus apte, quin etiam ni fallor aptius, Deum « inspectorem cogitationum » (TAeod.) super animam, « cuius secreta solus cognoscit » (Pe/.), tamquam veritatis testem quasi desuper advocari putant, ita tamen ut, licet hoc non diserte exprimatur, mendacem puniturus cogitetur : « Deum invoco in animam meam, ut ipse inspiciat, si verum dico, et testis mihi sit — si autem mentiar, puniat » (Herv. cfr Theod. Pel. S. Aug. etc., Mai. LR. — Mey. Schn. Goeb., etc.). Deum vero testari vult, se ob eam solam rationem , quia neophytis parcere voluisset (parcens vobis) , non ultra , sicut antea statuerat et promiserat, Corinthum venisse. Quomodoiis dilato suo adventu pepercerit, statim explicabit (2,1 Sqq.); antea praecavet, ne verba sua perverse intelligantur ; etenim, uti recte iam monet CArys. , « hominis haud parvae auctoritatis esse videbantur; nam iis parcit aliquis, quos suo iure castigare potest ». Ut omnis igitur arrogantiae suspicionem repellat, addit : (haec dico)
1:24
3&. non quia! dominamur fidei vestrae, sed adiutores sumus gaudii vestri; nam fide statis. Prius membrum diversimode explicatur nonnulli (Dion. Cai. etc. — Benq. Flatt. etc.) abstractum nomen pro concreto (cfr 4| Tepvcouxí pro oi ztgvzezperpévor , circumcisio pro circumcisi) adhibitum esse arbitrati verterunt : non dominamur vobis fidelibus (Uv «fie meveos i. q. Uv iv mw zziivzov) ; at arbitraria est haec explicatio (cfr ad 1 Cor. 1,26). Neque minus temere haud pauci (efr Theod. Phot. Pel. Prim. Gagn. Iust. Est. Nat. Pic. M Ev. eic. — Calv. eic.) explicant, ac si scriptum esset : o xuptedopev Opv 7c T(o7:0; Evtz& (non dominamur vobis fidei causa) : « quod enim dixi parcens vobis, non ita dictum est, quasi ob fidem, quam a nobis accepistis, potestatem auctoritatemque mihi tribuere velim vos castigandi ac rursus vobis parcendi » (PAot.); quo enim cum iure praepositio £vez« suppleatur, non apparet, atque duo genetivi : ópóv Ts "iereec non minus arcte, quam duo alii : ti; y «od 9uóv, cohaerent recteque à Vwu/g. translati sunt (fidei vestrae, gaudiü vestri). Itaque Paulum dominium fidei tyrannicamque eam dominationem, quam pseudapostoli corinthii sibi arrogabant (cfr ad 11,20), a se reiicere, cum aliis melius dicemus (cfr Chrys. Theoph. Oec. A'** Haym. Herv. Lomb. Thom. Gagn. Salm. Lap. Mai. Bisp. LR. eic. — Mey. Ki Br. etc.); atque verborum sensus est : « non quod imperitare velim fidei vestrae, quae voluntaria esse debet » (Gagn.); « nam credere nolentem quis dominus coegerit? » (CArys.). Ac profecto « dominium aut coactionem non patitur fides, quae voluntatis est, non necessitatis » (Lomó.), neque Apostoli sunt domini fidei, « ut quidvis pro arbitratu in religione statuant » (Lap.), sed ad fidem quod attinet, nihil sunt nisi ministri Christi et dispensatores mysteriorum Dei (1 Cor. 4,1). Porro eo minus Paulus sibi in Corinthios eiusmodi dominium attribuere potuit, quia eos secum in fide consentire sciebat; addit enim : nam fide statis. Quae verba quomodocumque explicantur, sive ea cum 7Àom. etc. interpretamur : per fidem statis sc. in gratia Christi, sive cum Est. etc. : ?n fide firmi statis, et quomodocumque connectuntur, sive cum Chrys. aliisque priori membro immediate, sive cum Cai. etc. proxime alteri membro ea adiungimus, clare demonstrant, ecclesiam corinthiam universam, quam Apostolus alloquitur (de singulis enim eius membris