Fidei donum
Sulla condizione delle missioni cattoliche, specialmente in Africa
LETTERA ENCICLICA FIDEI DONUM DEL SOMMO PONTEFICE PIO XII
AI VENERABILI FRATELLI PATRIARCHI, PRIMATI, ARCIVESCOVI, VESCOVI E AGLI ALTRI ORDINARI LOCALI CHE HANNO PACE E COMUNIONE CON LA SEDE APOSTOLICA SULLO STATO DELLE MISSIONI CATTOLICHE IN AFRICA
Venerabili Fratelli, salute e Apostolica Benedizione.
1 Il dono della fede, cui, per divina elargizione, va congiunta nelle anime dei fedeli un’incomparabile abbondanza di beni, domanda apertamente la nostra perenne gratitudine al suo divino autore. La fede, infatti, ci introduce nei segreti misteri della vita divina; in essa si fondano tutte le nostre speranze; essa fin da questa vita terrena rafforza e rinsalda il vincolo della comunità cristiana, secondo il detto dell’Apostolo: « Un unico Signore, una fede, un battesimo »1.
2 Essa è per eccellenza il dono che pone sul nostro labbro l’inno della riconoscenza: « Che renderò io al Signore per tutti i Suoi benefici? »2. Che cosa offriremo al Signore in cambio di questo dono divino, oltre l’ossequio della mente, se non il nostro zelo per diffondere tra gli uomini lo splendore della divina verità? Lo spirito missionario, animato dal fuoco della carità, è in qualche modo la prima risposta della nostra gratitudine verso Dio, nel comunicare ai nostri fratelli la fede che noi abbiamo ricevuta.
3 Considerando da un lato le schiere innumerevoli dei Nostri figli che, soprattutto nei paesi di antica tradizione cristiana, sono partecipi del bene della fede, e dall’altro la massa ancor più numerosa di coloro che tuttora attendono il messaggio della salvezza, sentiamo l’ardente desiderio di esortarvi, Venerabili Fratelli, a sostenere con il vostro zelo la causa santa della espansione della Chiesa nel mondo. Voglia Iddio che in seguito al nostro appello lo spirito missionario penetri più a fondo nel cuore di tutti i sacerdoti, e, attraverso il loro ministero, infiammi tutti i fedeli!
4 Non è certo la prima volta, voi ben lo sapete, che i Nostri Predecessori e Noi stessi vi intratteniamo su questo grave argomento, particolarmente adatto a nutrire il fervore apostolico dei cristiani, resi più consapevoli dei doveri che esige la fede ricevuta da Dio3. Si orienti questo fervore verso le regioni scristianizzate d’Europa e verso le vaste contrade dell’America del Sud, dove sappiamo che le necessità sono grandi; si metta a servizio di tante importanti Missioni di Asia e d’Oceania, là soprattutto dove vi è un difficile campo di lotta; sostenga fraternamente le migliaia di cristiani, particolarmente cari al Nostro cuore, che sono l’onore della Chiesa perché sanno la beatitudine evangelica di coloro che « soffrono persecuzione per la giustizia »4. Abbia pietà della miseria spirituale delle innumerevoli vittime dell’ateismo moderno, dei giovani soprattutto che crescono nell’ignoranza e talora anche nell’odio di Dio. Tutti còmpiti necessari, urgenti, che esigono da ognuno un risveglio di energia apostolica suscitatore « di immense falangi di apostoli, simili a quelle che conobbe la Chiesa ai suoi albori »5. Ma, pur tenendo presenti al Nostro pensiero ed alla Nostra preghiera questi còmpiti indispensabili, pur raccomandandoli al vostro zelo, Ci è sembrato opportuno orientare oggi i vostri sguardi verso l’Africa, nell’ora in cui essa si apre alla vita del mondo moderno ed attraversa gli anni forse più gravi del suo destino millenario.
5 I
6 L’espansione della Chiesa in Africa dorante gli ultimi decenni ha da essere senza dubbio, per i cristiani, motivo di gioia e di fierezza. Appena elevati alla Cattedra di Pietro, abbiamo solennemente affermato « di non risparmiare fatica alcuna affinché… la Croce, in cui sono la salvezza e la vita, stenda la sua ombra fino alle più remote plaghe del mondo »6; abbiamo favorito con ogni Nostro potere il progresso del Vangelo su quel continente. Le circoscrizioni ecclesiastiche vi si sono moltiplicate; il numero dei cattolici è considerevolmente aumentato e continua ad accrescersi a rapido ritmo. Abbiamo avuto la gioia di istituire in molti paesi la gerarchia ecclesiastica e di elevare già numerosi sacerdoti africani alla dignità episcopale conformemente al « fine ultimo » del lavoro missionario che è di « stabilire saldamente e definitivamente la Chiesa presso nuovi popoli »7. In tal modo, nella grande famiglia cattolica, le giovani Chiese Africane prendono oggi il posto che loro spetta, salutate con cuore fraterno dalle più antiche diocesi, che le hanno precedute nella fede.
7 Legioni di apostoli, sacerdoti, religiosi e religiose, catechisti, collaboratori laici hanno ottenuto sì confortanti risultati mercé un lavoro di cui Dio solo conosce i sacrifici nascosti. Con tutti e con ciascuno di essi, Ci congratuliamo di cuore ed esprimiamo in questa occasione la Nostra gratitudine, poiché la Chiesa può essere giustamente fiera dell’opera dei suoi missionari; i quali sia in Africa sia dovunque lo possano, compiono il proprio dovere. Eppure l’ampiezza dell’opera compiuta non induca alcuno a dimenticare che « il lavoro che resta da fare richiede uno sforzo immenso ed innumerevoli operai »8. Al momento in cui l’instaurazione della gerarchia potrebbe erroneamente far credere che l’attività missionaria è sul punto di terminare, più che mai la sollecitudine di tutte le chiese del vasto continente africano riempie il Nostro animo di angoscia. Come dunque non Ci si stringerebbe il cuore nel considerare, da questa Sede Apostolica, i gravi problemi ivi imposti dall’estensione e dall’approfondimento della vita cristiana, quando mettiamo a confronto l’ampiezza e l’urgenza dei compiti da un lato, e dall’altro il numero infimo di operai apostolici e la loro mancanza di mezzi? Questa sofferenza confidiamo a voi, Venerabili Fratelli, e Ci piace pensare che la prontezza e la generosità della vostra risposta faranno di nuovo balenare la speranza nel cuore di tanti generosi apostoli.
8 Le condizioni generali in cui si svolge in Africa l’opera della Chiesa vi sono note. Esse sono difficili. La maggior parte di quei territori sta attraversando una fase di evoluzione sociale, economica e politica, che è gravida di conseguenze per il loro avvenire; bisogna pur riconoscere che le numerose incidenze della vita internazionale sulle situazioni locali non sempre permettono anche ai governanti più saggi di graduare le tappe che sarebbero necessarie per il vero bene di quei popoli. La Chiesa che, nel corso dei secoli, ha già visto nascere e ingrandirsi tante nazioni, non può oggi non rivolgere particolare attenzione a quei popoli che operano per assicurarsi i diritti delle libertà civili. Già più volte Noi abbiamo esortato le nazioni interessate a procedere per questa via in uno spirito di pace e di comprensione reciproca. «Che una giusta e progressiva libertà politica non sia a quei popoli negata ed ostacolata », dicevamo agli uni; ed avvertivamo gli altri a « riconoscere all’Europa il merito del loro avanzamento; all’Europa, senza il cui influsso, esteso in tutti i campi, essi potrebbero essere trascinati da un cieco nazionalismo a precipitare nel caos o nella schiavitù »9. Nel rinnovare qui tale duplice esortazione, formuliamo voti perché si prosegua in Africa un’opera di collaborazione costruttiva, libera da pregiudizi e offese reciproche, preservata dalle seduzioni e dalle strettoie del falso nazionalismo, e capace di estendere a quelle popolazioni, ricche di risorse e di avvenire, i veri valori della civiltà cristiana, che hanno già portato tanti buoni frutti in altri continenti.
9 Non ignoriamo, infatti, che in molte regioni dell’Africa vengono diffusi i germi di turbolenze dai seguaci del « materialismo » ateo, i quali attizzano le passioni, eccitano l’odio d’un popolo contro l’altro, sfruttano alcune tristi condizioni per sedurre gli spiriti con fallaci miraggi o per seminare la ribellione nei cuori. Nella Nostra sollecitudine per un autentico progresso umano e cristiano delle popolazioni africane, vogliamo qui rinnovare, a loro riguardo, i gravi e solenni moniti che già più volte abbiamo rivolto su questo punto ai cattolici del mondo intero; e Ci piace congratularCi con i loro Presuli per avere già, in più di una circostanza, denunziato fermamente ai loro fedeli il pericolo cui li espongono quei falsi pastori.
10 Ma mentre i nemici del nome di Dio esplicano su quel continente i loro sforzi insidiosi e violenti, bisogna denunciare altri gravi ostacoli che contrastano in certe regioni i progressi dell’evangelizzazione. Conoscete in particolare la facile attrattiva esercitata su gran numero di spiriti da una concezione religiosa della vita che, pur appellandosi con forza alla Divinità, trascina nondimeno i suoi seguaci in una via che non è quella di Gesù Cristo, unico Salvatore di tutti i popoli. Il Nostro cuore di Padre è aperto a tutti gli uomini di buona volontà; ma, Vicario di Colui che è la Via, la Verità e la Vita, Noi non possiamo considerare un simile stato di cose senza vivo dolore. Varie in realtà sono le cause di ciò; spesso sono cause storiche recenti, e non sempre vi è stato estraneo l’atteggiamento di nazioni che pur si onorano del loro passato cristiano. Vi è in questo, per l’avvenire cattolico dell’Africa, causa di seria sollecitudine. E v’è motivo perché i figli della Chiesa comprendano l’obbligo di aiutare più efficacemente ed in tempo utile i missionari del Vangelo ad annunziare la verità salvatrice ai circa 85 milioni di africani di razza nera ancora attaccati alle credenze pagane.
11 Quest’ordine di considerazioni diviene ancor più grave per il generale precipitare degli avvenimenti, di cui i Vescovi e gli elementi scelti fra i cattolici d’Africa hanno viva coscienza. Nel momento in cui si cercano nuove strutture, mentre taluni popoli corrono il rischio di abbandonarsi alle più fallaci seduzioni di una civilizzazione tecnica, la Chiesa ha il dovere di offrir loro, nella massima misura possibile, le sostanziali ricchezze della sua dottrina e della sua vita, animatrici di un ordine sociale cristiano. Qualsiasi ritardo sarebbe gravido di conseguenze. Gli Africani, che percorrono in pochi decenni le tappe di un’evoluzione che l'Occidente ha compiuto nel corso di più secoli, sono più facilmente sconvolti e sedotti dall’insegnamento scientifico e tecnico che si dà loro, come pure dagli influssi materialisti che subiscono. Per questo motivo possono prodursi qua o là situazioni difficilmente riparabili, sì da nuocere in seguito alla penetrazione del cattolicesimo nelle anime e nella società. Bisogna, fin da oggi, dare ai Pastori di anime possibilità di azione in proporzione all’importanza ed all’urgenza della presente congiuntura.
12 Orbene, salvo rare eccezioni, queste possibilità di azione missionaria sono ancora inferiori senza paragone all’opera da compiere; e, sebbene siffatta penuria purtroppo non sia della sola Africa, qui però è più vivamente sentita a motivo delle particolarissime condizioni in cui si trova oggi questo continente. Perciò crediamo molto opportuno, Venerabili Fratelli, parlarvi un po’ più diffusamente su siffatta materia. Nelle missioni recenti, per esempio, fondate magari solo una decina d’anni fa, non si può sperare prima di un lungo tempo un notevole aiuto del clero locale, ed i troppo rari missionari, sparsi su territori immensi, dove lavorano inoltre altre confessioni non cattoliche, non possono più rispondere a tutte le esigenze. In un territorio sono 40 sacerdoti per quasi un milione di anime, tra cui solo 25 mila convertiti; in un altro si contano 50 sacerdoti per una popolazione di due milioni di abitanti, mentre i 60 mila fedeli basterebbero già ad assorbire il tempo dei missionari. A leggere queste cifre, un cuore cristiano non può rimanere insensibile. Venti sacerdoti di più in una determinata regione permetterebbero oggi d’impiantarvi la Croce, mentre domani quella stessa terra, lavorata da altri operai che non quelli del Signore, sarà divenuta forse impenetrabile alla vera fede. Inoltre, non basta annunciare il Vangelo: nella crisi sociale e politica che l’Africa attraversa, bisogna formare quanto prima un gruppo scelto di cristiani in mezzo a un popolo ancor neofito; ma in quale maggior proporzione dovrà moltiplicarsi il numero dei missionari per permetter loro di compiere quest’opera di formazione personale delle coscienze! A questa penuria di uomini si aggiunge inoltre quasi sempre una mancanza di mezzi che rasenta talora la miseria. Chi darà a queste nuove Missioni, situate in genere in regioni povere ma importanti per l’avvenire dell’evangelizzazione, l’aiuto generoso di cui hanno un si urgente bisogno? L’apostolo soffre al vedersi talmente privo di mezzi di fronte alle moltissime opere che gl’incombono. Non ammirazione egli domanda, bensì aiuti coi quali, dov’è ancora possibile, stabilire nuovi centri di lavoro missionario.
13 Nelle Missioni più antiche, in cui la proporzione già considerevole dei cattolici e il loro fervore sono per il Nostro cuore motivo d’intensa gioia, le condizioni dell’apostolato, benché diverse, non muovono meno a profonda ansietà. Anche li, soprattutto la mancanza di sacerdoti si fa duramente sentire. Quelle Diocesi o Vicariati Apostolici devono infatti sviluppare senza indugio le opere indispensabili all’espansione ed irradiazione del cattolicesimo: occorre fondare collegi e diffondere l’insegnamento cristiano nei suoi vari gradi; occorre dar vita ad organismi di azione sociale che animino il lavoro dei gruppi scelti di cristiani a servizio del civile consorzio; occorre moltiplicare la stampa cattolica in tutte le sue forme e preoccuparsi delle tecniche moderne di diffusione e di cultura, poiché è nota l’importanza, ai nostri giorni, di una pubblica opinione formata ed illuminata; bisogna soprattutto dare un crescente sviluppo all’Azione Cattolica e soddisfare i bisogni religiosi e culturali di una generazione che, priva di sufficiente alimento, sarebbe esposta al pericolo di andar a cercare fuori della Chiesa il suo nutrimento. Orbene, per far fronte a queste diverse esigenze, i Pastori d’anime hanno bisogno, non solo di più grandi mezzi, ma anche e specialmente di collaboratori preparati a questi ministeri che si presentano tanto più difficili quanto più debbono adattarsi alle varie categorie sociali. Siffatti apostoli non si possono improvvisare; sovente essi mancano, eppure l’impegno è urgente, se non si vuol perdere la fiducia di gruppi scelti in ascesa. Perciò vogliamo dire qui tutta la nostra gratitudine alle Congregazioni Religiose, ai sacerdoti e ai militanti laici i quali, compresi della gravità dell’ora, sono andati, anche spontaneamente, incontro a tali bisogni. Iniziative di questo genere hanno dato già frutti e, unite alla dedizione di tutti, lasciano adito a grandissime speranze; ma è Nostro debito di verità affermare che in questo campo rimane da fare un lavoro immenso.
14 Perfino lo stesso progresso delle Missioni pone alla Chiesa, in certi territori, una nuova difficoltà, giacché il successo dell’evangelizzazione esige un proporzionato aumento del numero degli apostoli, se non si vuol comprometterne il magnifico sviluppo. Ora le Congregazioni Missionarie sono sollecitate da ogni parte e sempre più spesso, e l’insufficienza delle vocazioni non permette loro di venir incontro a tante richieste simultanee. Ben sapete, Venerabili Fratelli, che il numero dei sacerdoti, a paragone di quello dei fedeli, in Africa è in diminuzione. Il clero africano aumenta, senza dubbio; ma solamente tra molti anni esso potrà, nelle proprie Diocesi, prenderne completamente in mano il governo, pur con l’aiuto di quei missionari che vi portano la fede. Quelle giovani cristianità di Africa non possono al presente, con le loro attuali risorse, bastare al loro compito nelle odierne gravissime circostanze.
15 Varranno le difficoltà di una situazione siffatta a richiamare al loro dovere missionario tanti Nostri figli, che non ringraziano abbastanza Dio del dono della fede ricevuto nella loro famiglia cristiana e dei mezzi di salvezza messi loro a disposizione?
16 II
17 Venerabili Fratelli, queste condizioni di apostolato, che abbiamo tracciato a grandi linee, mostrano chiaramente che non si tratta più in Africa di uno di quei problemi ristretti e locali che si possono risolvere a proprio agio a poco a poco e indipendentemente dalla vita generale del mondo cristiano. Se in altri tempi « la vita ecclesiastica, in quanto è visibile, si svolgeva rigogliosa di preferenza nei paesi della vecchia Europa, donde si diffondeva… a quella che poteva dirsi la periferia del mondo; oggi appare invece come uno scambio di vita e di energia fra tutti i membri del Corpo mistico di Cristo sulla terra »10. La vita della Chiesa Cattolica in Africa non si restringe a questo continente, ma si ripercuote anche su altri popoli, ed occorre che da tutta la Chiesa, sotto l’impulso di questa Sede Apostolica, venga la risposta fraterna a tanti bisogni.
18 Non senza motivo dunque, in un’ora importante dell’espansione della Chiesa, Noi Ci rivolgiamo a voi, Venerabili Fratelli. «E a quella guisa che nel nostro mortale organismo, quando un membro soffre, tutti gli altri risentono del suo dolore e vengono in suo aiuto, parimenti nella Chiesa i singoli membri non vivono unicamente per sé, ma porgono aiuto anche agli altri per loro mutua consolazione e per un migliore sviluppo di tutto il Corpo »11. Ora non sono i Vescovi, in verità, « i membri più eminenti della Chiesa universale, quelli che sono collegati al capo divino di tutto il Corpo con un legame veramente singolare, onde con diritto sono chiamati “ le principali parti delle membra del Signore ”? »12. Di essi più che d’ogni altro si deve dire che Cristo, Capo del Corpo mistico, « ha bisogno delle sue membra: anzitutto perché la persona di Gesù Cristo e rappresentata dal Sommo Pontefice il quale per non essere aggravato dal peso dell’ufficio pastorale, deve rendere anche altri in molte cose partecipi della sua sollecitudine »13. Uniti con più stretto legame sia a Cristo sia al Vicario, voi avrete caro, Venerabili Fratelli, di prendere, in ispirito di viva carità, la vostra parte di questa sollecitudine di tutte le chiese14, che pesa sulle nostre spalle15. Voi, stimolati dalla carità di Cristo, sarete contenti di sentire a fondo con Noi l’imperioso dovere di propagare il Vangelo e di fondare la Chiesa nel mondo intero; sarete lieti di effondere tra il vostro clero ed il vostro popolo uno spirito di preghiera e di scambievole aiuto, esteso nelle dimensioni del Cuore di Cristo. « Se vuoi amare Cristo, diceva sant’Agostino, effondi la carità su tutta la terra, perché i membri di Cristo sono sull’intero mondo »16.
19 Senza alcun dubbio, al solo Apostolo Pietro ed ai suoi successori, i Romani Pontefici, Gesù ha affidato la totalità del suo gregge: « Pasci i miei agnelli, pasci le mie pecore »17; ma, se ogni Vescovo è pastore proprio soltanto della porzione del gregge affidata alle sue cure, la sua qualità di legittimo successore degli Apostoli per istituzione divina lo rende solidalmente responsabile della missione apostolica della Chiesa, secondo la parola di Cristo ai suoi Apostoli: «Come il Padre ha mandato me, così io mando voi »18. Questa missione, che « deve abbracciare tutte le nazioni e tutti i tempi »19, non è cessata alla morte degli Apostoli; essa dura nella persona di tutti i Vescovi in comunione con il Vicario di Gesù Cristo. In essi, che sono per eccellenza gli inviati, i missionari del Signore, risiede nella sua pienezza « la dignità dell’Apostolato, che è la prima nella Chiesa », come attesta San Tommaso d’Aquino20.
20 Dal loro cuore questo fuoco apostolico, portato da Gesù sulla terra, deve comunicarsi al cuore di tutti i Nostri figli e suscitarvi un nuovo ardore per l’azione missionaria della Chiesa nel mondo.
21 Inoltre, questo interessamento ai bisogni universali della Chiesa manifesta veramente in modo vivo e vero la cattolicità della Chiesa. « Lo spirito missionario e lo spirito cattolico, dicevamo tempo fa, sono una sola e stessa cosa. La cattolicità è una nota essenziale della vera Chiesa: a tal punto che un cristiano non è veramente affezionato e devoto alla Chiesa, se non è ugualmente attaccato e devoto alla sua universalità, desiderando che essa metta radici e fiorisca in tutti i luoghi della terra »21. Nulla dunque è più estraneo alla Chiesa di Gesù Cristo che la divisione; nulla è più nocivo alla sua vita dell’isolamento, del ripiegarsi su di sé, e di tutte le forme di egoismo collettivo che inducono una comunità cristiana particolare, qualunque essa sia, a chiudersi in sé. « Madre di tutte le nazioni e di tutti i popoli, non meno che di tutti i singoli uomini », la Chiesa, Sancta Mater Ecclesia, « non è né può essere straniera in alcun luogo; essa vive, o almeno per la sua natura deve vivere, in tutti i popoli »22. Al contrario, è necessario affermarlo, nulla di ciò che riguarda la Chiesa, Nostra Madre, è o può essere estraneo ad un cristiano: come la sua fede è la fede di tutta la Chiesa, la sua vita soprannaturale è la vita di tutta la Chiesa, così le gioie e le angosce della Chiesa saranno le sue gioie e le sue angosce; le prospettive universali della Chiesa saranno le prospettive normali della sua vita cristiana; spontaneamente, allora, gli appelli dei Romani Pontefici per i grandi impegni apostolici nel mondo avranno eco nel suo cuore, pienamente cattolico, come gli appelli più cari, più gravi e più urgenti.
22 III
23 Missionaria fin dalle sue origini, la santa Chiesa non ha cessato, per compiere l’opera cui non può venir meno, di indirizzare ai suoi figli un triplice invito: alla preghiera, alla generosità, e, per alcuni, al dono di se stessi. Oggi ancora le missioni, soprattutto quelle d’Africa, attendono dal mondo cattolico questa triplice assistenza.
24 Pertanto, Venerabili Fratelli, Noi desideriamo in primo luogo che per questa intenzione si preghi di più e con un più illuminato fervore. È vostro dovere sostenere, tra i vostri sacerdoti e fedeli, una supplica incessante e istante per sì santa causa; nutrire questa preghiera con un insegnamento adatto e regolari informazioni sulla vita della Chiesa; stimolarla infine in certi periodi dell’anno liturgico, più adatti a ricordare il dovere missionario dei cristiani. Soprattutto pensiamo al tempo di Avvento, che è quello dell’attesa dell’umanità e delle vie provvidenziali di preparazione alla salvezza, alla festa dell’Epifania, che manifesta questa salvezza al mondo, ed a quello della Pentecoste, che celebra la fondazione della Chiesa per il soffio dello Spirito Santo.
25 La forma più eccellente di preghiera è quella che Cristo, Sommo Sacerdote, rivolge Egli stesso al Padre sugli altari su cui rinnova il suo sacrificio redentore.
26 In questi anni specialmente, che sono forse decisivi per l’avvenire del cattolicesimo in molti paesi, moltiplichiamo le Messe celebrate per le Missioni; ciò risponde ai desideri del Signore, che ama la sua Chiesa e la vuole estesa e fiorente in ogni luogo della terra. Se le suppliche personali dei fedeli sono senza dubbio legittime, conviene tuttavia rammentare loro a che cosa soprattutto e necessariamente miri il Sacrificio dell’altare; cioè secondo il Canone della Messa di rito latino: « in primis… pro Ecclesia tua sancta catholica, quam pacificare, custodire, adunare et regere digneris toto orbe terrarum ». Queste intenzioni più alte saranno d’altronde meglio comprese quando si tenga presente allo spirito, secondo l’insegnamento della Nostra enciclica «Mediator Dei», che ogni Messa celebrata è essenzialmente un’azione compiuta a nome della Chiesa, poiché « il ministro dell’altare vi rappresenta Cristo offerente, in quanto Capo, in nome di tutti i suoi membri »23; è dunque la Chiesa tutta che, mediante Cristo, presenta al Padre l’offerta santa «pro totius mundi salute ». Come dunque non vi si dovrebbe elevare la preghiera dei fedeli, in unione col Papa, i Vescovi e tutta la Chiesa, per implorare da Dio una nuova effusione dello Spirito Santo, grazie a cui, « profusis gaudiis, totus in orbe terrarum mundus exsultat? ».
27 Pregate dunque, Venerabili Fratelli, pregate di più. Ricordatevi degli immensi bisogni spirituali di tanti popoli ancora così lontani dalla vera fede oppure così privi di soccorsi per perseverarvi. Rivolgetevi al Padre celeste e, con Gesù, ripetete la preghiera che fu quella dei primi Apostoli e rimane quella degli operai apostolici di ogni tempo: « sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum, fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra ». Per l’onore di Dio e lo splendore della sua gloria, vogliamo che il suo regno di giustizia, di amore e di pace venga alfine stabilito in ogni luogo. Questo zelo per la gloria di Dio, in un cuore ardente di amore per i propri fratelli, non è forse da ritenersi un vero e proprio zelo missionario? Così infatti si aiutano gli operai apostolici che sono anzitutto araldi di Dio.
28 Ma sarebbe sincera una preghiera per la Chiesa Missionaria, se non fosse accompagnata, nella misura delle proprie possibilità, da un gesto di generosità?
29 Noi, certo più di tutti, conosciamo la inestinguibile carità dei Nostri figli, Noi, che ne riceviamo incessantemente splendide e molteplici testimonianze. Noi sappiamo che, grazie alla loro generosità, hanno potuto aver luogo i meravigliosi progressi dell’evangelizzazione dall’inizio di questo secolo. Noi intendiamo qui ringraziare i Nostri diletti figli e dilette figlie che si dedicano al servizio delle missioni in svariate opere, ispirate da una carità industriosa. Vogliamo poi rendere speciale omaggio a coloro che, nelle Pontificie Opere Missionarie, si consacrano all’ufficio — talvolta ingrato ma nobilissimo — di stendere la mano a nome della Chiesa in favore delle nuove cristianità, sua fierezza e sua speranza. Di gran cuore li ringraziamo, come pure esprimiamo la Nostra gratitudine a tutti i membri della Sacra Congregazione de Propaganda Fide, ai quali, sotto la guida del Nostro diletto figlio il Cardinale Prefetto, è stata affidata la grande opera di servire al progresso della Chiesa in vasti continenti.
30 Il Nostro apostolico ufficio Ci impone tuttavia un dovere, Venerabili Fratelli: di dirvi che questi doni, che riceviamo con tanta gratitudine, sono lungi purtroppo dal bastare ai crescenti bisogni dell’apostolato missionario. Ci giungono continuamente angosciosi appelli di pastori, che vedono il bene da fare, il male da rimuovere, edifici indispensabili da costruire, opere da fondare; per cui siamo profondamente addolorati, per non poter rispondere nella misura necessaria, ma solo in parte e imperfettamente, a queste legittime richieste. Ciò accade, per esempio, per la Pontificia Opera di San Pietro Apostolo: i sussidi che essa distribuisce ai seminari dei paesi di missione sono considerevoli, ma le vocazioni vi sono, grazie a Dio, ogni anno più numerose ed esigerebbero fondi ancor più cospicui. Bisognerà dunque limitare queste provvidenziali vocazioni nella misura delle somme a disposizione? Bisognerà chiudere, per mancanza di denaro, le porte del seminario a giovani generosi e di ottime speranze, come si dice sia talora accaduto? N, non vogliamo credere che il mondo cristiano, messo davanti alle sue responsabilità, non sarà capace del particolare sforzo che s’impone per far fronte a tali necessità.
31 Non ignoriamo la durezza dei tempi attuali e le difficoltà delle diocesi antiche di Europa o d’America. Ma, se si citassero cifre, si vedrebbe subito che la povertà degli uni appare un relativo benessere di fronte alla miseria degli altri. Vano paragone, peraltro, perché non tanto si tratta qui di fare dei calcoli, quanto di esortare tutti i fedeli, come abbiamo già fatto in una circostanza solenne, « ad arruolarsi sotto il vessillo della rinuncia cristiana e del dono di sé, che va al di là di ciò che è comandato e fa combattere la buona battaglia generosamente, secondo le forze di ciascuno, secondo l’invito della grazia e la propria condizione … Ciò che si toglierà alla vanità, aggiungevamo, si darà alla carità, si darà con misericordia alla Chiesa ed ai poveri »24. Con il denaro che il cristiano spende talora per gusti passeggeri, quanto non farebbe un missionario, paralizzato nel suo apostolato, per mancanza di mezzi! È necessario, dunque, che ogni figlio della Chiesa, ogni famiglia, ogni comunità cristiana facciano a questo riguardo un diligente esame di coscienza. Ricordandovi della « generosità di Gesù Cristo Nostro Signore, che da ricco si è fatto povero per voi, per arricchirvi con la sua povertà »25 date del vostro superfluo, perfino talvolta del vostro necessario! E ricordate pure che dalla vostra liberalità dipende lo sviluppo dell’apostolato missionario, e che la faccia del mondo sarebbe rinnovata se trionfasse la carità.
32 La Chiesa in Africa, come negli altri territori di Missione, manca di apostoli. Pertanto Ci rivolgiamo di nuovo a voi, Venerabili Fratelli, per chiedervi di favorire in tutti i modi la cura delle vocazioni missionarie: sacerdoti, religiosi, religiose. Spetta a voi, in primo luogo, come testé dicevamo, rinvigorire i sentimenti dei fedeli e accendere in essi un tale zelo da renderli partecipi delle sollecitudini della Chiesa e atti a dare più volentieri ascolto al comando di Dio, già risonato e poi ripetuto di età in età: « Lascia il tuo paese, la tua famiglia e la casa di tuo padre e va nel paese che io ti mostrerò »26.
33 Una generazione formata a questi ideali veramente cattolici, sia nella famiglia, sia a scuola, nella parrocchia, nell’Azione Cattolica e nelle opere di pietà, darà alla Chiesa gli apostoli di cui essa ha bisogno per annunciare il Vangelo a tutti i popoli. Questo soffio missionario, inoltre, animando le vostre diocesi, sarà per esse un pegno di rinnovamento spirituale. Una comunità cristiana che dona i suoi figli e le sue figlie alla Chiesa non può morire. E se è vero che la vita soprannaturale viene dalla carità e si accresce con il dono di sé, si può affermare che la vitalità cattolica di una nazione si misura con i sacrifici di cui è capace per la causa missionaria.
34 Non basta tuttavia formare un’atmosfera favorevole a questa causa; bisogna fare di più. Esistono, grazie a Dio, numerose diocesi così largamente provviste di sacerdoti da consentire senza loro danno il sacrificio di alcune vocazioni. Ad esse soprattutto Ci rivolgiamo con paterna insistenza con le parole del Vangelo: « Date ai poveri quello che vi avanza »27.
35 Ma Noi pensiamo altresì a coloro, tra i Nostri Fratelli nell’Episcopato, che sono angosciati da un doloroso diradarsi delle vocazioni sacerdotali e religiose e che non possono ormai far fronte alle necessità spirituali nelle loro pecorelle. Facciamo Nostre le loro ansietà e ad essi diciamo come San Paolo ai Corinti: « Non si tratta, per soccorrere gli altri, di ridurvi alla penuria, ma di applicare il principio di uguaglianza »28.