distributive non agitur cfr ad 1 Cor. 1,7), a vera fide non aberrasse nec hac in re reprehensionem correctionemque meruisse. Quare si se iis parcere voluisse dicit, haec de eorum fide intelligi noluit, sed de eorum moribus; recte Theod. : « de fide quidem vobiscum non expostulo, eius enim sanitatem amplexi estis; sed alia quaedam a vobis admittuntur, quae correctione indigent » (cfr CArys. etc.). Cum blanditia quadam, ne eorum animos offendat, altero in membro Apostolus hoc addit verbis parcens vobis posilive explicatis; id enim illis intelligi voluit, Apostolos pro munere suo esse adtutores (cvvtpyo(, cooperatores) gaudii fidelium, siquidem cum fidelibus (vel, id quod aliis, praeplacet, cum Deo et Christo) cooperari debeant ad augendum et promovendum gaudium spirituale, quod ex vita vere christiana exortum cum caritate et pace primum locum inter fructus Spiritus tenet (Ga/. 5,92 cfr Hom. 15,17; Phil. &,& elc.). Atqui in ecclesia corinthia, quamdiu schismatis perturbata et haud levibus vitiis inquinata erat, verum illud gaudium in Spiritu sancto adesse non potuit; tantum igitur abfuit, ut Paulus, si iuxta pristinum suum consilium statim Corinthum profectus esset, tamquam adiutor gaudii neophytorum advenisset, ut potius severius agere coactus eos tristitia affecisset (cfr 9,1). Itaque dilato itinere emendationisque tempore concesso eis vere pepercit. Quae accuratius explicaturus pergit : 2,1. Statui autem Aoc ipsum apud me, ne iterum tn tristitia venirem ad vos, vel melius iuxta graecum textum : decrevi autem mihi 1psi hoc : non tterum in tristitia venire ad vos; etenim ultimum membrum (rà po My v Amer, poe pig Ov) velut explicatio pronomini Aoc (102:0) additum enuntiat consilium ipsum, quod Paulus de tristi ecclesiae conditione certior factus sibi ipsi sequendum proposuit. Locutio in tristitia ventre de Pauli ipsius tristitia, qua eum conditio ecclesiae affecerat, a nonnullis ita intelligitur, ut sit idem quod tristem venire (Chrys. Oec. Theoph. Pel. Dion. Dr. etc. — Kl Br. Hofm. etc.), ab aliis detristitia, qua Corinthios severe eos corrigens afficere debuit, ut sit idem quod contristantem venire (Theod. Thom. Cai. Nat. Pic. Bisp. M Ev. etc. — Grot. Mey. etc.), ab aliis utraque explicatio velut probabilis admittitur (Hayni. Herv. Lomb.), ab aliis demum recte coniungitur : « apertum est quia ideo noluit ire, ne forte corripiens paucos, multos constristaret, ipse etiam contristatus; compatiuntur enim omnia membra unius moerori » (A'er cfr Iust. Est. Mai. L R. Ramb. etc. — de W.Heinr. etc.); hac enim ratione Paulus ipse in sequente sententia (cv. 9.3) locutionem explicat. ecclesiam vix natam non amplius in primo suo fervore inveniens cum severitate vitia quaedam corrigere debuerat. Quod enim aliqui censent, eum de primo suo adventu loqui, quando Athenis quasi eiectus Corinthum venít, id omni probabilitate caret, nisi contra idearum nexum statuere velimus, eum de sola sua ipsius tristitia loqui, ad quam Corinthii nihil contulerint. Iam rationem addit, cur non amplius tristis contristansque ad eos accedere voluerit :
1:1
Sosthenes (Σοσθένης, Sosthenes)
… St. Paul, according to a custom dear to him, associates S. with himself in addressing the first letter to the Corinthians (1:1); he qualifies him with only the title of "brother," as he does for Timothy elsewhere (II Cor. 1:1; Col. 1:1).