36 Tuttavia, anche queste diocesi così provate non siano sorde all’appello delle missioni lontane. L’obolo della vedova fu citato in esempio da Nostro Signore, e la generosità di una diocesi povera verso altre più povere non potrebbe impoverirla, perché Dio non si lascia vincere in generosità.
37 Per risolvere efficacemente i problemi molteplici della ricerca e della scelta delle vocazioni missionarie, non possono tuttavia bastare gli sforzi isolati. Richiamateli dunque, Venerabili Fratelli, questi problemi nelle vostre adunanze e nel quadro delle organizzazioni nazionali, dove queste esistono: in tal modo, sarà più facile moltiplicare le vie per stimolare più efficacemente gli animi dei giovani già inclini per divina ispirazione alla vocazione missionaria, e così riusciranno più leggere le responsabilità che vi legano solidalmente nel promuovere il bene comune della Chiesa. Favorite largamente nelle vostre diocesi l’Unione Missionaria del Clero, così spesso raccomandata dai Nostri Predecessori e da Noi medesimi, che già l’abbiamo elevata or ora a dignità di Opera Pontificia, sicché nessuno porrà in dubbio la stima che nutriamo per essa e l’importanza che diamo al suo sviluppo. Si stabilisca infine, dappertutto, uno stretto coordinamento degli sforzi, fattore indispensabile di successo, tra i pastori di anime e coloro che lavorano più immediatamente per le Missioni: abbiamo in mente soprattutto i presidenti nazionali delle Opere Pontificie Missionarie, dei quali faciliterete l’opera sostenendo con la vostra autorità e il vostro zelo le direzioni diocesane di queste stesse Opere; ed ancora i superiori delle così benemerite Congregazioni, cui la Santa Sede non cessa di fare appello per rispondere ai bisogni più urgenti delle Missioni e che non possono aumentare il numero delle vocazioni senza la benevola comprensione degli Ordinari locali. Studiate di comune accordo il modo migliore di conciliare gli interessi reali degli uni e degli altri; se talora questi interessi sembrano momentaneamente divergere, non è forse perché si cessa di considerarli con fede sufficiente nella visione soprannaturale dell’unità e della cattolicità della Chiesa?
38 Nel medesimo spirito di collaborazione fraterna e disinteressata, avrete cura, Venerabili Fratelli, di esser solleciti per l’assistenza spirituale dei giovani africani ed asiatici, che il proseguimento degli studi conduce a dimorare temporaneamente nelle vostre diocesi. Fuori dell’ambiente del loro paese, essi rimangono spesso, e per motivi vari, senza contatti sufficienti con i centri di vita cattolica delle nazioni che li ospitano. Per questo, la loro vita cristiana può trovarsi in pericolo, perché restano tuttora loro nascosti i valori della nuova civiltà alla cui ricerca essi vanno, mentre sono sottoposti alla violenta attrazione dei princìpi del materialismo e all’intenso proselitismo di associazioni atee che si sforzano di guadagnarne la fiducia. Non potrebbe sfuggirvi la gravità di questo stato di cose per il presente e per il futuro. Perciò, venendo incontro alle preoccupazioni dei Vescovi delle Missioni, non esiterete a destinare a questo apostolato qualche sacerdote sperimentato e zelante delle vostre diocesi.
39 Un’altra forma di aiuto scambievole, certo di più grave incomodo, è adottata da alcuni Vescovi, che autorizzano qualcuno dei loro sacerdoti, sia pure a prezzo di sacrifici, a partire per mettersi, per un certo limite di tempo, a disposizione degli Ordinari d’Africa. Così facendo, rendono loro un impareggiabile servizio, sia per assicurare l’introduzione, saggia e discreta, di forme nuove e più specializzate del ministero sacerdotale, sia per sostituire il clero di dette diocesi nelle mansioni dell’insegnamento, ecclesiastico e profano, cui quello non può far fronte. Volentieri incoraggiamo siffatte iniziative opportune e feconde; preparate e messe in atto con prudenza, esse possono portare una soluzione preziosa in un periodo difficile, ma pieno di speranza, del cattolicesimo africano.
40 L’aiuto alle diocesi missionarie assume infine al presente una forma che allieta il Nostro cuore e che vi vorremmo proporre prima di finire. Si tratta dell’opera efficace che militanti laici, i quali agiscono per lo più nei movimenti cattolici nazionali o internazionali, accettano di svolgere a servizio delle giovani cristianità. La loro cooperazione esige dedizione, modestia e prudenza, ma assai vantaggiosa riuscirà alle diocesi premute dall’esigenza di nuove opere apostoliche.
41 Con piena sottomissione al Vescovo del luogo, responsabile dell’apostolato, in perfetta collaborazione altresì con i cattolici africani, che comprendono il beneficio di tale sostegno fraterno, questi militanti laici offrono a diocesi recenti il vantaggio di una lunga esperienza dell’Azione Cattolica e dell’azione sociale, come pure di altre forme particolari di apostolato. Rendono inoltre — e non è il minor vantaggio — più rapida e più facile l’unione delle Organizzazioni cattoliche del proprio paese con le altre innumerevoli d’indole internazionale. Di cuore Ci felicitiamo con loro per lo zelo posto a servizio della Chiesa.
42 IV
43 Nell’indirizzarvi questo grave ed urgente appello in favore delle Missioni d’Africa, il Nostro pensiero — voi l’avete ben compreso, Venerabili Fratelli — non si è punto distaccato da tutti quei Nostri figli che si consacrano al progresso della Chiesa in altri continenti. Tutti Ci sono ugualmente cari, quelli soprattutto che più soffrono nelle Missioni dell’Estremo Oriente. Se le peculiari circostanze dell’Africa sono state l’occasione di questa Lettera Enciclica, non vogliamo porvi termine senza rivolgere ancora una volta il Nostro sguardo a tutte le Missioni Cattoliche.
44 A voi, Venerabili Fratelli, pastori responsabili delle terre di recente evangelizzate, che piantate la Chiesa o la consolidate a prezzo di tante fatiche, vorremmo che la presente Lettera apportasse non solo la testimonianza della Nostra paterna sollecitudine, ma anche l’assicurazione che tutta la comunità cristiana, messa di nuovo sull’avviso circa l’ampiezza e le difficoltà del vostro compito, vi è più che mai vicina per sostenervi con le sue preghiere, i suoi aiuti e l’opera dei migliori tra i suoi figli. Che cosa importa la distanza materiale che vi separa dal Centro della cristianità? Nella Chiesa, i più valorosi ed i più esposti tra i suoi figli, non sono forse i più vicini al suo cuore? A voi ancora, missionari, sacerdoti del clero locale, religiosi e religiose, seminaristi, catechisti, militanti laici, a voi tutti, apostoli di Gesù Cristo, in qualsiasi posto lontano e ignorato voi siate, Noi rinnoviamo l’espressione della Nostra gratitudine e della Nostra speranza; perseverate con fiducia nell’opera intrapresa, fieri di servire la Chiesa, attenti alla sua voce, sempre più penetrati del suo spirito, uniti nei vincoli di una carità fraterna. Qual fonte di consolazione per voi, diletti figli, e quale certezza di vittoria, nel pensiero che l’oscura e pacifica lotta che voi conducete a servizio della Chiesa non è soltanto vostra, e neppure della vostra generazione o del vostro popolo: è in verità la lotta perenne dell’intera Chiesa, cui tutti i suoi figli hanno da partecipare più attivamente, debitori come sono a Dio e ai loro fratelli del dono della fede ricevuto col battesimo.
45 « Predicare il Vangelo non è per me un titolo di gloria, è una necessità che m’incombe; e guai a me se non predicassi il Vangelo »29. Questo energico monito, Noi, Vicario di Gesù Cristo, come non lo applicheremmo a Noi stessi, che, per il Nostro mandato apostolico, siamo costituiti « predicatore e apostolo… dottore delle genti nella fede e nella verità »?30. Invocando dunque sulle missioni cattoliche il duplice patrocinio di San Francesco Saverio e di Santa Teresa del Bambino Gesù, la protezione di tutti i Santi martiri e soprattutto la potente e materna intercessione di Maria, Regina degli Apostoli, rivolgiamo nuovamente alla Chiesa quelle parole di vittoria del suo divino Fondatore: « Conduci in alto! »31.
46 Fiduciosi che tutti i cattolici risponderanno al Nostro appello con generosità tanto ardente che, per la grazia di Dio, le Missioni potranno finalmente portare fino ai confini della terra la luce del cristianesimo e il progresso della civiltà, accordiamo di gran cuore, quale pegno della Nostra paterna benevolenza e dei celesti favori, a voi, Venerabili Fratelli, ai vostri fedeli, a tutti e a ciascuno degli araldi del Vangelo, a Noi tanto cari, la Nostra Benedizione Apostolica.
47 Dato a Roma, presso San Pietro, nella festa della Risurrezione di Nostro Signore, il giorno 21 aprile dell’anno 1957, decimonono del Nostro Pontificato.
48 PIUS PP. XII
Note
- Eph., IV, 5.
- Ps. CXV, 12.
- Cf. Benedicti XV Epist. Apost. Maximum illud (A.A.S., XI, 1919, p. 440 sq.); Pii XI Homilia Accipietis virtutem (A.A.S., XIV, 1922, p. 344 sq.); Pii XI Enc. Litt. Rerum Ecclesiae (A.A.S., XVIII, 1926, p. 65 sq.); Pii XII Enc. Litt. Evangelii praecones (A.A.S., XLIII, 1951, p. 497 sq.).
- Matth., V, 10.
- A.A.S., XLIV, 1952, p. 370.
- Allocutio 1 Maii 1939: Discorsi e Radiomessaggi di Sua Santità Pio XII, I, p. 87.
- Enc. Litt. Evangelii praecones (A.A.S., XLIII, 1951, p. 507).
- Ibid., p. 505.
- A.A.S., XLVIII, 1956, p. 40.
- A.A.S., XXXVIII, 1946, p. 20.
- Enc. Litt. Mystici Corporis (A.A.S., XXXV, 1943, p. 200).
- Ibid., p. 211.
- Ibid., p. 213.
- Cf. II Cor., XI, 28.
- Cf. II Cor., V, 4.
- In Ep. Ioannis ad Parthos, Tr. X, n. 8: P. L., XXXV, 2060.
- Ioann., XXI, 16-18.
- Ioann., XX, 21.
- Matth., XXVIII, 19-20.
- Expos. in Ep. ad Rom., cap. I, lect. I, Ed. Parmae, 1862, XIII, 4.
- Discorsi e Radiomessaggi di Sua Santità Pio XII, VIII, p. 328.
- A.A.S., XXXVIII, 1946, p. 18.
- A.A.S., XXXIX, 1947, p. 556.
- A.A.S., XLII, 1950, p. 787.
- II Cor., VIII, 9.
- Gen., XII, 1.
- Cf. Luc., XI, 41.
- II Cor., VIII, 13.
- I Cor., IX, 15.
- I Tim., II, 7.
- Luc., V, 4.
Fonte: www.vatican.va.
Testo inglese
FIDEI DONUM ON THE PRESENT CONDITION OF THE CATHOLIC MISSIONS, ESPECIALLY IN AFRICA
To the Venerable Brethren, the Patriarchs, Primates, Archbishops, Bishops, and other Local Ordinaries in Peace and Communion with the Apostolic See.
Venerable Brethren, Greetings and Apostolic Benediction.
1 The gift of faith, which through the goodness of God, is accompanied by an incomparable abundance of blessings in the soul of the Christian believer, clearly requires the unceasing homage of a grateful heart to the divine Author of this gift.
2 Indeed, it is faith that allows us to draw near to the hidden mysteries of the divine life; it is faith that encourages us to hope for everlasting happiness; it is faith that strengthens and consolidates the unity of the Christian society in this transitory life, according to the Apostle: "One Lord, one faith, one Baptism."[1] It is chiefly by reason of this divine gift that our grateful hearts of their own accord pour forth this testimony: "What shall I render to the Lord for all that he hath rendered unto me?"[2]
3 In return for so divine a gift as this, after the due submission of his mind, what can a man do that will be more acceptable to God than to carry far and wide among his fellowmen the torch of truth that Christ brought to Us? By their zeal in promoting the sacred missionary efforts of the Church, a zeal that generously feeds the fire of Christian charity, men, ever mindful of the gift of faith, may in some way make a return to Almighty God; by so doing and imparting to others according to their ability the gift of the faith that is theirs, they are visibly manifesting their gratitude to the Heavenly Father.
4 As We direct our thoughts, on the one hand, to the countless multitudes of Our sons who have a share in the blessings of divine faith, especially in countries that have long since become Christian, and on the other hand as We consider the far more numerous throngs of those who are still waiting for the day of salvation to be announced to them, We are filled with a great desire to exhort you again and again, Venerable Brethren, to support with zealous interest the most holy cause of bringing the Church of God to all the world. May it come to pass that Our admonitions will arouse a keener interest in the missionary apostolate among your priests and through them set the hearts of the faithful on fire!
5 This sort of consideration, a very serious one indeed, has been advanced more than once by Our Predecessors, and We Ourselves, as you well know, have been most earnest in touching upon it.[3] It should inspire all Catholics with apostolic zeal, as their awareness of having received the faith demands. Let them direct this zeal toward those regions of Europe in which the Christian religion has been cast off, or to the boundless spaces of South America; in both of these continents there are great difficulties to be overcome, as We know well. Let them give financial assistance to the Catholics of Oceania and to the missions in Asia; such assistance is of the utmost importance, especially in those countries where the battles of the Lord are being fought so fiercely. Let them likewise perform the duties of fraternal charity in behalf of those countless Christians who are very dear to Us and are the glory of the Church, since they have earned the evangelical beatitude proper to those "who suffer persecution for justice' sake."[4] Let them grieve for the lamentable state of innumerable souls, especially of those young people who because of the atheistic propaganda of our times are growing up in the wretched condition of complete ignorance of religion and, in some cases, of active hatred of God.
6 We confess that these numerous duties and undertakings must necessarily be carried out as soon as possible and that they require a fresh growth of apostolic vigor in the Church, so that there may rush forth into the open battlefield of the Lord "countless phalanxes of apostolic men, not unlike those who sprang up in the primitive Church."[5]
7 Although We do not cease to follow all these developments with prayerful anxiety and to commend them earnestly to your active interest, We deem it fitting at the present moment to direct your serious attention to Africa - the Africa that is at long last reaching out toward the higher civilization of our times and aspiring to civic maturity; the Africa that is involved in such grave upheavals as perhaps have never before been recorded in her ancient annals.
8 Considering the healthy progress made by the Church in Africa during recent decades, Christians have every right to rejoice and feel justly proud. Upon Our elevation to the Chair of Peter, We asserted that "We should spare no efforts in order that the Cross of Christ in which is our salvation and life might cast its shadow over even the most distant quarters of the universe."[6] Therefore We have striven to promote the cause of the Gospel in that continent with all Our might. This is evidenced by the great increase of ecclesiastical provinces there, by the widespread increase in the number of Catholics, who daily become more numerous, and especially by the Hierarchy which it has been Our consolation to establish in not a few districts, as well as by the considerable number of African priests who have been elevated to the Episcopate.
9 This last is, of course, in accordance with that final, as it were, goal of missionary efforts, namely, that "the Church should be solidly established among other peoples, and a Hierarchy given to them chosen from among their own sons."[7] In accordance with this policy the new Churches of Africa are taking their legitimate place in the great Catholic family, while the rest of the faithful who have preceded them in embracing the faith unite with them in brotherly love and welcome them enthusiastically.
10 This plentiful harvest of souls has been gathered by hosts of missionaries--priests, religious (both men and women), catechists, and lay assistants--with an infinite toil and sacrifice whose value, unknown to men, is known only to God Himself. We are happy to offer Our congratulations to these good people, one and all, and to open Our grateful heart to them on this occasion; for the Church has abundant reason for taking a holy pride in the achievements of her missionaries, who are doing their duty in Africa and wherever else they have an opportunity.
11 However, one must not allow the prodigious success of missionary effort, that We allude to here, to cause him to forget that "what still remains to be done demands an immense amount of work and countless workers."[8] And although some might rashly conclude that once a Hierarchy has been established there is no further need for the work of the missionaries, yet We Ourselves are greatly troubled by Our "solicitude for all the Churches" of that vast continent.
12 Can We be aught but deeply anxious as We behold from the heights of this Apostolic See the gravity of the questions that are being debated there with regard to the manner of spreading the Christian way of life and its deeper cultivation, as well as the great scarcity of apostolic laborers to undertake the many important tasks that are waiting to be done? These are the cares and anxieties that We have been wishing to share with you, Venerable Brethren. If your response is prompt and eager, it may happily come to pass that the hearts of the many hardworking apostles already in the field will be encouraged to hope anew for better things.
13 You cannot fail to be aware of the extraordinarily difficult circumstances under which the Church in Africa is striving nowadays to forward her work among the heathen multitudes. In fact the greater part of Africa is undergoing such speedy changes in social, economic, and political life that the entire future of that continent appears to depend upon their outcome.
14 No one must overlook the fact that current events, involving as they do the entire community of nations, have grave repercussions in individual countries and do not always afford an opportunity, even to the wisest rulers, to advance their people to that level of civilization demanded by the genuine prosperity of nations.
15 The Church, however, has seen in the course of her history the rise and growth of many nations, and therefore, cannot help directing her careful attention to those nations that she perceives to be now on the point of obtaining the rights of civil liberty. We Ourselves have on frequent occasions exhorted the nations concerned to take the proper course, impelled by their sincere desire for peace and a mutual recognition of their respective interests. "At any rate," We told one group, "let not those people be denied a fair and progressive political freedom or be hindered in its pursuit." We admonished another "to give credit to Europe for their advancement: to that Europe without whose influence, extended to all fields, they might be drawn by a blind nationalism to plunge into chaos or slavery."[9]
16 As We now repeat these same admonitions, it is Our burning desire that in Africa men may attain to that concord of minds that begets every form of strength: a concord that will exclude prejudice and offense on either side, that will rise above the dangerous narrowness of excessive love of country, that will make it possible to communicate the outstanding benefits of Christian civilization to these peoples, whose natural resources are abundant and whose future prospects are bright. These benefits have already been accompanied by great advantages to the nations of the other continents.
17 Yet We are aware that seeds of trouble are being sown in various parts of Africa by the proponents of atheistic materialism, who are stirring up the emotions of the natives by encouraging mutual envy among them and by distorting their unhappy material condition in an attempt to deceive them with an empty show of advantages to be won, or to incite them to seditious acts.
18 Such is Our anxiety that the peoples of Africa should attain to an ever increasing and genuine prosperity, both civic and Christian, that We are desirous of applying to them the grave admonitions that We have on other occasions solemnly directed to the Catholics of the whole world; and We take great pleasure in extending Our paternal congratulations to those Bishops who have, more than once, firmly protected from the dangers of false leaders the sheep entrusted to them.
19 Now that those who hate God are zealously bringing their insidious attacks to bear upon this great continent, other serious difficulties have arisen to hinder the spread of the Gospel in certain districts of Africa. Of course, you know the religious tenets of those people who, although they are quick to profess that they worship God, nevertheless are easily attracting and enticing the minds of many into another path which is not that of Jesus Christ, the Savior of all nations. Our heart, which is that of the common Father of all, is open to every man of good will; but We, who are the representative on earth of Him, Who is the Way, the Truth, and the Life, cannot contemplate such a situation without great sorrow.
20 This situation has come about from a number of causes, which are in general the outcome of rather recent historical events, and it has further been influenced to some extent by the conduct of certain nations that glory in the fact that the light of Christianity illuminates their annals. There is every reason, therefore, why We should be subject to no small anxiety with regard to the fortunes of Catholicism in Africa. There is every reason too why all the Church's children should clearly realize their serious obligation to give more effective assistance to the missionaries. This they must do at the opportune moment in order that the message of saving truth may be brought to what is called "darkest" Africa, where some 85,000,000 people still sit in the darkness of idolatry.
21 The gravity of these statements is further increased by the too precipitate course of events - this can be observed everywhere - which has by no means escaped the notice of the Catholic bishops and the leading Catholics. While the peoples of this continent are striving to adopt new ways and new methods (and some of them appear to be only too eager to lend an ear to the fallacies of that species of civilization known as technological), it is the solemn duty of the Church to impart to these same peoples, so far as possible, the outstanding blessings of her life and her teaching, from which a new social order should be derived, based on Christian principles.
22 Any delay or hesitation is full of danger. For the people of Africa have made as much progress toward civilization during the past few decades as required many centuries among the nations of Western Europe. Thus they are more easily unsettled and confused by the introduction of theoretical and applied scientific methods, with the result that they tend to be unduly inclined to a materialistic outlook on life. Hence a condition of affairs is sometimes brought about that is difficult to correct and in the course of time may prove to be a great obstacle to the growth of faith, whether in individuals or in society at large. For this reason it is imperative that help should be given now to the shepherds of the Lord's flock in order that their apostolic labors may correspond to the ever-growing needs of the times.
23 At the same time, the various forms of aid supplied at present to the sacred missions are everywhere &r short of the amount required for a satisfactory prosecution of missionary effort. This insufficiency of means, which, unfortunately, is not confined to Africa, seems to affect this continent more seriously than other missionary fields on account of Africa's peculiar situation at the present moment. For this reason, We deem it opportune, Venerable Brethren, to go into some detail with regard to the problems that are met in Africa.
24 For example, mission stations recently founded (i.e., within the last ten or twenty years) will have to wait a long time before they can enjoy the effective assistance of a native clergy. To this problem is added the small number of missionary workers, who are scattered widely throughout an immense population where not infrequently non-Catholic ministers are also active; they therefore cannot possibly perform all the tasks they are called upon to undertake. In one district some forty priests are working very hard among a million natives of whom only 25,000 profess the Catholic faith. In another locality fifty priests are stationed in the midst of a population of 2,000,000 persons, where the care of 60,000 Catholics in the area alone requires almost full-time service.
25 No true Catholic can fail to be concerned by these statistics. If twenty apostolic men were sent to the assistance of the local clergy in these regions, the standard of the Cross could be moved forward today, where tomorrow perhaps, after the activities of others who are not the followers of Christ have already cultivated the field, there will no longer be any opening for the true faith.
26 Moreover, it is not enough merely to preach the Gospel as if this were the whole of the missionary's task. The present situation in Africa, both social and political, requires that a carefully trained Catholic elite be formed at once from the multitudes already converted. How urgent it is then to increase the number of missionaries able to give a more adequate training to these native leaders!
27 The drawbacks experienced by the few apostolic workers in the field are increased by their want of material means, which often approaches real poverty. Who will furnish these recently established missions with the generous financial backing they so urgently need? For they are situated, for the most part, in poverty-stricken districts which are, nevertheless, promising fields for the spread of the Gospel. The apostolic laborer is deeply grieved by his lack of so many things while the performance of so many tasks rests upon him. He does not need our admiration aiding the missions, if they are fully informed of the situation.
35 This state of the African apostolate, which We have summarily set before you, Venerable Brethren, makes it manifest that in Africa it is not a question of merely local problems that can eventually be solved without any reference to those that touch upon the entire Christian community.
36 Although formerly "the life of the Church in its visible aspects showed its vigor chiefly in the older parts of Europe from which it began to spread out to the shores that may be called the periphery of the world, now however there is a kind of mutual exchange of life and strength among all the members of the Mystical Body of Christ."[10]
37 What befalls the Church in Africa is not confined to that continent, but also affects those who dwell far beyond its borders. k follows then that, in accordance with the admonitions of the Apostolic See, fraternal assistance must be extended by all parts of the Church to meet the needs of Catholics anywhere.
38 It is, therefore, not by chance that We are addressing Ourselves to you, Venerable Brethren, in this solemn hour of decision with regard to the spread of the Church. "Just as in our mortal frame, all the members suffer in union with each member, and the healthy members come to the aid of the ailing ones, so in the Church the individual members do not live for themselves alone but also assist the others and all render mutual aid to all, not only in comforting one another but also in contributing to the greater edification of the entire Body."[11] To go further, must not the bishops "be considered the chief members of the universal Church, inasmuch as they are united by a peculiar bond to the Divine Head of the whole Body and are therefore properly called the principal parts of the Lord's body"?[12]
39 Of them, more than of the rest, it can be said that Christ who is the Head of the Mystical Body "requires them to be His members . . ., first of all, because in so far as the Person of Christ is represented by the Sovereign Pontiff, the latter must call upon not a few others to share his anxieties lest he be overwhelmed by the burdens of his pastoral office."[13]
40 And so, Venerable Brethren, since you are most intimately associated with Christ and His Vicar upon earth, inspired by a burning charity be zealous to share that solicitude for all the churches,[14] which lies heavy upon Our shoulders.[15] Urged by the charity of Christ, may you realize that you are closely bound to Us in the pressing duty of spreading the Gospel and building up the Church throughout the whole world!
41 May you not cease or falter in your efforts to cultivate widely among clergy and faithful alike the spirit of prayer and zeal in giving mutual assistance according to the measure of the charity of Christ! Says St. Augustine, "Extend your charity to all the world, if you would love Christ, because Christ's members are found all over the world."[16]
42 It is an undoubted fact that it was to Peter alone and to his successors, the Roman Pontiffs, that Jesus Christ entrusted the entirety of his flock: "Feed my lambs; feed my sheep."[17] But even though each bishop is the pastor of that portion only of the Lord's flock entrusted to him, nevertheless as lawful successor of the Apostles by God's institution and commandment he is also responsible, together with all the other bishops, for the Apostolic task of the Church, according to the words of Christ to the Apostles: "As the Father has sent me, I also send you."[18]
43 This mission, or "sending forth," embraces "all nations . . . even unto the consummation of the world"[19] and certainly did not cease with the death of the Apostles. Nay, it still continues in the bishops who are in communion with the Vicar of Jesus Christ. For in them, as being specifically named "those who are sent," namely, Apostles of the Lord, the fullness of the apostolic dignity resides, which as St. Thomas Aquinas testifies "is the chief dignity in the Church."[20] That apostolic fire which Jesus Christ brought upon the earth must issue from their hearts and inflame the hearts of all Our faithful children and arouse in them fresh zeal for the missionary tasks of the Church everywhere.
44 Again, this concern for the needs of the whole Church is a true mark of the Catholic character of the living Church. "Zeal for missionary activity and the Catholic spirit are one and the same. A principal note of the Church is catholicity; consequently, a man is no true member of the Church unless he is likewise a true member of the entire body of Christian believers and is filled with an ardent desire to see her take root and flourish in every land."[21]
45 Nothing is so inconsistent with the Church of Jesus Christ as division; nothing is so opposed to her very life as for her members to take refuge in selfish solitude, or to be too much devoted to themselves and to take an interest only in the private concerns of their own little group. Such an attitude surely causes any particular Christian community to become completely self-centered.
46 Now, our holy Mother the Church is indeed the mother "of all nations, of all peoples, as well as of individual persons; nowhere is she a stranger; she lives or at least, by her very nature, ought to live among every people."[22] Further, and this must be stressed, none of those things that pertain to the Church, our Mother, is foreign to any individual Christian, nor ought it to be so. Just as the faith of individuals is the faith of the entire Church, so the consolations and the anxieties of the Church will be their consolations and anxieties as well; likewise the prospects and plans of the Church, which embrace the whole world, will be the prospects and plans of their daily Christian lives.
47 Then will it spontaneously come to pass that the exhortations of the Roman Pontiffs which are commensurate with the mighty apostolic tasks to be accomplished everywhere, will find an echo in their fully and truly Catholic hearts, as exhortations to be gladly received above all others, and to be seriously and insistently weighed and considered.
48 From the beginning holy Church by her very nature has been compelled to spread the Word of God everywhere, and in fulfilling this obligation to which she knows not how to be unfaithful she has never ceased to ask for a threefold assistance from her children: namely, prayers, material aid, and, in some cases, the gift of themselves. At the present day, too, her missionary activities, especially in Africa, demand this threefold assistance from the Catholic world.
49 First of all, therefore, Venerable Brethren, We trust that more continuous and fervent prayers will be raised to God for this cause.
50 You must see to it that earnest and unceasing prayers are offered by your priests and faithful in furthering this holy purpose. Instruction of the faithful concerning the life of the Church will supply, as it were, food for this prayerful devotion, as We have already indicated. Devout souls should be exhorted to greater efforts in prayer at definite times during the liturgical year that seem to be more suitable for fostering and promoting interest in missionary work.
51 We think the following seasons would be particularly opportune: Advent, when we recall the expectation of a Savior by the human race as well as the providential preparations for the coming of the Savior; the feast of Epiphany which reveals the Savior born among men; and Pentecost when we celebrate the foundation of the Church under the inspiration of the Holy Ghost.
52 Of course, the most excellent prayer of all is the one offered daily at the altar by Christ Jesus, the High Priest, to God the Father when the holy sacrifice of Redemption is renewed. Accordingly, let many Masses be offered for the sacred missions, especially in this our time on which the future growth of the Church in many areas is perhaps dependent. This is in accordance with the prayers of our Lord Who loves His Church and wishes her to flourish and enlarge her borders throughout the whole world.
53 Although the private prayers of Christians are to be considered entirely appropriate, it is nevertheless advantageous to recall to their minds the chief and essential purpose of the celebration of the Sacrifice of the Altar, as it is stated in the Canon of the Latin Mass: "in the first place . . . for Thy holy Catholic Church, that it may please Thee to grant her peace, to protect, unite, and govern her throughout the world." These profound intentions of the Church will be more readily grasped by the faithful, if they will meditate on the doctrine laid down by Us in the Encyclical Mediator Dei, in which We taught that every Eucharistic sacrifice must be considered an action performed in the Church's name, because "the celebrant at the Altar takes the part of Christ as our Head offering in the name of all His members."[23]
54 This being the case, the whole Church offers her holy oblation through Christ to the Eternal Father "for the salvation of the whole world." Surely then, the prayers of the faithful offered during this same sacrifice, in union with the Sovereign Pontiff, the bishops, and the entire Church, will be very fervently offered to Almighty God to implore a fresh outpouring of the graces of the Holy Spirit, because of which "the whole world rejoices with exceeding great joy."
55 More and more, then, Venerable Brethren, you must offer your fervent prayers to God. Cease not to direct your thoughtful considerations to the many peoples who are deeply involved in literally countless spiritual dangers: those who wander far from the way of truth as well as those who stand in such great need of the means of perseverance.
56 In union with Christ take your stand as suppliants before the Heavenly Father and allow that prayer to rise to Him from your lips again and again, which has been especially appropriate to apostolic men in every age: "hallowed by Thy name; Thy will be done on earth, as it is in heaven"! Only then shall we be influenced solely by the honor of God and by zeal to give Him greater glory, when we earnestly desire the restoration of His Kingdom - the Kingdom of justice, of love, and of peace--throughout all the world. Sincere and heartfelt eagerness to promote the missionary labors of the Church, when it is united with a burning charity for one's neighbor, is surely zeal for God's glory. For by it help is given to apostolic workers who are in a special way God's heralds and precursors.
57 We might ask, further, whether our prayers come from a sincere heart if we pray for the success of the missions without accompanying our prayers with charitable offerings in accordance with our means. We are well acquainted - in fact, better than anyone else - with the profuse liberality of Our sons, as many wonderful examples constantly testify. To these generous souls is due, beyond a doubt, the marvelous growth of our missions since the beginning of this century. In consequence We desire to express Our profound gratitude to those beloved sons and daughters of Ours who contribute their zealous efforts and charitable support to many missionary enterprises.