1:5
… The Apostle constantly uses τοῦ Χριστοῦ (with the article) after terms of soteriological import: Ἰεσσαγγέλων (8 times), "the cross" (I Cor. 1:17; Gal. 6:12; Phil. 3:18), "the sufferings" (II Cor. 1:5 and Col. 1:24; cf. Act. 3:18; 17:3; 26:23), Ἰάγιπτη (Rom. 8:35; II Cor. 5:14; Eph. 3:19), "the Blood" and "the Body" of his sacrifice (I Cor. 10:16; Rom. 7:4; Eph. …
1:8
In the New Testament A. (Acts 2:9; 4:9; 16:6; 19:10, 22, 26; 20:4, 16, 18; 21:27; 24:19; 27:2; Rom. 16:5; I Cor. 16:9; II Cor. 1:8; II Tim. 1:15; I Pt. 1:1; Apoc. 1-3) denotes the Roman province of A. (constituted in 129 B.C.), which occupied part of Asia Minor. …
… The "fight with beasts" of which I Cor. 15, 32 speaks (cf. II Cor. 1, 8 ff.) seems metaphorical (H. Lietzmann, An die Korinther I-II, 2nd ed., Tübingen 1923, p. 83 f.), like that with the ten leopards in St. Ignatius's letter to the Romans (5, 1); in any …
… to him; he swears that he is "in danger every hour; every day I am exposed to death" and that only the hope of resurrection after death gives him courage (I Cor. 15:30-32); in continuous danger of death, he hopes only "in the God who raises the dead" (II Cor. 1:8 ff.), and he glories in this life of his, of risk and of infirmity: entire chapters insist on this theme (II Cor. 4:7-17; 11:23-33; 12:5-10). St. Paul teaches that all will be judged according …
1:16
… The Second Epistle to the Corinthians was written during Paul's second stay in Macedonia, after the hostile demonstration that forced him to leave Ephesus (II Cor. 1:16). He was accompanied by the Macedonians Sopater of Beroea, Aristarchus and Secundus of Thessalonica, and Gaius, who here is said to be of Derbe, and who shortly afterward (ibid. 19:29) …
1:18
… This concept, of messianic value, is developed by St. Paul (2 Cor. 1:18-20). Similarly in the Apocalypse Christ is called the Amen, ὁ 'Αμήν, being the witness of truth (3:14). …
1:19
… To the faithful of Corinth Paul will recall the missionary activity of Silas (2 Cor. 1:19), placing it on the same level as that of Timothy and his own.
1:20
… The clear allusions of St. Paul (1 Cor. 14:16; 2 Cor. 1:20), the texts
1:21
… This doctrine St. Paul further develops in its most recondite and mystical meanings: there is only one B., as there is only one Christ (Eph. 4:5); B. brings the imprint of the Holy Spirit (II Cor. 1:21-22); it clothes us with Christ (Gal. 3:27); it makes us mystically relive the death and resurrection of Jesus (Rom. 6:3-4); etc. (cf. further on, III). …
… to which ἐν Κυρίῳ (50 times) or ἐν αὐτοῦ-ἐν ᾧ (29 times) is equivalent; St. Paul willingly uses the name Χριστός when he highlights the divine influence of Jesus in the soul (Rom. 8:10; II Cor. 13:5; Eph. 3:17; etc.), which is itself "anointed" (II Cor. 1:21), in which He goes about "being formed" (Gal. 4:19).
… In some of the texts of the New Testament where this last word occurs, some theologians see allusions to the sacramental character (II Cor. 1:21, 22; Eph. 1:13; 4:30). Catholic exegesis is not unanimous on this point. …
1:22
… Gardeil O. P., who links himself to the thesis of John of St. Thomas, and of Fr. Galtier S. J., who, developing an explanation already hinted at by Petavius (De Trinit., l. VIII, cap. 5, nn. 1-3) and based on certain texts of St. Paul (Eph. 1, 13; 4, 30; II Cor. 1, 22) and of some Fathers, explains the indwelling by a kind of impression of the divine Persons in the soul, as a seal produces its imprint through a real and immediate contact.
1:23
… of any kind, neither "by heaven," nor "by the earth," nor "by Jerusalem." Otherwise it would be difficult to understand how, immediately afterward, a disciple of the faithfulness of St. Paul resorts to the oath with notable frequency (cf. Rom. 1:9; II Cor. 1:23; Gal. 1:20; Phil. 1:8, etc.). …
Douay-Rheims (Challoner) · Vulgata Clementina · original Douay-Rheims (Rheims 1582), transcription by EEBO-TCP (CC0) · La Sacra Bibbia, tradotta dalla Volgata da Antonio Martini (1769-1781) (LaParola (laparola.net), Martini OSIS text, Public domain (LaParola's electronic edition marks it 'Dominio pubblico')). Public domain.