58 We also wish to bestow particular praise on all members of the pontifical mission society who have undertaken the noble, if sometimes thankless, task of collecting funds in the Church's name, becoming, as it were, beggars for the newly founded communities of faithful in the mission fields, which afford the Church so much glory and hope. We congratulate these Our beloved sons from Our heart, just as We are happy to express Our best thanks to all those, likewise, who support the Society for the Propagation of the Faith with such alacrity. To the latter has been entrusted a gigantic task: namely, the promotion of missionary work in vast continents under the direction of Our dear son, the Cardinal Prefect.
59 However We must make it clear, conscious as We are of Our apostolic duty, that your support, though gladly received, is still far from being adequate to the countless needs of the missions. We are daily appealed to and importuned for assistance by missionaries who are hard pressed to promote the welfare of the Church, to remove hindrances thereto, to build the churches so urgently needed, or to undertake various activities of the apostolate. Naturally We are sick at heart when We have to answer these just appeals with only partial and insufficient amounts.
60 The Pontifical Society of St. Peter the Apostle may serve as an example. Very ample means, indeed, are distributed by this Institute in mission lands. However, the number of candidates for the priesthood is increasing yearly with God's help, and so more funds are constantly required. Shall the young men who seem to be called by the providence of God to the priesthood at the present time, be admitted in smaller numbers because of insufficient funds? Is it right, as We hear has happened in a number of places, that the seminaries should be forced to exclude so many youths who aspire ardently to the priesthood and who give good hopes of persevering? Perish the thought! It cannot be that Catholics who have a high ideal of their grave obligations, as indeed they ought, should refuse to accept personal responsibility in meeting these needs of the missions.
61 We are aware of the difficulties of our times, and of the dire straits to which the ancient dioceses of Europe and America are reduced. But if we reason correctly, we can easily see that the poverty of some dioceses will appear to be abundant by comparison with the extreme need that prevails in others. Such a comparison, however, is without any point, since it is of less importance to balance statistics than to urge all the faithful, as We have done on another auspicious occasion, "to range themselves voluntarily beneath the Christian standards of abstinence and self-denial, beyond the requirements of the moral law, in accordance with each one's ability, as the grace of God inspires them and as their station in life permits." We also added, "let people devote to charity what they withdraw from vanities, and mercifully meet the needs of the Church and of her poor."[24]
62 How many good works some missionary, now hindered in his apostolic labors by poverty, might not accomplish with the money not infrequently squandered on fleeting enjoyment by some thoughtless Christian! It behooves every child of the Church, every family, every group of Christians to examine themselves diligently on this point. Let them reflect on these words: "You know the graciousness of our Lord Jesus Christ - how, being rich, he became poor for your sakes, that by his poverty you might become rich."[25] Then let them set aside some of their superfluities, nay, at times, something of what they need. Remember that in your charity are found the means whereby the boundaries of religion may be broadened; and the face of the earth will be renewed if charity prevails.
63 The Church in Africa, as well as in other parts of the mission field, needs missionaries. Hence We appeal once again to you, Venerable Brethren, beseeching you that with every resource at your command you show your zeal in supporting all those who have been divinely called to undertake the burdens of the missionary apostolate, whether they be priests or religious men and women.
64 It is especially your task, as We have already pointed out, to encourage the faithful and arouse in them such zeal in this cause that they will share the solicitudes of the entire Church and will readily lend an ear to the Lord's word, commanding, as of old, so in every age: "Go forth from thy land and thy kindred, and from the house of thy father, and come into a land which I shall show thee."[26]
65 Now if the people are trained in this truly Catholic attitude in the domestic circle, in the schools, in the parishes, in Catholic Action groups, and in other pious societies, there can be no doubt that they will give the Church those ministers she needs in preaching the divine message to all nations. Nor should this point be overlooked: if an enthusiastic interest in the missions is aroused in your particular dioceses, it will be a pledge of the renewal of religion and devotion in the minds and hearts of your people. It is impossible for a Christian community to perish that gives its sons and daughters to the Church. Consequently, if the supernatural life is the fruit of charity and is increased by the spirit of self dedication, one may rightly assert that the Catholic life of any nation is measured by its generosity in supporting and maintaining the missionary activity of the Church.
66 It is not enough, however, to make your people more zealous in supporting this work; much more is required. Not a few dioceses are so well supplied with clergy, thanks be to God, that no loss would be felt if some of their priests should enter the mission field. To such dioceses We would apply, with fatherly solicitude, the Gospel saying: what you have that is over and above your needs, give that to the poor.[27] Our heart goes out to Our brother bishops who are filled with distress and fear as they see the number of candidates for the priesthood and the religious life growing fewer, and are thus unable to provide properly for the spiritual needs of their own flocks. We share their anxiety and say to them as St. Paul did to the Corinthians: "Not that the relief of others should become your burden, but that there should be equality."[28]
67 Nonetheless, dioceses that are suffering from such a shortage of clergy should not therefore close their ears to Our supplications for help in the foreign missions. The widow's mite is proposed by our Lord for our imitation. If a poor diocese helps another poor diocese, it cannot possibly grow poorer in so doing; God does not allow Himself to be outdone in generosity.
68 The efforts of individuals are not sufficient to solve the many problems connected with seeking out and selecting missionary vocations. Study these problems in your meetings, Venerable Brethren, and in attempting to solve them make use of the Institutes, if there be any, in your respective countries that are devoted to the missionary apostolate. In this way new methods will be devised in addition to those already in use, by which the hearts of young people may be drawn more readily to missionary vocations; and thus your own obligations which bind you in conscience to work for the general welfare of the Church will be fulfilled in some degree.
69 In your dioceses zealously foster the Missionary Union of the Clergy, commended both by Our predecessors and by Ourselves. We have elevated it to the rank of a pontifical society so that no one may question the high opinion We have of it nor the great results We expect to be attained through its growth in membership. The efforts put forth by the pastors of the Church and by those who have been entrusted with mission work must be closely associated, since success depends largely upon unanimity of purpose.
70 Here We should like to mention those who are in charge of the Propagation of the Faith in every country, whose work you will assist if you support the diocesan branches of this society. We also call to mind the superiors of the highly deserving missionary congregations to whom this Holy See constantly appeals for help in the more pressing needs of the mission countries. They will be unable to increase the number of their vocations unless the local Ordinaries give them friendly support. Take pains to reconcile your individual interests after careful consideration and a genuinely mutual agreement. If these interests seem for the moment to be divergent, why not weigh them again in the light of a strong and lively faith, keeping the supernatural motives of the unity and catholicity of the Church ever before your eyes.?
71 With the same affectionate interest that joins its efforts with those of others in fraternal harmony and excludes all selfish considerations, be especially careful to bestow spiritual care upon the youths from Africa and Asia, who perchance are resident in your dioceses for the purpose of continuing their studies.
72 These young men, uprooted by the social upheavals in their own countries, for many reasons often do not enjoy sufficient Catholic social contacts among the people who are giving them hospitality. Owing to this their Christian lives may be endangered, as the true values and excellences of the new culture they are seeking may escape them and they may be, in consequence, seduced by the doctrines of materialism and may succumb to the blandishments of atheistic coteries. You cannot ignore the impact of this on their present and future careers. It would be a good idea to appoint some devout and well-equipped members of the clergy to take charge of this apostolate, thus relieving the anxieties of their own bishops in the mission fields.
73 Another form of assistance, which is more burdensome, has been undertaken by some bishops who, despite the difficulties attendant upon so doing, have permitted this or that priest of the diocese to go and spend some time in working for the bishops of Africa.
74 This procedure has the exceptional result of allowing the wise and well-planned establishment of specialized forms of the priestly ministry, such as taking charge of teaching the secular and sacred sciences for which the local clergy have not been trained. We are happy to encourage these timely and fruitful undertakings. If this course of action is taken with due preparation, very important advantages will accrue to the Catholic Church in present-day Africa, which has its full measure of both difficulties and hopes.
75 There is yet another and quite different form of assistance given nowadays to missionary dioceses, which affords Us intense pleasure and which is deserving of notice before We bring this Encyclical Letter to an end. This is the active work undertaken by laymen under the direction of the Church in behalf of the new Christian communities. It consists for the most part in cooperating with the various national and international Catholic Institutes. The application of this assistance surely requires the zeal, the moderation, and the prudence that are proper in working for the good of others; but it is of great. benefit to dioceses harassed by insistent demands from fresh apostolic activities.
76 These laymen, thus enlisted under the banner of Christ and completely obedient to the bishop who properly reserves to himself the final authority in the apostolate, and being in complete accord with the Catholics of Africa who look favorably upon these fraternal recruits, usefully bring to bear upon the recently established dioceses the full weight of their experience in Catholic Action and other social programs and in any other particular activities required in the apostolate. Further - and this is extremely beneficial - they are able to effect a speedier and easier union of their own national Institutes with countless other agencies that are international in scope. We are happy to congratulate them on the excellent work they are doing for the good of the Church.
77 While We earnestly lift Our voice in urgent exhortation in behalf of the Missions of Africa, Our thoughts, as you well know, Venerable Brethren, are not unmindful of those other sons of Ours who are devoting themselves to advancing the Church's cause in the other continents. We love them all, especially those who are undergoing extraordinary sufferings in the Far East. Although the unusual conditions in Africa have been the occasion of this Encyclical, We do not wish to bring it to a close without taking a final look at all the missionary activities of the Catholic Church.
78 To you, Venerable Brethren, who have the pastoral care of those regions where the Gospel seed has only lately been sown and who are founding or consolidating new ecclesiastical jurisdictions, We desire that this letter should be not only a pledge of Our fatherly solicitude, but an evidence as well that the entire Church of Jesus Christ is awake to the extent and the difficulty of your task and is with you to the uttermost in order to aid your work with prayers, with material help, and with the service of her noblest sons. What difference does it make that you are separated from the center of Catholicism by enormous distances? Are not those sons of the Church whose courage is outstanding and whose endurance is taxed to the utmost dearer to her heart?
79 We herewith offer a public testimonial of Our gratitude and confidence to you, heralds of the Gospel, priests chosen from every country, religious men and women, seminarians, catechists, laymen battling beneath the banner of the Gospel, and finally to all of you who are sowing the religion of Jesus Christ, scattered as you are throughout the world and utterly unknown.
80 Persevere resolutely in the work you have begun, glorying in the fact that you serve the Church, that you obey her voice, that you are prompted more and more by her inspiration and her spirit, and that you are united in the bonds of brotherly love.
81 What a consolation it is for you, beloved sons, and what a pledge of assured victory to consider that this hidden and peaceful warfare that you are waging for Holy Church is not yours alone or that of your age or your people, but the ever-enduring conflict of the whole Church which it behooves all her children to carry on manfully, since it is their bounden duty to return thanks to God and to their brethren for the gift of faith received in their baptism.
82 "If I preach the Gospel, I have therein no ground for boasting, since I am under constraint. For woe to me if I do not preach the Gospel!"[29] Why should We not apply these earnest admonitions to Ourselves, that is, to the Vicar of Jesus Christ, who by reason of his apostolic office has been appointed "a preacher and apostle . . . a teacher of the Gentiles in faith and truth"?[30] Therefore, as We invoke upon the Catholic missions the twofold patronage of St. Francis Xavier and St. Therese of the Child Jesus, the protection of all holy Martyrs, and the powerful maternal help of the Mother of God, the Virgin Mary, Queen of the Apostles, it is Our pleasure to repeat to the Church the victorious words of her Divine Founder: "Put out into the deep."[31]
83 Meanwhile, confident that the active will of all Catholics will respond to these Our exhortations to such a degree that, with the help of divine grace, these missionary endeavors will be able to carry to the very ends of the earth the light of Christian faith and virtue together with advances in material civilization, We lovingly impart to all of you, Venerable Brethren, to your flocks, and specifically to all the preachers of the Gospel, who are so near to Our heart, the Apostolic Blessing as a testimony of Our good will and a pledge of heavenly gifts.
84 Issued at St. Peter's in Rome, on the twenty-first day of April, the Feast of the Resurrection of our Lord Jesus Christ, in the year 1957, the nineteenth of Our Pontificate.
PIUS PP. XII
REFERENCES
84a 1. Eph. 4. 5. 2. Ps. 115. 12. 3. Of Benedict XV, Apostolic letter Maximum illud, AAS, 11 (1919) p. 440; Pius Xl, Homily Accipietis virtutem, AA S, 14 (1922), p. 344; Pius Xl, Encyclical letter Rerum Ecclesiae, AAS 18 (1926), p. 65.; Pius XII, Encyclical letter Envangelii praecones, AAS 43 (1951), p. 497. 4. Matt. 5. 10. 5. AAS 44 (1952) p. 370. 6. Allocution, May 1, 1939, Discorsi e radiomessaggi di S.S. Pio XII, 1, 87. 7. Encyclical letter, Evangelii praecones, AAS, 43 (1951) p. 507. 8. Ibid. p. 505. 9. AAS 48 (1956), p. 40 [Christmas Message, Dec. 24, 1955. English tr.: TPS (Winter 1955-56) v. 2, no. 4, p. 3 13. - ED.] 10. AAS, 38 (1946) p. 20. 11. Encyclical letter Mystici Corporis, AAS, 35 (1943) p. 200. 12. Ibid., p. 211. 13. Ibid., p. 2 13. 14. Cf. 2 Cor. 11 28. 15. Cf. 2 Cor. 5. 4. 16. On the Epistle of John to the Parthians, Treatise X, n. 8: PL 35, 2060. 17. John 21. 16-18. 18. John 20. 21. 19. Matthew 28. 19-20. 20. Expos. in Ep. ad Rom., cap. 1, lect. 1: Parma edition, 1862, XIII, 4. 21. Discorsi e radiomessaggi, 8, 328. 22. AAS, 38 (1946), p. 18. 23. AAS, 39 (1947), p. 556. 24. AAS, 42 (1950), p. 787. 25. 2 Cor. 8.9. 26. Gen. 12. 1. 27. Cf. Luke 11. 4. 28. 2 Cor. 8. 13. 29. I Cor. 9. 16. 30. I Tim. 2. 7. 31. Luke 5. 4.
Official English text, the Holy See (vatican.va); original Latin. Fonte: vatican.va.
Testo latino
PIUS PP. XII
EPISTULAE ENCYCLICAE
FIDEI DONUM*
AD VENERABILES FRATRES PATRIARCHAS, PRIMATES, ARCHIEPISCOPOS, EPISCOPOS ALIOSQUE LOCORUM ORDINARIOS, PACEM ET COMMUNIONEM CUM APOSTOLICA SEDE HABENTES : DE CATHOLICARUM MISSIONUM CONDICIONIBUS PRAESERTIM IN AFRICA
1 Fidei donum, quod, Deo largiente, incomparabilis bonorum copia in christifidelium animis consequitur, plane postulat ut sine intermissione divino ipsius Auctori gratae exhibeamus voluntatis officia. Siquidem fides est, quae ad arcana divinae vitae mysteria nobis aditum patefacit; quae nos ad caelestis beatitatis spem erigit; et quae christianae societatis unitatem hac in caduca vita firmat et solidat, secundum illud Apostoli : «Unus Dominus, una fides, unum baptisma»1. Ac divini huius muneris gratia praesertim fit, ut hoc sponte fluat grato ex animo nostro testimonium: «Quid retribuam Domino pro omnibus quae retribuit mihi?»2 . Pro huiusmodi autem divina largitate, quid, post debitum mentis obsequium, acceptius Deo praestare potest homo, quam illatam a Christo veritatis facem latius inter homines proferre? Per sacras igitur provehendi missiones studium, quo christianae caritatis flamma alitur, tanti beneficii memores Deo imprimis quodammodo respondeant homines; cum, hac agendi ratione iam acceptae fidei donum ceteris pro viribus impertiendo, gratam Caelesti Numini videantur referre voluntatem suam.
2 Dum autem ex una parte cogitatione complectimur tam immensam Nostrorum filiorum multitudinem, qui, praesertim in regionibus christiano nomini mature adiunctis, divinae fidei beneficia participant; ex altera vero consideramus longe numerosiorem esse eorum turbam, qui ad hunc diem salutis praestolantur nuntium, vehementer cupimus, Venerabiles Fratres, magis magisque adhortari vos, ut studiis vestris causam sanctissimam, quae Dei Ecclesiam per totum terrarum orbem propagandam respicit, sustineatis. Inde fiat ut ex monitis Nostris missionalis apostolatus spiritus in sacerdotum animis acrior excitetur vigeatque, eorumque opera christifideles omnes inflammet.
3 Hoc argumenti genus, gravissimum sane, quod non semel iam Decessores Nostri pertractarunt, ac Nosmet ipsi, ut probe nostis, impensissima data opera attigimus3, catholicos omnes apostolico studio excitet, prout acceptae fidei conscientia imperat; qui quidem id ipsum ad Europae regiones convertant, quae christianam exuerint religionem, vel ad immensas Americae Australis plagas, quas utrasque probe novimus magnis premi difficultatibus; iidem auxiliatricem praestent operam catholicis Oceaniae et Asiae Missionibus, quae quidem opera magni momenti est in iis praesertim terris, in quibus tam acriter proelium Domini sustinetur; item fraternae caritatis officia exhibeant innumeris christifidelibus, Nobis sane carissimis, qui Ecclesiae decori et ornamento sunt, cum Evangelicam beatitudinem demeruerint, eorum propriam qui persecutionem patiuntur propter iustitiam4; doleant denique lugendam innumerabilium animorum sortem, ob nostrae aetatis atheorum conatus, eorum praesertim iuvenum, qui in divinarum rerum ignoratione constituti, atque etiam odio in Deum interdum affecti, misere adolescunt. Fatemur quidem tot munera atque incepta necessario et quam celerrime absolvenda esse, eademque exquirere novum in Ecclesia apostolicarum virium incrementum, quo prosiliant in apertum Dominicum campum «innumerae apostolicorum virorum phalanges, illis haud dissimiles, quae in primaeva Ecclesiae aetate exstiterunt»5. At, quamquam haec omnia sollicitudine precibusque Nostris prosequi numquam cessamus, quin etiam sollertiae vestrae enixe commendamus, in praesens tamen opportunum omnino ducimus ad Africam terram diligentiam vestram revocare; Africam dicimus, quae ad cultiorem nostrae aetatis humanitatem civilemque maturitatem iam emergit, quaeque in talis gravitatis versatur rerum adiunctis, qualis fortasse numquam in antiquissimae eius historiae annalibus recensetur.
4 I
5 Ex salutiferis progressibus, quos postremis hisce decenniis Ecclesia in Africa feliciter fecit, christifideles habent profecto, cur laetentur ac merito glorientur iure. Ad Petri Cathedram vix evecti, asseveravimus: «. . . nulli parcemus labori, ut... Crux, in qua est salus et vita, et longinquas mundi plagas inumbret»6; quamobrem omnibus viribus Evangelii causam in continenti etiam terra illa provehendam curavimus. Hoc testantur diciones ecclesiasticae illic valde numero adauctae; latissimum catholicorum hominum incrementum, quorum frequentia magis magisque in dies increbrescit; at praesertim Ecclesiastica Hierarchia, quam maximo cum animi solacio non paucis in locis rite constituimus, itemque plures iam Africae sacerdotes ad Episcopalem dignitatem evecti, secundum illam «extremam veluti metam» missionalis laboris, quae plane requirit ut «Ecclesia apud alios populos firmiter constabiliatur, iisdemque propria, ex indigenis delecta, tribuatur Hierarchia»7. Itaque in amplissima catholicorum familia novellae Africanae Ecclesiae hodie legitimas suas suscipiunt partes, dum ceterae, quae in fide praecesserunt, fraterna caritate coniunctae, easdem ovantes consalutant.
6 Hanc autem salutarium fructuum ubertatem Evangelii praeconum agmina — sacerdotes scilicet, religiosi religiosaeque sodales, catechistae, adiutores e laicorum ordine — non sine infinitis exanclatis laboribus toleratisque aerumnis comparare valuerunt, quorum vim profecto, hominibus ignotam, unus Deus exploratam habet. Hisce singulis universis libenter gratulamur, gratumque hoc loco animum patefacimus Nostrum, cum Ecclesia abunde habeat cur de missionalibus suis sanctissime glorie tur, qui vel in Africa, vel ubicumque possunt, suum ipsorum expleant munus. Amplissimi tamen, quos hic attigimus, missionalium laborum successus neminem in oblivionem inducant id «quod adhuc hac in causa faciendum superest, ingentem prorsus exposcere operam innumerosque opifices»8. Quamvis enim forsitan aliquis perperam aestimet, missionalem actionem, Hierarchia feliciter constituta, mox haberi posse plenam atque fere omnibus numeris absolutam, Nosmet Ipsos tamen sollicitudo omnium ecclesiarum illius continentis terrae quam maxime tenet atque angit. Nonne summa cum animi aegritudine ex hac Apostolicae Sedis celsitudine ante mentis oculos habetur, sive grave momentum earum quaestionum quae illic de christianae vitae ratione propaganda ac penitius excolenda agitantur, sive etiam inopia et paucitas apostolicorum operariorum pro tot tantisque muneribus obeundis? Has habuimus quas vobis, Venerabiles Fratres, curas anxitudinesque aperiremus Nostras; ac vobis prompte alacriterque respondentibus, feliciter contingat, ut ad novam melioremque spem tot strenuorum apostolorum animi erigantur.
7 Satis vobis cognita et perspecta sunt tempora, longe profecto difficiliora, quibus quidem nunc in Africa plerumque Ecclesia sacras suas inter ethnicos legationes promovere contendit. Re quidem vera pleraeque regiones tam gravibus rei socialis, oeconomicae et politicae immutationibus obnoxiae sunt, ut ex eis futuri temporis cursus maxima ex parte pendere videatur; ac praetereundum non est eventus ad nationum communitatem pertinentes, cum saepe saepius in singulorum populorum vitam reddant, non semper sapientissimis civitatum moderatoribus facultatem concedere, ut cives adducant ad eos cultioris vitae progressus, quos germana postulat populorum prosperitas. Ecclesia autem, cum per omnem suae historiae decursum iam tot Nationum ortum incrementumque spectaverit, facere non potest, quin perdiligentem considerationem in eos populos intendat, quos civilis libertatis iura iam adipiscentes cernat. Ac Nosmet Ipsi pluries hortamenta adhibuimus ut Nationes, ad quas res spectabat, rectam ingrederentur viam, et quidem sincero pacis studio mutuaque rerum aestimatione ductae. «Itaque, ut se res habet — sic unas affati sumus —, illis populis iusta civilisque libertas, quae magis magisque tempore adaugeatur, haud denegetur, eidemque nullum impedimentum afferatur»; alteras vero monuimus ut «gratias de suae dignitatis accessione Europae persolverent; cuius nisi rerum omnium auctoritas apud eos valeret, eaedem caeco nationis suae amplificandae amore in maximam veteris disciplinae perturbationem ruere et in servitutem adduci possent»9. Nunc dum gemina illa hortamenta iterum inculcamus, flagrantissimis Nostris in optatis est, ut in Africa terra tandem animorum concilietur fructuosa illa virium omnium concordia, quae utrimque praeiudicatas opiniones offensionesque excludat; quae pericula et angustias immoderatae patriae caritatis exsuperet; quae denique cum illis populis, quibus naturales opes aftmunt futuraque tempora arrident, prestantissima christiani cultus beneficia communicare valeat, quae tantam utilitatem gentibus ceterarum continentium terrarum iam attulerunt.
8 Haud equidem ignoramus pluribus in Africae plagis turbulenta a «materialismi» athei asseclis disseminari germina, qui civium studia commovent, mutuam diversarum gentium invidiam sollicitant, ac miseras quasdam rerum condiciones detorquent ad fallendum iudicium inani commodi specie, aut ad concitandas seditiose mentes. Quae Nostra sollicitudo est, ut Africae populi auctiorem usque germanamque cum civilem tum christianam prosperitatem adipiscantur iisdem cupimus admovere gravia monita, quae de hac re ad catholicos universos iam alias sollemniter habuimus; ac placet paterna prosequi gratulatione Sacros illos Antistites, qui ovibus sibi creditis firmiter ac non semel a falsorum pastorum periculis praecaverunt.
9 Cum tamen Dei osores suas insidias ac molimina ad continentem hanc terram alacri data opera convertant, aliae occurrunt gravesque difficultates, quibus Evangelii propagatio in quibusdam Africae regionibus praepeditur. Vobis sane haud ignotae sunt eorum religiosae vitae rationes, qui, quamvis Dei cultum profiteri contendant, multorum tamen animos ad aliam viam facile trahunt et alliciunt, quae Iesu Christi non est, cunctarum gentium Servatoris. Noster communis Patris animus ad cordatos homines universos patet; verumtamen, cum eius in terris vices geramus, qui Via, Veritas ac Vita est, summa cum aegritudine eiusmodi rerum condiciones non considerare non possumus. Quod quidem pluribus ex causis proficiscitur, quae sunt plerumque recentioris historiae eventus; ad id autem nonnihil valuit ipsa agendi ratio quarumdam Nationum, quae gloriantur annalium suorum fastos christiana luce splendere. Est igitur cur de rei catholicae fortunis in Africa haud levibus anxietatibus teneamur; itemque est cur omnes Ecclesiae filii persentiant se officio obstringi missionalibus efficaciore opera opitulandi, et quidem tempore opportuno, ut salutiferae veritatis nuntium « nigrae », uti aiunt, Africae afferatur, in qua circiter octingenties quinquagies centena milia hominum idolorum cultui adhuc famulantur.
10 Auget praeterea horum dictorum gravitatem etiam praepropera, qui ubique animadvertitur, eventuum cursus, qui profecto sacrorum Antistites praecipuosque Africae catholicos viros minime fugit. Dum populi novas vias novasque rationes aggredi nituntur, ac nonnulli plus nimio allici videntur fallaciis illius civilis cultus, quem technicum vocant, sanctissimum Ecclesiae officium est iisdem populis, quantum fieri possit, praestantissima vitae suae suaeque doctrinae beneficia impertire, ex quibus novus proficiscatur socialis ordo christianis principiis innixus. Quaelibet cunctatio, vel mora, periculorum plena est. Africani enim homines, cum, ad cultiorem vitam quod attinet, postremis hisce decenniis eo progressi sint, quo Occidentales Europae populi nonnisi post plura saecula pervenerunt, facilius moventur atque excitantur, cum artium disciplinis instituuntur sive theoreticis sive rerum usui adhibitis; inde fit ut iidem ad mentis habitum eorum, qui omnia ad materiam referunt, procliviores prolabantur. Hinc rerum condicio interdum induci potest difficulter sanabilis, quae, successu temporis, incremento fidei sive in singulorum animis sive in societate haud mediocriter officiât. Iam nunc igitur sacris Pastoribus opitulari necesse est, ut quam primum eorum apostolicus labor succrescentibus temporum necessitatibus opportune respondeat.
11 Verum auxilia et adiumenta, quae in praesens sacris expeditionibus suppeditantur, nimio minora fere ubicumque sunt, quam ut congruenter operi explendo satisfaciant. Quae quidem rerum inopia, etsi, pro dolor, non tantummodo ad Africam pertineat, Africam tamen, ob peculiarissima huius continentis temporum adiuncta, magis quam ceteras missionalium regiones videtur afficere. Hac de causa opportunum omnino ducimus, Venerabiles Fratres, quaedam de hoc genere quaestionis vobis paulo fusius exponere. Ut exemplis utamur, missionalium stationes recens conditae, quarum aetas interdum vix unius vel alterius decennii spatium explet, nonnisi post longum tempus valido cleri ex loci incolis delecti auxilio uti poterunt; huc accedit sacrorum operariorum paucitas, qui, in tanta locorum immensitate dispersi, ubi non raro etiam acatholicarum sectarum administri suas proferunt doctrinas, non omnino valent, ubi opus est, ad vocatam operam praestare. Hic quadraginta sacerdotes inter fere decies centena milia incolarum desudant, quorum tantum viginti quinque milia catholicam fidem profitentur. Illic quinquaginta sacri administri commorantur, ubi vicies centena milia hominum incolunt, cum sexaginta milia catholicorum, qui inibi numerantur, fere totas ad se conversas missionalium vires plane requirant. Hanc autem numerorum notationem non curare catholicus vir omnino non potest; nam per viginti apostolicos viros, ceterorum auxilio missos in regiones illas, fieri potest ut illuc Crucis vexillum hodie inferri liceat, quo cras fortasse, postquam alii, qui operarii Christi non sunt, eum apostolatus campum excoluerint, vera fides aditum iam habere nequeat. Praeterea ad sacras expeditiones plene explicandas haud satis est Evangelium nuntiare ; praesentes Africae sociales atque politicae rationes prorsus expostulant, ut ex christifidelium multitudine, recens ad Evangelium traducta, quam primum delecta etiam virorum catholicorum cohors instruatur ac paretur. Quantopere igitur missionalium numerum adaugere necesse est, ut iisdem hanc quoque exquisitiorem singulorum cultionem atque educationem congruentur absolvant. Haec autem paucorum apostolicorum virorum incommoda in immensum fere semper aggravât externarum rerum necessitas, quae egestatem interdum attingit. Quis congruam auxiliorum copiam illis recens conditis Missionibus generose suppeditabit, quibus eaedem instanter indigent, cum plerumque in regionibus egentissimis sitae sint, quae valde aptae sunt ad Evangelii causam provehendam? Vehementer dolet apostolicus vir se tot rebus egere, cum sibi plurima explenda munera incumbant; non quidem admirationem, sed auxilia potius exquirit, quibus, ubi adhuc copia datur, novas inibi valeat missionalis laboris stationes ac sedes constituere.
12 Ad Missiones autem pridem conditas quod attinet, quarum christifidelium frequentia et christianae vitae fervor suavissimo Nos perfundunt solacio, missionalis operis condiciones, etsi valde differunt, haud minores tamen prae se ferunt anxitudinum causas. Imprimis illic quoque paucorum operariorum acerbissima conquestio est. Revera, qui in illis territoriis Dioecesibus aut Vicariatibus Apostolicis praesunt, officio tenentur, nulla mora interposita, ea omnia apostolatus opera et incepta excitanda sine quibus res catholica provehi pleneque explicari nullo modo potest; quae sunt: collegia ac scholae variis christifidelium ordinibus christiana disciplina instituendis; instituta de re sociali, quorum ope praecipui catholici viri secundum Evangelii praecepta civitatis bono deserviant; catholicorum denique scripta omne genus fusius in vulgus edenda ac disseminanda; itemque quidquid spectat ad recentiora artis inventa, quibus homines inter se communicant quibusque doctrinae evulgantur, quandoquidem neminem latet quanti intersit vulgi opinionem ad se trahere recteque conformare. Quod autem praecipuum est, sedula cura est conferenda ad Actionis Catholicae agmina, quo magis magisque eorum gliscat apostolatus ardor; ac pariter religiosis nostrae aetatis necessitatibus liberalibusque doctorum hominum studiis est consulendum, quibus nisi ubere copia veritatis pabulum suppeditetur, timendum est, ne aliunde extra Ecclesiae saepta alimoniam exquirant. Verum, ut variis hisce muneribus pastoralis sacrorum Antistitum navitas par evadat, iidem indigent non modo amplioribus opibus, sed etiam ac praesertim idoneis adiutoribus ad haec varia ministeria suscipienda, eo sane dimciliora quo magis peculiaribus hominum coetibus sunt accommodanda. Id genus apostolicorum virorum agmina instruere ac parare haud facile negotium est, nec brevis temporis; eorumque copia saepe deest. Hinc eo magis urget haec necessitas, ne tot lectissimorum ingeniorum excultior portio male desistat ad Catholicam Ecclesiam fidenter intueri. Quamobrem hanc nacti opportunitatem maximas gestit animus Noster grates persolvere Religiosis Sodalitatibus, sacerdotibus omnibus ac laicis apostolatus operibus addictis, qui de horum temporum gravitate plane persuasi, auxiliatricem operam suam, non quaesitam interdum, praestiterunt et praestant. Haec omnia incepta et opera, quae Ecclesiae permulta iam commoda pepererunt, una cum omnium se devovendi alacritate, salutarium fructuum spem faciunt quidem amplissimam; cui procul dubio hac in re apostolici laboris campus patet latissime.
13 At in quibusdam territoriis alia occurrit difficultas; siquidem exitus prosper Evangelii praedicationis requirit ut, successu temporis, apostolicorum virorum numerus congruenti ratione augeatur; quod nisi fit, felices fidei progressus grave in discrimen adducantur necesse est. Quam ad rem crebrius in dies undique ab Institutis Missionalibus apostolici viri efflagitantur; ea tamen ob imminutum novorum sodalium numerum omnibus simul hisce petitionibus satisfacere non valent. Probe nostis, Venerabiles Fratres, in Africa adauctae christifidelium multitudini auctum pariter et congruenter sacrorum administrorum numerum non respondere. Frequentior quidem in dies illic crescit Clerus ex incolis delectus; at sacerdotes illi serius tantummodo recte poterunt in suis dioecesibus plenam populi sui aliquando gubernationem suscipere, et quidem semper auxilium praebentibus missionalibus advenis, qui eos ad fidem adduxerunt. In praesens recentioribus hisce christifidelium communitatibus integrum non est, ut gravissimis huius aetatis adiunctis per se ipsae pares exsistant.
14 Quamobrem, si difficiles has rerum condiciones perspectas habeant, numquid sacris Missionibus opitulandi officium non persentiant plurimi illi ex Nostris filiis, qui nec de fidei dono a patribus accepto, nec de salutis adiumentis, quibus affluunt, debitas Deo grates curant persolvere?
15 II
16 Hic, quem vobis, Venerabiles Fratres, summatim descripsimus perfungendi apostolatus status manifesto declarat in Africa iam non agi de quaestionibus contractions ambitus et ad nonnulla dumtaxat loca pertinentibus, quas gradatim expediri licet, nulla habita ratione cum iis, quae universam christiani orbis communitatem attingunt. Cum olim «Ecclesiae vita, quae aspectabilis est, in veteres Europae regiones vigorem suum praecipue exsereret, unde... in eas affiuebat oras, quae terrarum orbis peripheria nuncupari poterant; nunc contra prae se fert quodammodo mutuam permutationem vitae viriumque inter omnia membra Corporis Mystici Christi»10. Quae Ecclesiae Catholicae in Africa contingunt, non ad eam tantum continentem terram pertinent, sed ad alios quoque populos, qui extra eius fines commorantur. Quapropter ab omnibus Ecclesiae partibus, Apostolica Sede impellente, fraterna auxilia proficiscantur oportet, quibus catholicorum necessitatibus subveniatur.
17 Non frustra igitur accidit, ut ad Vos, Venerabiles Fratres, Nosmet convertamus hac volvente tam magnae gravitatis hora ad latius Ecclesiae fines proferendos quod attinet. «Quemadmodum in mortali concretione nostra cum membrum dolet, cetera omnia condolescunt; et quae sana sunt aegrotantibus suppetias veniunt: ita in Ecclesia singula membra non sibi unice vivunt, sed aliis quoque opitulantur, atque omnia sibi invicem adiutricem operam praestant, cum ad mutuam consolationem, tum ad ampliorem usque aedificationem totius Corporis»11. Iamvero nonne reapse Episcopi «eminentiora universalis Ecclesiae membra habendi sunt, ut qui singulari prorsus nexu iunguntur cum divino totius Corporis Capite, atque adeo iure vocantur partes membrorum Domini primae?»12. De his magis quam de ceteris asseverari potest, Christum, Mystici Corporis caput, « . . . requirere membra sua: ... primo quidem, quatenus Iesu Christi persona a Summo geritur Pontifice, qui ne pastoralis officii onere obruatur, alios non paucos in sollicitudinis suae partes vocare debet»13. Arctissime igitur cum Christo coniuncti eiusque in terra Vicario, vos, Venerabiles Fratres, flagrantis caritatis afflatu commoti, participare studete sollicitudinem illam omnium ecclesiarum14, quae Nostros aggravat umeros15. Vosmet, quos caritas Christi urget, penitus adstringi Nobiscum gravissimo officio sentiatis, dilatandi scilicet Evangelii et toto terrarum orbe Ecclesiae condendae; atque operam dare ne desieritis, ut inter clerum et fideles late diftundantur spiritus precum et mutuae ferendae opis studia, secundum mensuram caritatis Christi. « Extende — ait S. Augustinus — caritatem per totum orbem, si vis Christum amare, quia membra Christi per orbem iacent»16.
18 Procul dubio uni Petro Apostolo eiusque Successoribus, Romanis nempe Pontificibus, Iesus Christus gregis sui universitatem concredidit: «Pasce agnos meos, pasce oves meas»17. Quodsi unusquisque Episcopus portionis tantum gregis sibi commissae sacer pastor est, tamen qua legitimus Apostolorum successor ex Dei institutione et praecepto apostolici muneris Ecclesiae una cum ceteris Episcopis sponsor fit, secundum illa verba, quae Christus ad Apostolos fecit: «Sicut misit me Pater, et ego mitto vos»18. Haec quae «omnes gentes... usque ad consummationem saeculi»19 amplectitur missio, cum Apostoli de mortali vita decesserunt, minime decidit; immo in Episcopis, communionem cum Iesu Christi Vicario habentibus, adhuc perseverat. In his, namque, qui peculiari nomine « missi » appellantur, nempe Domini Apostoli, plenitudo apostolicae dignitatis residet, « quae est praecipua in Ecclesia », uti S. Thomas Aquinas testatur20. Ex eorum pectoribus tandem ille apostolatus ignis, a Iesu Christo in terras illatus, inflammet oportet omnium Nostrorum filiorum pectora atque ad missionalem Ecclesiae operam per totum terrarum orbem nova excitet studia.
19 Praeterea huiusmodi universarum Ecclesiae necessitatum prospicientia vera ratione viventis Ecclesiae catholicam naturam ostendit. «Missionalis operae afflatus — ita Nos olim elocuti sumus — et catholici spiritus unum et idem sunt. Catholicam esse, praecipua Ecclesiae nota est, ita ut christianus homo addictus et adstrictus Ecclesiae minime sit, nisi pariter sit addictus et adstrictus christifidelium universitati, atque adeo percupiat ut eadem ubicumque gentium radices agat et florescat»21. Nihil ab Iesu Christi Ecclesia tam alienum est quam divisio; nihil eius vitae tam obest, quam si eius membra vel in segregem solitudinem diffugiant, vel in se ipsi plus aequo convertantur, vel denique quomodocumque privatas proprii coetus utilitates unice curent; haec studia sane efficiunt ut peculiaris quaedam christiana sodalitas, quaecumque sit, introrsus se colligat. «Omnium nationum, omnium populorum, aeque ac singulorum hominum parens», nostra nempe sancta Mater Ecclesia, «nusquam terrarum extranea est; ipsamet vivit aut saltem natura sua in omnibus populis vivere debet»22. Rursus — hoc asseverare opus est — nihil ex iis quae ad Ecclesiam, Matrem nostram pertinent, singulis christianis alienum est, neque esse debet: quemadmodum eorum fides, fides est universae Ecclesiae, eorumque supernaturalis vita propria totius Ecclesiae est, ita solacia, angustiae Ecclesiae, eorundem erunt solacia et angustiae; itemque Ecclesiae prospectus atque proposita, quae universa complectuntur, suetae eorum christianae vitae prospectus consiliaque erunt. Tunc sponte fiet, ut Romanorum Pontificum adhortationes, quae magnis respondent apostolicis muneribus in toto orbe explendis, eorum in animo plane vereque catholico resonent veluti hortationes prae omnibus libentissime excipiendae ac summa cum gravitate summaque cum instantia perpendendae.
20 III
21 Cum inde ab originibus sancta Ecclesia ad divinum verbum usquequaque propagandum natura sua compellatur, eadem ad officium suum obeundum, cui deesse nescit, numquam destitit a suis filiis triplicem opem expetere: nempe preces, adiumenta, et a nonnullis etiam sui ipsorum donum. In praesens quoque sacrae expeditiones, eae praesertim quae ad Africam pertinent, a catholico orbe trina huiusmodi auxilia exposcunt.
22 Imprimis igitur optamus, Venerabiles Fratres, ut hanc ad rem effusiores et flagrantiores Deo admoveantur preces. Vobis opera danda est, ut enixae ac sine intermissione a sacerdotibus vestris et a vestris christifidelibus obsecrationes fiant ad sanctissimam hanc causam agendam. Opportune christifideles edocendo et de Ecclesiae vita iisdem nuntios rite referendo, huic, quod supra diximus, precum studio quasi alimentum quoddam suppeditantur; ad quas quidem fundendas preces animi acrius exstimulabuntur certis liturgici anni temporibus, quae ad sacras fovendas provehendasque expeditiones aptiora videntur. Ad quae tempora potissimum pertinere putamus Sacrum Adventum, quo humani generis exspectatio de Servatore recolitur et salutis provida praeparatio recensetur; Epiphaniae festum, quod hominibus ortam pandit salutem; Pentecosten denique, qua, Paracleti Spiritu fiante, condita Ecclesia celebratur.
23 Praecellentissima autem precatio est ea, quae a Christo Iesu, Sacerdote Summo, Deo Patri cotidie ad aras adhibetur, dum sanctissimum renovatur Redemptionis sacrificium. Quamobrem hac praesertim aetate nostra, ex qua permultis in locis futura Ecclesiae incrementa fortasse pendent, quam plurima Eucharistica Sacrificia Deo pro sacris Missionibus offerantur; id ipsum concinit cum optatis Domini, qui Ecclesiam suam diligit, eamque vult per universum orbem florescere ac dilatari. Etsi privatae christifidelium petitiones prorsus legitimae habendae sunt, expedit tamen in eorum memoriam revocare, quorsus imprimis ac necessario spectet ipsa altaris Sacrificii celebratio; quod quidem Canon latinae Missae ita declarat: «in primis... pro Ecclesia tua sancta catholica, quam pacificare, custodire, adunare et regere digneris toto orbe terrarum». Haec altissima Ecclesiae consilia fideles penitius percipient, si animo reputaverint doctrinam a Nobis per Encyclicas Litteras Mediator Dei traditam, per quas docuimus quodlibet Eucharisticum Sacrificium habendum esse actionem Ecclesiae nomine peractam, quia «altaris administer personam Christi utpote Capitis gerit, membrorum omnium nomine offerentis»23. Quae cum ita sint, Ecclesia omnis per Christum aeterno Patri oblationem suam sanctam exhibet «pro totius mundi salute». Quidni igitur christifidelium precationes in eodem Sacrificio una cum Summo Pontifice, Sacris Antistitibus atque Ecclesia universa Deo studiosius usque admoveantur, ad implorandam novam Spiritus Sancti gratiarum copiam, ob quam «profusis gaudiis totus in orbe terrarum mundus exsultate».
24 Magis magisque igitur, Venerabiles Fratres, impensas ad Deum adhibete preces. Curas cogitationesque conferre ne desistatis ad tot populos, plane innumeris spiritualibus angustiis detentos, quippe qui vel tam longe a veritatis tramite adhuc aberrent, vel subsidiorum ad perseverandum tanta inopia laborent. Christo coniuncti coram Patre Caelesti adstate supplices, ac per vos iterum iterumque ad eum illa ascendat precatio, quae omni aetate apostolicorum virorum propria fuit, utpote quam Apostoli adhibuerint primi: «sanctificetur nomen tuum, fiat voluntas tua sicut in caelo et in terra»! Tum enim Dei honore eiusque amplificandae gloriae studio unice ducimur, cum vehementer cupimus, ut ipsius regnum, quod est regnum iustitiae, amoris et pacis, in universo terrarum orbe tandem instauretur. Hoc autem divinae gloriae studium, si cum flagranti erga fratres caritate iungatur, nonne propria verique nominis sacras promovendi Missiones alacritas censenda est? Ita enim apostolici adiuvantur operarii, qui Dei praeconum partes in primis sustinent.
25 Numquid praeterea ex sincero animo ea pro sacris fovendis Missionibus proficisci potest ad Deum adhibita oratio, quae, pro uniuscuiusque facultate, caritatis opera veluti comites non habeat? Ad rem quod attinet exploratam plane habemus, ac magis quam ceteri, efrusam filiorum Nostrorum liberalitatem, ut plurima et pulcherrima testimonia Nobis continenter declarant. Hisce generosis spiritibus profecto debentur mirifica rei missionalis incrementa, quae a primordiis volventis huius saeculi habita sunt. Quamobrem grata cupimus hoc loco prosequi voluntate Nostra carissimos eos filios et filias, qui multiplicibus catholicarum Missionum inceptis sollertem operam navant caritateque alitam; itemque peculiari laude honestare volumus eos omnes, qui, Pontificiis Operibus Missionalibus addicti, nobilissimum illud, etsi interdum ingratum, susceperunt onus, stipes nempe Ecclesiae nomine corrogandi, quasi mendici effecti pro recentioribus sacrarum Missionum fidelium communitatibus, in quibus Ecclesia tantam suam gloriam suamque spem collocatam habet. Dilectis hisce filiis gratulamur ex animo, quemadmodum gratias quoque maximas heic persolvere libet iis etiam omnibus, qui apud S. Consilium Fidei Propagandae alacrem operam suam praestant, quandoquidem ipsis, praeeunte dilecto Filio Nostro Cardinali Praefecto, magnae sane molis negotium est concreditum, rem nempe missionalem in amplissimis continentibus terris provehendi.
26 At apostolici muneris conscientia ducti, fateri compellimur, Venerabiles Fratres, longe adhuc abesse ut subsidia vestra, quae libentissimo sane animo excepimus, innumeris missionalis operis necessitatibus plene satisfaciant. Cotidie Nos instanter appellant et sollicitant Evangelii praecones, quos acerbe angunt vel Ecclesiae bonum promovendum, vel removenda incommoda, vel aedificia excitanda, quibus omnino opus est, vel denique apostolatus varia opera condenda. Qua de causa vehementi animi aegritudine afficimur, cum omnibus hisce iustissimis expostulationibus minime Nobis respondere fas sit, uti oportet, sed tantum ex parte et ratione non satis idonea. Exemplo sit hac de re Pontificium Opus a S. Petro Apostolo. Amplissima profecto ab hoc Instituto subsidia in catholicarum Missionum regiones mittuntur; at sacerdotii candidati, Deo favente, in illis territoriis quotannis numero augescunt, atque adeo uberiora usque expostulant adiumenta. Numquid iuvenes, qui providentis Dei consilio in praesens ad sacerdotalia munera vocari videntur, pro auxilii accepti pauci tate, minore numero admittantur? Numquid a Seminariis tot adulescentes — qui sacerdotium alacri animo affectant suique optimam spem faciunt — ob pecuniae angustias excludere fas est, ut alicubi contigisse Nobis nuntiatum est? Absit ut catholici homines, qui, uti par est, maximi pendant officiorum suorum gravitatem, renuant peculiaria onera ultro suscipere ad hisce necessitatibus subveniendum.
27 Non angustias temporum ignoramus; non difficultates, quibus veteres Europae et Americae dioeceses affectae sunt et affiictae. Sed si res ad numeros revocetur, facile intellegatur paupertatem, qua unae laborent, quasi commodum aestimari posse, si conferatur cum condicione tristissima in qua aliae versentur. Ceterum haec perperam inter se comparantur, quandoquidem minus hic refert rationes inire, quam christifideles omnes, quemadmodum auspicata occasione oblata olim iam fecimus, cohortari, «ut sub signis christianae abstinentiae et devovendi se studii, ultra quod morales leges praescribunt, volentes militent, pro uniuscuiusque propriis viribus, prout Dei gratia exstimulat, prout munus, quod exercetur, concedit ... Quae quis subtraxerit vanitati — hoc etiam addidimus — impendat caritati, et Ecclesiae et pauperum necessitatibus misericors occurrat»24. Quam multa autem et egregia opera sacer aliquis missionalis, qui, rerum inopia circumventus, in apostolico exercendo munere retardatur, patrare posset pecunia, quam christifidelis quivis in fluxa oblectamenta haud raro impendit! Oportet ergo singulos Ecclesiae filios, singulas familias, singulos christianorum coetus, ad hoc quod attinet, diligenter in se ipsos inquirere. Itaque, illud memoria recolentes: hoc est «gratiam Domini nostri Iesu Christi, quoniam propter nos egenus factus est, cum esset dives, ut illius inopia vos divites essetis»25, nonnihil eorum, quae supersunt, atque interdum etiam eorum, quae necessaria sunt, erogate! Ac mementote in vestra liberalitate posita esse incrementa, quibus religionis fines latius propagentur; atque novam speciem induturum esse terrarum orbem, si triumphaverit caritas.
28 Cum Ecclesia in Africae regionibus, sicut aliis in plagis missionali opere excolendis, Evangelii egeat praeconibus, iterum vos, Venerabiles Fratres, appellamus, rogantes ut omni, qua possitis, ope studiosi sitis adiutores eorum, qui, divino vocati instinctu, sive sacerdotes sunt, sive religiosi, sive religiosae, ad missionalia capessenda munia asciscantur.
29 Vestrum est imprimis, quemadmodum supra diximus, christifidelium animos ita confirmare ac talem iis inicere sollertiam, ut Ecclesiae totius sollicitudines participent, ac libentius aures praebeant Domino, sive olim sive per hominum aetates omnes, imperanti: «Egredere de terra tua et de cognatione tua, et de domo patris tui et veni in terram, quam monstrabo tibi»26. Quodsi homines ad studia huiusmodi vere catholica in domestico convictu, in scholis, in paroeciis, in sodalitatibus ab Actione Catholica aliisque in piis coetibus, informati fuerint, non est dubium quin Ecclesiae subsidio mittant ministros, quibus haec indiget ad verbum divinum inter omnes gentes disseminandum. Nec praetereundum est hunc animorum ad rem missionalem ardorem, in dioecesibus vestris excitatum, pignus esse novi religionis pietatisque studii, quo eaedem inflammentur. Fieri autem non poterit ut christifidelium pereat communitas quae filios filiasque Ecclesiae donet. Si ergo vita supernaturalis caritate efficitur, atque se devovendi studio augetur, non immerito affirmari licet vitam catholicam nationis cuiuslibet perpendendam esse oneribus, quae ipsa pro opere missionali ultro suscipit ac sustinet. Non autem satis est curare ut propensae sint ad hoc negotium hominum voluntates, cum multo maiora postulentur. Plures enim sunt dioeceses, quibus, Deo favente, talis suppetit sacrorum administrorum copia, ut nullum detrimentum accipiant, si aliquorum sacerdotum iacturam forte faciant. Ad eas praesertim paterna cum animi sollicitudine Evangelii illam convertimus sententiam: quod superest date pauperibus27. At cogitatio convolat Nostra item ad Fratres Nostros Episcopos, qui angore afficiuntur, cum magis magisque sacerdotii vel religiosae vitae candidatos formidulose videant rarescere, et ovium sibi credi tarum spiritualibus necessitatibus obvenire nequeant. Eorum anxietates participamus eosdemque, quemadmodum S. Paulus Corinthios, alloquimur: « Non ut aliis sit remissio, vobis autem tribulatio; sed ex aequalitate»28. Attamen dioeceses, quae huiusmodi inopia laborant, ne excludant a se supplicem vocem, quae dissitis sacris expeditionibus invocat opem. Viduae obolus a Domino profertur in exemplum imitandum; si pauper dioecesis alteram dioecesim pauperem iuvat, minime potest con tingere, ut ea inde indigentior fiat, cum Deus se liberalitate vinci non patiatur.
30 Quo autem efficacius expediantur multiplices quaestiones, quae ad Evangelii praeconum conquisitionem et delectum pertinent, singulorum nisus minime suppetunt. De iis quaestionibus in coetibus pertractate, Venerabiles Fratres, et ad easdem solvendas utimini illis institutis, si qua sint, quae intra cuiusque vestrum Nationis ambitum missionibus provehendis operam praestant. Hoc modo facilius erit aliis alia adicere instrumenta, quibus adulescentium voluntates ad sacras expeditiones divinitus inclinatae efficacius excitentur, et leviora evadant commissa vobis munera, quae in solidum vos communi Ecclesiae provehendo bono adstringunt. In dioecesibus vestris enixe fovete Missionalem Cleri Sodalitatem, quae a Decessoribus Nostris tam saepe et a Nobismet ipsis commendata est. Iam ad fastigium Pontificii Operis eam eveximus, ita ut nemini liceat in dubium revocare sive bonam aestimationem, qua Nos eam prosequimur, sive fructuum exspectationem, quos ex eius incrementis prospicimus. Arcte igitur coalescant conatus, qui ab Ecclesiae Pastoribus et ab iis, qui pro credito munere sacris Missionibus vacant, eliciuntur, cum maxime ex concordia prosperi rerum eventus pendeant. In memoriam hic placet revocare Praesides Pontificiorum Operum Missionalium cuiusvis Nationis, quorum navitati favebitis, Dioecesana Consilia eorundem Operum studio et auctoritate vestra prosequendo. In memoriam etiam reducimus Moderatores illorum Institutorum, optime de re meritorum, quos Apostolica Sedes appellare non desistit, ut sacrarum expeditionum instantioribus necessitatibus prospiciant, quique nequeunt Evangelii praeconum numerum adaugere, nisi Ordinarii locorum eorum industriam benevolenti animo sustineant. Operam date, ut mutua consensione veri nominis utilitates, quae intento animo perpendendae sunt, concilientur. Hae si in praesentia trahi in diversum interdum videantur, quidni omnia satis valida fidei alacritate iterum considerentur, supernaturali unitatis et catholicitatis Ecclesiae causa ob mentis oculos proposita?
31 Eodem animi affectu, qui fraterna consensione operam cum aliis sociat et sui commodum neglegit, in id incumbite, ut Africae et Asiae iuvenibus, qui prosequendorum studiorum causa ad tempus vestris in dioecesibus degunt, spiritualis cura impertiatur. Iidem, a necessitudinibus socialibus patriae suae avulsi, saepe multas ob causas apud gentes, quae eos excipiunt, haud satis catholicorum societatem fréquentant. Hanc ob rem in discrimen adduci potest eorum christiane vivendi ratio, cum verae novi humanitatis cultus virtutes et laudes, quas inquirunt, eos adhuc lateant, itemque «materialismi» placita vehementer eos trahant atque atheorum sodalicia eorum fiduciam sibi allicere contendant. Quantum, sive ad praesentia sive ad futura quod attinet, hoc intersit, vos minime fugit. Quapropter Missionalium Episcoporum sollicitudinibus permoti, nonnullos idoneos piosque sacerdotes huic apostolatus formae addicere ne dubitetis.
32 Alia opitulandi ratio, onerosior sane, quae ab aliquibus sacris Antistitibus invecta est, eo efficitur, quod ii, licet gravamen sentiant, sinunt hunc illumve sacerdotem e dioecesi abire et certo temporis spatio Africae locorum Ordinariis opem ferre. Id enim quam maxime ad hoc confert, ut nempe sapienter et considerate illic sacerdotalis ministerii novae ac peculiares formae constabiliantur, itemque ut dioecesani cleri sacra et profana docendi munera suppleantur, quibus illi non suppetunt. Ad haec opportuna et frugifera perficienda incepta libenter adhortationes Nostras admovemus. Si haec prudenter parata et subinde in rem adducta fuerint, catholicae Ecclesiae in Africa hac aetate, quae difficultatibus et spe referta est, summi momenti utilitates afferentur.
33 Adiumentum denique quod missionalibus dioecesibus hodie praebetur, aliam quoque viam ac rationem suscipit, quae Nobis oblectamentum inicit, et digna sane est, quae vobis, antequam his Litteris finem facimus, proponatur. Actuosum est munus, quod laici, sub Ecclesiae signis militantes, plerumque in Institutis catholicis sive ad singulas Nationes sive ad totum orbem pertinentibus operam suam navantes, pro recens exortis christianis communitatibus acceptant. Huiusmodi opis collatio poscit sane alienis commodis debitum studium, moderationem, prudentiam: at multopere prodest illis dioecesibus instantia novorum apostolicorum munerum pressis. Hi laici sub Christi vexillo militantes, et plane obsequentes Episcopo, qui in se apostolatus summam recipit, prorsus cum catholicis Africae, qui fraterna huiusmodi auxilia aeque pendunt, consentientes, utiliter exhibent recens constitutis dioecesibus experientiae usum iamdiu sibi comparatum, sive ad Actionem Catholicam et actionem socialem, sive etiam ad alia peculiaris apostolatus genera quod attinet. Praeterea — quod haud minoris utilitatis est — ii citiorem facilioremque reddunt coniunctionem singulorum catholicorum Institutorum suae Nationis cum illis eiusdem generis innumeris, quae ad omnes pertinent Nationes. His omnibus egregiam operam in Ecclesiae commodum utilitatemque impensam libenti animo gratulamur.
34 IV
35 Dum ergo pro sacris Africae Missionibus gravem instantis hortationis Nostrae vocem attollimus, animus Noster, ut vos probe intellegitis, Venerabiles Fratres, oblivione non capitur eorum filiorum, qui aliis in continentibus terris ad Ecclesiae profectum se conferunt. Hos omnes Nos diligimus, imprimis autem qui in extremis Orientis plagis acerbiora patiuntur. Quodsi singularis status Africae has scribendi Encyclicas Litteras occasionem dedit, nolumus tamen his finem facere, quin universas catholicae Ecclesiae sacras expeditiones postremo oculis Nostris complectamur.
36 Vobis, Venerabiles Fratres, quorum pastorali curae regiones illae, ubi recens Evangelii semen iactum est, sunt concreditae, quique multo cum labore conditis aut constabilitis novas Ecclesiae communitates, volumus hae Litterae non solum paternae Nostrae sollicitudinis pignus afferant, sed etiam testimonium, quo innotescat universam a Iesu Christo conditam societatem, ob amplitudinem et difficultatem munerum vobis creditorum acriter expergefactam, vobis quam maxime adesse ut operam vestram precibus, adiumentis optimorumque filiorum suorum ministerio iuvet. Quid interest, vos ab arce catholici nominis tanta locorum longinquitate separari? Nonne Ecclesiae cordi propinquiores illi ex eius filiis sunt, qui virtute praeponent et asperiora sustinent? Vobis etiam, Evangelii praecones, sacerdotes ex singulis regionibus delecti, religiosi et religiosae sodales, sacrorum alumni, catechistae, laici militantes sub Evangelii signis, vobis denique omnibus, Iesu Christi religionis satores, qui per terrarum orbem dissiti et ignoti estis, Nostri grati et fidentis animi testimonium proferimus. Firmiter in opere incohato perstate, gloriantes vos Ecclesiae servire, eius voci oboedire, eius afflatu et spiritibus magis magisque moveri ac vinculis fraternae caritatis coniungi. Quantum, dilecti filii, solacii vobis affertur et quam certae victoriae pignus affulget, cum cogitatis obscurum et pacificum certamen, quod pro Ecclesia ipsi certatis, non esse tantummodo vestrum aut aetatis vestrae aut vestri populi certamen, sed perpetuum Ecclesiae universae proelium, quod strenue gerendum omnes eius filii suscipiant oportet, cum Deo, et fratribus acceptum referre debeant fidei donum sacro baptismate datum.
37 «Si evangelizavero, non est mihi gloria, necessitas enim mihi incumbit; vae enim mihi est, si non evangelizavero»29. Quidni haec vehementia monita ad Nos referamus, ad Iesu Christi nempe Vicarium, qui ex apostolico munere constituitur « praedicator et apostolus ... doctor gentium in fide et veritate ?»30. Dum igitur catholicis Missionibus geminum patrocinium S. Francisci Xaverii et S. Teresiae ab Infante Iesu, tutelam omnium Sanctorum Martyrum et praesentissimum maternumque Deiparae Mariae Virginis Apostolorum Reginae praesidium invocamus, Nobis placet Ecclesiae iterare victricia illa verba divini Conditoris sui: Due in altum31.
38 Atque interea fore confisi ut hisce hortamentis Nostris catholicorum omnium actuosa voluntas ita respondeat, ut, divina aspirante gratia, sacrae eiusmodi expeditiones ad ultimos usque terrarum orbis terminos christianae veritatis virtutisque iubar, una cum civilis ipsius cultus incremento, afferre queant, paternae benevolentiae Nostrae testem et caelestium munerum pignus, Apostolicam Benedictionem vobis singulis, Venerabiles Fratres, gregibusque vestris, ac nominatim universis Evangelii praeconibus, qui tantopere Nobis cordi sunt, peramanter in Domino impertimus.
39 Datum Romae, apud S. Petrum, die XXI mensis Aprilis, in Festo Resurrectionis D. N. Iesu Christi, anno MDCCCCLVII, Pontificatus Nostri undevicesimo.
40 PIUS PP. XII
41 *Discorsi e Radiomessaggi di Sua Santità Pio XII, XIX, Diciannovesimo anno di Pontificato, 2 marzo 1957-1° marzo 1958, pp. 803-822 Tipografia Poliglotta Vaticana
42 A.A.S. vol. XXXXIX (1957), n. 5, pp. 225-248.
Note
- Eph., IV, 5.
- Ps. CXV, 12.
- Cf. Benedicti XV Epist. Apost. Maximum illud (A.A.S., XI, 1919, p. 440 sq.); Pii XI Homilia Accipietis virtutem (A.A.S., XIV, 1922, p. 344 sq.); Pii XI Enc. Litt. Rerum Ecclesiae (A.A.S., XVIII, 1926, p. 65 sq.); Pii XII Enc. Litt. Evangelii praecones (A.A.S., XLIII, 1951, p. 497 sq.).
- Matth., V, 10.
- A.A.S., XLIV, 1952, p. 370.
- Allocutio 1 Maii 1939: Discorsi e Radiomessaggi di Sua Santità Pio XII, I, p. 87.
- Enc. Litt. Evangelii praecones (A.A.S., XLIII, 1951, p. 507).
- Ibid., p. 505.
- A.A.S., XLVIII, 1956, p. 40.
- A.A.S., XXXVIII, 1946, p. 20.
- Enc. Litt. Mystici Corporis (A.A.S., XXXV, 1943, p. 200).
- Ibid., p. 211.
- Ibid., p. 213.
- Cf. II Cor., XI, 28.
- Cf. II Cor., V, 4.
- In Ep. Ioannis ad Parthos, Tr. X, n. 8: P. L., XXXV, 2060.
- Ioann., XXI, 16-18.
- Ioann., XX, 21.
- Matth., XXVIII, 19-20.
- Expos. in Ep. ad Rom., cap. I, lect. I, Ed. Parmae, 1862, XIII, 4.
- Discorsi e Radiomessaggi di Sua Santità Pio XII, VIII, p. 328.
- A.A.S., XXXVIII, 1946, p. 18.
- A.A.S., XXXIX, 1947, p. 556.
- A.A.S., XLII, 1950, p. 787.
- II Cor., VIII, 9.
- Gen., XII, 1.
- Cf. Luc., XI, 41.
- II Cor., VIII, 13.
- I Cor., IX, 15.
- I Tim., II, 7.
- Luc., V, 4.
Fonte: www.vatican.va.